هر که باشد چون قلم از سینه چاکان سخن
سرنمی پیچد به تیغ از خط فرمان سخن
بود اگر تخت سلیمان را روان بر باد حکم
بر نفس فرمانروا باشد سلیمان سخن
از سلیمان سر نمی پیچید اگر دیو و پری
لفظ و معنی هم بود در تحت فرمان سخن
مد کوتاهی است عمر جاودان ز احسان او
خشک مگذر زینهار از آب حیوان سخن
می دهد دامان یوسف را به آسانی ز دست
دست هر کس آشنا گردد به دامان سخن
آب حیوان می شود در دیده اش آب سیاه
هر که یک شب زنده دارد در شبستان سخن
تنگ دارد عرصه گفتار بر من روزگار
ورنه طوطی دارد از آیینه میدان سخن
دیده ام چون پیر کنعان شد سفید از انتظار
تا شنیدم بوی یوسف از گریبان سخن
عمر آب زندگی نقش بر آبی بیش نیست
گر بقا داری طمع، جان تو و جان سخن!
عالمی چون تیشه سر بر سنگ خارا می زنند
تا که را صائب به دست افتد رگ کان سخن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل در ستایش سخن و مقام سخنور است. صائب سخنور را سلیمانی میداند که بر نفس و لفظ و معنی فرمان میراند و سخن را برتر از آب حیات و دلرباتر از یوسف میشمارد. در میانه از تنگی میدان سخن در روزگار خود گله میکند و با اشاره به یعقوب، رنج انتظار برای یافتن معنا را بازمیگوید. در پایان جاودانگی را تنها در سخن میداند و دستیابی به کان سخن را حاصل کوششی سخت و نادر میشمارد.
هوش مصنوعی: هر کس که مانند قلم سینهاش در راه سخن شکافته شده باشد (عاشق و دلسوختهٔ سخن باشد)، حتی با تهدید شمشیر هم از فرمان سخن سرپیچی نمیکند. شکاف نوک قلم به سینهٔ چاکخورده تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: اگر تخت سلیمان به فرمان او بر باد روان بود، سلیمانِ سخن (سخنور بزرگ) بر نفس و دم فرمانرواست؛ یعنی فرمان سخنور بر نفس، همانند فرمان سلیمان بر باد است.
هوش مصنوعی: اگر دیو و پری از فرمان سلیمان سرپیچی نمیکردند، لفظ و معنی نیز همینگونه زیر فرمان سخنورند؛ لفظ به دیو و معنی به پری مانند شده است.
هوش مصنوعی: عمر جاودان در برابر بخشش سخن تنها مدّی کوتاه (مانند علامت مدّ بر روی حرف) است؛ پس زنهار، از آب حیات سخن تشنه و بیبهره نگذر.
هوش مصنوعی: هر کس دستش با دامان سخن آشنا شود، دامان یوسف را هم بهآسانی رها میکند؛ یعنی سخن از زیباترین زیبارویان دلرباتر است.
هوش مصنوعی: هر کس یک شب در شبستان سخن بیدار بماند و شبزندهداری کند، آب حیات در چشمش به اندازهٔ آب سیاه (بیماری کوری چشم) بیارزش میشود. میان آب حیات که در تاریکی است و آب سیاه چشم بازی شده است.
هوش مصنوعی: روزگار میدان سخنگفتن را بر من تنگ کرده است؛ وگرنه طوطی از آیینه میدانی برای سخن دارد. یعنی حتی طوطی کسی را دارد که پیش او سخن بیاموزد و بگوید، اما من مخاطب و مجالی ندارم.
هوش مصنوعی: مانند یعقوب، پیر کنعان، چشمم از انتظار سپید شد تا سرانجام بوی یوسف را از گریبان سخن شنیدم؛ یعنی پس از رنج بسیار به معنای ناب سخن رسیدم.
هوش مصنوعی: عمر آب حیات چیزی جز نقشی بر آب و ناپایدار نیست؛ اگر خواهان جاودانگی هستی، تو و سخن، که تنها سخن است که ماندگاری میبخشد.
هوش مصنوعی: صائب، مردم بسیاری مانند تیشه سر بر سنگ خارا میکوبند تا ببینند رگهٔ معدن سخن به دست چه کسی میافتد؛ یعنی رسیدن به گوهر سخن کوشش فراوان میخواهد و نصیب هر کسی نمیشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.