شمارهٔ ۷۴ - قلم زدن نخست در شرح تیغ زدن جمهور سلاطین ماضیهٔ دهلی
خوشا هندوستان و رونق دین
شریعت را کمال عز و تمکین
بدین عزت شده اسلام منصور
بدان خواری سران کفر مقهور
بذمه گر نبودی رخصت شرع
نماندی نام هندو ز اصل تا فرع
ز غزنین تا لب دریا درین باب
همه اسلام بینی بر یکی آب
چنین گوید خبر دانندهٔ حال
کز آن میمون خبر میمون شدش فال
که از غزنه چو بیرون کرد صمصام
معزالدین محمد گوهر سام
از آن سلطان غازی بیمدارا
به هندوستان شد اسلام آشکارا
سریر دهلی از وی یافت بنیاد
که بنیاد سریرش تا ابد باد
چو بود است اعتقادی در نهادش
قوی ماند این بنا چون اعتقادش
چنان کو ز آهن شمشیر شاهی
ز دود از روی هندوستان سیاهی
ز یزدان با هزاران دل فروزی
جزای این عمل باداش روزی!
هر آنچه آن شاه غازی کرد بنیاد
ز قطب الدین سلطان گشت آباد
زهی بنده که از یک حکم محذوم
همایون کرد ز اسلام این کهن بوم
ز شمشیری که زد بر رای قنوج
در آبش غرقه کرد از آتشین موج
فگند از آب گنگش جامه در نیل
گرفت از وی هزار و چارصد فیل
چنان قطبی چو در مغرب سرامد
ز مشرق چتر شمسالدین برآمد
تف تیغش چنان گشت آسمانگیر
که همچون صبح دم شد جهانگیر
چو ذوالقرنین تا یک قرن کامل
نتاج فتح زاد از تیغ حامل
زحد «مالوه» تا عرصهٔ سند
نمودار غزای اوست در هند
چو رفت آن شمس روشن در سیاهی
برآمد اختر فیروز شاهی
به بخشش خلق عالم را رهی کرد
همه گنجینهٔ شمسی تهی کرد
چو ششماهی در آن دولت بسر برد
چو طفل هشت ماهه دولتش مرد
از آن پس چون پسر کم بود شایان
به دختر گشت رای نیک رایان
رضیه دختری مرضیه سیرت
سریر آراست، از جای سریرت
مهی چند آفتابش بود در میغ
چو برق، از پرده میزد پر توتیغ
چو تیغ اندر نیام از کار میماند
فراوان فتنه بی آزار میماند
برید از صدمهٔ شاهی نقابش
ز پرده روی بنمود آفتابش
چنان میراند زور مادهٔ شیران
که حامل میشدند از وی دلیران
سه سالی کش قوی بد پنجه و مشت
کسی بر حرف او ننهاد انگشت
چهارم چون ز کار او ورق گشت
برو هم خامهٔ تقدیر بگذشت
روان شد زان پس از حکم الهی
نگین سکهٔ بهرام شاهی
سه سال او نیز اندر عشرت و جام
نشاطی راند چون پیشینه بهرام
برو هم کرد بهرام فلک زور
شد آن بهرام نیز اندر دل گور
از آن پس بر فراز تخت مقصود
سعادت داد هفت اختر به مسعود
دو سه سالی دگر از دولت و بخت
علائی داشت از وی مسند و تخت
چو آن گلهای کم عمر از چمن جست
جوان سروی به بالین گاه بنشست
به محمودی شه روی زمین گشت
به گیتی ناصر دنیا و دین گشت
به سال بیست ز اوج پایهٔ خویش
جهان میداشت اندر سایهٔ خویش
عجب مهدی همه در کامرانی
بهر خانه نشاط و شادمانی
نه کس دادی کمند کینه را تاب
نه کس دیدی خیال فتنه در خواب
مسلمان چیره دست و هندوان رام
ندانستی کس از جنس مغل نام
شهی در ذاتش از یزدان شکوهی
هم از سنگ و هم از گوهر چو کوهی
خود از مستغرق کار الهی
به امرش بندگان در کار شاهی
چنین تا دور او هم بر سر آمد
جهان را نوبتی دیگر درآمد
الغ خانی کش آن محمود والا
به خویشی کرده بودش کار بالا
ز بهر عون مظلومان دل تنگ
غیاث الدین و دنیا شد بر او رنگ
شهی بود او که بخشایش و زور
خرام پیل نپسندید بر مور
در ایامش مغل ره یافت این سوی
به تاراج بضاعت گشت ره جوی
شد آن خورشید روشن نیز مستور
به برج خاک شد از بیت معمور
پس از وی پور پور وی به شادی
برامد بر سریر کیقبادی
ز سر نو کرد اکلیل شهان را
معز الدین و دنیا شد جهان را
سه سالی سکهٔ او نیز در ضرب
رواجی داشت اندر شرق تا غرب
چو او هم رخش عشرت را عنان داد
بدو هم چرخ دور همگنان داد
به هر پیمانه پر می ریختی در
هم آخر خفت چون پیمانه شد پر
دو ماهی داد پس چون صورت خواب
چراغ کیقبادی شمس دین تاب
هنوز آن صبح بود اندر تبا شیر
که شیرش واگرفت این دایهٔ پیر
چو بود این طفل در کار جهان خام
جهان بر پخته کاری یافت آرام
به فیروزی درین فیروزهگون مهد
سر فیروز شه شد سرور عهد
ز بهر خطبهٔ صدق و صوابش
جلال الدین و دنیا شد خطابش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ تاریخ فتح هند توسط سلاطین اسلامی و بهویژه معزالدین محمد غزنوی است که با دقت و سبک توصیفی، شکوه و عظمت تمدن اسلامی را در این سرزمین به تصویر میکشد. با محوریت شخصیتهای مهم مانند صمصام، قطب الدین و شمس الدین، شاعر به نیکوییهای حکومت و خدمات آنها به اسلام و گسترش دین در هندوستان اشاره میکند. همچنین، دوران حکومتهای بعدی را بررسی میکند که چگونه شخصیتهایی مانند بهرام و جلال الدین با هدایتهای خود، به پیشرفت و شکوفایی کشور کمک کردند. شاعر با ستایش از ارزشهای اخلاقی و سیاسی این سلاطین، به عظمت و فراز و نشیبهای تاریخ اسلام در هند میپردازد.
هوش مصنوعی: خوشا سرزمین هندوستان و رونق دین در آن؛ شریعت در آنجا به نهایت عزت و استواری رسیده است.
هوش مصنوعی: با این عزت، اسلام پیروز گشته و سران کفر با آن خواری مغلوب و سرکوب شدهاند.
هوش مصنوعی: اگر شریعت اجازهٔ پذیرفتن کافران در پناه و ذمه (با گرفتن جزیه) را نمیداد، از هندو از ریشه تا شاخه نامی باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: از غزنین تا کنارهٔ دریا، در این زمینه همه جا اسلام را یکسان و بر یک روش و رونق میبینی.
هوش مصنوعی: آگاه از احوال گذشته چنین روایت میکند، کسی که از آن خبر خجسته فالش نیز خجسته شد.
هوش مصنوعی: که چون معزالدین محمد، از نژاد سام (غوری)، شمشیر برکشید و از غزنه بیرون آمد،
هوش مصنوعی: به دست آن سلطان جهادگر که با کافران مدارا نداشت، اسلام در هندوستان آشکار و برپا شد.
هوش مصنوعی: تخت پادشاهی دهلی به دست او بنیاد نهاده شد؛ دعا میکند که بنیاد تخت او تا ابد پایدار بماند.
هوش مصنوعی: چون در سرشت او ایمان و اعتقادی استوار بود، این بنا نیز مانند اعتقادش محکم باقی ماند.
هوش مصنوعی: همانگونه که او با آهن شمشیر شاهانه سیاهی کفر را از چهرهٔ هندوستان زدود.
هوش مصنوعی: امید است خداوند روزی پاداش این کار را با هزاران مایهٔ روشنی دل به او بدهد.
هوش مصنوعی: هر بنایی که آن شاه غازی نهاد، به دست سلطان قطبالدین آباد و کامل شد.
هوش مصنوعی: آفرین بر آن غلام که به یک فرمان سرور خود، این سرزمین کهن را با اسلام خجسته و آباد کرد.
هوش مصنوعی: با ضربهٔ شمشیری که بر رای قنوج زد، او را با موجی آتشین در آب غرق کرد.
هوش مصنوعی: آب رود گنگ را در سوگ او سیاهپوش و نیلیجامه کرد و هزار و چهارصد فیل از او به غنیمت گرفت.
هوش مصنوعی: چون چنان قطبی (قطبالدین) در مغرب فرو رفت و درگذشت، چتر شاهی شمسالدین از مشرق برآمد؛ با بازی با معنای قطب و خورشید.
هوش مصنوعی: گرمای شمشیر او چنان آسمان را فرا گرفت که مانند سپیدهدم سراسر جهان را گشود.
هوش مصنوعی: مانند ذوالقرنین، در مدت یک دوران کامل، شمشیرش که گویی آبستن بود فرزندان پیروزی زایید.
هوش مصنوعی: از مرز مالوه تا سرزمین سند، همه جا نشانهٔ جنگهای دینی او در هند پیداست.
هوش مصنوعی: چون آن خورشید روشن (شمسالدین) در تاریکی مرگ فرو رفت، ستارهٔ پادشاهی فیروزشاه طلوع کرد.
هوش مصنوعی: با بخشش، مردم جهان را بندهٔ خود کرد و همهٔ گنجینهٔ شمسالدین را خالی کرد.
هوش مصنوعی: چون شش ماه در آن پادشاهی گذراند، دولتش مانند کودک هشتماهه که زنده نمیماند، مرد.
هوش مصنوعی: پس از آن چون پسران شایستگی کمی داشتند، نظر خردمندان به سوی دختر (شمسالدین) رفت.
هوش مصنوعی: رضیه، دختری با رفتار پسندیده، از روی سرشت نیک خود تخت شاهی را آراست.
هوش مصنوعی: چند ماه خورشید وجودش در پس ابر و پرده بود، اما مانند برق از پشت پرده پرتو شمشیر میافکند.
هوش مصنوعی: چون شمشیرش در نیام بیکار میماند، فتنههای بسیاری بیآسیب و سرکوبنشده باقی میماند.
هوش مصنوعی: شکوه و ضرورت پادشاهی نقاب او را درید و خورشید چهرهاش از پرده بیرون آمد و آشکارا فرمان راند.
هوش مصنوعی: چنان زور شیر ماده را به کار میبرد که دلاوران در برابرش زبون و همچون زنان میشدند؛ بیانی اغراقآمیز از چیرگی او.
هوش مصنوعی: سه سالی که پنجه و مشتش نیرومند بود، هیچ کس بر سخن و فرمان او خرده نگرفت.
هوش مصنوعی: در سال چهارم که ورق کارش برگشت، قلم تقدیر بر او نیز رفت و دورانش به پایان رسید.
هوش مصنوعی: پس از آن، به فرمان خدا، سکه و نگین پادشاهی به نام بهرامشاه روان شد و او به تخت نشست.
هوش مصنوعی: او نیز سه سال در خوشگذرانی و بادهنوشی گذراند و مانند بهرام گور، پادشاه کهن ایران، شادمانی کرد.
هوش مصنوعی: بهرامِ فلک (سیارهٔ مریخ، نماد جنگ و ستیز) بر او نیز چیره شد و این بهرام هم، مانند بهرام گور، به دل گور رفت؛ بازی با معنای «گور» به معنای گورخر و قبر است.
هوش مصنوعی: پس از او، هفت ستاره بخت نیک بخشیدند و مسعود بر تخت آرزو نشست.
هوش مصنوعی: دو سه سال دیگر، به یاری دولت و بخت، تخت و مسند از او بلندی و شکوه یافت؛ «علائی» اشارهای است به لقب او، علاءالدین مسعود.
هوش مصنوعی: چون آن پادشاهانِ کوتاهعمر مانند گلهایی زودگذر از باغ رفتند، پادشاهی جوان و سروقامت بر تخت نشست.
هوش مصنوعی: او با نام محمود پادشاه روی زمین شد و در جهان لقب «ناصرالدین و دنیا»، یعنی یاریدهندهٔ دین و دنیا، گرفت.
هوش مصنوعی: او بیست سال از جایگاه بلند خود جهان را در سایهٔ حمایت خویش نگه داشت.
هوش مصنوعی: روزگار او دورهای شگفت از کامیابی بود و در هر خانهای شادی و نشاط برقرار بود.
هوش مصنوعی: در آن روزگار کسی کمند کینه نمیتابید و هیچکس حتی در خواب نیز خیال آشوب و فتنه نمیدید.
هوش مصنوعی: مسلمانان چیره و نیرومند بودند و هندوان فرمانبردار، و کسی حتی نام قوم مغول را نمیشنید.
هوش مصنوعی: شاهی بود که در ذاتش شکوهی خدادادی داشت و مانند کوه، هم وقار و سنگینی داشت و هم گوهر و نژاد گرانبها.
هوش مصنوعی: او خود غرق در عبادت و کار خدا بود و بندگان و کارگزارانش به فرمان او امور پادشاهی را میگرداندند.
هوش مصنوعی: چنین بود تا دوران او نیز به پایان رسید و نوبت دیگری برای جهان فرا رسید.
هوش مصنوعی: الغخان، که محمودِ بلندمرتبه به سبب خویشاوندی کار و مقامش را بالا برده بود، به پادشاهی رسید.
هوش مصنوعی: چون او به یاری مظلومانِ دلتنگ میشتافت، لقب «غیاثالدین و دنیا»، یعنی فریادرس دین و دنیا، برازندهٔ او شد.
هوش مصنوعی: او شاهی بود که با بخشندگی و قدرتش روا نمیدانست که فیلی، یعنی نیرومندی، بر موری، یعنی ناتوانی، پا بگذارد و ستم کند.
هوش مصنوعی: در روزگار او مغولان به این سرزمین راه یافتند و در پی غارت دارایی مردم بودند.
هوش مصنوعی: آن خورشید روشن نیز پنهان شد و از خانهٔ آباد و پررونق به برج خاک، یعنی گور، رفت.
هوش مصنوعی: پس از او نوهاش با شادی بر تخت کیقبادی نشست؛ اشاره به نام کیقباد است.
هوش مصنوعی: او تاج شاهان را از نو تازه کرد و برای جهان لقب «معزالدین و دنیا»، یعنی عزتبخش دین و دنیا، گرفت.
هوش مصنوعی: سکهٔ او نیز حدود سه سال ضرب میشد و از شرق تا غرب رواج داشت.
هوش مصنوعی: چون او نیز عنان اسب عیش و خوشگذرانی را رها کرد، فلک همان سرنوشتی را که به همهٔ پیشینیان داده بود به او نیز داد، یعنی مرگ.
هوش مصنوعی: او هر پیمانه را از بادهای چون مروارید پر میکرد، اما سرانجام چون پیمانهٔ عمرش پر شد، به خواب مرگ فرو رفت.
هوش مصنوعی: سپس شمسالدین، فرزند او، دو ماه چون رؤیایی کوتاه چراغ خاندان کیقباد را روشن نگه داشت.
هوش مصنوعی: آن صبح هنوز در سپیدی آغاز سحر بود که این دایهٔ پیر، یعنی دنیا، شیر را از او بازگرفت؛ یعنی کودکپادشاه در آغاز کار از تخت کنار رفت. «تباشیر» هم به معنای نخستین روشنی صبح است.
هوش مصنوعی: چون این کودک در کار جهان ناپخته و بیتجربه بود، جهان با پادشاهی پخته و کاردان آرام گرفت.
هوش مصنوعی: در این گهوارهٔ فیروزهرنگ آسمان، فیروزشاه با پیروزی سرور روزگار شد؛ با واژهٔ «فیروز» بازی شده است.
هوش مصنوعی: برای خطبهای راست و درست به نام او، لقبش «جلالالدین و دنیا» شد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.