گنجور » شیخ محمود شبستری » گلشن راز » بخش ۲۰

شیخ محمود شبستری » گلشن راز »

بخش ۲۰ - جواب به سوال دوم

کسی مرد تمام است کز تمامی

کند با خواجگی کارِ غلامی

پس آنگاهی که ببرید او مسافت

نهد حقّ بر سرش تاجِ خلافت

بقایی یابد او بعد از فنا باز

رود ز انجامِ ره دیگر به آغاز

شریعت را شعارِ خویش سازد

طریقت را دِثارِ خویش سازد

حقیقت خود مقامِ ذات او دان

شده جامع میانِ کفر و ایمان

به اخلاق حمیده گشته موصوف

به علم و زهد و تقویٰ بوده معروف

همه با او ولی او از همه دور

به زیر قُبّه‌های سِتر مستور

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: در این شعر، شیخ محمود شبستری به توضیح ویژگی‌های یک فرد کامل می‌پردازد. او به کسانی اشاره می‌کند که از خودخواهی گذر کرده و به خدمت‌گزاری دیگران می‌پردازند. این افراد با پیمودن مسیرهای معنوی، به مقام والای خلافت می‌رسند و پس از مرگ نیز در زندگی دایمی قرار می‌گیرند. او همچنین به اهمیت شریعت و طریقت در زندگی این افراد اشاره می‌کند و می‌گوید که آن‌ها با ویژگی‌های اخلاقی و علمی شناخته می‌شوند و در عین حال از دیگران متمایزند و در حالتی از راز و پوشیدگی قرار دارند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# کسی مرد تمام است کز تمامی

کند با خواجگی کارِ غلامی

هوش مصنوعی: انسان کامل کسی است که با عشق و خدمت به دیگران، خود را فراتر از مقام و رتبه‌اش قرار دهد و به خضوع و خدمت‌گزاری در برابر بزرگان مشغول شود.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# پس آنگاهی که ببرید او مسافت

نهد حقّ بر سرش تاجِ خلافت

هوش مصنوعی: زمانی که او راهش را ادامه دهد، حق بر او حکومت و امامت را قرار می‌دهد.

# بقایی یابد او بعد از فنا باز

رود ز انجامِ ره دیگر به آغاز

هوش مصنوعی: او بعد از زوال و فنا دوباره به وجودی می‌رسد و از پایان راهی که طی کرده، به آغاز تازه‌ای می‌رسد.

# شریعت را شعارِ خویش سازد

طریقت را دِثارِ خویش سازد

شعار به معنی لباس زیر و دثار به معنی لباس رو است.

# حقیقت خود مقامِ ذات او دان

شده جامع میانِ کفر و ایمان

هوش مصنوعی: حقیقت، مقام و جایگاه او است که به‌طور همزمان می‌تواند میان کفر و ایمان جمع شود.

# به اخلاق حمیده گشته موصوف

به علم و زهد و تقویٰ بوده معروف

هوش مصنوعی: او به ویژگی‌های نیکو توصیف شده و به خاطر علم، زهد و پرهیزگاری‌اش شناخته شده است.

# همه با او ولی او از همه دور

به زیر قُبّه‌های سِتر مستور

هوش مصنوعی: همه با او هستند، اما او از همه جدا و دور است، زیر سایه‌های پنهان و محفوظ.

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

روفیا در ‫۱۱ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۲۳:۲۷ نوشته:

کسی مرد تمام است کز تمامی
کند با خواجگی کار غلامی
شرط مردانگی را خدمت در عین بزرگی می داند .
اگر انسان خدمت کند ولی به بینش و بزرگی و خواجگی نرسیده باشد کمال نیست . نوکر صفتی است .
اگر به کمالی ( ظاهرا ) رسیده باشد ولی از خدمتگزاری به انسان ها احساس خفت کند کمال نیست . خود بزرگ بینی است .
شیخ محمود حق مطلب را به جا آورده است .
هم شرایط بزرگی را احراز کنی و هم در عین حال جانت سرشار از فروتنی و اماده خدمتگزاری باشد .
تکیه بر جای بزرگان نتوان زد به گزاف
مگر اسباب بزرگی همه آماده کنی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

آریا والا در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۳ دی ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۱۲ نوشته:

شاید مفهومی که از مرد تمام در عالم عرفان وجود داره رو به خوبی یا وضوح درک نکرده باشم
ولی انسان هایی هستن که بشریت رو پیش بردند و به نوع بشر خدمت کردند
از ادم گرفته تا گالیه تا استیو جابز و البته موالانا های تاریخ
مهم نیست وسعت این عمل چقدر باشه ، اگه لبخندی به لب فردی بیاریم
مرد تمام هستیم
عشقی که تو وجودمون سریان داره رو در جهان پخش کردیم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

هانیه سلیمی در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۴ دی ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۹ نوشته:

عنوان به نظر " جواب به سوال دوم "است نه سال دوم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر امین لو در ‫۵ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۱۲ شهریور ۱۴۰۰، ساعت ۰۱:۱۱ نوشته:

جواب سؤال پنجم»

دربارۀ مرد کامل

در ذیل بیت ۳۱۲ گفته شد: این بیت شامل دو سؤال است، از بیت ۳۱۳ تا ۳۴۶ مربوط به سؤال اول بود. از بیت ۳۴۷ تا ۳۵۳ پاسخ سؤال دومی است که در مصرع دوم بیت ۳۱۲ مطرح شده است.

شیخ چون از جواب سؤال قبلی (مسافر چون بود رهرو کدام است؟) فارغ شد، به جواب سؤال بعدی (کرا گویم که او مرد تمام است؟) پرداخت.

347  کسی مرد تمام است کز تمامی

   کند با خواجگی کار غلامی

در اصطلاح صوفیه مرد کامل کسی است که با ارشاد مرشد کامل به طریق تصفیه و شهود، نه از طریق علم، از مراتب عبور نماید و از سر حد محسوس و معقول بگذرد و به انوار تجلیات اسمایی وصول یافته، در پرتو نور تجلی ذات احدیت محو و فانی شود و سپس به بقاء احدیت باقی گشته و به جمیع اسماء و صفات الهی متحقق گردد. لذا شیخ می فرماید: «کسی مرد تمام است «کز تمامی با خواجگی کار غلامی کند». یعنی مرد کامل کسی است که از غایت تمامی و کمالی که دارد از مراتب تعیّن و تقیدی که مستلزم عبودیت و متابعت بوده عبور نموده و به مقام فنا برسد. اما ماندن درمقام فنا دلیل کمال کامل نیست بلکه پس از رسیدن به مقام فنا باید به مرتبۀ بقاء بالله برسد و در این مرحله ویژگی تابع و متبوعی و عابد و معبودی در او قوت یابد و با خواجگی کار غلامی کند. چنانچکه غلام تابع محض و بدون چون و چرای خواجه خود است، شخص سالک نیز در این مقام اطاعت محض ذات احدیت را داشته باشد.

348  پس آن گاهی که ببرید او مسافت

نهد حق بر سرش تاج خلافت

سالک برای اینکه از قید و کثرات و تعینات رهایی یابد و به مقام فناء فی الله و سپس بقاء بالله برسد راه دور و درازی دارد. او باید مراتب و منازل زیادی را طی کند تا مسافت بین خود و خدا را بِبُرد یعنی این دوری را از بین بِبَرد و به اصل و حقیقت واصل گردد، در این صورت عارف کامل به جمیع صفات و اسماء متخلق شده، شایسته تاج خلافت و کرامت خواهد گردید و خداوند تاج خلافت بر سرش خواهد نهاد.

349   بقا می یابد او بعد از فنا باز

  رود ز انجام ره دیگر به آغاز

سالک کــه پس از ســیر صعودی و زایـل شدن کلیه تعینات و کثرات به مرتبه فنا می رسد در این مرتبه دوئی وجود ندارد و اتحاد عاشق و معشوق صورت گرفته است اما نباید در این مرحله متوقف شود، بعد از مرحله فنا باید به مرحلۀ بقا راه یابد. مرحلۀ فنا که حالت سکر بود، مجدداً به علت صحو و بیداری می رسد و کثرات را مجدداً ملاحظه می کند. اما این نگاه به کثرات با نگاهی که قبل از سفر روحانی به عالم کثرات داشت، متفاوت است در این مرحله کثرت را در وحدت و وحدت را در کثرت مشاهده می کند. به عبارت دیگر سالک بعد از رسیدن به مرحلۀ فنا که آخر قوس صعودی است از انجام و پایان این راه مجدداً به اول راه که عالم کثرات است برمی گردد. اما با یک بینش وسیع و در این مرحله راهنمای گمراهان می گردد.

350    شریعت را شعار خویش سازد

طریقت را دثار خویش سازد

شعار به آن لباسی گفته می شود که بدن انسان را می پوشاند و دثار لباسی است که بالای شعار می پوشند. سالک بعد از رسیدن به مرتبه بقا دوباره به عالم کثرات با یک بینش وسیع نگریسته، شریعت را شعار خود می سازد و امور شرعیه را به طور دقیق انجام می دهد، چون عمل به احکام شریعت سبب انتظام امور معاش و معاد و باعث کمال است. همچنین سالک در این مرتبه، طریقت را دثار خویش می سازد. طریقت روش خاص ارباب قرب است و شامل توکل، اخلاص، تسلیم، رضا، تفرید و تجرید است.

351    حقیقت، خود مقام ذات او دان

شده جامع میان کفر و ایمان

طریقت برای رسیدن به حقیقت است و حقیقت ظهور حق است بدون حجاب تعینات و کثرات، به عبارت دیگر حقیقت که مقام ظهور توحید عیانی و مقام ذات احدیت می باشد. به همین جهت شیخ می فرماید: «حقیقت خود مقام ذات او دان» سالک وقتی به مقام فنا می رسد و بعداً مقام بقا در او متحقق می شود، جامع جمیع اسماء الهی می گردد، هم اسماء جلالی که مقتضیات کفر است و هم اسماء جمالی که مقتضیات ایمان است، پس جامع کفر و ایمان می گردد. معنی دیگر این مصرع چنین می تواند باشد که کفر به معنی پوشاندن است. در مرحلۀ فنا کلیه تعینات سالک از بین می رود و یا به عبارتی مخفی می گردد. به این مرحله کفر می گویند. بعد از فنا مرحلۀ بقاست که در این مرحله ایمان حقیقی که تصدیق وحدانیت الهی است، در سالک متحقق می شود. پس سالک وقتی به حقیقت رسید، جامع کفر و ایمان یا جامع فنا و بقا می شود.

352   به اخلاق حمیده گشت موصوف

به علم و زهد و تقوی بوده معروف

سالک کامل بعد از رسیدن به حقیقت به جمیع اخلاق پسندیده موصوف و متخلق به اخلاق حمیده مثل کرم، سخاء، علم، حیا، وفا، شفقت، قطع تعلق از دنیا، صبر، عدم متابعت هوای نفس، اجتناب از ریا، احتراز از تعصب و ... گشته، همچنین به علم، زهد و تقوی معروف می شود. مراد از علم، علوم ظاهری نیست. البته اگر سالک به علوم ظاهری نیز دارا باشد، بهتر است ولی در این بیت مراد علوم مربوط به مکاشفه و علوم باطنه است. زهد نیز عبارت از بیرون آمدن از دنیا و آرزوهای متعلق به دنیاست و تقوی نیز ترسیدن از حق است. سالک کامل در عواقب امور با ترس از نفس خود که مبادا او را به طرف گمراهی ببرد، دقت می نماید.

353    همه با او، ولی او از همه دور

به زیر قبه های ستر، مستور

در مصرع اول دو بار کلمه همه بکار رفته است همه اولی به معنی همه احکام شریعت و طریقت و اخلاق مرضیه است که سالک کامل همیشه با آن ها ملازم است. همۀ دوم مراد تعینات است یعنی سالک کامل از همۀ تعینات دور است. مراد از قبه های ستر نیز تعینات است چون تعینات باعث ستر حقیقت می باشند. شخص عارف از قبه های ستر یعنی تعینات مستور است، یعنی فانی است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۲۰ - جواب به سوال دوم

تازه‌های نرم‌افزار گنجور