سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۱ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۴:۲۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۹:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

قتل این خسته به شمشیر توتقدیرنبود​​​​​​​

ورنه هیچ از دل بی‌رحم تو تقصیر نبود

 

خسته :خاطر آزرده ،زخمی

تقدیرنبود : سرنوشت وقسمت این نبود. چنین مـقدّرنشده بودکه به شمشیر توکشته شوم. باتوجّه به اینکه معشوق دراینجا مجهزبه شمشیر وقدرت واقتدارحکومتیست احتمالاً مخاطب سخن پادشاه وقت، وبه تصوّرنگارنده شاه شجاع خوش سیمای خوش حرکات است که دل عاشق پیشه ی شاعر راربوده وسخت شیداومفتون نموده ورابطه ی آنها به جهت رخدادهای سیاسی اجتماعی پی در پی ، فرازوفرود زیادی داشته است.

تقصیر : کوتاهی کردن

معنی بیت: خطاب به معشوق است:

توخاطرنازکت رامُکدّرمکن! توکه در کشتنِ ما هرآنچه توانستی کردی! تو دربی مهری چیزی فرو نگذاشتی ودربی رحمی هیچ کوتاهی نکردی وبه قصدِ کشتن من، شمشیرتیزِعشق را برسر سودارده ی من به قصد کُشت فرود آوردی…! ولی چه می شودکرد، قسمت این چنین نبود که با شمشیر تو کشته شوم! خسته ومجروح شدم اما کشته نشدم. حافظ معشوق را دلداری می دهد که دلگیرواندوهناک مباش ! توناتوان نبودی، توهیچ تقصیری نداری که من کشته نشدم! امّااین دلداری بسیاررندانه وگله آمیز وباچاشنی طعنه هست! جسارتِ حافظ همانندِ همه ی ویژگیها وابعادِ شخصیّتش مثال زدنی وستودنیست.

زمانی که حافظ ازسوی متشرّعین متعصّب به سبب عصیانگری علیه شریعت،تظاهربه شرابخواری، زیرسئوال بردن قداست دروغین آنها وآگاهسازی مردم، درمظان اتّهام تکفیر واقدام علیه امنیت ملی! قرارگرفت بسیارخوش باورانه گمان می کردکه شاه شجاع ودوستان درباریش به حرمت دوستی ورفاقت ازاو حمایت کرده ومانع ازاجرای هرگونه مجازات خواهندشد

اماظاهراً شاه شجاع ویارانش نخواسته یانتوانسته بودند نظرمتشرّعین را تغییرداده وحافظ را ازاین اتّهام سنگین نجات دهند آنهافقط توانسته بودند حکم اعدام اورابه تبعیدو حصردرمنزل درشهر یزد تقلیل دهند! حافظ ازشاه شجاع انتظار وتوقع بیشتری داشته وبابرآورده نشدن این انتظار، ازاو دلخور ودلگیرشده بود ودرچندین غزل به این دلخوری اشاره نموده است ،لیکن چنانکه دراین غزل نیزشاهد هستیم به رغم کم لطفی شاه شجاع، حافظ رابطه ی عاطفی راهمچنان حفظ کرده وتاپایان عمربه این رابطه وفادارباقی ماند.

صددریغ وهزارافسوس که ازشان نزول غزلها، سندِ معتبری در دست نیست تا عاشقانِ حافظ باآگاهی ازاینکه این غزلیّات درچه زمانی، به چه مناسبتی وبرای چه کسی سروده شده،ازخواندنِ این اشعارحظّ بیشتری ببرند.

درره عشق نشد کس به یقین محرم راز

هرکسی برحَسبِ فکر گمانی دارد.....

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

من دیوانه چو زلف تـورهامی‌کردم

هیچ لایق‌ترم از حلقه‌ی زنجیرنبود

 

چنانچه آن داستان شاه شجاع صحّت داشته باشد، معلوم می شود که این حافظ بوده که ازشاه شجاع رویگردان شده ونسبتِ به قطع روابط پیش دستی کرده است. درهرصورت بدون درنظر گرفتن داستان رابطه ی حافظ وشاه شجاع، حافظ دراینجا به یکی ازفرازوفرودهای عشق زمینی اشاره می کند. بعضی اوقات عاشق زودرنج می شود وتصمیم می گیرد به رابطه ی عشقی ِ خودبامعشوق پایان دهد.این بیت به بهترین شکل عاطفی واحساسی، حال آنها رابیان می کند وزبانحال آنهاست.

دیوانه : عاشق

بین "دیوانه" و "زنجیر" و بین "زلف" و "حلقه" ایهام تناسب زیبایی وجود دارد.

"می دانیم که دیوانه راازقدیم جهتِ کنترلِ بهتربه زنجیرمی بستند" حافظ خوش ذوق ضمن ِ دستآویزقراردادن این موضوع،وایجادایهام وابهام بین زنجیر وطناب، باحلقه های بندِزلف یار،مضمون نابی خلق کرده که دومعنای عاشقانه ازان گرفته است"

معنای بیت:

آن هنگامی که قصد کردم رابطه‌ی عاطفی ِ خودرا باتوبه پایان برسانم ودل شیدای خودراازمیان حلقه های زنجیرگیسویت رهاسازم! درحالت عادی نبودم دچاربحران عاطفی شده بودم دیوانه شده بودم…. به درستی که حقّ ِ منِ دیوانه، همین زنجیرگیسوانت بود ومن ِغافل نمی دانستم که دل دیوانه ی من نباید ازبند گیسوانت ازاد می شد!....اشتباه کردم….ناگفته نماند که شاه شجاع دارای زلف های سیاه وبلند وحس انگیزی داشته ودرکانون توجه تمام کسانی بوده که اورا ازنزدیک ملاقات کرده بودند. کلاً سلسله ی آل مظفر وبه ویژه شاه شجاع به داشتن خال وخط وزلف بلند شهرت عمومی داشتند. حافظ نیز هرجاکه به یاد شاه شجاع غزلی سروده با واژگان خال وخط وزلف مضامین بکری خلق است.

معنای دوم بادرنظرگرفتن بستن ومهار دیوانه بازنجیر وطناب.

من ازروی ِدیوانگی تورا رهاکردم وحالاکه مرا درتیمارستان به قصدمداوا به زنجیروطناب بسته اند اینجادریافتم که به حق من دیوانه بودم که سعی نمودم دل خودرا ازبند زلفدتو آزاد کنم! بندگیسوان توعین آزادی بود ومن نمی دانستم! دیوانگی کردم واینک پشیمانم. الحق که سزاوارهمین زنجیرتیمارستان هستم!

حافظ درلایه ی زیرین هردومعنا، رندانه به مخاطبِ خویش می گوید من لایق آن زنجیرگیسوی ِ توبودم ودیوانگی کردم که خودرا ازآن رَهانیدم. درهردومعنا، ابرازپشیمانی نیز مشهوداست.

هیچ شکی نیست که بین ِحافظ وشاه شجاع یک رابطه ی عاطفی عمیقی شکل گرفته ودرگذرزمان فرازوفرودهایی نیز دراین رابطه به وجودآمده است امّا لطفِ سخن ِحافظ دراینجا بسیار مهمّتراز اصلِ موضوع رابطه ی این دوشخصیّتِ تاریخیست.

فصاحت وروانی کلام ولطافت وشیواییِ سخن، اصلِ موضوع را تحتِ تاثیرقرارداده وبیشتربُعدِ شاعرانگیِ حافظ رابرجسته ساخته است. شاعری که قادراست همه ی احساسات وعواطفِ پنهانی ِ عاشقی را که ازنظرهاپوشیده ونادیدنی ست، همچون نقاّشی چیره دست، به تصویر کشد ودرمعرض ِ دیدِ همگان به تماشاگذارد.

باز مَسِتان دل ازآن گیسوی مشکین حافظ

زانکه دیوانه همان بِه که بُوَد اندر بند.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

یارب این آینه‌ی حُسن چه جوهردارد

که در او آه مرا قــوّت تـأثـیـر نـبود

 

آینه‌ی حُسن: زیبایی به آئینه تشبیه شده است. 

جوهر : ذات ، اصل ، ماهیّت ، جسم

در قدیم آینه را با صیقل دادنِ "فولاد" یا "مس" و دیگر فلزات می‌ساختند. هرفلّزی که ازآن آینه می ساختند، به عنوانِ جوهرِآن آینه معرّفی می شد.

وقتی در برابر آینه آه می‌کشیم بخار نفس، آینه را مُکدّر می‌ سازد. حافظ دراینجا متعجّب ازاین است که مگرآئینه ی حُسن وزیبایی ِ معشوق از چه جنس است وچه جوهری دارد که آهِ های او هیچ تاثیری درآن ندارد!

معنی بیت :

خداوندا،آئینه ی ِ رخسارِ یارمگر از چه ماهیتّی واز چه اصلی هست که حتی آِه من قدرتِ تاثیر در آن را ندارد؟!

حافظ دراینجا زیرکانه،بگونه ای سخن می گوید که به نظرشنونده تعریف وتمجید درآید وخاطر یارآزرده نگردد. لیکن روشن است که ازسخت دلیِ یارگله می کند. آینه چون صاف و صیقل خورده است، ازاثرنفس وآهِ آدمی مکدّرمی شود. ظاهراً دلِ یارخیلی سنگدل است که ازآه های عاشق تاثیرنمی پذیرد!

تاچه کندبارُخ تودودِ دل من

آینه دانی که تابِ آه ندارد.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

سـر ز حسـرت به درمیکده‌ها بـَرکردم

چون شناسای تودرصومعه یک پیرنبود

 

شناسای تو: شناسنده ی تو، کسی که تورا شناخته باشد

پـیـر : رهبر وراهنما، مُراد، عارف کامل

درنظرگاهِ حافظ "صومعه" مکانی برای خودنمایی وریاکاری و تظاهر است. ساکنان صومعه،اعتقادات وباورهایشان راازروی تحقیق وبررسی انتخاب نکرده وهرانچه که خانواده وحاکمان جامعه تحمیل کرده پذیرفته اند!

امّامیکده ، میعادگاهِ عاشقان پاک دل وپاکباخته است ومکانیست که مراجعه کننده باانتخاب ومیل فردی بدانجا می رود ونیازی برای ریاکاری وتظاهر ندارد.

معنی بیت:

اکنون از روی حسرت وناامیدی بادلی شکسته وخاطری خسته به میکده ها پناه برده ام . زیرا هرچه در خانقاه ها وصومعه ها گشتم عارف و مرشدی که تورا واقعاً وحقیقتاً بشناسد ، نـبـود. آنها به ریاکاری ونمایش مشغول بودند وکسی به تونمی اندیشید.

حافظ درهرفرصتی که پیداکند، شمشیر تیزسخن را به سمتِ ریاکاران وخشکه مغزانِ متعصّب می چرخاند وضربه ای به آنها می زند. شایداین غزل خطاب به شاه شجاع سروده شده لیکن چنانچه ملاحظه می شود برداشت های عرفانی نیزازادامه ی غزل مُیّسراست وخواننده ی غزل برحَسَب فکر وگمان وبه قدردرک ودانشی که دارد می تواند برداشت های دلخواه داشته باشد. دربرداشت عرفانی معنی دراین چنین خواهدشد:

خطاب به معشوق ازلی:

صومعه ها ومعابد ساخت دست آدمیان راگشتم افکارپوشالی واندیشه های پوسیده اشان رابه دقّت کاویدم،تفحُص وتحقیق کردم، هرچه بیشتر جستجوکردم، هیچکدام ازتوشناختی نداشتند، و ازفضائل وخصوصیّات وکرم توکاملاً بی اطلاع بودند! درشگفتم که آنها چگونه بدون کاوش وتحقیق تورا عبادت می کنند!هیچ تحقیق وتفحّصی درباره ی تونکرده اند دین وایمانشان راخانواده،جامعه وحاکمیت تعیین نموده است! چنانچه بررسی می کردم حتّی یک پیر وراهنمای فرهیخته نداشتند تا روشنگر راهشان بوده باشد! آنهاهمانگونه که مردم رامی فریبند گمان می کنند توراهم می توانند بفریبند! بی همّتانی هستند که تنهاخودرافریب می دهند ونمی دانند که انتظاروخواستِ توازبندگانت چیست؟

زکُنج صومعه حافظ مجوی گوهرعشق

قدم برون نه اگرمیل جستجوداری

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

نازنین‌تر ز قدت در چـمـن نـاز نرُست

خوش‌تر از نقش تودرعالـَم تصویر نبود

 

چمنِ ناز: نازکردن به چمن تشبیه شده است. برای اینکه سخن درموردِ قدوقامتِ یاراست. درعالم ِ ناز، دردنیای ناز، ازقدت چیزی نازنین ترنیست.

عالَم تصویر: هستی، کائنات وجهان آفرینش، چیزی زیباترازنقش تو، رخسارتو یاشمایل تودرجهانِ هستی وجودندارد. دراینجا دوباره روی سخن با مخاطب غزل (احتمالاً شاه شجاع)هست.

معنی بیت:

درباغ وچمن ِناز، ودرعالم دلبری ،قامتی نازنین ترازقامتِ تویافت نمی شود. قدت ازسرو دلرباتراست و درجهانِ هستی شمایلی دلکش تر از تو آفریده نشده است.

درآن شمایل مطبوع هیچ نتوان گفت

جزآنقدرکه رقیبان ِ تندخوداری

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

تا مگر هـمچو صبا باز به کوی تورسم

حاصلم دوش بجز ناله ی شـبگیر نبود

 

باد صبا همیشه دررفت وآمداست. از کوی یار می‌آید درچمنزارچرخی می زند، عطروبوی یار رابه عاشقانش می رساند ودوباره به منزل یارمراجعت می کند.هنگام ِ وزش صدایی تولیدمی کند گویی که عاشقی درفراق یار ناله ای سرداده باشد.

حافظ که دیشب را سراسرناله وزاری کرده ،انتظاردارد اقبالش چون اقبال باد صبا بوده باشد وامکان بازگشت به سرمنزل یار برایش میسّرباشد.

ناله‌ی شبگیر : آه و زاری شبانگاهی

معنی بیت:

برای اینکه اقبالی چون اقبال ِبادِ صباداشته باشم وهمانند او به کوی تو دسترسی پیداکنم، دیشب رایکسر به آه و زاری سپری کردم .

صباخاکِ وجودِمابدان عالی جناب انداز

بُوَدکان شاهِ خوبان رانظربرمَنظراندازیم

دربرداشت عرفانی می توان بانظرداشتِ رانده شدن انسان ازبهشت(جوارحق) به زمین، این معنی راحاصل نمود:

به امید اینکه دوباره به بارگاهِ کبریاییِ تو دسترسی پیداکنم روزگارم را باآه وناله ی شبانگاهی می گذرانم ودرفراق ِ تو گریه وزاری می کنم تا مگر همچون صبا بی هیچ دغدغه ای به بارگاهِ توجوازعبوری داشته باشم.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

آن کشیدم زتوای آتش هجران که چو شمع

جـز فـنای خـودم از دسـت تـو تقدیر نبود

 

فـنـا :نابودی، ازبین رفتن

"آتش هجران" دوری ازیاربه آتش سوزنده تشبیه شده است.

معنی بیت: ای آتش ِهجران ،آنچنان سوزاندی وجود مرا،آنگونه درد و رنجی کشیدم ازاین سوزش، که هیچ چاره ای همانند شمع،جز فنا شدن ونابودی نداشتم .

سوزدل بین که زبس آتشِ اشکم چون شمع

دوش برمن زسرمهرچوپروانه بسوخت

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

آیـتی بـود عـذاب اندُهِ حافظ بی تـو

که برِهـیچکس‌اش حاجت تفسیر نبود

 

آیت : نشانه

معنی بیت : اندوه وغم وغصّه ی حافظ، خود آیه‌ی عذابی بود که هر کس می دید وازچهره اش می‌خواند نیازی به شرح و تفسیر نداشت. خودش از رنگِ رخسارمعنا ومفهوم ِ آن رادرک می کرد و می‌فهمید که موضوع چیست اوتجسّم واقعی عذاب بود!

حافظ گرچه درمسیرعشق، رنج وعذابِ تحمّل سوز وغم انگیزی راتجربه کرد، لیکن هرگزتسلیم نشد ومصمّم وبااراده به راهِ خویش ادامه داد. اوچون درختی کهنسال ریشه درعمقِ خاک داشت وبا شکسته شدن چندشاخه باتبراندوه وآزردگی،هرگز قامت خم نکرد.

زجورِکوکبِ طالع سحرگهان چشمم

چنان گریست که ناهید دید ومَه دانست.

انسانهاباسن وسال بزرگ نمی شوندبلکه درنبردبا آوردگاه درونیست که رشدمی کنند. دردورنج مارا وادارمی کندبه جاهایی درناخودآگاه خود واردشویم که بدون دردورنج هرگزنمی توانستیم ونمی دانستیم که چنین جاهایی وجود دارد.درختی که می خواهدتاهمچون درختان بهشتی بشکفد بایدریشه های خودرادراعماق جهنم محکم کند!

تیرعاشق کُش ندانم بردل حافظ که زد؟

این قَدَر دانم که ازشعر تَرَش خون می چکید!

rezasafari در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۱ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۰۸ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۲۷:

دلیل مقصد از سر گذشتگان پا نیست...

آرش تبرستانی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۱ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۲۹ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۶۰ - بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلم:

در ادامه فرمایشات دوست گرامی جناب مروتی ابیات فوق به مساله مهم و عرفانی خوف و رجا اشاره دارد و می گوید حکمت پروردگار این است که بندگان همواره در این حالت باشند تا گناهکاران امید رستگاری داشته باشند و درستکاران مغرور نشوند و در نهایت در دنیایی دیگر حقایق آشکار شود
خواهد آن رحمت بتابد بر همه
بر بد و نیک از عموم مرحمه
حق همی‌خواهد که هر میر و اسیر
با رجا و خوف باشند و حذیر
این رجا و خوف در پرده بود
تا پس این پرده پرورده شود
نکته دیگر اینکه در حالت شک و دوری ارزش عبادات بسیار بیشتر از حالت اطمینان است همانطور که اعمال ما در این دنیا مبنای ارزش ما در جهان آخرت است و پس از رفتن به آنجا چون حقیقت عیان می شود دیگر کارهای ما ارزشی ندارد مثل مقایسه فردی که در مقابل شاه او را مدح و اظهار ارادت و جانبازی می کند با مرزبانی که فرسنگ ها دور از شاه به او خدمت می کند واز مرزها پاسداری می کند
پس بغیبت نیم ذره حفظ کار
به که اندر حاضری زان صد هزار
طاعت و ایمان کنون محمود شد
بعد مرگ اندر عیان مردود شد
چونک غیب و غایب و روپوش به
پس لبان بر بند و لب خاموش به
در نهایت مولوی اشاره می فرماید که هر موجودی در این جهان حتی فرشتگان مقام و منزلت و مرتبه ای از کمال را دارد و به نوعی با مساله خوف و رجا مرتبط می شود
چون مه نو یا سه روزه یا که بدر
هر ملک دارد کمال و نور و قدر
ز اجنحهٔ نور ثلاث او رباع
بر مراتب هر ملک را آن شعاع
همچو پرهای عقول انسیان
که بسی فرقستشان اندرمیان

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۱ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۴۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۲:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

قسم به حشمت وجاه وجلال شاه شجاع ​​​​​​​

که نیست باکسم از بهر مال و جاه نزاع

شاه شجاع یکی ازمهّمترین شخصیّت هاییست که دردیوان خواجه حافظ مطرح شده است. شهرتِ"شاه شجاع" نه به سببِ طرز حکومت یاشجاعت ها و دلیریهایش هست، بلکه شهرتِ اوبیشترمدیونِ اُنس واُلفتیست که باحافظ داشته است. واگر حافظ نبود قطع یقین شاه شجاع نیزبه این میزان شهرت، حداقل درعرصه ی ادبیات نمی رسید.

کسی که باحافظ مأنوس می شود لازمست که از"شاه شجاع نیز"شناختِ کافی داشته باشدتا بتواندراحت تروآسان تربه مفاهیم ومعنای غزل ها،به ویژه غزلهایی که درمدح شاه شجاع سروده شده دست پیداکند. همچنین تاثیری که شاه شجاع براشعار وغزلیات حافظ داشته، قابل انکارنیست. جهت اطلاع بیشتر وبررسی تأثیر شاه شجاع بر اشعار حافظ و شعر قرن هشتم. به این وبگاه مراجعه فرمائید. سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 15(5 (پیاپی 75) )، 213-229. SID. https://sid.ir/paper/1031459/fa

🌿━━━━━━🌿

شاه شجاع فرزندِامیر مبارزالدّین محمّد مظفّر، بانیِ سلسلهٔ آل مظفّر بود. امیرمبارزالدّین چنان که در دیوان حافظ و دیگر منابع مشهود است، بسیار تندخو و زودخشم بود و در عقوبت دادن، سرعت و خشونت داشت. وی در بازگشت از سفر جنگ باآذربایجان بر دو پسرش شاه شجاع و شاه محمود و خواهرزاده اش شاه سلطان خشم گرفت و دو پسر را به کوری و خواهرزاده را به کشتن تهدید کرد. پس ازآن،آن سه تن، سحرگاهی در اصفهان، امیر محمّد را غافلگیرکرده وبراو شوریدند. بلافاصله شاه شجاع، بر اسب برنشست و بر سرش به نشان سلطنت، چتر گرفتند و امیرمحمد را به قلعه طبرک فرستادند و در آنجا کور ساختند..

شاه شجاع بر خلاف پدرش تعصّب مذهبی زیادی نداشت. وی گاهی اشعاری نیز می‌سرودو درشعروشاعری دستی برآتش داشته است.

امیر مبارزالدین در امر به معروف و نهی از منکر بسیار جدّی بود تا جایی که به طعنه مُحتسب نامیده می‌شد و حتی شاه شجاع نیز یک رباعی طعنه‌آمیز برای وی سروده‌است:

"در مجلسِ دَهر، سازِ مستی پست است

نه چنگ به قانون ونه دَف بردست است

رندان همه ترکِ می‌پرستی کردند

جز "مُحتسبِ"شهر که بی می مست است! "

"شاه شجاع" ظاهراً سیمای جذّاب وقامتی رعنا داشته است که حافظ این همه درتوصیفِ او شعرهای عاشقانه سروده است. غزلیّاتی که حافظ برای شاه شجاع سُروده، همه باسوز وگدازعاشقانه وازدل برآمده اند ونشانگر رابطه ی عاطفی ِ عمیق وعلاقه ی شدید بینِ او وحضرت حافظ است.

بایددانست که عشق حافظ درشخص معینی مثل شاه شجاع متمرکزنبوده است البته که اوراازصمیم دل دوست داشت اما عشقبازی حافظ به او وهیچ شخص مشخصی محدودنمی شود عشق کیفیّت وجود وماهیّت ذاتی حافظ است حافظ به زمین وزمان وهمه ی انسانهاعشق می ورزد. حافظ بادلباختن به شاه شجاع یاهرکسی دیگر؛ حقیقت خودعشق راکشف کرده؛ به ژرفای آن رفته وشیوه های عاشقی راآموخته است. درعشق حقیقی محدودیتهای نژادی وجنسی محوشده و مرزها ازبین می روند وتمام هستی عاشق سرشارازعشق وعشقبازی می گردد.

حشمت : شکوه ، بزرگی

جاه : مقام و مرتبه ، بزرگی

نزاع : ستیزه ، جنگ و دعوا

حافظ غزلیّاتی را که ازسرمیل ورغبت می سرود هماننداین غزل که ازدل برآمده ، باوسواس زیاد واژه هارا انتخاب کرده وعبارات وجملات را مُزیّن به "واج آرایی" می کردآمدن ۸ بار "الف" در این بیت، موسیقیِ دلنشینی خَلق کرده است. این تکراریک "حرف" دریک مصراع یابیت همان "واج آرایی" هست که حافظ درآفریدن آن بی نظیرعمل می کرد.

"حشمت" و "جاه" و "جلال" هر سه به معنای عزّت واقتدار ،عظمت،قدرت و فـرّ وشکوهست. نشستنِ این سه واژه درکناریکدیگر تاکیدی بربزرگی، بلندمرتبگی ووقارمخاطب سخن همان شاه شجاع محبوب دل حافظ است.

"معنی بیت : به جلال و شکوه و عظمتِ شاه شجاع سوگند می‌خورم که من به خاطردستیابی به مال و مقام با کسی ستیزه و دعوا نمی‌‌کنم وهیچ چشمداشتی به جایگاه اجتماعی وثروتِ کسی ندارم.

چنین بنظرمی رسد که ازاطرافیانِ شاه شجاع، از روی حسادت وبدخواهی، درنزدِ شاه شجاع،پشتِ سرحافظ بدگویی کرده اند که حافظ دردفاع ازخویش این بیت راسروده است. سخن چینی، بدگویی وحسادتِ به جایگاهِ افرادِ خاص، دربارگاه های پادشاهی همیشه معمول بوده است. خاصّه آنکه حافظ،علاوه برآنکه همواره جایگاهِ والایی در نزدِپادشاهانِ هم عصر خودداشته،افکار وعقایدِ خاصّی را نیز پیرامون، شریعت، مسایل سیاسی، اجتماعی وغیره دراشعارخودتبلیغ می نمودکه به مذاق متشرّعین دربار خوش نمی آمد ازاین جهت بیشترازسایرین درمعرض حسادت وکینه توزی قرارمی گرفته است. جهان بینیِ خاص، زبانِ انتقادی نیش دار،آزادگی ،شهامت و مناعتِ طبعِ او،برای درباریان ریاکار،چاپلوس وعاشق جاه ومال، قابل تحمّل نبوده وآنها با دستآویزقراردادن عقاید خواجه،سعی می نمودند شخصیّتِ والای اورا تخریب نمایند. نهایتاً تا حدودی نیزمُوّفق شده وسرانجام رابطه ی حافظ وشاه شجاع را تاحدودی تخریب وحتّی زمینه ی صدور حکم اِرتداد وتبعید حافظ به شهریزد ازسوی متشرّعین رانیزفراهم نمودند.

لیکن حافظ خودشخصاً بامنش آزادگی و جوانمردی که داشته،نسبت به چنین مسایلی بی تفاوت بوده وفقط باسرودن غزلیّاتی قصد آگاهسازی شاه شجاع راداشته تاحقیقت زیرپای کینه توزان وحَسَدورزان پایمال نگردد. چنانکه درجایی می فرماید:

ازسخن چینان مَلالت هاپدیدآمد ولی

درمیان همنشینان ناسزایی رفت رفت

🌿━━━━━━━━━━🌿

شراب خانگی‌ام بـس، می مُغـانه بـیار

حریفِ باده رسید، ای رفیق ِ توبه وداع

مـُغانه : منسوب به مُغ ، مغانی

مُغ : روحانی زردشتی

مِی مغانه : درمذهبِ زردشت شراب حرام نیست ودرمعابد زردشتیان درحین انجام مراسم،شراب می نوشند. شرابی که زردشتیان درست می کردند ازکیفیّتِ مطلوبی برخورداربود.

درعصرپرفرازونشیب حافظ که معمولاً حکومتها تحت نفوذ فقها ومتشرّعین متعصّب اداره می گردید بی تردیدشراب نوشی وشراب فروشی ممنوع ومستوجب مجارات شرعی بود. لیکن آنهاکه همانند حافظ اهل عیش ونوش بوده وشراب می نوشیدند، یا درخانه بصورت مخفیانه شراب درست می کردند یااینکه بامشکلات فراوان،بصورت پنهانی از زرتشتیان شراب می گرفتند ومی نوشیدند. باتوجه به اینکه زرتشتیان کاربلد وحرفه ای بودند شرابهایی باکیفیت بالا تولیدمی کردند ومردم به آن شراب مغان می گفتند.

امّابه نظرچنین می رسد که این همه تأکید حافظ به می مغان وخرابات مغان وپیرمغان و… صرفاً به سببِ کیفیّت شراب زرتشتیان نبوده است بلکه این تاکیدبیش ازحدّ معمول، حکایت از علاقه واحترام قلبی شاعرنسبت به شخصیّت فرزانه وفرهیخته ی حضرت زرتشت، وشیقتگی وی به آئین باستانی وفرهنگ کهن نیاکانمان هست وشاعرقصد دارد درهرغزلی که می سراید به بهانه ای، بابکارگیری واژه ی کلیدی "مغان" ، اذهان مخاطبان خویش را به اندیشه های پرنیانی آن پیرروشن ضمیرو پیامبرعشق وگل ونور وآن آداب ورسوم مترقیّانه ی آبا واجدادمان ارجاع دهد تابدینوسیله توانسته باشد نسلهای جدید وبی خبرازبازیهای روزگار راباریشه هایشان آشنانموده وپیوندی دوباره زند.

درخرابات مغان گرگذرافتد بازم

حاصل خرقه وسجّاده روان دربازم

حریف : هم پیاله

رفیق : همراه ، یار

"وِداع": بدرود، خداحافظی کردن

ظاهرآً درزمان حکومت امیر مبارز پدرشاه شجاع، حافظ به سببِ سختگیری های اوشرابِ خانگی می نوشیده وبه شراب های میکده های زردتشیان دسترسی نبوده است.حال که حکومتِ اوسرنگون شده وشاه شجاع به تخت پادشاهی نشسته، می فرماید:

معنی بیت : ازاین به بعد شراب ِخانگی خوردن بس است! اکنون که سخت گیری ها به پایان رسیده ودورانِ آزادی های اجتماعی فرارسیده، ازآن شرابی که در میکده های زردشتیان درست شده وناب است بیاورید چراکه همپیاله‌ ی واقعی و هم نشین مجلس شراب‌خواری (اشاره به شاه شجاع) آمده واوضاع تغییرکرده است. ای دوستان ِزمان توبه ( اشاره به امیر مبارز الدین) بـدرود وخداحافظ! .

ناگفته نماند که ارتباط عاطفی حافظ وشاه شجاع، از سالها ی قبل ازبه تخت رسیدن او شروع شده بود. گویندکه زمانی که شاه شجاع نوجوانی خوش سیما بوده حافظ معلم خصوصی اوبوده ودرخانه ی آنها به او درس شعروشاعری می داده ودوستی آنها ازهمان روزهاشکل گرفته بود حافظ درجایی دیگربه همین نکته اشاره کرده وخطاب به شاه شجاع می فرماید:

حریفِ عشق توبودم چوماهِ نوبودی

کنون که ماهِ تمامی نظردریغ مَدار

🌿━━━━━━━━━━🌿

خدای را به می‌ام شُست‌وشوی خرقه کنید

که من نمی‌شنـوم بوی خیـر از ین اوضاع

"به مِی‌ام شست و شوی خرقه کنید" یعنی خرقه‌ام را با شراب بشویید. کنایه از این است که مرا غرق در شراب کنید. "حافظ" درمقابله با زاهدان ِریاکاران به ظاهرپاکدامن، که شراب رانجس می دانند می‌خواهد خرقه اش رانیز بامی شستسو دهد!.

حافظ ظاهراً دردوران جدید، بابه قدرت رسیدن شاه شجاع ، به مَددِ ضمیر روشن وهوشمندی، دریافته است که این وضعیّت مطلوب چندان پایدارنخواهد ماند! وبزودی اوضاع تغییرخواهدکرد. خاصّه آنکه دراین شرایطِ جدید،حافظ باناباوری می بیند که عدّه ای چاپلوس،فرصت طلبانه درصدد نفوذ به دربارهستند وباسخن چینی وسخن پراکنی وطرح ریزیِ توطئه، قصدِ تفرقه، وتخریب افرادِ صدیقی چون خود اورادارند. به همین منظورمی فرماید:

معنی بیت :

مَحض رضای خدا،تافرصت دردست هست شراب بیشتری بـدهیـد، بگذارید به تلافی آزارهایی که ازمتعصّبین یکسویه نگر دیده وتحمّل کرده ایم،تامی توانیم شراب بنوشیم و"خرقه" رانیز که نماد حُقّه بازیست و آلوده به رنگ ِریاست باباده شستشو دهیم. بنظرمی رسد فتنه گران،کینه توزان وتوطئه چینان درپشتِ پرده درکارند ونخواهندگذاشت اوضاع مطلوبی که پیش آمده پایدارماند.

حالی درون ِ پرده بسی فتنه می رود

تاآن زمان که پرده برافتد چها کنند!

🌿━━━━━━━━━━🌿

ببین که رقص‌کنـان می‌رود به ناله‌ی چنگ

کسی که رُخصه نفرمودی استماع سـمـاع

رُخصه : رخصت ، اجازه دادن

استماع : گوش دادن

سماع : آواز ، ترانه ، نوعی از رقص و آواز که در خانقاه انجام می‌گیرد. بسیاری ازمتعصّبین ِ یکسونگر، سماع،موسیقی وقهقه زدن را حرام می دانستند واجازه پرداختن به سماع را به کسی نمی دادند. حال که دوران شاه شجاع فرارسیده وآزادیهای بیشتری به مردم داده شده، همین ریاکارانِ که موسیقی ورقص وآواز راتحریم کرده بودند،خودشان جلوترازسایرین به رقص وپایکوبی می پردازند. حافظ بابیانِ این نکته سعی درافشاگری و واکردن مُشتِ حُقّه بازان دارد. می خواهدبگوید که این ریاکاران، دردوران امیر مبارزالدّین نیزدرخلوت به رقص وپایکوبی می پرداختند،لیکن ازروی مصلحت، ظاهر خودراحفظ می کردند وخودرا دیندارنشان می دادند. زیرا با حاکمیّت وحکومت چنین می خواست ومنافع آنها تنهابا چنین رفتاری حفظ می گردید!

معنی بیت :

دراین اوضاع جدید،ببین و تماشا کن؛ کسی که تا دیروز گوش دادن به سرود و آواز راگناه می شمرد واجازه نمی‌داد کسی به عیش وعشرت و شادمانی بپردازد،چگونه،امروزکه حاکمیّت تغییر یافته،با شنیدن صدای چنگ وموسیقی، به رقص درآمده وپایکوبی می کند؟

زبان ِ"حافظ" هرچه لطیف وعاشقانه هست به همان میزان نیز درتقابل با ریاکاری ،حُقه بازی و سواستفاده ازسادگی مردم،نیش دار و ویرانگراست. طنزها،کنایه ها وطعنه های ِحافظ، هرگزبرای خندانیدن،مخاطبان نیست بلکه،همگی ازژَرفای معنا ودامنه ی وسیع مفهوم برخوردار بوده واثراتِ آگاهی بخشی،خرافه زدایی وبیداری فکری دارند وهیچگاه درگذرزمان،کهنه وفرسوده نمی شوند.

ز کوی میکده دوشش به دوش می‌بردند

امـام شهر که سجّاده می‌کشید به دوش!

🌿━━━━━━━━━━🌿

به عاشقان نـظری کن به شکر این نعمت

که من غلام مطیعم ،تـو پـادشاه مُـطـاع

مطیع : فرمانـبـر

مـُطـاع : فرمانـروا

معنی بیت :خطاب به شاه شجاع می فرماید:

به شکرانه ی این نعمتی که نصیب تـوشده و حاکم و فرمانروا هستی، به عاشقانت ازروی توجّه وعنایت نظری کن. من فرمانـبردارم توِفرمانرو، پس درمقام سپاسگزاری ازاین موقعیّت عالی، به دوستدارانت لطف ومرحمت کن وتحت تاثیرچاپلوسان وکینه ورزان دربارمباش.

ازنظرگاهِ بعضی ازمنتقدان، این بیت یکی ازنقطه ضعف های حافظ شمرده می شود.! آنهامعتقدند که حافظ به خاطربه دست آوردن جایگاه در دربارگاهِ شاه شجاع، ازخودضعف نشان داده وبا زیرپاگذاشتن ِ مناعتِ طبع خویش،ازجاده ی آزادگی ووارستگی انحراف پیداکرده و به سمتِ سراشیبی فرومایگی کشیده شده است.!

درپاسخ به این منتقدان باید درنظرداشت که رابطه ی حافظ باشاه شجاع، فراترازرابطه ی یک شاعر باپادشاهست که درآن روزگاران معمول بود. آنچه که منتقدین بدان توجّه نکرده اند،عشقیست که درژرفای این رابطه ی این دوشخصیّتِ تاریخی موج می زند! درست است که عشقی که حافظ به شاه شجاع داشته،همسانِ عشق مولوی به شمس تبریزی پیش نرفت، لیکن ازهمان جنس بوده وصرفاً به دلیل آنکه محبوب دل حافظ، به تخت شاهی نشسته بود حافظ نمی توانست، عواطف واحساسات حقیقی خودرا به اوابرازنماید چراکه درآنصورت هم اقتداروشکوه شاه شجاع تحت تاثیر این رابطه تضعیف می شدهم حافظ درمظان تهمت صفت رذیله ی تملّق و چاپلوسی به دربارپادشاه قرارمی گرفت. بنابراین هردو ناگزیر بودند که تعادل ومیانه روی را درابرازاحساسات عاطفی رعایت نمایند.

عشقی که حافظ نسبت به شاه شجاع داشته، برخاسته ازروحیّه ی عاشق پیشگی ،رندی و نظربازی اوست. بخش عظیمی ازشخصیّتِ حافظ تحتِ تاثیر"نظربازی" شکل گرفته است. مقوله ی "نظربازی" واضح ترین خطّیست که سیمای حافظ را از شمایل سایر شاعرانِ ما مشخّص و ممتاز می کند. تفاوتِ بنیادی مولوی وحافظ در مقوله ی نظربازی این است که مولوی تمامِ انرژی وعشق خودرا به پای نهالِ محبّت به شمس تبریزی ریخت ونه تنهاخودرا بلکه جهان پیرامونی رانیزازدیدگاهِ شمس نگریست. لیکن حافظ چنین نکرد بلکه تمام عشق وانرژی خویش رابه پای نهالِ اندیشه ی"نظربازی" ریخت واززاویه ی نظربازی به خود وجهان هستی نگریست. حافظ نظربازی را ابتدا دردرون خویش نهادینه ساخت وسپس مَسلکی برهمین پایه بَنا نهاد. منتقدین "نظربازی" ، نظربازان را به اتهاماتی چون همجنس بازی ،لا اُبالیگری وبی بندوباری متّهم کرده وآن راازمنظرشریعت گناه می شمارند. "نظربازی" مبحثی روانشناختی وپررمز وراز است و نمی توان بسادگی دیگران را از ظاهر رفتارآنها قضاوت کرد. رفتارانسانها ونیّاتِ قلبی آنها موضوعی بسیارپیچیده تر ازآن است که کسانی به این راحتی به قضاوت دیگران نشسته ورفتارآنها رابه گناه وثواب تقسیم واظهارنظرکنند! حافظ دراین مورد درس بسیاربزرگ وحکیمانه ای به همه ی مردم می دهد می فرماید:

بر آستانه ی میخانه گر سَری بینی

مَزن بپای که معلوم نیست نیّتِ او

بااین توضیح "شاه شجاع" فقط پادشاه وقت نیست که حافظ خودرامطیع و اورامطاع می داندبلکه درمقام کسیست که باحافظ رابطه ی عاطفی عمیق وعاشقانه دارد. روشن است که وقتی بین ِ دونفر رابطه ی عاطفی برقرار باشد، صحبت ها وسخنان آنان نیز سرشارازمضامین عاشقانه ومِهرآمیز خواهد بود.

نازنین تر زقدت درچمن ِ نازنرست

خوشترازنقش تو درعالم تصویرنبود.

🌿━━━━━━━━━━🌿

به فیض جرعـه‌ی جام تو تشنـه‌ایم ، ولی

نه می‌کنیم دلیـری ، نه می‌دهیـم صـُداع

فیض :بهره و بخشش ، عطا

دلیری :پُررویی،سماجت و گستاخی

صـُداع : دردِ سر وایجادزحمت

معنی بیت :

چونان خاک، تشنه ی ِ جُرعه ای ازجام تو هستیم. به عطا و بخشش توسخت نیازمندیم، لیکن گستاخی نمی کنیم وزحمت راکم می کنیم. مزاحمت ایجاد نمی کنیم. برای بهره‌مند شدن از عطای تـو خودرا به توتحمیل نمی کنیم ودست به هرکاری نمی زنیم. درپیشگاهِ تو ازچارچوب ادب واحترام وارادت خارج نمی شویم.

این گونه تعارف کردن وباملایمت سخن گفتن، بیانگر یک رابطه یِ لطیف دلدادگیست. کسی که به مخاطبِ خویش می گوید: "مزاحمت ایجاد نمی کنیم" یعنی راحتی وکامیابی ِ اورا برخواسته های خودترجیح می دهد، یعنی دوست دارد ازکام خویش دست بکشد تا اوکامروا گردد واین دقیقاً یعنی "عشق ِ بی غلّ وغش وبی قید وشرط"

روحیّه ای که ازحضرت ِحافظ سراغ داریم روحیّه ای سرکش وعصیانگراست وسرپُرشورَش، به دنیی وعقبی فرونمی آید. قطعاً اوکه مطیعِ چرخ وفلک نشد وقصدداشت فلک راسقف بشکافدوطرحی نو دراندازد، عالمی دیگربنانهد و آدمی رااز نو بسازد، هرگزبه سببِ سیرکردن شکم وبه دست آوردنِ جاه ومال، مطیع و فرمانبردار کسی نخواهدشد الّا اینکه اوراازصمیم دل دوست داشته و عشقش را باخون جگر پرورده باشد.

ماآبروی فقر وقناعت نمی بریم

باپادشه بگوی که روزی مقدّراست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

جبین وچهره‌ی حافظ خدا جدا نکند

ز خاکِ بارگه کبریای ِ شاه شـجاع

جبین : پیشانی

مَکناد : فعل دعایی ، نکند

کبریا : بزرگی

معنی بیت : پیشانی و رخسارِحافظ راخداوند ازخاکِ پاکِ بارگاهِ با عظمت ومعنویِ شاه شجاع جدا نکند.

دراین بیت آرایه ی ادبی "اغراق ومبالغه" بکارگرفته شده است، این آرایه که اززینتهای نثرونظم درادب پارسیست باعث خیال‌انگیز شدن شعر و نثر می‌شود. شاعر به یاری اغراق، معانی بزرگ را خُرد و معانی خُرد را بزرگ جلوه می‌نمایاند .اغراق غالباً باچاشنی طنزنیز همراه می شود. برای درک بهتر این آرایه به یک داستان طنزآمیز "شاعروشاه" اشاره می شودکه خالی ازلطف نیست.

"گویند روزی شاعری غزل یاقصیده ای درمدح پادشاهی سرود وباهزارامید وآرزو نزدپادشاه رفت تا شایدموردِ لطف شاه قرارگرفته وموّفق به گرفتنِ انعامی چشمگیر بوده باشد. پس ازآنکه به دربار راه یافت وشعرخودرا خواند پادشاه که ازقضا آدم ِ رندی بوده، ازخودبسیار خوشحالی نشان دادوبه شاعر ساده دل گفت: مرحبا، آفرین...خیلی خوشمان آمد...فردا با چهل تا اسب بیا دستورمی دهم به میزان ِچهل باراسب، ازخزانه به تو طلا وجواهرات پاداش دهند!

شاعرازخوشحالی آنشب تاسحرنخوابید وباهر زحمتی که شده بود فردا باچهل اسب قوی هیکل به دربارشاه شتافت تا پاداش خودرا تحویل گیرد! پادشاه شاعر رابه حضورپذیرفت،شاعرپس ازادای احترام گفت: ای قبله ی عالم برای دریافت پاداشی که دیروزوعده فرمودی خدمت رسیده ام.

پادشاهِ رند ونکته دان، خنده ای از ته دل کرد وگفت: ای شاعرساده دل، چه پاداشی؟

شاعرسخنان شاه رایادآوردشدکه گفته بودفردا باچهل اسب بیا وپاداش خوددابگیر.

شاه دوباره خندید وگفت:

تودیروز بادروغ های بزرگی که درمَدح ِمن گفتی مرا خیلی خوشحال کردی،من هم خواستم متقابلاً توراخوشحال کنم این دروغ را به توگفتم! حال حسابمان پاک شد می توانی مرخص شوی!""

البته که درشعر وشاعری غلّو ومبالغه زیاد صورت می پذیرد وهم شاعر وهم مخاطب هردونیک می دانند که چنین تعارفاتی دروغی بیش نیست.! لیکن موضوع درموردِ "حافظ وشاه شجاع" کاملاً برعکس است! زیرا رابطه ی آنها فراتراز رابطه ی شاه وشاعر هست رابطه ی آنها ازقبل ازپادشاهی شاه شجاع کلیدخورده وسالهای سال ادامه داشته، آنها مدّتِ زیادی انیس ومونس یکدیگربوده وبه ویژه حافظ علاقه ی شدیدِ عاطفی نسبت به شخص شاه شجاع، اززمان نوجوانی وقبل ازبه تخت نشستن داشته وبه اصطلاح امروزی سالهابه اومی اندیشیده است! شاید اگرشاه شجاع به تختِ پادشاهی نمی نشست،ماجرای ِ این دونیز سرنوشتی همچون ماجرهای "محمودوایاز"ویا "شمس و مولانا" پیدا می کرد. بی شک درآنصورت حافظ راحت ترمی توانست شوروحال وعواطفِ درونیِ خویش نسبت به شاه شجاع را درقالبِ غزلیّاتِ عاشقانه ریخته وابرازاحساسات کند اما برتخت نشستن شاه شجاع این فرصت عشقبازی راازحافظ گرفت وسایه ی سنگین "شاه وشاعر" ارتباط عاطفی آنهارا تحت تاثیرقرار داد.

بسوخت حافظ ودرشرط عشقبازی او

هنوزبرسرعهدووفای خویشتن است

وحید در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۱ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۰۵ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب دوم در اخلاق درویشان » حکایت شمارهٔ ۱۱:

امروز به مناسبتی یاد این حکایت گلستان وبویژه ایه نحن نقرب الیه من حبل الورید افتادم بی اختیارمنقلب شدم روح سعدی علیه الرحمه شاد

Neeknaam در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۴۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۲۵:

وی دلی کزعقل اول زاده ای
خاتم از دست سلیمان برده ای

second line it is khatam
meaning the ring of Solomon
but it is printed hatam
you can check Forozanfar edition page 1082

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۱۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۹:

پیوند به وبگاه بیرونی

کس نیست که افتاده ی آن زلف دوتانیست!

در ر هگـذر کیست که دامی زبـلانیست؟

 

غزلی ناب،پُرازمضامین بِکروشاعرانه وعاشقانه که علاوه برخیال انگیزی وکام بخشی،همچون آینه ای باورهاواعتقاداتِ شاعررا نیز انعکاس داده ودل وجان ِ آدمی راصفامی بخشد. ضمنِ آنکه تمام ابیاتِ این غزل زیبا ونغزخطاب به معشوق است. معشوق دراین غزل گاه زمینی وگاه آسمانیست تا مخاطبین دریک سفر رفت وبرگشتِ خیال انگیز اززمین تاآسمان وبلعکس، میهمانِ افتخاریِ سرحلقه ی رندان جهان باشند وازهنرنماییِ شگفت انگیزاین اعجوبه ی تمام روزگاران دربیان حقایق زندگانی واسرارعشقبازی حظِّ روحانی ببرند‌.......

زلفِ دوتا: ایهام دارد: ۱-زلفی که ازفرق سربه دوقسمت تقسیم کنند.۲- زلف دوتاشده ،خمیده

افتاده: گرفتارشده دردام عشق که همان حلقه های زلف است. افتادگی ،تواضع وتسلیم شدن رایکجا درذهن مخاطب تداعی می کند.

دررهگذرکیست: در گذرگاهِ ومحلّ عبورچه کسیست؟

✍🏻معنی بیت: (زلفی که ازدوسو برآن رخسارماه آویخته ای همه رامجذوبِ وشیفته وشیدا کرده است.) کسی نیست که دلباخته وتسلیم جاذبه ی آن زلفِ دوتانشده باشد. ویا: زلفِ خمیده وسرکج تو همان دام عشق است و همگان به دام افتادگان این دامند، برای هیچ کس راه گریزی نیست. زیرا در گذرگاهِ هیچ کسی نیست که ازاین دام گسترده ی تو آثاری نبوده باشد ردپای تودرهمه جادیده می شود وبلای توهمه گیراست. به تعبیری دیگر:

درمسیر هرکسی ازاین نوع دامها گسترده شده وهرکس به نوعی گرفتار حلقه ی زلف یاری هست وهیچکس درهیچ کجای جهان درامان نیست.

حافظ کلِّ جهان رایک میدان عشقبازی می بیند و براین باوراست که آدمی ازهر گذرگاهی عبورکند قطعاً با حلقه ی زلفی،چشم فتنه انگیزی ،چاهِ ذقنی، فریبِ خط وخالی،جاذبه ی لعل لبی ویاجادوی قدوقامتی روبروشده و به دام عشق می افتدوهیچ گریزگاهی برای هیچکس نیست! چنانکه دربیت های پیش رو خواهیم دید حافظ معتقداست که زاهد وصوفی نیز که بظاهر باعشق مخالفت می کنند ازبه دام افتادگانی هستند که خودشان نمی دانند ویانمی خواهند باور کنندکه عاشق شده اند! امّاحقیقت با خواستن ونخواستن ِزاهدان یاباورکردن ونکردنِ صوفیان تغییری نخواهد کرد این بلای آسمانی همه گیرهست!

همه کس طالب یارند چه هشیار وچه مست!

همه جا خانه ی عشقست چه مسجدچه کُنِشت

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

چون چشم تودل می‌بردازگوشه نشینان

همـراه تو بودن گنه از جانب ما نیست

 

✍🏻معنی بیت:

ای معشوق عزیز،ازآنجا که چشمانِ دلفریبِ توبه جادوی جاذبه، دل ازگوشه نشینانی که به کُنجی پناه برده اند به اجبارمی ستاند ومی رباید،پس تقصیر مانیست که به دنبال توروان هستیم! اینکه ما به دنبال توهستیم تومارابه دنبال خویش می کشانی! ، توباجاذبه وکششی که در چشمان خود داری طنابی برگردن ماانداخته وهرجاکه دلت می خواهدمی بری! ماخطاکارنیستیم.

دراین بیت نکته ای که وجوددارد این است که حافظ بابکارگیری واژه یِ "دنبال" "دنباله ی چشم" رانیز درذهن مخاطب متبادرساخته تا تصویر واضح تری ازمعنای بیت خَلق کند. باتوجّه به اینکه به آخرین نقطه و قسمتِ بیرونی چشم را"دنباله ی چشم" می گویند،شنونده متقاعدمی گرددکه عاشقانی که به دنبال معشوق روانند همانندِ دنباله ی چشم، گویی که بخشی ازچشمانِ معشوق شده وچاره ای جزرفتن به دنبال اوندارند.!

همچنین بکارگیریِ واژه ی "گوشه نشینان" نیزنشان ازهوشمندی ونبوغ خاصّ شاعراست. گوشه نشینان ضمن آنکه درروشنی ِتصویرِ "دنباله ی چشم" کارسازمی افتد به مخاطب نیز کمک شایانی می کندتابپذیردکه گناه ازجانبِ عاشقان نیست چراکه عاشقان گوشه نشینی انتخاب کرده بودند که ازاین دامها نجات پیداکنند، این دلرباییِ چشمان یاراست که گوشه نشینان رابدنبال خودمی کشاند. همچنین "گوشه نشینان" رساننده ی این نکته هم هست که معشوق ازروی غروربه اینها مستقیم نگاه نمی کند وباگوشه ی چشم می نگرد درنتیجه اینان گوشه نشینانِ چشمان معشوق هستند.

رنج ماراکه توان برد به یک گوشه ی چشم

شرط انصاف نباشد که مداوا نکنی

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

روی تو مگــر آینــه لطـف الهـیـست

حقّاکه چنین است ودراین روی وریانیست

 

زیبایی بهترین وخیال انگیزترین نشانه ی الوهیت است زیبایی امضای خالق کائنات هست زیبااندیشان وزیبادوستان درحوالی مقدس ربانیت وکوی معشوق نفس می کشند هرچشمی زیبا؛ هردرخت وگلی زیبا‌هرپرنده ی زیبانشانه ی روشنیست که خداوند درهمان نزدیکیست. جاذبه وجادوی همه ی زیبارویان پرتوی ازفروغ رخ ساقی کائنات هستند ومارابه منبع لایزال زیبایی رهنمون می سازند.

انسان ِعاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیبایی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کل تمامیت هستی گسترش یافته وازلذتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل.

درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجردات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.

✍🏻معنی بیت:

ای معشوق چهره ی زیبای تو مگرآئینه وانعکاس دهنده ی فروغ لطفِ خداوندیست که اینچنین به دلهاآرامش می بخشد وجانهاراباصفا وباطراوت می سازد؟

در مصرع دوّم پاسخ می دهد: آری به راستی که جمالِ تو جلوه ای ازجمال حق است ودراین سخن هیچ تردید ودروغ وفریب نیست.

تاچه کند بارخ تو دود دل من

آینه دانی که تاب آه ندارد

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

نرگس طلبد شیوه ی چشم تو زهی چشم!

مسکین خبرش از سِر ودردیده حیا نیست

 

زهی: مرحبا آفرین

مِسکین: بیچاره

سِر: راز

گل نرگس شیوه ی مستانه ی چشم توراطلب می کند وقصد دارد طرزنگاه کردن تورا بیاموزد مرحبا به جادوی چشمان توکه نرگس راشیفته ی وشیدای خودکرده است. بیچاره نرگس ازرازجادوی چشمان تو بی خبراست وداردتلاش بیهوده انجام می دهد!. نرگس چقدربی شرم وحیاست که باگستاخی می خواهد طرزنگاهِ تورا تقلیدکند.

شوخی نرگس نگر که پیش توبشکفت

چشم دریده ادب نگاه ندارد!

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

از بهـر خـدا زلف مَپـیـرای که ما را

شب نیست که صدعَربده بابادصبانیست

 

مپیرای: پیرایش مکن، پیرایش یعنی کوتاه کردن واصلاح کردن مو جهت افزودن به زیبایی

عَربده: دادوبیدادکردن وفریادزدن ازروی مستی

✍🏻معنی بین: محض رضای خدا زلفِ خودراازبهر پیرایش بازمکن چراکه حتماً بادِصباخبردارخواهدشد ونافه ی (عطر) جانبخش زلفت رابه مشام ِمردم خواهد رساند. شبی نیست که من برسراین موضوع صدعربده برسرباد صبانکشم وبااودعواومجادله نکنم. صبامنتظرفرصت است تا توزلفت رابگشائی واوشمیم دلنوازگیسوانت رادرفضا بپراکند وتوخود می دانی که این موضوع چقدربرای عاشق تو تحمّل سوز وطاقت بَراست. درجای دیگردرهمین زمینه می فرماید:

حافظ چونافه ی زلفش به دست توست

دَم درکـش اَرنه بادِصـبارا خبــرشـود

 

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

بازآی که بی روی توای شمع دل افروز

در بـزم حریفـان اثر نـور و صفا نیست

 

✍🏻معنی بیت: ای معشوق عزیزبه نزدِ عاشقانت بازگرد که بی شمع دلفروزرخسارتو، محفلِ عاشقان وهم پیاله ها درظلمت فرورفته واثری ازنوروشور وشوق وجود ندارد بازآی وشبستان تاریک مارامنوّرکن.

زد درآ وشبستان مامنوّرکن

هوای محفل روحانیان معطّرکن

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

تیمارِ غریبان اثرِ ذکرِ جَمیل است

جانامگر این قاعده در شهر شما نیست؟

 

تیمار: رسیدگی وخدمت کردن ،دلجویی کردن ازروی محبّت ودلسوزی

ذکر: یاد،یادمان،ورد، یادآوری

غریبان: بی کسان، دورافتادگان، کنایه ازعاشقان

جمیل:نیکو،خوب وخوشایند

این بیت به سببِ آنکه درنگاهِ گذرا دشوارفهم می نمایدبسیاری ازشارحان به خطا رفته ومتاسّفانه معانیِ غیرقابل قبولی ارایه داده اند وازمنظور اصلی ِ شاعردور شده اند! درحالی که بااندکی تامّل ودقّت می توان به راحتی به منظور شاعرپی بُرد.

حافظ درمصرع اوّل قاعده ای مرسوم ومعمول رامطرح نموده وسپس باپرسش ازمخاطب (معشوق) این پیام ونکته رابازگوکرده که مگرشما طبق این قاعده عمل نمی کنید؟

حال ببینیم قاعده ی معمول چه بوده است.

حافظ درمصرع اوّل می فرماید: مطابق قاعده ای که شنیده ایم دلجویی ازغریبان وپذیرایی ازمیهمانان، دراثر تعریف ها وذکرهای خوب اتّفاق می افتد. یعنی ابتداغریبان به ذکرجمیل می پردازند و ازخصلت های نیکوکاریِ صاحب خانه می گویند وصاحب خانه نیزمتقابلاًپس ازشنیدنِ تعریف ها وتمجیدهابا قرارگرفتن در معذوراتِ اخلاقی، ازغریبان دلجویی وغمخواری می کننداین قاعده درهمه ی شهرها مرسوم ومعمول است. بنابراین هرکس که زیبائیها وخصلتهای یکی رابازگو ویادآوری کند پاداشش توجّه وعنایت ودلجویی هست.

درمصرع دوّم می فرماید: جانا، ای معشوق عزیزتر ازجان، مگراین قاعده درشهرشما رعایت نمی شود که ماهرچه به ذکرجمیل می پردازیم وازنیکی ها وخوبی های شما می گوئیم هیچ واکنشی نشان نمی دهید و ازغریبان دلجویی نمی کنید؟!

نام نیک اَر طلبد ازتوغریبی چه شود

تویی امروز دراین شهرکه نامی داری

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

دی می‌شد و گفتم صَنما عهدبه جای آر

گفتا غلطی خواجه دراین عهدوفانیست

 

"عهد" درمصراع اوّل به معنی پیمان ووفاداری

"عهد" درمصرع دوّم ایهام دارد هم به معنای دور وزمانه هم به معنای پیمان ووفاداری

غلطی: دراشتباهی

✍🏻معنی بیت: دیشب یادیروز معشوق درحال عبورورفتن بودگفتم ای معشوق به عهد وپیمانمان وفادارباش وعمل کن گفت: ای خواجه ی عاشق تودراشتباهی! دراین دوروزمانه که کسی وفاداری نمی کند چه توقّعی داری؟!

اگربه رهگذری یک دَم از وفاداری

چوگَرد درپی اش افتم چوباد بگریزد

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

گر پیر مغان مرشد من شد چه تفاوت؟

در هیچ سری نیست که سرّی ز خدا نیست

 

پیر مغان: پیر میکده ،انسان عارف کامل ، پیر و مرشدِ حافظ. بعضی بااستنادبه اینکه درمَسلک ومذهبِ زرتشت، شرابخواری حلال است وزرتشت مخالف هرگونه جنگ وخونریزی بوده وکسی رامجبوربه پذیرفتنِ مذهب نکرده، عشق وشادی ورقص وآواز وشرابخواری رامجازشمرده،براین باورهستند که حافظ ارادتمندِ زرتشت شده ووی رابه عنوان پیر وراهنماپذیرفته است:

گفتم شراب وخرقه نه آئینِ مذهب است

گفت این عمل به مذهبِ پیر مغان کنند.

وبعضی دیگربراین باورند که این"پیر" اصلاً وجودعینی وخارجی نداشته ویک شخصیّت خیالی بوده است ، بدانصورت که حافظ درکارگاهِ خیال ابتدا دست به آفرینش یک پیری روشن ضمیرزده، سپس به او شخصیّتِ کامل اَبَرانسانی بخشیده، ودرنهایت او رابه عنوان شاخص قرارداده تارفتارهای خودرا باشخصیت ومنش اوتنظیم نماید.

برای احتمال اوّلی دلایل فراوانی وجود داردبرای نمونه:

به باغ تازه کن آئین دین زرتشتی

کنون که لاله برافروخت آتش نمرود

یا:

ازآن به دیرمغانم عزیزمی دارند

که آتشی که نمیرد همیشه دردل ماست

یا:

به ترکِ خدمتِ پیرِ مغان نخواهم گفت

چراکه مصلحتِ خود درآن نمی بینم.

وابیات مشابه زیادی که مجال بیان همه آنهادراینجا نیست ضمن ِآنکه معنای لغوی ِ مُغان (جمع مُغ،روحانی زردتشتی) نیزاین احتمال راتقویت وتایید می کند. اگراین احتمال درست بوده باشد خود این بیت مورد بحث، گواه روشنی برعلاقمندی حافظ به بازگشت به آیین زرتشتی می باشد. بعضی ازحافظ پژوهان بااستنادبه ابیات این چنینی دردیوان آن حضرت که اتفاقاً تعدادآنهانیزکم نیستند برابن اعتقادهستند که حافظ دراواخر عمرگرامی خود به آیین زرتشتی گرویده بودند.

آن روزبردلم درمعنی گشوده شد

کزساکنان درگه پیرمغان شدم

درهرصورت "پیرمغان" در معنای کلّی مرشد روشن ضمیر، راهنما ودلیل ِ راه است.

ضمن آنکه حافظ بیشترازآنکه به دین ومذهب بیندیشد به عشق وانسانیّت ومحبّت می اندیشد. اوخودبه تنهایی یک مذهب ومَسلکِ تمام عیاربا محوریّتِ انسانیّت است وعشق درسرلوحه ی باورها واعتقاداتِ اوست. حافظ حافظ است وهیچ برچسب دینی وذهبی براندیشه های جهانی اونمی چسبد.

جنگِ هفتادودوملّت همه راعذربنه

چون ندیدند حقیقت رهِ افسانه زدند.

✍🏻معنی بیت: اگرمن پیرمغان رابه عنوان مرشد وراهنما انتخاب کرده ام برمن خُرده مَگیرید، من به دیدگاهی رسیده ام که برپایه ی این نگرش، درهرسری، سرّی ازاسرارخداوند نهفته وازهرکس به سوی آن معشوق راهی هست. یعنی به اندازه ی تعدادآدمیان درروی زمین راهی به سوی خالق بی همتا وجود دارد وهیچکس نمی تواندادّعا کند که فقط این راه است که به آن منبع ِلایزال متّصل است!

درعشق خانقاه وخرابات فرق نیست

هرجاکه هست پرتو روی حبیب هست

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

عاشق چه کند گر نکِشد بار ملامت

باهیـچ دلاور سپر تیـر قضا نیست

 

تقدیرعاشق این است که سرزنش ها وملامت ها راتحمّل کند ودَم برنیارد. اوبایدتنها به عشق بیاندیشد وخوش باشد وملالتی ازملامت ها به دل راه ندهد. هیچکس نمی توانددرمقابل تقدیر ومشیّتِ الهی مقاومت کند. هرچقدرکه قوی ودلاور وبی باک باشی سپری پیدا نخواهی کرد که درمقابل اراده ی خداوندی برسر بگیری وبگریزی. مشیّتِ الهی براین است که سینه ی عاشق، آماج حملاتِ کج اندیشان باشد وتیرملامت ها وخنجرسرزنش هابرآن فرود آید. بنابراین عاشقان باید که بی هیچ چون وچرایی دوام بیاورند وبه عشقبازی ادامه دهند وهرگزازاین آزارهارنجیده خاطرنگردند.

وفاکنیم وملامت کشیم وخوش باشیم

که درطریقتِ ماکافریست رنجیدن

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

در صومعـه ی زاهد و در خلوتِ صوفی

جزگوشه ی ابروی تومحرابِ دعانیست

 

گفتیم که حافظ جهان رامیدان عشقبازی می بیند وبراین باوراست که همه ی آدمیان فارغ ازمذهب ها ومسلک ها درحال عشقبازی بامعشوق اَزلی هستند. لیکن بعضی هابه فراخورمعرفت وذوقی که دردل دارند به این نکته واقف هستند وباجان ودل عشقبازی می کنند وبه همان میزان نیزحظِّ روحانی می برند وبعضی دیگرواقف نیستند وبامخالفت باعشق خودرا ازآن حظِّ معنوی محروم می سازند. اینان به هردین ومذهب ومسلکی بوده باشند درحال عشقبازی بامعشوق اَزلی هستند گرچه خودرابه خواب زده وبراین حقیقت جاهل مانده وبرخودستمی عظیم کرده اند.

✍🏻معنی بیت: درعبادتگاهِ صوفی ودرمسجدِ زاهد وعابد وهرمعبد وخانقاهی، محرابِ دعایی جز کمانِ ابرویِ معشوق نیست وهمگان(آگاهانه یاناآگاهانه) دراین محراب به رازو نیازمی پردازند اگرچه بعضی مخالفند وانکارمی کنند امّا حقیقت همین است وبس.

ابرویِ دوست گوشه ی محرابِ دولت است

آنجابمال چهره وحاجت بخواه ازاو

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

ای چنگ فرو برده به خون دل حافظ

فکرت مگر از غیرتِ قرآن وخدا نیست

 

دراینجا روی سخنِ حافظ بامتشرّعینِ متعصّب ویک سویه نگراست که حافظ رابه ناحق به بهانه ی پرداختنِ به عشق، آزاداندیشی وخروج ازشریعت، شرابخواری متّهم به اِرتداد وکفرورزی نموده اند. حافظ دراین بیتِ پایانی به آنهاتذکّرداده وگوشزد می کند که:

ای کسانی که باگستاخی "حافظِ عاشق پیشه" را به ناحق تکفیرمی کنید وچنگتان راآماده ی فروکردن به سینه اوکرده اید که قرآن رابه چهارده روایت می خواند، ازقرآن وخداوندی که خودتان به آن اعتقاددارید شرم کنید مگراندیشه وافکارشما درراستای دفاع ازخدا وقرآن وتلاش برای حفظِ حُرمتِ قرآن نیست؟ پس به خودتان بیائید وبدانید که تُهمت تکفیر عواقب سخت ومجازات سنگینی دارد.

حافظ درست است که پرورش یافته ی مکتب قرآن بود وقرآن رابه چارده روایت ازحفظ قرائت می نمود لیکن بعدازمدتی درجستجوی حقیقت، آزاداندیشی پیشه کرد وخودرابه رسم اغلب روشن ضمیران ازقیدوبندتعلقات دینی ودنیوی رهاکرد(البته نه بدان دلیل که اعتقادات دینی باطل بوده است بلکه بدان دلیل که باوجوداعتقادت، هیچ فضایی برای رشدونموّ نمی ماند) به همین منظور اکثر روشن ضمیران درهمان ابتدای راه،نظام باورها واعتقادات خودراتخریب می کنند تافضایی بدست آورند که توانسته باشند به راحتی، نظرات متفاوت ومتضادرابپذیرند. ایمان راسخ واعتقادات محکم به هرچیزی فارغ ازدرست ونادرست بودن آنها، باعث توقفِ جوینده شده وهیچ فضایی برای رشدونمو وشکوفایی، وپذیرش عقایدجدید باقی نمی گذارد. ازهمین رو عقایدوباورهای روشن ضمیران هرگزثابت نمی ماند وممکن است هرروز باافزایش آگاهی باورهای آنان نیزتغییرکند.

ازآن به بعد بودکه نگرش حافظ نسبت به همه چیزشامل: چیستی وچرایی زندگی، مذهب، شریعت، آخرت ومهم ترازهمه "عشق" متحوّل گشت ونه تنهاراه او ازراه زاهدان ومتشرّعین جداشد بلکه دربسیاری ازجهات او زاهدان ومتشرّعین،مقابل یکدیگر قرارگرفتند.

عیب حافظ گومکن واعظ که رفت ارخانقاه

پای آزادی چه بندی؟ گربه جایی رفت رفت

 

🙏🏻🌹

🌿━━━━━━━━━━🌿

همایون در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۴۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۷۱:

غزل مرام نامه ای‌ و مانیفستی که باید حفظ بودش
بیت‌ها همه حفظ شدنی اند تنها ترتیب آنها بهم می‌خورد که:
هله دل‌
نه‌ عدم ر‌ه تو
دل‌ تو تن‌
دنیای درون را چگونه میتوان یافت؟ با حس مشترک!
آنچه که در بیرون است اگر با هوش ویژه ای‌ در هم آمیخته شود
میشود درون، چون دیگر آن‌ آمیختگی در بیرون نیست و به دنیای درون تعلق درد
آن هوش ویژه را از جلال دین میتوان بخود انتقال داد

بی سواد در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۰۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲۱۹:

شهرام،
فراموش مکنید که در نسخه چاپ سنگی نیکلسن !!سخی آمده است ، و البته نیکلسون چون از اهالی فرنگ است بهتر از هر ایرانی شعر وادب فارسی را می شناسد .

امین مروتی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۰۱ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۶۰ - بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلم:

از حکمتهای سکوت عارفان، پرده داری حقایق غیبی است
محمدامین مروتی
زید در جواب احوالپرسی پیامبر می گوید به چشم خود، قیامت را می بینم که چه کسی رویش سیاه و یا سپید است و چه کس در آتش دوزخ یا نعیمِ جنّت در چه کار است:
یوم تَبیَضُّ و تَسوَدُّ وُجوه
ترک و هندو شهره گردد زان گروه
جمله را چون روز رستاخیز من
فاش می‌بینم عیان از مرد و زن
پیامبر او را هی می دهد که لب فرو بند و بیش از این سرّ مگو:
هین بگویم یا فرو بندم نفس
لب گزیدش مصطفی یعنی که بس
چرا که اگر اهل دل همه حقایق غیبی را فاش نمایند، دیگر انگیزه ای برای خوف و رجا و عبادت و امید باقی نمی ماند و سناریوی مورد نظر خداوند به هم می ریزد. باید در این عالم، همه چیز عیان نباشد تا هم آدمیان مورد آزمایش قرار گیرند و هم چرخ جهان بگردد:
غیب مطلوب حق آمد، چند گاه
این دهل زن را بران بَربند؛ راه
تگ مران، درکِش عنان، مستور بِه
هر کس از پندارِ خود، مسرور به
حق همی‌خواهد که نومیدانِ او
زین عبادت هم نگردانند رو
هم به اومیدی مُشَرّف می‌شوند
چند روزی در رکابش می‌دوند
خواهد آن رحمت بتابد بر همه
بر بد و نیک از عمومِ مرحمه
حق همی‌خواهد که هر میر و اسیر
با رجا و خوف باشند و حذیر
در حقیقت خوف و رجا مایة چرخیدن چرخ عالم است:
این رجا و خوف، در پرده بود
تا پسِ این پرده پرورده شود
کسی که پیش پادشاه مدحش کند کجا و آن که بر کناره ها و مرزها و در غیابش، خدمت او می کند؟ مهم این است خدای را نادیده تسبیح گویی و حمدکنی نه بعد مرگ که همه چیز معلوم شد. چرا که دنیا دار امتجان و ابتلا و آزمایش بشر است:
کو که مدح شاه گوید پیش او
تا که در غیبت بود او شرم‌رو
قلعه‌داری کز کنارِ مملکت
دور از سلطان و سایه ی◦ سلطنت
پاس دارد قلعه را از دشمنان
قلعه نفروشد به مالی بی‌کران
پیش شه، او بِه◦ بود از دیگران
که به خدمت حاضرند و جان‌فشان
پس به غیبت نیم ذرِه حفظ کار
به◦ که اندر حاضری، زان صد هزار
طاعت و ایمان کنون محمود شد
بعدِ مرگ اندر عیان، مردود شد
چون که غیب و غایب و روپوش به◦
پس لبان بر بند و لب خاموش به◦
پس ای زید لب فرو بند. خدا علم لدنی اش را به هر که بخواهد می دهد:
ای برادر دست وادار از سخن
خود خدا پیدا کند علمِ لَدُن

خمارمستی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۲۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۷:

سلام
جناب وحید
تقاضا دارم سعی کنیم از تفسیر اشتباه و برداشت شخصی پیرامون شعر حافظ بپرهیزیم
آن خاتم که در بیت دوم آمده اشاره است به داستان انگشتر حضرت سلیمان و داستان آن دیو که خود را به جای حضرت جا زده بود.
درباره ی سیه چرده هم سایر دوستان توضیح داده اند.

بابک در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۱۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۴:

هجران

بابک در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۰۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۴:

مصرع دوم بیت هفتم : بدانی قدر وصل آندم که در هجرا فرو مانی
این رو در چند نسخه دیدم و به نظر بنده روان تر هست

کوه کن در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۵۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۳:

با عرض سلام خدمت همه ی دوستان ... به نظر می رسد ، مصرع دوم بیت دوم " گرش به خواب نبینم ... " درست است . ..... چون اگر یار در خواب دیده شود تمایل به خوابیدن و دیدن یار مطلوب تر است . معنی شعر نیز به نظر من شیواتر و دلنشین تر خواهد شد ....... تا نظر اربابان سخن چه باشد .......

رضا در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۵۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۱۹:

میتوان هر روز از یک مسیر عبور کرد و به متعلقات آن عمیق تر نگاه کرد
به یک چهره نگاه کرد و هر دفعه احساس و روح آن را بیشتر شناخت
با یک واژه صحبت کرد و آن را عمیق تر بیان کرد..
تکرار در صورتی کلیشه است که عمل بی دقت انجام شود..
عوض کردن مسیر رهایی از کلیشه نیست بلکه فقط بیان همان موضوعات کلیشه ای به صورت دیگریست ...
شما اگر مسیر را تغییر دهید باز در خیابان هستید و باز با تن و روان خودتان و باز در اتوموبیل خودتان پس هیچ چیز تغییر نکرده فقط شما یک مسکن کوچک مصرف کردن اید
مگر چند مسیر برای رسیدن به مقصد وجود دارد ؟؟؟
شما هر چه قدر تغییر مسیر دهید فقط مسیر های بیشتری را کشف کرده اید ولی مقصد و موضوع یکیست نه؟؟
ما هر روز نفس میکشیم شاید این هم کلیشه باشه و بهتر است مسیر تنفس را تغییر دهیم
خیر
تنفس ، و این تکرار مایه ی حیات است و آن سعدیست که شکر را در آن پیدا میکند ، چون برخی افراد به دنبال کشف اند نه انکار....
مثلا وقتی موضوعی را بدون علم به آن تایید میکند با کسی که آن را بدون علم انکار میکند هیج تفاوتی ندارد
فقط مسیر دوتاست وگر نه مقصد و موضوع و درک از موضوع و نگرش یکیست
و چه بسا آن که انکار میکند در صطح پایین تری از تفکر قرار دارد
چون برای هیچ و پوچ خود را مصرف میکند....
هیچ چیز تمام نمیشود هر شی یا موضوعی مبین پیامی والا تر از نگرش ماست
این یک موضوع فلسفی یا نصیحت نبود فقط یک نظر هست و نه نگرشی قاطع
امیدوارم اگر روزی خداوند خواست و عمیق تر به این موضوع نگاه کردم مرا به خاطر این سطحی نگری ببخشد...
با درود بر او که چیزی جز رحمت برای عالمیان هنگام وصل طلب نکرد.

آیینه در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۳۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲۱۹:

اصولا چون ما چند تا کتاب خوانده ایم و به ما میگویند استاد فلذا طلبکار ادبیات فارسی هستیم و مالک مولانا .
هر چیزی که ما فکر کنیم صحیحی است .
بنابراین میتوانیم ایراد معنی و روان بودن به شعر اضافه کنیم و یک مصرع را خراب کنیم چون تحقیق ما این نتیجه را داده که آن "سخی" است و نه "سخن"
اگر چه هیچ معنی هم ندهد و مشابه آن در کل دغزلیات مولانا نباشد و کلمه سخی فقط دوبار در کل غزلیات آمده باشد که هیچ کدام هم ترکیب نباشند

علیرضا زرنوشه فراهانی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۲۳ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود » بخش ۱ - نشستن دارا بر تخت پس از سوگ داراب، خطابهٔ قهر و نامه‌های خنجرآسا، گشادن گنج و بنای نوشاد:

بسمه تعالی
این بیت نادرست است:
یکی شارستان کرد نوشاد نام ،به اهواز گشتند زو شادکام
به نقل از لغت نامه دهخدا(https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B2%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4)
بیت صحیح این است:
یکی "شارسان" کرد "زرنوش" نام
به اهواز گشتند از او شادکام

پیمان در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۵۵ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳۶:

ابتدا روح یگانه ای به ما زندگی بخشیده ( کیفیت آن را مورد بحث قرار نمیدهیم ) ، پس از مرگ بنظر حضرت خیام باز گشتی به آن نیست و فنا است

ابراهیم م در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۲۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۰:

استاد شجریان بیت نهم به صورت زیر نیز خوانده است:
به سراپای تو ای دوست که از دوستیت
خبر از دشمن و اندیشه ز دشنامم نیست
که اگر سندیت داشته باشد بسیار زیباتر است

محمد ییلاق بیگی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۰۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۴:

استاد محمدرصا لطفی نیز در پایان بداهه نوازیشان این عزل را اجرا نموده اند که شنیدنی است.