بخش ۸۸ - در بیان آنکه همنشینی اولیا همنشینی با خداست. زیرا ولی خدا از هستی خود مرده است و همچون آلتی است در دست قدرت خدای تعالی، مثل قلم در دست کاتب هر چه از قلم آید آن را اضافت به کاتب کنند نه به قلم. چنانکه مصطفی علیه السلام میفرماید که « من اراد ان یجلس مع اللّه فلیجلس مع اهل التصوف. » و در ایراد حکایت بایزید قدس اللّه سره که در حالت مستی فرمودی که « سبحانی ما اعظم شأنی و لیس فی جبتی سوی اللّه » در حال هشیاری مریدانش تشنیع کردند که چرا چیزی میگویی که در شریعت کفر است و فرمودن او که اللّه اللّه، اگر دیگر چنین سخن گویم همه کاردها بکشید و مرا سوراخ سوراخ کنید
همنشین خدا بود هر کو
با ولی خداست همزانو
همچو جبه است قالب عاشق
کرده بیرون ز جبه سر خالق
گرچه دور از وصال و از دیدی
قصۀ بایزید نشنیدی
کاو بگفتی ز جوش عشق و وله
نیست در جبهام بجز اللّه
چون ز مستی دمی شدی هشیار
همچو کز خواب کس شود بیدار
یار و اغیار رو به وی کردی
زان کز او داشت هر کسی دردی
جمله گفتند این سخن گفتی
شبهی را بجای در سفتی
دعوی خالقی کند مخلوق !
مگسی کی پرید بر عیوق ؟
بندهای کش بود حیات از جان
خویش را چون شناسد او یزدان ؟
ذره ای را که از خور است امید
از چه رو گوید او منم خورشید !؟
گفت من نیستم از این آگاه
تن من هست همچو یک خرگاه
خرگه از نیک و بد چه میداند ؟
تا که هر کس در او چه میخواند
کی خبردار باشد آن خرگاه ؟
که در او بنده است یا خود شاه ؟
از چه رو من چنین سخن گویم
چون در آن صولجان یکی گویم
هر کجا راندم روم گردان
نیم از خود دوان در این میدان
ما رمیت اذ رمیت گفت خدا
مصطفی را که ای گزیدۀ ما
تیر گفتارت از کمان من است
هرچه داری تو از جهان من است
هستیت در کفم چو یک تیشه است
صنعت از تیشه نیست از پیشه است
سر کنم از تو تا ببینندم
به دو صد جان و دل گزینندم
آنکه نگزیندم یقین کور است
گر سلیمان بود کم از مور است
همچو باد صباست روح وزان
هست تازه از او گل ابدان
من از این گفت سخت بیخبرم
چون شما ام من آدمی نه خرم
بار دیگر اگر بگویم این
هر یکی بر کشید یک سکین
پاره پاره کنیدم اندر حال
نی امانم دهید و نی امهال
روز دیگر چو گشت از آن می مست
باز آن گفت را گرفت بدست
در مریدان فتاد شور و غلو
هر یکی تیغ میزدند در او
تیغ بر شیخ کارگر نامد
هر طرف کش زدند در نامد
زخم بر خود زدند نی بر وی
همهشان را بریده شد رگ و پی
خونشان شد روانه چون جویی
اوفتادند هر یکی سویی
تن خود زخم کرده پیر و جوان
خلق در کارشان شده حیران
شیخ چون با خود آمد آن را دید
آه و افغان جمله را بشنید
گفت چون است و این چه افغان است ؟
هر یکی از چه روی نالان است ؟
همه گفتند کانچه فرمودی
چونکه از ما عتاب بشنودی
که زنیدم به تیغ چون خونی
چون بگویم ز سر بیچونی
تیغ خود بر تن تو کار نکرد
زخم بر خود زدیم گاه نبرد
عکس شد کارو ما هلاک شدیم
شد یقین که گناهکار بدیم
غرض از زخم تیغ انکار است
که مدام آن سلاح اغیار است
زانکه طعن زبان بود چو سنان
کی قویتر بود سنان ز زبان ؟
آن خِلَد در تن، این خِلد در جان
پیش این درد آن بود درمان
طعن ایشان در او نکرد اثر
در دل و جان خود زدند شرر
خون خود ریختند از آن انکار
باز ایشان شدند از آن افکار
جمله را رفت نور ایمانشان
دود ظلمت بر آمد از جانشان
او همان بود و بلک از ان بهتر
کس به گِل کی گرفت چشمهٔ خوَر ؟
شیخشان گفت اگر گهر دارید
وگر آن نور در بصر دارید
سر این راز عشق فهم کنید
سیر برتر ز عقل و وهم کنید
از همه رفت بعد از آن افکار
همه کردند بی ریا اقرار
شاهیاش را ز نو غلام شدند
همه از جان مطیع و رام شدند
همه را شد یقین که آن سلطان
سر حق است و نور هر دل و جان
نیستش در زمانه هیچ نظیر
همچو شمس است در نفوس منیر
کفر او جان جان ایمان است
درد او اصل درمان است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، معنای همنشینی با اولیا الهی و روحانیت بررسی میشود و تأکید میشود که ولی خدا بهنوعی در دست قدرت خداوند قرار دارد و همچون قلمی است که فقط وظیفه تجلی حق را دارد. حکایت بایزید بسطامی نیز در اینبار روایت میشود که او در حال مستی چنین گفت که جز خدا در دل ندارد و مریدانش از کلمات او شگفتزده و معترض شدند؛ اما او تاکید میکند که از حقیقت خود بیخبر است و در این حال، نتیجه میگیرد که گناه خودشان را بر خود بزنند و این مسئله باعث بازگشت ایمان به دلها میشود. در نهایت، همگان به درک عشق و اطاعت از ولی خدا میرسند و او را سلطان حق و نور دل میشناسند.
هوش مصنوعی: هر کس با ولیِ خدا همنشین و همزانو باشد، در حقیقت همنشین خداست.
هوش مصنوعی: تنِ عاشقِ حق مانند جامهای (جبه) است که خالق از گریبانِ آن سر بیرون آورده است؛ یعنی عاشق از خود فانی شده و حق در او آشکار است.
هوش مصنوعی: ای کسی که از وصال و دیدار دوری، آیا داستان بایزید بسطامی را نشنیدهای؟
هوش مصنوعی: بایزید از شور عشق و حیرت میگفت: در جبهٔ من جز خدا چیزی نیست.
هوش مصنوعی: هنگامی که اندکی از آن حالِ مستی به هوش میآمد، چنانکه کسی از خواب بیدار شود،
هوش مصنوعی: آشنا و بیگانه به او روی میآوردند، زیرا هر کس از آن سخن او رنجیده و دلگیر شده بود.
هوش مصنوعی: همه گفتند: تو این سخن را گفتی و به جای سفتنِ مروارید، شَبه (سنگ سیاه بیارزش) سفتی؛ یعنی سخنی ناروا و ناسزا گفتی.
هوش مصنوعی: آیا آفریده ادعای آفریدگاری میکند؟ مگسی کی تا ستارهٔ دوردست عیوق پرواز کرده است؟
هوش مصنوعی: بندهای که زندگیاش از جان است (و هستیاش وابسته است)، چگونه خود را خدا میشمارد؟
هوش مصنوعی: ذرهای که روشنی و امیدش از خورشید است، به چه دلیل میگوید من خورشیدم؟
هوش مصنوعی: بایزید گفت: من از این سخن آگاه نیستم؛ تن من مانند خیمهای است.
هوش مصنوعی: خیمه از نیک و بد چه میداند و از اینکه هر کس درونش چه میخواند و میگوید چه خبر دارد؟
هوش مصنوعی: آن خیمه کی میداند که درونش بنده نشسته است یا خودِ شاه؟
هوش مصنوعی: من چرا خودم چنین سخنی بگویم، در حالی که مانند گویی در برابر چوگانم (و اختیاری از خود ندارم)؟
هوش مصنوعی: هر جا که مرا براند غلتان میروم؛ در این میدان به خواست خود نمیدوم.
هوش مصنوعی: خدا به پیامبر فرمود: «تو نینداختی آنگاه که انداختی»، ای برگزیدهٔ ما؛ (اشاره به آیهٔ قرآن دربارهٔ تیر یا مشت خاک در جنگ بدر).
هوش مصنوعی: تیرِ سخنت از کمانِ من رها میشود و هرچه داری از عالمِ من است.
هوش مصنوعی: هستی تو در دست من مانند تیشه است؛ هنر و ساختن کارِ تیشه نیست، کارِ صنعتگر است.
هوش مصنوعی: من از وجود تو سر برمیآورم و آشکار میشوم تا مرا ببینند و با صدها جان و دل مرا برگزینند.
هوش مصنوعی: هر که مرا برنگزیند بیگمان کور است؛ اگرچه سلیمان باشد، از مورچه کمتر است.
هوش مصنوعی: روح مانند باد صبا در وزیدن است و گلِ تنها از آن تازه و زنده میشود.
هوش مصنوعی: بایزید ادامه داد: من از این گفته سخت بیخبرم؛ من هم مانند شما آدمیام و نادان نیستم (که آگاهانه چنین بگویم).
هوش مصنوعی: اگر بار دیگر این سخن را گفتم، هر یک از شما کاردی بکشید.
هوش مصنوعی: و همان دم مرا پارهپاره کنید؛ نه امانم دهید و نه مهلت.
هوش مصنوعی: روز دیگر که دوباره از آن شرابِ عشق مست شد، باز همان سخن را بر زبان آورد.
هوش مصنوعی: در میان مریدان آشوب و هیجانی افتاد و هر یک از آنان با شمشیر به بایزید ضربه زدند.
هوش مصنوعی: شمشیر بر شیخ اثری نکرد و از هر سو که به او زدند در تنش فرو نرفت.
هوش مصنوعی: زخمها به جای شیخ بر تن خودشان فرود آمد و رگ و پی همهشان بریده شد.
هوش مصنوعی: خونشان مانند جوی روان شد و هر کدام به گوشهای افتادند.
هوش مصنوعی: پیر و جوانِ مریدان تن خود را زخمی کرده بودند و مردم از کار آنان در شگفت ماندند.
هوش مصنوعی: وقتی شیخ از حال مستی به هوش آمد، این وضع را دید و ناله و فریاد همه را شنید.
هوش مصنوعی: شیخ پرسید: چه شده و این نالهها برای چیست؟ هر یک از شما از چه رو مینالید؟
هوش مصنوعی: همه گفتند: آنچه خودت فرمودی، هنگامی که سرزنش ما را شنیدی،
هوش مصنوعی: که اگر دوباره از راز خدای بیچون سخن گفتم، مرا مانند قاتلی با شمشیر بزنید،
هوش مصنوعی: ما چنین کردیم اما شمشیر بر تن تو کارگر نشد و در هنگام زدن، زخم بر خود ما خورد.
هوش مصنوعی: کار وارونه شد و ما هلاک شدیم و یقین کردیم که گناهکار ما بودیم.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید: منظور از زخم شمشیر، انکار است؛ انکار همیشه سلاح بیگانگان و نامحرمان است.
هوش مصنوعی: زیرا طعنهٔ زبان مانند نیزه است، و نیزه هرگز از زبان قویتر نیست.
هوش مصنوعی: نیزه در تن فرو میرود و طعنهٔ زبان در جان؛ در برابر درد زخم زبان، زخم نیزه گویی درمان است.
هوش مصنوعی: طعنهٔ مریدان در شیخ اثری نکرد، بلکه در دل و جان خودشان آتش افکندند.
هوش مصنوعی: با آن انکار خون خود را ریختند و از آن اندیشههای نادرست بازگشتند.
هوش مصنوعی: به سبب انکار، نور ایمان از همهٔ آنان رفت و دود تاریکی از جانشان برخاست.
هوش مصنوعی: اما شیخ همان که بود ماند و حتی بهتر شد؛ چه کسی میتواند چشمهٔ خورشید را با گل بپوشاند؟
هوش مصنوعی: شیخ به آنان گفت: اگر گوهری در وجود دارید و آن نور در چشمتان هست،
هوش مصنوعی: راز این عشق را دریابید و فراتر از عقل و خیال سیر کنید.
هوش مصنوعی: پس از آن، اندیشههای انکار از همه رفت و همه بیریا به حقانیت شیخ اقرار کردند.
هوش مصنوعی: از نو بندهٔ پادشاهی معنوی او شدند و همه از جان فرمانبر و رام او گشتند.
هوش مصنوعی: همه یقین کردند که آن سلطان معنوی راز حق و نور هر دل و جان است.
هوش مصنوعی: در روزگار هیچ همتایی ندارد و مانند خورشید، جانها را روشن میکند.
هوش مصنوعی: آنچه از او کفر به نظر میآید، جانِ جانِ ایمان است و درد او اصل و ریشهٔ درمان است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.