بخش ۱۵۸ - در تفسیر «قل کل یعمل علی شاکلته» هرکه را حقتعالی گوهر بد داده است لابد است که بدی کند و هرکهرا نیک، نیکی. زیرا نیک و بد هر دو به ارادت خداست لیکن حقتعالی از بد راضی نیست که مرید الخیر و الشر قبیح ولکن لیس یرضی بالمحال. مثالش چنانکه خواجهای را دو غلام باشد یکی امین و یکی خائن، به یاران خود از حالِ هر دو خبر دهد که این امین است و آن خائن و خواهان باشد که آن دو فعل از ایشان ظاهر شود تا سخنش راست گردد الا به خیانت راضی نباشد. همچنانکه حق تعالی در لوح محفوظ ثبت کرد که از هر آدمی چه خواهد آمدن و فرشتگان آن را میخوانند واز این رو مرید خیر و شر است تا فرشتگان در صدق بیفزایند و ترقی کنند اما به شر هرگز راضی نیست.
در نبی گفت حق که خلق جهان
از صغیر و کبیر و پیر و جوان
آنچنانشان که آفریدستم
آن نمایند از وفا و ستم
آید از هرکسی هر آنچه در اوست
لایق بد بد و نکو نیکوست
هرکه را در درون نکو گهر است
در خور آن گهر ورا هنرست
هرکهرا گوهر بد است درون
کارها اش بود همه بد و دون
تا چسان شد سرشته از آزال
لایق آن بود ورا افعال
خیر و شر را اگرچه خواست خدا
لیک در شر بدان نداشت رضا
گر خدا را رضا بدی از شر
اهل شر را نسوختی به شرر
لیک هم خواست کز بد آید بد
تا نگردد خلاف قول احد
این سخن را مدار هیچ محال
واقعش دان گذر ز قیل و ز قال
سرّ این فهم کن ز ضرب مثال
تا که واقف شوی بر آن احوال
خواجهای را که باشدش دو غلام
یک بود از لئام و یک ز کرام
یک بود خائن و کژ و بدخو
یک امین و گزیده و نیکو
گفته باشد به دوستان پنهان
سرّ این هر دو را به نام و نشان
خواهد او زان یکی خیانت را
وز غلام دگر امانت را
تا بود صادق اندر آن اخبار
تا نگردد دروغ آن گفتار
لیک راضی نباشد او به بدی
این یقین دان اگر تو با خردی
هم خدا نیز از ازل فرمود
با ملایک ورای گفت و شنود
که چه آید ز هر یکی به جهان
از بد و نیک و آشکار و نهان
یک رود در کژی و یک در راست
یک در افزایش و یکی در کاست
لیک راضی نباشد از بدکار
دائماً باشد از بدی بیزار
چون که بر لوح مثبتاند یقین
از بد و نیک و از کهین و مهین
شرح این جمله را عیان فرمود
یک چنین است و یک چنان فرمود
پس از این رو مرید شرشد حق
تا رهند آن فرشتگان ز قلق
چونکه امر خدای آمد راست
اندر آن لوح کان فراز سماست
همه بالند از آن و افزایند
در نماز و دعاش بستایند
گویدش هر فرشته کای یزدان
نیست چیزی ز علم تو پنهان
جز تو کس نیست عالم اسرار
غیر تو نیست در جهان بر کار
نیک و بد گرچه جمله از تو روند
آخر کار چونکه حشر شوند
کی بود رتبت همه یکسان ؟
یک رود در جحیم و یک به جنان
شبه را کی بود بهای گهر ؟
نشود زهر در جهان چو شکر
هیچ شیری مجو ز روباهان
مطلب رهبری ز گمراهان
قابلی کو خبیر از سرّ کار ؟
تا عیان را بداند از پندار
تا ببیند سرّ دل آن بینا
تا بپرد ز جای در بیجا
تا نهد در جهان عشق قدم
شودش حالتی دگر هر دم
تا کند حکمهای گوناگون
که ندید آن به خواب افلاطون
تخت در لامکان نهد پیدا
شود او پادشاه در دو سرا
مرده یابد از او حیات ابد
فارغ آید ز مرگ و گور و لحد
این معانی است بیحدود و کران
لیک از این گشته گوش خلق گران
گوش کو لایق چنین اسرار ؟
دیده کو بهر دید این انوار ؟
تا کند فهم آنچنان کاین است
تا ببیند که این سرّ دین است
گوش قابل اگر بدی کس را
در خور این معانی ای دانا
نوع دیگر رموز گفته شدی
دُرهای غریب سفته شدی
کردمی صد هزار گونه بیان
از مقامی که نیست برتر از آن
گفتمی آنچه گوش کس نشنید
کردمی شرح آنچه دیده ندید
همه گفتارها شدی کاسد
کور گشتی ز غصه هر حاسد
سخن ما چو خور شدی مشهور
منکر راه ما بدی مقهور
طرز دیگر شدی عبارت ما
قطره گشتی یم از اشارت ما
غیبها جمله رو نمودندی
گره خلق را گشودندی
کس نماندی در این جهان محجوب
رو نمودی به طالبان مطلوب
می جانی شدی چو جان ارزان
بلکه بر خاکدان شدی ریزان
در همه جسمها ندیم شدی
همچو جان دائماً مقیم شدی
طفل گهواره چون مسیح شدی
واقف و ناطق و فصیح شدی
نیک و بد در نظر شدی یکسان
اوفتادی برون دوی ز میان
همه احوال این جهان فنا
نی عیان است پیش پیر و فتی
عالم غیب همچنین گشتی
طفل چون پیر راه بین گشتی
لیک این را چو حق نمیخواهد
که کس از سرّ او بیاگاهد
همه را خیره سر همیخواهد
بیخود و در بدر همیخواهد
لاجرم جمله واله و حیران
پیش مهرش چو ذره سرگردان
مانده مدهوش و خیره در کارش
همه گویان که نیست کس یارش
همه جویان او شده شب و روز
ذاکرش گشته جمله از سر سوز
همه از جان و دل ورا جویان
خیره سر هر طرف شده پویان
به امیدی کزو نشان یابند
دائماً در گداز آن تابند
او تفرج همیکند از دور
دارد از خیرگی جمله سرور
از غم خلق میشود حق شاد
نیست پیشش عزیز جز فریاد
آه و فریاد کن ز جان و ز دل
تا رهد جان تو ز آب و ز گل
آب و گل روح را چو زندان است
روح در وی از آن پریشان است
جان در این تن همیشه در رنج است
زانکه دور از وصال آن گنج است
گنج چون بود حق از او شد دور
گشت معشوقش از نظر مستور
هرکه از دوست دور ماند او
چه شود حال او مرا تو بگو
حال او در زبان کجا گنجد ؟
در ظروف بیان کجا گنجد ؟
درد او را نه حد بود نه کران
غبن او را کجا بود پایان ؟
عشق را هر که یافت گشت تمام
تو مگو پیش او ز شاه و غلام
زانکه اعداد این طرف باشد
چون خور عشق نور جان پاشد
نی عدد ماند و نه نیک و نه بد
همه روی آورند سوی احد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به تفسیر آیه «قل کل یعمل علی شاکلته» میپردازد و بیان میکند که هر انسانی به نسبت فطرت و جوهری که دارد، نیک یا بد عمل میکند. خداوند از بدی راضی نیست، هرچند در تقدیر الهی، هر یک از انسانها باید اثر اعمال خود را بپذیرند. مثال دو غلام متفاوت بهکار رفته؛ یکی نیک و امین و دیگری خائن است، که خواجهی آنها باید اعلام کند هرکدام چگونه عمل میکنند تا سخنش راست باشد. این امر به فرشتگان امکان میدهد تا به علم حق تعالی پی ببرند و در عین حال، خداوند در عذاب و بدی راضی نیست و از آن بیزار است. در پایان، عشق و جستجوی حقیقت در زندگی انسانها وانمود میشود و به دوری از خدا و احساس رنج ناشی از آن پرداخته میشود.
هوش مصنوعی: خداوند در قرآن فرمود که همهٔ مردم جهان، از کوچک و بزرگ و پیر و جوان، (اشاره به آیهٔ «قل کل یعمل علی شاکلته»)
هوش مصنوعی: همانگونه که آنان را آفریدهام، همان را از وفاداری یا ستمگری از خود نشان میدهند.
هوش مصنوعی: از هر کس همان چیزی سر میزند که در درون اوست؛ بدی سزاوار بدسرشت است و نیکی سزاوار نیکسرشت.
هوش مصنوعی: هر کس که در باطن گوهر نیک دارد، هنر و کردارش نیز درخور همان گوهر است.
هوش مصنوعی: و هر کس که در درون گوهر بد دارد، همهٔ کارهایش بد و پست است.
هوش مصنوعی: سرشت هر کس از ازل هر گونه شکل گرفته باشد، کارهایش نیز متناسب با همان است.
هوش مصنوعی: هرچند خداوند هم خیر و هم شر را اراده کرده، اما از شر خشنود نیست.
هوش مصنوعی: اگر خدا از شر راضی بود، بدکاران را با آتش عذاب نمیسوزاند.
هوش مصنوعی: اما خواست که از بدسرشت بدی سر بزند تا خلاف گفتهٔ خدای یگانه (آنچه از پیش خبر داده) رخ ندهد.
هوش مصنوعی: این سخن را به هیچ روی محال مپندار؛ آن را حقیقت بدان و از بحث و جدل بگذر.
هوش مصنوعی: راز این مطلب را با یک مثل دریاب تا از چگونگی آن آگاه شوی.
هوش مصنوعی: فرض کن خواجهای دو غلام دارد که یکی از فرومایگان و دیگری از بزرگواران است.
هوش مصنوعی: یکی خیانتکار و کجرو و بدخوست و دیگری امانتدار و برگزیده و نیک.
هوش مصنوعی: خواجه در پنهان به دوستانش حال هر دو را با نام و نشان گفته باشد.
هوش مصنوعی: او میخواهد که از یکی خیانت و از غلام دیگر امانتداری آشکار شود.
هوش مصنوعی: تا در آن خبری که داده راستگو باشد و گفتهاش دروغ از آب درنیاید.
هوش مصنوعی: اما اگر خردمندی یقین بدان که او به بدی و خیانت راضی نیست.
هوش مصنوعی: خداوند نیز از ازل، بیگفتوشنود ظاهری، به فرشتگان آگاهی داد.
هوش مصنوعی: که از هر کس در جهان چه سر خواهد زد، از بد و نیک و آشکار و پنهان.
هوش مصنوعی: یکی به کژی میرود و یکی به راستی، یکی رو به افزونی و کمال دارد و یکی رو به کاستی.
هوش مصنوعی: اما خدا از بدکار خشنود نیست و همواره از بدی بیزار است.
هوش مصنوعی: چون همهٔ بد و نیک و خرد و کلان به یقین در لوح محفوظ ثبت شده است،
هوش مصنوعی: خداوند شرح همهٔ اینها را آشکارا بیان کرد و فرمود که یکی چنین است و دیگری چنان.
هوش مصنوعی: پس از این جهت خداوند شر را هم اراده کرد تا فرشتگان از نگرانی و اضطراب (دربارهٔ درستی آنچه خواندهاند) رها شوند.
هوش مصنوعی: زیرا فرمان و گفتهٔ خدا در آن لوح که بر فراز آسمان است درست و راست از کار درآمد (و این بر یقین فرشتگان افزود).
هوش مصنوعی: فرشتگان وقتی میبینند آنچه در لوح محفوظ نوشته شده درست همانگونه رخ میدهد، بر یقین خود میافزایند و رشد میکنند و در نماز و دعا خدا را ستایش میکنند.
هوش مصنوعی: هر فرشته به خدا میگوید: ای خداوند، هیچ چیز از دانش تو پنهان نیست.
هوش مصنوعی: جز تو کسی دانای رازها نیست و جز تو هیچکس در جهان کارگزار و فاعل حقیقی نیست.
هوش مصنوعی: هرچند نیکی و بدی همه از خواست تو پدید میآیند، اما در پایان کار که مردم در روز رستاخیز گرد آورده شوند،
هوش مصنوعی: چگونه مقام همه یکسان باشد؟ یکی به دوزخ میرود و دیگری به بهشت.
هوش مصنوعی: سنگ سیاه بیارزش هرگز بهای گوهر را ندارد و زهر هرگز مانند شکر شیرین نمیشود؛ یعنی ذات بد و نیک برابر نیستند.
هوش مصنوعی: از روباهصفتان دلیری و شیرمردی نخواه و از گمراهان راهنمایی مجوی.
هوش مصنوعی: کجاست آن شایستهای که از راز کار آگاه باشد تا حقیقتِ آشکار و یقینی را از گمان و خیال بازشناسد؟
هوش مصنوعی: تا آن بینادل راز درون را ببیند و از عالم مکان به عالم بیمکانی پرواز کند.
هوش مصنوعی: تا در جهان عشق گام بگذارد و هر لحظه حال و مقامی تازه بیابد.
هوش مصنوعی: تا حکمتها و داوریهایی گوناگون آشکار کند که حتی افلاطون، با همهٔ حکمتش، در خواب هم ندیده بود.
هوش مصنوعی: آشکارا تخت فرمانروایی خود را در عالم بیمکانی مینهد و پادشاه هر دو جهان میشود.
هوش مصنوعی: مردهٔ دل از او زندگی جاوید مییابد و از مرگ و گور و لحد رها میشود.
هوش مصنوعی: این معانی بیحد و کرانه است، اما گوش مردم از شنیدن آن سنگین و ناشنوا شده است.
هوش مصنوعی: کجاست گوشی که سزاوار شنیدن این رازها باشد و چشمی که توان دیدن این نورها را داشته باشد؟
هوش مصنوعی: تا آن را چنانکه بهراستی هست بفهمد و دریابد که این راز اصلی دین است.
هوش مصنوعی: ای دانا، اگر کسی گوشی پذیرا و شایستهٔ این معانی داشت،
هوش مصنوعی: رمزهایی از گونهای دیگر گفته میشد و مرواریدهای کمیاب معنا سفته و عرضه میشد.
هوش مصنوعی: صدها هزار گونه بیان از مقامی میگفتم که از آن برتر مقامی نیست.
هوش مصنوعی: چیزهایی میگفتم که هیچ گوشی نشنیده و چیزهایی شرح میدادم که هیچ چشمی ندیده است.
هوش مصنوعی: همهٔ سخنان دیگران بیرونق و بیارزش میشد و هر حسودی از غصه کور میگشت.
هوش مصنوعی: سخن ما مانند خورشید شهره و آشکار میشد و منکر راه ما مغلوب و خوار میگشت.
هوش مصنوعی: شیوهٔ بیان ما به گونهای دیگر میشد و با اشارهٔ ما قطره به دریا بدل میگشت.
هوش مصنوعی: همهٔ امور پنهان و غیبی چهره نشان میدادند و گرههای کار مردم گشوده میشد.
هوش مصنوعی: هیچکس در این جهان در پرده و دور از حقیقت نمیماند و معشوق حقیقی به جویندگانش رخ مینمود.
هوش مصنوعی: اگر چنین میشد، شراب معنوی جان مانند جان ارزان و فراوان میشد و حتی بر این جهان خاکی ریخته میشد.
هوش مصنوعی: آن می در همهٔ تنها همدم میشد و مانند جان همیشه در آنها جای میگرفت.
هوش مصنوعی: کودکِ در گهواره هم مانند عیسی آگاه و سخنگو و شیوا میشد.
هوش مصنوعی: نیک و بد در چشم همه یکسان مینمود و دوگانگی از میان برمیخاست.
هوش مصنوعی: چنانکه اکنون همهٔ احوال این جهانِ فانی پیش پیر و جوان آشکار است.
هوش مصنوعی: عالم غیب نیز همینگونه آشکار میشد و کودک هم مانند پیر، بینای راه میگشت.
هوش مصنوعی: اما خداوند این را نمیخواهد که کسی از راز او آگاه شود.
هوش مصنوعی: خدا میخواهد همه سرگشته و حیران، بیخود و آواره در جستوجوی او باشند.
هوش مصنوعی: از این رو همه شیفته و حیراناند و در برابر خورشید او مانند ذره سرگرداناند.
هوش مصنوعی: همه در کار او مدهوش و درمانده ماندهاند و میگویند که هیچکس همتای او نیست.
هوش مصنوعی: همه شب و روز جویای او شدهاند و با سوز دل او را یاد میکنند.
هوش مصنوعی: همه با جان و دل او را میجویند و سرگشته به هر سو میدوند.
هوش مصنوعی: به امید آنکه نشانی از او بیابند، پیوسته در آن تاب و گداز میسوزند.
هوش مصنوعی: خداوند از دور تماشا میکند و از حیرانی همگان شادمان است.
هوش مصنوعی: حق از غم و سوز خلق در طلب خود خشنود میشود و نزد او چیزی جز ناله و زاری عزیز نیست.
هوش مصنوعی: پس از جان و دل آه و ناله کن تا جانت از بند تن خاکی رها شود.
هوش مصنوعی: تن خاکی برای روح مانند زندان است و از همین رو روح در آن پریشان است.
هوش مصنوعی: جان در این تن همیشه در رنج است، چون از وصال آن گنج حقیقی دور افتاده است.
هوش مصنوعی: گنج او حق بود و از او دور شد و معشوقش از چشمش پنهان گشت.
هوش مصنوعی: به من بگو حال کسی که از دوست دور مانده باشد چه خواهد بود.
هوش مصنوعی: حال چنین کسی در زبان و ظرف بیان نمیگنجد.
هوش مصنوعی: درد او حد و کرانهای ندارد و زیان و حسرت او پایانی ندارد.
هوش مصنوعی: هر کس عشق را یافت کامل شد؛ نزد او از شاه و غلام سخن مگو که این تفاوتها برایش معنایی ندارد.
هوش مصنوعی: زیرا شمار و کثرت مربوط به این جهان است؛ وقتی خورشید عشق بر جان نور بیفشاند،
هوش مصنوعی: نه شمار میماند و نه نیک و بد، و همه رو به سوی خدای یگانه میآورند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.