بخش ۱۵۷ - در بیان آنکه بعد از وصول به حق که آن منزلست و نهایت کار خواص است، اخص خواص را در عین حق سیری دیگر است که آن سیر در منزل است. سیر راه نهایت دارد. اما سیر منزل را نهایت نیست. زیرا سیر راه از خود گذشتن است و خودی آدمی را آخری هست اما سیر منزل را که در خداست و عالم حق و وصال، آن را آخری نیست و در تقریر آنکه اهل جسم از اولیای راستین اسرار حق و شرح وصال و مستی عشق را میشنوند. و چون بدان مقام نرسیدهاند مستی شهوات را که حجاب حقیقی خود آن است مستی حق و وصال میپندارند و دعوی نبوت و ولایت میکنند. و ایشان خود بدترین خلقاند. چنانچه مگسی دریا و کشتی و کشتیبان شنیده بود، ناگاه کمیز خری دید، بر سرش کاه برگی جست و بر سر آن کاه برگ نشست و سو بسو میرفت و از کوتاهنظری و قصور همت میگفت که اینک دریا و کشتی و من کشتیبان، احوال این گمراهان که خود را واصل میپندارند همچنان است
سیر آن راه در وصال بود
از کمالی سوی کمال رود
راه تن را نهایت است و کران
راه جان بیحد است و بی پایان
دائماً رفتن است در منزل
هیچ آخر ندارد آن حاصل
سیر آن راه بی نشان باشد
برتر از عقل و جسم و جان باشد
وهم فکر و بیان از آن دور است
زانکه آن راه نور در نور است
سیر ره تا بوقت مرگ بود
بعد مردن دگر روان نشود
سیر منزل مدام در کار است
آنچنان سیر از آن احرار است
نتوان رفت در قدم بقدم
کی ببرد وجود راه عدم
راه منزل چو بیکران باشد
رفتنش نیز همچنان باشد
نیست هیچ اندر آن طریق سکون
ابدا رفتن است در بیچون
سیر الی اللّه را بود عدی
سیر فی اللّه هست بیحدی
سیر الی اللّه از خودی است گذر
چون گذشتی دگر نماند سفر
سیر فی الله در خدا باشد
چون حق آن سیر دائما باشد
هیچ آخر مجوی آن ره را
زانکه نبود نهایت اللّه را
آنچنان سیر را دوی نبود
او نگردی تو تا توی نرود
چون توئی رفت سیر حق بود آن
فهم کن سر کل یوم شان
سیر هر ذات لایقش باشد
در خور گله سایقش باشد
سیر خود را مکن قیاس بحق
شیر نر را چه نسبت است ببق
چه بود ذره پیش شمس منیر
چه زند قطره پیش بحر و غدیر
چون تو هردیو را زبون باشی
با ملایک جلیس کی باشی
قطره را از خری مخوان دریا
ذره را هم مگوی شمس سما
مثل آن مگس که بر کاهی
شست بر بول خر بناگاهی
بر سر بول کاه گشته روان
بر سر کاه آن مگس گویان
کاینت کشتی و بحر و من ملاح
گشته هر سو روانه بی اریاح
مینمودش چمین خر عمان
کاه کشتی و خویش کشتیبان
بول نسبت باو چو دریا بود
آن قدر مرو را عظیم نمود
بینش هر کسی است لایق او
نیست خرد آنکه گشت عاشق هو
نسبتش بخشد اول او را حق
آنگهانش دهد ز عشق سبق
نور خود رادر او کند پنهان
تا همان نور گرددش جویان
ورنه کی جسته است ظلمت نور
بلکه دایم بود ز نور نفور
می نجسته است هیچ ضد ضد را
جوید از جان مدام ند ند را
هیچ جسته است گاو را شتری
یا شود کفو بنده شاه و حری
عاشق حق چه گرچو تو بشر است
نیک بنگر اگر ترا نظر است
گرچه نور است چه گهر دارد
بحر جانش چسان درر دارد
منگر تو بجسم خاکی او
چشم بگشا نگر بپاکی او
که ورای زمین و هفت سماست
در گذشته ز فرش و عرش و خلاست
علمش از حق بود چو پیغمبر
بسوی حق کند همیشه نظر
واسطه در میان او و خدا
نیست کس فهم کن تو این سر را
هرچه فرمایدش خدا کند آن
همچو گوئی است پیش ان چو کان
هر کجا راندش قدر برود
برسر و رو مثال گوی دود
فعل او را ز حق بدان نه از او
حق چو آب است و آن بود چون جو
مثل آلت است پیش خدا
هرچه خواهد کند از او پیدا
تو مکن اعتراض بر آلت
که از آلت نجست کس حالت
چه توانند کرد تیغ و سپر
چون نباشند در کف صفدر
صفدری کو که تیغ را راند
قلبها را چو شیر بدراند
هر که او رستم است نارامد
تا که خون عدو بیاشامد
عقل تو رستم است و نفس عدو
میگریزد ز بیم او هر سو
رو بدست آور و بکش او را
تا رهی از عنا و خوف وبلا
ایمن آنگه شوی از آن دشمن
که ببری سرش چو اهریمن
سر او چون بری نشینی خوش
برهی از چهار و پنج و ز شش
بی شش و پنج و چهار روح شوی
دستگیر همه چو نوح شوی
پند نوح است کشتی جانها
هرکه گیرد رهد ز رنج و بلا
هرکه بگرفت پند نوح زمان
نکند غرقه مرد را طوفان
هست طوفان روحها شهوات
کشتی نوح طاعت وصلوات
هرکه بنشست در چنین کشتی
گشت خوب و رهید از زشتی
وانکه نشنید پند نوح از جان
بیگمان غرقه گشت در طوفان
پند بپذیر اگر خردمندی
تا چو ما خوش به دوست پیوندی
ور بود مر ترا گذر زین پند
لایق حبس باشی و غل و بند
غافلی سخت از خود ای مسکین
دائماً زان بمانده ای غمگین
هیچ بیرون شدن نمییابی
گرچه بیدار و گرچه در خوابی
نیست در جهان سر و سامان
هر طرف میدوی چو سرگردان
زان سبب که نئی مطیع خدا
گشته ای از رضاش دور و جدا
در جفا میروی دو چشم گشا
کی بری از جفا تو غیر عمی
در چنین ره یقین بمانی زود
صد هزاران زیان بری بیسود
وای بر تو اگر چنین بروی
زین نگردی و اهل دل نشوی
عمر تو بیگمان شود ضایع
گرچه آخر شوی ز جان خاضع
هیچ گون زان خضوع بر نبری
چون پرت نیست گو چگونه پری
پیش ما آ که جان بری از ما
گرچه جغدی شوی چو باز و هما
ما همائیم و هم هما گیریم
غیر خود را بدان که نپذیریم
گر زمائی چرا ز ما دوری
از چئی در ظلام اگر نوری
شکر ما چراست پیش تو زهر
لطف ما از چه روست پیش تو قهر
نیست انسی ترا باهل درون
نظرت هست دائماً بیرون
زنده از خواب و خور چو حیوانی
اهل دل را از آن نمیدانی
اهل دل را هم اهل دل داند
طفل ابجد کتاب کی خواند
تیغ رستم کجا زند زالی
کی چو اطلس بود کهن شالی
مرغ خانه کجا پرد چو هما
چون ز پستی است کی رود بالا
هرکسی آن کند کز او آید
هیچ دیدی که شیر سگ زاید



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر درباره مراحل سیر و سلوک عرفانی و معنوی انسان است. در این متن، سیر به دو نوع تقسیم میشود؛ سیر راه که محدود و با پایان است و سیر منزل که بیپایان و در ارتباط با خداست. بندگان حقیقی میتوانند به اسرار عشق و وصال خدا دست یابند، اما بسیاری از افراد به اشتباه مستی شهوات را به جای مستی حق میپندارند. در داستانی نمادین، مگس به جای دریا و کشتی، از کاه و فضولات خر مفتخر میشود و از این طریق به حماقت گمراهان اشاره میشود. انسان باید از خود بگذرد تا در سیر به سوی خدا درآید و تنها از طریق طاعت و بندگی به حقیقت برسد.
هوش مصنوعی: سیر آن راه (سیر خاصّانِ خاص) پس از رسیدن به حق و در خودِ وصال است؛ رونده در آن از کمالی به کمالی بالاتر میرود.
هوش مصنوعی: راهی که با تن پیموده میشود پایان و کرانه دارد، اما راه جان بیحد و بیپایان است.
هوش مصنوعی: این سیر، رفتنی همیشگی درونِ منزل است و این دستاورد هیچ پایانی ندارد.
هوش مصنوعی: سیر آن راه نشانی ندارد و برتر از عقل و جسم و جان است.
هوش مصنوعی: وهم و اندیشه و سخن از درک آن دورند، چون آن راه سراسر نور در نور است.
هوش مصنوعی: سیر راه (گذشتن از خود) تا هنگام مرگ ادامه دارد و پس از مرگ دیگر کسی در آن راه روان نمیشود.
هوش مصنوعی: اما سیر در منزل همیشه برقرار است و چنین سیری ویژهٔ آزادگان (اولیای رسته از خود) است.
هوش مصنوعی: این راه را با گامهای جسمانی، قدم به قدم نمیتوان رفت؛ هستیِ محدود چگونه راه نیستی و فنا را میپیماید؟
هوش مصنوعی: چون راه منزل بیکران است، رفتن در آن نیز بیکران است.
هوش مصنوعی: در آن راه هیچ ایستادن و آرامی نیست؛ رفتنی همیشگی در عالم بیچون (بیچگونگی) است.
هوش مصنوعی: سیر بهسوی خدا شمار و اندازه دارد، اما سیر در خدا بیحد و اندازه است.
هوش مصنوعی: سیر بهسوی خدا گذشتن از خودی است؛ چون از خود گذشتی، این سفر به پایان میرسد.
هوش مصنوعی: سیر در خدا درون خداست و چون حق همیشگی است، آن سیر نیز همیشگی است.
هوش مصنوعی: برای آن راه پایانی مجوی، زیرا خدا را نهایتی نیست.
هوش مصنوعی: در چنین سیری دوگانگی نیست؛ تا «توییِ» تو از میان نرود، به او نمیپیوندی و او نمیشوی.
هوش مصنوعی: چون توییِ تو رفت، آن سیر، سیرِ حق است؛ راز آیهٔ «کل یوم هو فی شأن» (او هر روز در کاری است) را دریاب.
هوش مصنوعی: سیر هر کسی درخور ذات اوست، همانگونه که چوپان و راننده درخور گلهٔ خویش است.
هوش مصنوعی: سیر خود را با سیر حق و اهل حق قیاس مکن؛ شیر نر را با پشه چه نسبتی است؟
هوش مصنوعی: ذره در برابر خورشید تابان چه ارزشی دارد و قطره در برابر دریا و آبگیر چه کاری از پیش میبرد؟
هوش مصنوعی: تو که زبون و مغلوب هر دیوی (هوای نفس) هستی، چگونه همنشین فرشتگان میشوی؟
هوش مصنوعی: از نادانی قطره را دریا مخوان و ذره را خورشید آسمان مگو؛ یعنی مستیِ شهوت خود را وصال حق مپندار.
هوش مصنوعی: حکایت چنین کسی مانند آن مگس است که ناگهان روی برگ کاهی نشست که بر ادرار خر افتاده بود.
هوش مصنوعی: کاه روی ادرار روان بود و مگس بر سر کاه نشسته بود و سخن میگفت.
هوش مصنوعی: مگس میگفت: این کشتی و دریاست و من ناخدایم؛ و بیآنکه بادی بوزد به هر سو روان بود.
هوش مصنوعی: ادرار خر در چشمش دریای عمان مینمود، کاه کشتی و خودش کشتیبان.
هوش مصنوعی: آن ادرار نسبت به کوچکی مگس مانند دریا بود و از همین رو در نظرش آنقدر بزرگ جلوه کرد.
هوش مصنوعی: دید و درک هر کس به اندازهٔ ظرفیت و شایستگی خود اوست. کسی که عاشق «هو» یعنی خدا شده، کوچک و حقیر نیست.
هوش مصنوعی: خداوند نخست به عاشق نسبت و پیوندی با خود میبخشد و سپس به او درس عشق میآموزد.
هوش مصنوعی: خدا نور خود را در درون او پنهان میکند تا همان نور در او جویای خدا شود.
هوش مصنوعی: وگرنه تاریکی هرگز نور را نجسته است، بلکه همیشه از نور گریزان است.
هوش مصنوعی: هیچ ضدی ضد خود را نمیجوید؛ هر چیز همیشه از جان به دنبال همانند و همتای خویش است.
هوش مصنوعی: آیا هرگز شتری گاو را جسته است؟ یا آیا بنده میتواند همتای شاه و آزاده شود؟ یعنی جوینده و جسته باید از یک جنس باشند.
هوش مصنوعی: عاشق حق اگرچه در ظاهر مانند تو انسان است، اگر بینش داری خوب به او بنگر.
هوش مصنوعی: ببین که او نور است و چه گوهری در خود دارد و دریای جانش چگونه پر از مروارید است.
هوش مصنوعی: به تن خاکی او نگاه نکن؛ چشم دل را بگشا و پاکی باطن او را ببین.
هوش مصنوعی: زیرا جان او فراتر از زمین و هفت آسمان است و از فرش و عرش و خلأ گذشته است.
هوش مصنوعی: دانش او مانند پیامبر از خداست و همواره چشم به سوی حق دارد.
هوش مصنوعی: میان او و خدا هیچ واسطهای نیست؛ این راز را دریاب.
هوش مصنوعی: هر چه خدا به او فرمان دهد همان را انجام میدهد؛ او در برابر خدا مانند گوی در برابر چوگان است.
هوش مصنوعی: تقدیر الهی او را به هر سو براند، میرود و مانند گوی با سر و رو میدود.
هوش مصنوعی: کار او را از خدا بدان نه از خود او؛ خدا مانند آب است و او مانند جوی که آب از آن میگذرد.
هوش مصنوعی: او در دست خدا همچون ابزاری است و خدا هر چه بخواهد به وسیلهٔ او آشکار میکند.
هوش مصنوعی: تو بر ابزار خرده مگیر، زیرا کسی از ابزار حالت و ارادهای نمیجوید؛ کار از بهکاربرنده است.
هوش مصنوعی: شمشیر و سپر به خودی خود چه کاری میتوانند بکنند وقتی در دست جنگاوری صفشکن نباشند؟
هوش مصنوعی: کجاست آن صفشکنی که شمشیر را به کار گیرد و مانند شیر قلبهای سپاه دشمن را بدرد؟
هوش مصنوعی: هر کس رستم و پهلوان باشد آرام نمیگیرد تا خون دشمن را بریزد.
هوش مصنوعی: عقل تو همان رستم است و نفس تو دشمن، که از ترس عقل به هر سو میگریزد.
هوش مصنوعی: برو نفس را به چنگ آور و بکش تا از رنج و ترس و بلا رها شوی.
هوش مصنوعی: آنگاه از آن دشمن در امان میشوی که سرش را مانند سر اهریمن ببری.
هوش مصنوعی: چون سر نفس را ببری، آسوده مینشینی و از چهار عنصر و پنج حس و شش جهت رها میشوی.
هوش مصنوعی: رها از شش جهت و پنج حس و چهار عنصر، روح محض میشوی و مانند نوح دستگیر و نجاتبخش همه میشوی.
هوش مصنوعی: پند و اندرز نوح همچون کشتی جانهاست؛ هرکس آن را بپذیرد از رنج و بلا نجات مییابد.
هوش مصنوعی: هرکس اندرز «نوحِ زمان» یعنی ولیّ و مرشد روزگار خود را بپذیرد، طوفان او را غرق نمیکند.
هوش مصنوعی: طوفانی که جانها را غرق میکند خواهشهای نفسانی است و کشتی نوح، فرمانبرداری از خدا و نماز است.
هوش مصنوعی: هرکس در چنین کشتیای بنشیند نیکو میشود و از زشتیها رهایی مییابد.
هوش مصنوعی: و کسی که اندرز نوح را از دل و جان نشنود، بیتردید در طوفان غرق میشود.
هوش مصنوعی: اگر خردمند هستی اندرز را بپذیر تا مانند ما با خوشی به دوست، یعنی حق، بپیوندی.
هوش مصنوعی: و اگر از این پند روی بگردانی و از آن بگذری، سزاوار زندان و زنجیر و بند خواهی بود.
هوش مصنوعی: ای بیچاره، تو سخت از حقیقت خود غافلی و به همین سبب همیشه اندوهگین ماندهای.
هوش مصنوعی: چه بیدار باشی و چه در خواب، هیچ راهی برای بیرون رفتن از این تنگنا پیدا نمیکنی.
هوش مصنوعی: در جهان آرام و سامانی نداری و مانند آدم سرگردان به هر سو میدوی.
هوش مصنوعی: چون فرمانبردار خدا نیستی، از خشنودی او دور و جدا افتادهای.
هوش مصنوعی: با چشمان باز در راه ستم و ناسپاسی گام برمیداری؛ از این ستم جز کوری نصیبی نخواهی برد.
هوش مصنوعی: در چنین راهی بهیقین زود درمیمانی و صدها هزار زیان بیسود میبری.
هوش مصنوعی: وای بر تو اگر به همین شیوه ادامه دهی، از این راه برنگردی و از اهل دل نشوی.
هوش مصنوعی: بیگمان عمرت تباه میشود، حتی اگر سرانجام از ته دل فروتن و پشیمان شوی.
هوش مصنوعی: از آن فروتنیِ دیرهنگام هیچ بهرهای نمیبری؛ وقتی بال و پری نداری، بگو چگونه پرواز میکنی؟
هوش مصنوعی: نزد ما بیا تا از ما جان تازه بگیری؛ حتی اگر جغد باشی، چون باز و هما بلندپرواز میشوی.
هوش مصنوعی: ما خود هماییم و هما را صید میکنیم؛ بدان که جز همجنس خود را نمیپذیریم.
هوش مصنوعی: اگر از ما هستی چرا از ما دوری؟ و اگر نوری، چرا در تاریکی ماندهای؟
هوش مصنوعی: چرا شکرِ ما در کام تو زهر است و چرا لطف ما در نظر تو قهر جلوه میکند؟
هوش مصنوعی: با اهل باطن و معنا انس و آشنایی نداری و نگاهت همیشه به ظاهر و بیرون است.
هوش مصنوعی: مانند حیوان زندگیات به خواب و خوراک است و به همین سبب اهل دل را نمیشناسی.
هوش مصنوعی: اهل دل را فقط اهل دل میشناسد؛ کودکی که تازه الفبا میآموزد کی میتواند کتاب بخواند؟
هوش مصنوعی: پیرزن کی میتواند شمشیر رستم را بزند و شال کهنه کی مانند اطلس گرانبها میشود؟
هوش مصنوعی: مرغ خانگی کی مانند هما پرواز میکند؟ آنچه از پستی است کی به بالا میرود؟
هوش مصنوعی: هرکس کاری را میکند که از سرشت او برمیآید؛ هرگز دیدهای که شیر، سگ بزاید؟
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.