به می غم از دل افگار برنمی خیزد
به آب از آینه زنگار برنمی خیزد
ز داغ نیست دل دردمند من خالی
که شمع از سر بیمار برنمی خیزد
مجو ملایمت از مردم خسیس نهاد
که بوی گل ز خس و خار برنمی خیزد
کدام سرد نفس در میان این جمع است؟
که مهرم از لب گفتار برنمی خیزد
شکسته تو عمارت پذیر نیست چو ماه
فتاده تو چو دیوار برنمی خیزد
به آب هرزه درا تهمت است همواری
صدا ز مردم هموار برنمی خیزد
شده است عام ز بس قحط خنده شادی
صدای کبک ز کهسار برنمی خیزد
به محفلی که خوشامد فسانه پردازست
ز خواب، دولت بیدار برنمی خیزد
چگونه پشت لب یار سبز شد از خط؟
گیاه اگر ز نمکزار برنمی خیزد
گذشت حشر و همان خواب خواجه سنگین است
ز خاک زود گرانبار برنمی خیزد
گهر شود چو صدف در زمین قابل تخم
ز خاک میکده هشیار برنمی خیزد
نمی شود به زر و سیم حرص مستغنی
به گنج پیچ و خم از مار برنمی خیزد
اگر نه سرمه خواب است تیرگی صائب
چرا ز خواب، سیه کار برنمی خیزد؟



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل مجموعهای از تمثیلهای جداگانه دربارهٔ چیزهایی است که درمانپذیر یا دگرگونشدنی نیستند: غم با شراب از دل نمیرود، فرومایه نرم نمیشود، حریص با گنج سیر نمیشود و غافلِ گناهکار بیدار نمیشود. صائب در میان این تمثیلها از سرددلی همنشینان، چاپلوسی مجلسها، کمیابی شادی و خواب سنگین ثروتمندان انتقاد میکند. در بیت پایانی، سیاهی گناه را به سرمهای خوابآور مانند میکند که سیهکار را در غفلت نگه میدارد.
هوش مصنوعی: با شراب، اندوه از دل زخمی بیرون نمیرود؛ همانطور که با آب، زنگار از آینهٔ فلزی پاک نمیشود.
هوش مصنوعی: دل دردمند من هیچگاه از داغ خالی نیست؛ همچنان که شمع هرگز از بالین بیمار برداشته نمیشود و تمام شب کنار او میسوزد.
هوش مصنوعی: از مردم فرومایه نرمی و مهربانی انتظار نداشته باش؛ زیرا از خس و خار بوی گل برنمیخیزد.
هوش مصنوعی: کدام آدم سرددل و بیذوق در این جمع نشسته است که مُهر خاموشی از لبهای من برداشته نمیشود و نمیتوانم سخن بگویم؟
هوش مصنوعی: کسی که تو او را شکستهای، مانند ماه دوباره کامل و آباد نمیشود؛ و کسی که به دست تو افتاده، مانند دیوار فروریخته دیگر برنمیخیزد.
هوش مصنوعی: هموار خواندن آب پرسروصدا تهمتی بیش نیست؛ زیرا از مردم واقعاً هموار و آرام صدایی برنمیخیزد. یعنی آرامی حقیقی با خاموشی همراه است.
هوش مصنوعی: از بس خنده کمیاب شده، کمشادی همهجا را گرفته است، چنانکه حتی صدای قهقههٔ کبک هم از کوهسار شنیده نمیشود.
هوش مصنوعی: در مجلسی که چاپلوسی و خوشامدگویی مانند افسانهگویی شبانه مردم را به خواب میبرد، بخت بیدار هرگز از خواب برنمیخیزد.
هوش مصنوعی: اگر از زمین شورهزار گیاه نمیروید، پس چگونه پشت لب نمکین یار با موی تازه سبز شد؟ شاعر از سبزشدن خط بر لب پرنمک یار شگفتزده است.
هوش مصنوعی: روز رستاخیز هم گذشت و خواب خواجه هنوز سنگین است؛ آدم سنگینبار، که بار مال و گناه بر دوش دارد، بهآسانی از خاک برنمیخیزد. این بیت طعنهای به ثروتمندان غافل است.
هوش مصنوعی: در زمین مستعد، دانه مانند قطره در صدف به گوهر تبدیل میشود؛ اما از خاک میخانه هیچکس هشیار برنمیخیزد. یعنی هر زمینی ثمری متناسب با سرشت خود دارد.
هوش مصنوعی: آز با زر و سیم سیر و بینیاز نمیشود؛ همچنان که مار با خفتن بر گنج پیچ و تابش باز نمیشود.
هوش مصنوعی: صائب، اگر تیرگی سرمهٔ خواب نیست، پس چرا آدم سیهکار از خواب غفلت بیدار نمیشود؟ یعنی سیاهی گناه مانند سرمهای خوابآور است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.