گنجور

بخش ۱۱۰ - حکمت و اندرز سرائی حکیم نظامی

 
نظامی
نظامی » خمسه » خسرو و شیرین
 

دلا از روشنی شمعی برافروز

ز شمع آتش پرستیدن بیاموز

بیارا خاطر ار آتش‌پرستی

از آتش خانه خطر نشستی

من خاکی کزین محراب هیچم

چنو صد را به حکمت گوش پیچم

بسی دارم سخن کان دل پذیرد

چگویم چون کسم دامن نگیرد

منم دانسته در پرگار عالم

به تصریف و به نحو اسرار عالم

همه زیچ فلک جدول به جدول

به اصطرلاب حکمت کرده‌ام حل

که پرسید از من اسرار فلک را

که معلومش نکردم یک به یک را

زسر تا پای این دیرینه گلشن

کنم گر گوش داری بر تو روشن

از آن نقطه که خطش مختلف بود

نخستین جنبشی کامد الف بود

بدان خط چون دگر خط بست پرگار

بسیطی زان دوی آمد پدیدار

سه خط چون کرد بر مرکز محیطی

به جسم آماده شد شکل بسیطی

خط است آنگه بسیط آنگاه اجسام

که ابعاد ثلثش کرده اندام

توان دانست عالم را به غایت

بدین ترتیب از اول تا نهایت

چو بر عقل این نمونه گشت ظاهر

به یک تک میدود ز اول به آخر

خدایست آنکه حد ظاهر ندارد

وجودش اول و آخر ندارد

خدابین شو که پیش اهل بینش

تنگ باشد حجاب آفرینش

بدان خود را که از راه معانی

خدا را دانی ار خود را بدانی

بدین نزدیکیت آیینه در پیش

فلک چه بود بدان دوری میندیش

تو آن نوری که چرخت طشت شمعست

نمودار دو عالم در تو جمعست

نظامی بیش از این راز نهانی

مگو تا از حکایت وا نمانی



با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

* برای پیشنهاد تصاویر مرتبط با این شعر از نسخه‌های خطی اینجا را ببینید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

مهربان نوشته:

نظامی از نقطه ی ام سخن می گوید (نخستین جنبشی کامد الف بود) و سپس از آفرینش سه عالم (سه خط چون کرد بر مرکز محیطی به جسم آماده شد شکل بسیطی) و در ابیات آخر می گوید که شما خود خدایید و نمودار دو عالم در شماست

👆☹

00 نوشته:

بیت ۱۶ مصرع ۲: تنک باشد حجاب آفرینش
تنک =نازک

👆☹

bdcentaur نوشته:

در مورد ابیات ۹ تا ۱۲ که معنای غامضی دارد باید گفت علاوه بر استعاراتی که می تواند داشته باشد، و با توجه به تسلط نظامی به علوم مختلف ار جمله هندسه یونانی (اقلیدسی)؛
نظامی در توصیف فضای سه بعدی بر اساس اصول اقلیدس است.
نخست نقطه و سپس خط که فضای یک بعدی را نمایانگر است؛ بعد بدان خط چون دگر خط بست پرگار محیط بسط یافت و فضای دوبعدی بوجود آمد(Y,X) و در بیت بعد سه خط چون بر مرکز (نقطه مرسوم O) آمدند؛ اسلوب فضای سه بعدی شکل گرقته و اجسام سه بعدی ممکن شده و بسط یافتند(( ابعاد ثلثش کرده اندام)). نظامی با توصیف مفهوم مکان و شکل گیری ابعاد سه گانه, در اصل دارد نحوه تجزیه و تجلیل مسائل را می آموزاند. نگرش جز به کل.. اینکه برای دانستن مفاهیم پیجیده ابتدا اجزای ساده را شناخت و با کنار هم گذاردن اینها کل را فهمید. این یک روش مرسوم و منطقی برای درک علوم تجربی است که ریشه در فلسفه یونان (ازاقلیدس گرفته تا ارسطو) دارد.
توان دانست عالم را به غایت
بدین ترتیب از اول تا نهایت

👆☹

پشتیبانی آهنگهای مرتبط از سایت اسپاتیفای