گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۸۵

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۲

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ نقش و قدرت عقل الهی و ارتباط آن با طبیعت و موجودات است. در اینجا قصهٔ طوطی مطرح می‌شود که حاکی از روحی سرشار از نشانه‌های الهی است و در عین حال ضعیف و بی‌گناه به نظر می‌رسد. طوطی که درونش نماد سلیمان را دارد، با فریاد زاری و دعا به درگاه خداوند به حال خود می‌رسد و در مقابل، جنبه‌های معنوی و الهی از او آشکار می‌شود. این شعر به توصیف حالاتی از معراج و تجلیات عمیق وجود در ارتباط با عقل الهی و مفهوم لامکان می‌پردازد و در نهایت به بازرگان و سفر به هندوستان اشاره دارد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# قصهٔ طوطی جان زین سان بود

کو کسی کو محرم مرغان بود

هوش مصنوعی: قصهٔ پرنده‌ای که جانش مانند طوطی است، به این صورت بود که کسی که به راز و فکر پرندگان پی برده، به آن آگاه است.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# کو یکی مرغی ضعیفی بی‌گناه

و اندرون او سلیمان با سپاه

هوش مصنوعی: چندین مرغ ضعیف و بی‌گناه وجود دارد که در درون آن‌ها روح سلیمان (پادشاه و پیامبر بزرگ) و سپاهیان او قرار دارد.

# چون به نالد زار بی‌شکر و گله

افتد اندر هفت گردون غلغله

هوش مصنوعی: وقتی که این مرغ ضعیف و بی‌گناه بی‌هیچ شکر و گله‌ای ناله کند، در آسمان‌ها صدایی طنین‌انداز می‌شود و همه جا را پر می‌کند.

# هر دمش صد نامه صد پیک از خدا

یا ربی زو، شصت لبیک از خدا

هوش مصنوعی: هر لحظه او به صد نامه و صد فرستنده از طرف خداوند محتوا می‌گیرد و در پاسخ به او، شصت بار "لبیک" (پاسخ مثبت و فرمانبرداری) از جانب خدا می‌شنود.

# زلت او به ز طاعت نزد حق

پیش کفرش جمله ایمانها خلَق

هوش مصنوعی: زلت و ذلت او (یعنی انسان) نزد خداوند به خاطر طاعت از او، از کفرش بیشتر است، زیرا کفر او می‌تواند به جمع‌آوری ایمان‌ها منجر شود.

# هر دمی او را یکی معراج خاص

بر سر تاجش نهد صد تاج خاص

هوش مصنوعی: در هر لحظه او (مشهور به حق یا خدا) یک نوع عروج خاص به او عطا می‌کند که به معنای عرش و مقام والای اوست و بر روی سرش، صد تاج ویژه قرار می‌دهد که نماد عظمت و مقامش است.

# صورتش بر خاک و جان بر لامکان

لامکانی فوق وهم سالکان

هوش مصنوعی: ظاهر او بر زمین است، اما روح او در جهانی فراتر از مکان‌ها قرار دارد؛ این وضعیت او بالاتر از تصورات و درک سالکان (راه‌روان) است که در جست‌وجوی حقیقتند.

# لامکانی نه که در فهم آیدت

هر دمی در وی خیالی زایدت

هوش مصنوعی: مفهوم لامکان، یعنی جایی فراتر از مکان، به گونه‌ای است که درک آن برایت دشوار است و در هر لحظه خیال یا تصوری در ذهنت به وجود می‌آید.

# بل مکان و لامکان در حکم او

همچو در حکم بهشتی چار جو

هوش مصنوعی: مکان و بی‌مکانی در مقام او یکسان است، همان‌طور که در حال بهشت هم چهار جهت وجود دارد.

# شرح این کوته کن و رخ زین بتاب

دم مزن والله اعلم بالصواب

هوش مصنوعی: این بیت به فردی توصیه می‌کند که با توبه و خضوع به خداوند نزدیک شود و از کارهای ناپسند دوری کند. اشاره به اینکه در این حالت، تنها خداوند می‌داند که چه چیزی برای او درست و صواب است.

# باز می‌گردیم ما ای دوستان

سوی مرغ و تاجر و هندوستان

هوش مصنوعی: ما، دوستان، دوباره به موضوع مرغ، تاجر و هندوستان برمی‌گردیم.

# مرد بازرگان پذیرفت این پیام

کو رساند سوی جنس از وی سلام

هوش مصنوعی: مرد بازرگان پیام را پذیرفت و سلامی از طرف ملوانان به او رساند که به منظور تجارت آمده‌اند.

بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی به خوانش مبینا جهانشاهی
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی به خوانش فرید حامد

بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی به خوانش عندلیب

بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی به خوانش افسر آریا

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

رسول در ‫۱۲ سال قبل، دوشنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۳، ساعت ۱۳:۵۱ نوشته:

زلت او به ز طاعت نزد حق پیش کفرش جمله ایمانها خلق
به نظر می رسد "ایمانهای خلق" درست باشد .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

پویا در ‫۱۲ سال قبل، دوشنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۳، ساعت ۱۳:۵۵ نوشته:

"کو کسی کو محرم مرغان بود "
آقا من متوجه نشدم "کو" به معنی "کجاست" است یا "که او " ؟ توضیح لطفا

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر ترابی در ‫۱۲ سال قبل، دوشنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۳، ساعت ۱۸:۱۴ نوشته:

به گمانم، نخستین به معنای کجاست ، و دومین که او محرم...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرزام در ‫۱۲ سال قبل، دوشنبه ۵ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۰۲:۳۸ نوشته:

چنانچه استاد محمد جعفر محجوب فرموده اند "خٓلٓق " به معنای کهنه است . پیش کفرش جمله ایمانها خلق یعنی کفر او از هر ایمانی تازه تر و پسندیده تر است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رسول در ‫۱۱ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۲۱:۰۵ نوشته:

دکتر جان اونوقت معنیش جالب نمیشه یه سوال بی جا میشه ؟؟!!!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۱۰:۰۷ نوشته:

واقعا برخی نظرات خیلی مبتدیانه هست،که به دلیل ندانستن بدیهیات ادبیات چون وزن شعر و ...هست.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

merce در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۴، ساعت ۱۳:۲۲ نوشته:

بادرود
جناب ترابی
با جنابعالی بیشتر موافقم که ” کو “ ی اول معنی کجاست بدهد چون بافعل جمله کامل و زیبا می شود و ” کو “ ی دوم ” که او “
حتی ”کو “ ی بیت دوم هم به نظر معنی کجاست می دهد چون اگر ”که او“ بخوانیم فعل را برداشته ایم و کمی گنگ به نظر می رسد
با احترام
مرسده

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سهیل در ‫۷ سال قبل، جمعه ۲۶ مهر ۱۳۹۸، ساعت ۲۳:۲۳ نوشته:

ایمانهای خلق به هیچ وجه درست نمیباشد چون اصلا حق را با خلق نمیتوان قافیه قرار داد . پیش کفرش جمبه ایمانها خَلَق به معنی آنست که ایمانهای بزرگ پیش کفر او کهنه و بی ارزشند. کو کسی کو هم کو اول به معنای چه کسی و کو دوم که او است و معنای آن کجاست کسی که او محرم زبان مرغان باشد و در واقع کجاست کسی که جانهای بزرگ را درک کند و بشناسد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بی نام در ‫۶ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۹، ساعت ۰۳:۵۴ نوشته:

قصه طوطی جان ، زین سان بُوَد / کو کسی ، کو محرم مرغان بُوَد ؟
داستان طوطی جان نیز نظیر ماجرای طوطی بازرگان است که در قفس ، آرزوهای خلاصی و پرواز داشت . پرنده جان نیز در آرزوی رهیدن از قفس کالبد و عروج به عوالم بالاست . ولی کجاست کسی که محرم پرندگان عرش ( انبیا و اولیاء ) باشد و برای درک راز حقیقت قابلیت و استعداد حاصل کند ؟ [ تشبیه جان و روح انسانی به انواع مرغ از قبیل طوطی ، شهباز ، طاووس و کبوتر ، مبتنی بر این عقیده است که جان جوهری است مجرّد که به سبب امر الهی یا برای فعلیت و تفصیل علوم خود که بالقوه و اجمالی است به بدن تعلق گرفته است . (شرح مثنوی شریف ، ج 2 ، ص 627) ] توضیح کامل را در شرح بیت 1524 همین دفنر بخوانید .
– مولانا در این فصل جلیل به اختصار بیان می دارد که سرگذشت هبوط پرنده روح به قفس کالبد آدمی شبیه ماجرای آن طوطی قفس نشین است . همانطور که آن طوطی در قفس بازرگان بی تابی می نمود و در صدد خلاصی خود تکاپو می کرد . پرنده روح سالکان نیز هر آن برای خروج از قفس بی تابی می کند همانطور که آن طوطی با مرده نمودن خود از قفس رهید . راه رهایی از قفس کالبد نیز مرگ اختیاری است و تحقق مُوتوا قَبلَ اَن تَمُوتوا .
شرح و تفسیر بیت 1576
کو یکی مرغی ، ضعیفی بی گناه / واندرون او ، سلیمان با سپاه ؟
کجاست آن پرنده ای که جسما ناتوان است و مرتکب معاصی نیز نمی شود ؟ در کالبد ضعیف او ، سلیمان حقیقت با همه سپاهیانش جای گرفته است . [ مرغ ضعیف و در عین حال بی گناه ، تمثیل انسان کامل است . از آنرو که بر حسب جسمانی و کالبد عنصری ، ضعیف و ناچیز است و یا در چشم ظاهربینان حقیر می آید . اما بر حسب روحی ، بسی نیرومند و والامقام است . انسان کامل معاصی مرتکب نمی شود و همواره مغلوب و مقهور تصرفات الهی است . بدینسان حقیقت با اقسام تجلّیاتش در دل او مُقام می گیرد . ]
شرح و تفسیر بیت 1577
چون بنالد زار ، بی شُکر و گِله / افتد اندر هفت گردون ، غُلغُله
همینکه آن پرنده به ظاهر حقیر و کوچک ( انسان کامل ) به ناله و نیایش پردازد . نه از روی سپاس و نه از روی شکایت ، در هفت آسمان غلغله می افتد . [ دعای انسان کامل ، قاطع و موثر است . چه او به قضا ، رضا داده است . نه از بلایی گله می کند و نه همچو سوداگران ، به گاه خوشی و نعمت ، سپاس می گوید . پس محرّک او در دعا نه جلب منفعت است و نه دفع ضرر . زیرا او عاشق مُنعِم است نه نعمت . بر خلاف آنان که خدا را برای جلب سود و دفع زیان می خواهند . فَلا تَدعوا مَعَ اللهِ اَحَداََ .
شرح و تفسیر بیت 1578
هر دَمَش ، صد نامه ، صد پیک از خدا / یاربی زو ، شصت لبیک از خدا
از جانب خداوند دمادم به نزد او صد نامه و صد پیک می رسد . او یک یاربی می گوید و در عوض از جانب خدا شصت بار لبّیک بدو می رسد .
شرح و تفسیر بیت 1579
زلّتِ او بِه ز طاعت نَزدِ حق / پیشِ کُفرَش ، جمله ایمان ها خَلَق
خطا و لغزش عاشق در نزد خدا از طاعت دیگران بهتر است و در برابر کفرش ، ایمان اهل ظاهر ، کهنه و بی ارزش است . [ این بیت مبتنی است بر قاعده « حَسَناتُ الابرار سَیّاتُ المُقَرّبین . آنچه برای نیکان ، نیکی محسوب شود . برای مقربان درگاه گناه شمرده آید » . زَلّت = لغزش ، خَلَلق = کهنه و مندرس ]
شرح و تفسیر بیت 1580
هر دَمی او را یکی مِعراجِ خاص / بر سَرِ تاجش نهد ، صد تاج خاص
عاشق صادق ، هر لحظه معراجی خاص دارد که هرگز از مشاهده الهی خالی نیست و خداوند بر تاج عاشق ، تاج هایی بی شمار از تاج های خاص خود بنهد . یعنی بر کمالات او می افزاید . [ معراج در این بیت مطلق پیوستگی و اتصال روحانی به حضرت حق است و این نوع معراج ، برای اولیاء و هر شخص مهذّب و وارسته ای میسّر است . چنانکه حدیث الصّلات مِعراجُ المومن بدین حقیقت تصریح دارد . اما معراجِ نبی (ص) موضوع جداگانه ای است . این موضوع از اهم موضوعات عقیدتی است که در آغاز سوره اسرا ( بنی اسرائیل ) و در آیات ابتدایی سوره نجم بدان تصریح شده است . بنابراین در اصل مسئله ، همه مسلمانان توافق دارند . ولی در تاریخ وقوع و کیفیت آن ، اختلاف نظرهایی وجود دارد . بدین قرار که آیا معراج ، جسمانی روحانی بوده یا روحانی محض ؟ در خواب بوده یا در بیداری ؟ آیا اگر معراج جسمانی بوده با همان بدن عنصری صورت گرفته یا با جسم مثالی و ملکوتی ؟ لیکن جمهور مسلمانان برآنند که معراج نبی ، جسمانی و روحانی تواماََ بوده است . مولانا معراج جسمانی را انکار نکرده ولی اعتقادش براین بوده که اهمیت و عظمت امر معراج از جهت عروج در آسمانها نیست بلکه فضیلت و اهمیت آن در حصول قرب الهی است (مولوی نامه ، ج 2 ، ص 724 تا 736) ]
– گفته اند که برای انسان دو نوع عروج متصور است . یکی عروج طبیعی و دیگری عروج وضعی . عروج طبیعی با مرگ طبیعی رخ می دهد و بالاجبار همگان را شامل شود . ولی عروج وضعی ، خاص انبیا و اولیاء است که به دو صورت انجام می شود . یکی روحانی و دیگری روحانی-جسمانی تواماََ . معراج روحانی خاص اولیاء است اما معراج جسمانی-روحانی تواماََ خاص پیامبر صاحب ولایت . (شرح التعرف لمذهب التصوف ، ج 2 ، ص 571 به بعد و مجمع البحرین (ابرقوهی) ، ص 418 به بعد) .
شرح و تفسیر بیت 1581
صورتش بر خاک و جان ، بر لامکان / لامکانی فوقِ وهمِ سالکان
کالبد محسوس آن عاشق عارف ، روی زمین خاکی است در حالیکه روحش به عالم غیب متصل است . همان عالم غیبی که از وهم و گمان سالکانِ مبتدی برتر و بالاتر آمده است . [ این بیت بیان کننده معراج روحانی محض است که در توضیح بیت پیشین شرحش گذشت . اکبرآبادی گوید : بودن جانِ کامل بر لامکان ، عبارت است از استغراق او در ذات مطلق . و الّا هر جان بر حسب جوهر خود بر لامکان است . (شرح مثنوی ولی محمداکبرآبادی ، دفتر اول ، ص 103) ]
شرح و تفسیر بیت 1582
لامکانی نَی که در فهم آیدت / هر دَمی در وی ، خیالی زایدت
عالم غیبی که در بیت پیشین متذکر شدم . آن گونه عالم غیب نیست که به حیطه پندار و درک تو درآید و هر لحظ در باره آن ، خیالی در تو پدید آید . [ بعضی از ساده اندیشان خیال می کنند که لامکان هم بالاخره برای خود ، مکانی است . حال آنکه لامکان عبارت است از عالم الهی یا عالم غیب که برتر از مکان است . این است که مولانا برای دفع این توهّم توضیح می دهد که مقصود از «لامکان» مکانی مثلا فوق فلک نهم نیست چنانچه بعضی عوام الناس چنین می پندارند . بلکه مقصود از لامکان این است که خداوند برتر از هر مکان است و در عین حال هیچ مکانی هم از او خالی نیست . به قول حضرت علی (ع) در خطبه اول نهج البلاغه ، معیت حضرت حق با اشیاء از سنخ مقارنه یا ممازجه نیست و غیریّت او از اشیاء نیز از ره مزایله و جدایی از اشیاء نیست . جانِ ولیِ کامل نیز در همه جا متجلّی است و بر جمع امکنه ، احاطه دارد . ]
شرح و تفسیر بیت 1583
بل مکان و لامکان ، در حُکمِ اوست / همچو در حُکمِ بهشتی ، چارجُو
بلکه مکان و لامکان در تحت فرمان او قرار دارد . همچنانکه چهار رود جاری در بهشت که بهشتیان را سیراب می کند . کاملا تحت تصرف و فرمان اولیاءالله قرار دارد . [ چار جُو به معنی چهار جوی آب یا چهار نهر جاری در بهشت است که وصف آن در قسمتی از آیه 15 سوره محمد آمده است ” در باغ های بهشت ، جویباری زلال و گوارا و جویباری از شیر طعم ناگشته و جویباری از باده ناب و انگبین پالوده از موم جاری است ” ]
– استاد فروزانفر گوید : و اما تشبیه جان اولیاء به بهشتیان که چهار جوی بهشت در حکم ( تصرف ) آنهاست ظاهرا به مناسبت آن است که طبری در باره جوی آب بهشتی نقل می کند که آن ، خود به خود به دهان بهشتیان می رسد و تابع اراده آنهاست و یا آنکه مختارند از هر یک جوی که خواهند بنوشند زیرا آنها برای بهشتیان آفریده شده است . (شرح مثنوی شریف ، ج 2 ، ص 637) .
شرح و تفسیر بیت 1584
شرح این کوته کُن و رُخ زین بتاب / دَم مَزَن ، والله اعلَم بالصّواب
شرح این پرندگان بوستان الهی را کوتاه کن و از این مطلب در گذر . خموش باش و دم مزن که خداوند به راستی و درستی داناتر است .
شرح و تفسیر بیت 1585
باز می گردیم از این ای دوستان / سویِ مرغ و تاجر و هندوستان
ای دوستان دوباره باز می گردیم به نقل حکایت طوطی و بازرگان و سفر او به هندوستان .
شرح و تفسیر بیت 1586
مرد بازرگان پذیرفت این پیام / کو رساند سویِ جنس از وی سلام
مرد بازرگان این پیغام را از طوطی خود پذیرفت و قول داد که سلام او را به همنوعانش برساند .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۲ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۱ بهمن ۱۴۰۲، ساعت ۱۶:۴۷ نوشته:

مثنوی معنوی :: در سکوت.... بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی

تازه‌های نرم‌افزار گنجور