شمارهٔ ۲ - دوازده بند در مرثیهٔ شاهنشاه مغفور شاه طهماسب صفوی انارالله برهانه
ناگهان برخاست ظلمانی غباری از جهان
کز سوادش در سیاهی شد زمین و آسمان
ناگهان سر کرد طوفان خیز سیلی کز زمین
کند بیخ خرمی تا دامن آخر زمان
ناگهان آتش چکان سیفی برآمد کز هوا
برتر و خشک جهان شد بیدریغ آتش فشان
ناگهان در هفت گردون اضطرابی شد پدید
کز تزلزل شد خلل در چار دیوار جهان
ناگهان در شش جهت شد وحشتی کز دهشتش
طایران قدسی افتادند زین هفت آسمان
ناگهان آهی برآمد از نهاد روزگار
کز تف او قیرگون شد قیروان تا قیروان
ناگهان حرفی به ایما و اشارت گفته شد
کز تکلم ساخت جن و انس را کوتهزبان
این چه حرف دلخراش ناملایم بود آه
کز دل آمد بر زبان بادا زبان ما سیاه
ای فلک دیدی که بیداد تو با عالم چه کرد
باد قهرت با چراغ دوره آدم چه کرد
بر سر ایوان کیوان گرد این طوفان چه بیخت
با رخ خورشید تابان دود این ماتم چه کرد
از بساط شش جهت دست غنیم جان چه برد
با بسیط نه فلک موج محیط غم چه کرد
این خسوف بیگمان بر مه چه دیواری کشید
وین کسوف ناگهان با نیر اعظم چه کرد
دهر کز فیض دم عیسی به خلقی داد جان
از گران جانی ببین با شاه عیسی دم چه کرد
داغ مرگ افتاده بیمرهم ندانم شاه را
وقت چون دریافت با آن داغ بیمرهم چه کرد
خاتم شاهی که به روی نام شاهی نقش بود
دست حکاک اجل با نقش آن خاتم چه کرد
دست دوران شد تهی کان نقد جان برجا نماند
پشت گردون شد دو تا کان گوهر یکتا نماند
حیف از آن جمشید خورشید افسر گردون سریر
حیف از آن دارای گیتی داور روشن ضمیر
حیف از آن خاقان قیصر چاکر کسری غلام
کانچه ممکن بود بودش در جهان الا نظیر
حیف از آن شاه حسن خلق جهان پرور که بود
خلق او خلق عظیم و ملک او ملک کبیر
حیف از آن داور که در عهدش نشد هرگز بلند
نالهٔ شیخ کبیر و گریهٔ طفل صغیر
حیف از آن تمکین که در اوقاف عالمگیریش
گوش چرخ چنبری نشنید بانگ داروگیر
حیف از آن تدبیر عالمگیر کز تاثیر آن
بود در طوق اطاعت گردن چرخ اسیر
حیف از آن پرگاردار مرکز عالم که بود
در جهان نازان به دور او سپهر مستدیر
شاه جنت بزم رضوان حاجب غفران پناه
سدرهٔ ماوای معلی آشیان طهماسب شاه
خسرو صاحبقران شاهنشه نصرت قرین
داور دارا نشان فرمانده مسند نشین
آفتاب دین و دولت کامیاب بحر و بر
پاسبان ملک و ملت قهرمان ماء و طین
شهسوار عرش میدان چوگان که داشت
اضطراب اندر خم چوگان او گوی زمین
آن که دایم آستان اولینش را ز قدر
آسمان هفتمین خواندی سپهر هشتمین
وانکه بودی با وجود نسبت فرزندیش
روز و شب لاف غلامی با امیرالمؤمنین
آن خداوندی که پیشش سر نهاد و دست بست
هرکه در روی زمین شد صاحب تاج و نگین
اهتمامش گرچه در دهر از ید علیا نهاد
بارگاه سلطنت را پایه بر چرخ برین
کرد ناگه همتش آهنگ ماوای دگر
در جهان چتر همایون کند و زد جای دگر
چون به گردون بانک رستاخیز این ماتم رسید
صور اسرفیل گفتی چرخ روئین خم دمید
آنچنان تاج مرصع بر زمین زد آفتاب
که آسمان را پشت لرزید و زمین را دل طپید
بر سر و تن چرخ پیر از بهر ترتیب عزا
شب سیه عمامه بست و صبح پیراهن درید
زهرهٔ گردون نشین زین نغمهٔ طاقت گسل
نوحه را قانون نهاد و چنگ را گیسو برید
پشت عرش از حمل این بار گران صد جا شکست
قامت کرسی ز عظم این عزا صد جا خمید
از صدای طشت زرینی کزین ایوان فتاد
پیک آه خلق هفت اقلیم تا کیوان دوید
در زمین عیسی دمی جام اجل بر لب نهاد
که آسمان شرمنده شد وز کردهٔ خود لب گزید
آه از آن ساعت که شه میکرد عالم را وداع
وز لبش گوش جهان میکرد این حرف استماع
کای سرای دهر ترتیب عزای من کنید
ساز قانون مصیبت از برای من کنید
حلقه بر گرد ستون بارگاه من زنید
جای در پای سریر عرشسای من کنید
رخش افغان را عنان در ابتلای من دهید
اشگ خونین را روان در ماجرای من کنید
حرف ماتم را که باد از صفحهٔ ایام حک
نقش دیوار و در دولتسرای من کنید
از زبان و چشم ودل فریاد و زاری و فزع
در خور شان و شکوهٔ کبریای من کنید
گریهای کاندر جهان نگذارد آثار سرور
بر سریر و مسند و چتر و لوای من کنید
مرکب چوبین تن بییال ودم را بعد از آن
بر در آرید و به جای باد پای من کنید
من خود از قطع امل کردم وداع جان خود
بر شما بادای هواداران که با یاران خود
چون نشینید از من و ایام من یاد آورید
وز زمان عافیت فرجام من یاد آورید
بشنوید آغاز و انجام حدیث خسروان
پس ز آغاز من و انجام من یاد آورید
هرکجا حکمی شود بر طبق حکم حق روان
از من و حقیت احکام من یاد آورید
هرکجا بینید زهر خشم در جام غضب
از من و از خلق خشم آشام من یاد آورید
هرکجا آرام گیرد سائلی در راه خیر
از شتاب عزم بیآرام من یاد آورید
روز بازار سخا کایند بر در خاص و عام
از عطای خاص و لطف عام من یاد آورید
خطبهٔ من چون شد آخر هر کجا در خطبهها
نام شاهی بشنوید از نام من یاد آورید
من ز گیتی میروم گیتی پناه من کجاست
حارس دین وارث تخت و کلاه من کجاست
یارب آن شاه گران مقدار کی خواهد رسید
بر سر ملک آن جهان سالار کی خواهد رسید
گشته کوته دست سرداران دهر از کار ملک
باعث سرکاری این کار کی خواهد رسید
آن که بیرون زد ز مهد غیبت کبری قدم
بر سر دجال مهدیوار کی خواهد رسید
مرکز عالم که بیرونست از پرگار ضبط
از قدوم آن به آن پرگار کی خواهد رسید
از خزان مرگ من گلزار دین پژمرده شد
باد نوروزی به این گلزار کی خواهد رسید
گشته در مصر ارادت عشق را بازار گرم
مژده یوسف به این بازار کی خواهد رسید
از قدوم آن مسیحا دم نوید جان به تن
میرسد اما به این بیمار کی خواهد رسید
از فراقش میزند پر مرغ روحم در قفس
از زبان او سخن گویند با من یک نفس
وه که با خود بردم آخر حسرت دیدار او
خار خار من به جا مانده از گل رخسار او
وه که روز مرگ از دوری مداوائی نکرد
تلخی کام مرا شیرینی گفتار او
من که پرگار جهان از بهر او میداشتم
گرد این مرکز ندیدم گردش پرگار او
خواهد آوردن به جنبش خفتگان خاک را
چهرهٔ رایات منصور ظفر آثار او
شکر کایام از زبان تیغ او آماده ساخت
حجت قاطع برای خصم دعوی دار او
حیف کاندر خاتم دوران نگین آسا ندید
دیدهٔ من گوهر ذات گران مقدار او
کاش چندان مهلتم بودی که یک دم دیدمی
در جهان سالاری رای جهان سالار او
وان چه چشم و گوش دوران انتظارش میکشید
هم به کیفیت شنید و هم به استقلال دید
یارب آن ظل همایون در جهان پاینده باد
وین زمان امن تا آخر زمان پاینده باد
پایهٔ آن داور مسند نشین بر جا نماند
سایهٔ این خسرو نشان پاینده باد
خیمهٔ منصوب آن خلد آشیان را دور کند
خرگه مرفوع این عرش آستان پاینده باد
جان خود بر کف نهاد از بهر پاس جان او
از برای پاس وی آن پاسبان پاینده باد
ختم دولتهاست این دولت الهی مدتش
تا زمان دولت صاحب زمان پاینده باد
دور استقرار آن نصرت قرین آمد به سر
عهد استقلال این صاحبقران پاینده باد
وان سهیل برج عصمت نیز کاندر ضبط ملک
کرد یک رنگی به آن گیتی ستان پاینده باد
محتشم ختم سخن کن بر دعای جان شاه
کایزدش از فتنهٔ آخر زمان دارد نگاه



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مرثیهٔ شاه طهماسب صفوی سروده شده و حال و هوای عزا و اندوه عمیق را در فقدان او به تصویر میکشد. شاعر به توصیف آثار و تأثیرات منفی مرگ شاه بر کیهان و هستی میپردازد و با شعری تند و احساسی، عظمت و جایگاه او را یادآوری میکند. او از شدت غم، زمین و آسمان را پدیدار میسازد و شکستن نظم جهان را به مرگ شاه نسبت میدهد. در این مرثیه، شاعر از یادآوری خدمات و بزرگیهای شاه، غم از دست رفتن او و yearning for the restoration of his virtues سخن میگوید و در پایان، دوام حکومت و رهبری شایسته را برای آینده آرزو میکند.
هوش مصنوعی: ناگهان غباری تاریک از جهان برخاست که از سیاهی آن زمین و آسمان تیره شد.
هوش مصنوعی: ناگهان سیلی طوفانزا به راه افتاد که ریشهٔ شادی و سرسبزی را تا پایان روزگار از زمین برکند.
هوش مصنوعی: ناگهان شمشیری آتشبار پدید آمد که از هوا بر تر و خشک جهان بیدریغ آتش فرو ریخت.
هوش مصنوعی: ناگهان در هفت آسمان لرزه و آشوبی پیدا شد که از آن لرزش در چهار دیوار جهان شکاف افتاد.
هوش مصنوعی: ناگهان در همهٔ جهات هراسی افتاد که از وحشت آن فرشتگان و پرندگان عالم قدس از هفت آسمان فرو افتادند.
هوش مصنوعی: ناگهان از درون روزگار آهی برخاست که از گرمای سوزانش سراسر جهان، از این کران تا آن کران، چون قیر سیاه شد.
هوش مصنوعی: ناگهان خبری با اشاره و کنایه گفته شد که گفتنش زبان جن و انس را بند آورد و همه را خاموش کرد.
هوش مصنوعی: افسوس، این چه خبر دلخراش و ناگواری بود که از دل به زبان آمد؛ کاش زبان ما سیاه شود و چنین سخنی نگوید.
هوش مصنوعی: ای آسمان، دیدی ستم تو با جهان چه کرد و باد خشم تو با چراغ روزگار فرزندان آدم، یعنی شاه، چه کرد؟
هوش مصنوعی: گرد این طوفان چه خاکی بر بام کاخ کیوان ریخت و دود این سوگ با چهرهٔ خورشید درخشان چه کرد؟
هوش مصنوعی: دست دشمنِ جان از گسترهٔ جهان چه چیزی ربود و موج دریای غم با پهنهٔ نه آسمان چه کرد؟
هوش مصنوعی: این ماهگرفتگی بیتردید چه پردهای بر ماه کشید و این خورشیدگرفتگی ناگهانی با بزرگترین روشنیبخش، یعنی شاه، چه کرد؟
هوش مصنوعی: روزگاری که با دم عیسی به مردم جان میبخشید، ببین از سنگدلی و بیمهری با شاهِ عیسیدم و جانبخش چه کرد.
هوش مصنوعی: شاه را گرفتار داغ مرگی بیدرمان نمیدانستم؛ نمیدانم چون زمانش فرا رسید با آن داغ بیدرمان چه کرد.
هوش مصنوعی: انگشتر شاهی که نام پادشاهی بر آن نقش بسته بود، دست حکاکِ مرگ با نقش آن چه کرد و چگونه آن را محو ساخت؟
هوش مصنوعی: دست روزگار تهی شد چون آن سرمایهٔ جان دیگر نماند، و پشت آسمان از غم خم شد چون آن گوهر بیهمتا از میان رفت.
هوش مصنوعی: دریغ از آن پادشاه جمشیدوار که تاجش خورشید و تختش آسمان بود؛ دریغ از آن فرمانروای جهان و داور روشندل.
هوش مصنوعی: دریغ از آن پادشاهی که قیصر چاکر و کسری غلامش بود و هرچه در جهان ممکن بود داشت، جز همتا.
هوش مصنوعی: دریغ از آن شاه خوشخوی و پرورندهٔ جهان که خوی او خوی بزرگ و پادشاهیاش پادشاهی بزرگ بود.
هوش مصنوعی: دریغ از آن داوری که در روزگارش هرگز نالهٔ پیر سالخورده و گریهٔ کودک خردسال از ستم بلند نشد.
هوش مصنوعی: دریغ از آن وقار و استواری که در روزگار جهانگیریاش گوش آسمانِ چنبری صدای گیرودار و آشوب را نشنید.
هوش مصنوعی: دریغ از آن تدبیر جهانگیر که از اثر آن گردن آسمان در طوق فرمانبرداری او گرفتار بود.
هوش مصنوعی: دریغ از آن کسی که چون پرگار، محور و مرکز جهان بود و آسمان گردان به گردش روزگار او در جهان مینازید.
هوش مصنوعی: آن شاه که بزمش چون بهشت و رضوان دربانش بود و پناهگاه آمرزش است، و جایگاه والایش سدره و آشیانش بلند است: طهماسب شاه.
هوش مصنوعی: پادشاه صاحبقران و شاهنشاهی همراه پیروزی، داوری با نشان دارا و فرمانروای نشسته بر تخت شاهی.
هوش مصنوعی: خورشید دین و دولت، کامروا در دریا و خشکی، نگهبان کشور و آیین، و فرمانروای چیرهٔ آب و خاک.
هوش مصنوعی: سوارکاری که میدان چوگانش عرش بود و گوی زمین در خم چوگان او از هیبتش میلرزید.
هوش مصنوعی: همان پادشاهی که آسمان هفتم، از بس پایگاهش بلند بود، نخستین آستانهٔ درگاهش را همواره آسمان هشتم مینامید؛ یعنی پایینترین پلهٔ درگاهش از آسمانها برتر بود.
هوش مصنوعی: و آن که با اینکه از فرزندان و نسل امیرالمؤمنین علی بود، شب و روز به غلامی و بندگی او افتخار میکرد.
هوش مصنوعی: آن فرمانروایی که هر کس در روی زمین صاحب تاج و انگشتری شاهی بود، در برابرش سر فرود آورد و دست به نشانهٔ فرمانبرداری بر سینه نهاد.
هوش مصنوعی: هرچند کوشش و تدبیرش با دست برتر و توانا، پایهٔ کاخ پادشاهی را در جهان تا بالاترین آسمان رساند،
هوش مصنوعی: ناگهان همت بلندش آهنگ جایگاهی دیگر کرد؛ چتر شاهی مبارکش را از این جهان برکند و در جای دیگری برافراشت، یعنی از دنیا رفت.
هوش مصنوعی: وقتی فریاد قیامتگونهٔ این سوگ به آسمان رسید، گویی آسمان خمیدهٔ رویین در صور اسرافیل دمید و قیامت برپا شد.
هوش مصنوعی: خورشید از اندوه تاج جواهرنشانش را چنان بر زمین کوبید که پشت آسمان لرزید و دل زمین به تپش افتاد.
هوش مصنوعی: آسمان پیر برای برپا کردن سوگواری، شب را چون دستار سیاه بر سر بست و صبح را چون پیراهنی بر تن درید.
هوش مصنوعی: ناهید که در آسمان نشسته و نوازندهٔ فلک است، از این آواز طاقتسوز، نوحهگری را آیین خود کرد و سازش را به نوحه گماشت و تارهای چنگ را چون گیسوی سوگواران برید.
هوش مصنوعی: پشت عرش از کشیدن بار سنگین این غم در صد جا شکست و قامت کرسی از بزرگی این سوگ در صد جا خم شد.
هوش مصنوعی: از صدای افتادن طشت زرین از این ایوان، یعنی آشکار شدن و پیچیدن خبر این مرگ، آه مردم هفت اقلیم چون پیکی تا آسمان کیوان دوید.
هوش مصنوعی: بر زمین، پادشاهی که دمی چون عیسی جانبخش داشت، جام مرگ را نوشید؛ چنان که آسمان از کار خود شرمنده شد و از پشیمانی لب گزید.
هوش مصنوعی: افسوس از آن لحظه که شاه با جهان وداع میکرد و گوش جهان این سخنان را از زبان او میشنید:
هوش مصنوعی: شاه میگوید: ای اهل این سرای دنیا، برای من سوگواری برپا کنید و ساز مصیبت را به خاطر من کوک کنید.
هوش مصنوعی: گرد ستون بارگاه من حلقه بزنید و پای تخت بلندپایهٔ من که به عرش میساید بنشینید.
هوش مصنوعی: در این گرفتاری و مصیبت من، اسب ناله و فریاد را رها کنید و در این ماجرا اشک خونین روان سازید.
هوش مصنوعی: سخن ماتم را، که امید است از صفحهٔ روزگار پاک شود، اکنون نقش در و دیوار کاخ من کنید.
هوش مصنوعی: با زبان و چشم و دل، چنان فریاد و زاری و بیتابی کنید که شایستهٔ شأن و شکوه و بزرگی من باشد.
هوش مصنوعی: بر تخت و مسند و چتر و پرچم من چنان گریه کنید که در جهان هیچ نشانی از شادی باقی نماند.
هوش مصنوعی: سپس آن مرکب چوبین بییال و دم، یعنی تابوت، را به در آورید و آن را به جای اسب تیزرو من قرار دهید.
هوش مصنوعی: من خود با بریدن امید از زندگی، با جان خویش وداع کردم؛ اما ای دوستداران، بر شماست که همراه یاران خود...
هوش مصنوعی: هرگاه گرد هم نشستید، از من و روزگار من یاد کنید و از دوران آسایش و سرانجام کار من یاد آورید.
هوش مصنوعی: آغاز و پایان داستان پادشاهان را بشنوید و آنگاه از آغاز و پایان کار من یاد کنید.
هوش مصنوعی: هر جا حکمی مطابق فرمان خدا اجرا شود، از من و درستی و حق بودن فرمانهای من یاد کنید.
هوش مصنوعی: هر جا دیدید کسی زهر خشم را در جام غضب ریخته است، از من و خوی من که خشم خود را فرو میخوردم یاد کنید.
هوش مصنوعی: هر جا دیدید نیازمندی در راه نیکی معطل و بیحرکت مانده است، از شتاب و عزم بیقرار من در کار خیر یاد کنید.
هوش مصنوعی: شاه درگذشته میگوید: در روزهای بخشش که خاص و عام بر درگاه گرد میآیند، از بخشش ویژه و لطف همگانی من یاد کنید.
هوش مصنوعی: اکنون که خطبه به نام من پایان یافت، هرجا در خطبهها نام پادشاهی را شنیدید، نام مرا هم به یاد آورید.
هوش مصنوعی: من از جهان میروم؛ پس آن جانشین که پناه جهان است، نگهبان دین و وارث تخت و تاج من، کجاست؟
هوش مصنوعی: خدایا، آن پادشاه بلندمرتبه کی میرسد و آن سالار جهان کی بر سر مملکت حاضر میشود؟
هوش مصنوعی: دست سرداران روزگار از اداره کشور کوتاه مانده است؛ کسی که مایهٔ سامان این کار است کی میرسد؟
هوش مصنوعی: آن جانشین که مانند مهدی از غیبتی دراز بیرون آمده، کی چون مهدی بر سر دجال (دشمن فتنهگر) خواهد رسید؟ دوری طولانی او به غیبت کبری تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: کشور مانند مرکزی است که از دایرهٔ نظم بیرون افتاده؛ کی با آمدن او به آن دایرهٔ نظم بازمیگردد؟
هوش مصنوعی: خزانِ مرگ من گلزار دین را پژمرده کرد؛ نسیم نوروزی (آمدن جانشین) کی به این گلزار میرسد؟
هوش مصنوعی: در مصرِ ارادت، بازار عشق و انتظار گرم شده است؛ مژدهٔ رسیدن یوسف کی به این بازار میآید؟
هوش مصنوعی: آمدن آن مسیحادم به تنها مژدهٔ جان میدهد، اما این مژده کی به من بیمار خواهد رسید؟
هوش مصنوعی: از دوری او پرندهٔ جانم در قفس تن بالبال میزند؛ کاش لحظهای از زبان او با من سخن بگویند.
هوش مصنوعی: افسوس که حسرت دیدار او را با خود به گور بردم و خلش آرزوی چهرهٔ گلمانندش در دلم ماند.
هوش مصنوعی: افسوس که در روز مرگ، به سبب دوری، شیرینی سخن او تلخی کام مرا درمان نکرد.
هوش مصنوعی: من که نظم جهان را برای او نگه میداشتم، ندیدم که او بر این مرکز فرمان براند و کار جهان را بگرداند.
هوش مصنوعی: جلوهٔ پرچمهای پیروز او حتی خفتگان خاک را به جنبش درخواهد آورد.
هوش مصنوعی: سپاس که روزگار با زبان شمشیر او برهانی قاطع در برابر دشمنِ مدعیِ او فراهم کرد.
هوش مصنوعی: دریغ که چشم من گوهر وجود گرانبهای او را مانند نگینی در انگشتری روزگار ندید.
هوش مصنوعی: کاش آنقدر مهلت داشتم که لحظهای تدبیر جهاندارانهٔ او را در فرمانروایی ببینم.
هوش مصنوعی: و آنچه چشم و گوش روزگار در انتظارش بود، سرانجام چنانکه باید شنیده و دیده شد؛ یعنی جانشین آمد و مستقل به پادشاهی نشست.
هوش مصنوعی: خدایا، سایهٔ فرخندهٔ این شاه در جهان پایدار باد و این روزگار امن تا پایان زمان بماند.
هوش مصنوعی: تخت آن داورِ بر مسند نشسته (شاه درگذشته) برجا نماند؛ سایهٔ این پادشاه نو پایدار باد.
هوش مصنوعی: اگر روزگار خیمهٔ برافراشتهٔ آن شاه بهشتی را برچید، سراپردهٔ بلند این شاه عرشآستان پایدار باد.
هوش مصنوعی: آن نگهبانی که برای حفظ جان شاه جان خود را بر کف نهاد، پاینده باد تا همچنان پاسدار او باشد.
هوش مصنوعی: این دولت پایانبخش همهٔ دولتهاست و مدتش الهی است؛ تا روزگار حکومت امام زمان پایدار بماند.
هوش مصنوعی: دوران فرمانروایی آن شاه پیروز به پایان رسید؛ روزگار پادشاهی مستقل این صاحبقران پایدار باد.
هوش مصنوعی: و آن ستارهٔ درخشان برج پاکدامنی (بانوی خاندان شاهی) که در نگهداری کشور با آن شاه جهانگیر همدل و همراه شد نیز پاینده باد.
هوش مصنوعی: شاعر به خود (محتشم) میگوید سخن را با دعا برای جان شاه به پایان ببر تا خداوند او را از فتنههای آخرالزمان نگاه دارد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.