قوله تعالی: ما کانَ اللَّهُ لِیَذَرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلی ما أَنْتُمْ عَلَیْهِ این کار چنین مبهم فرو نگذارند! و این قصه سربسته روزی برگشایند! و این دامن فراهم کرده آخر بیفشانند! و این سر و پای درهم کردگان صافیان و جافیان آخر بینی که از هم باز کنند! فَرِیقاً هَدی وَ فَرِیقاً حَقَّ عَلَیْهِمُ الضَّلالَةُ و هر کس را بمأوی و منزل خویش فرود آرند، فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ یکی در حزب شیطان، کشته حرمان، و اندوه جاودان أُولئِکَ حِزْبُ الشَّیْطانِ. یکی نواخته رحمن، در زمره دوستان، بمهر ازل شادان، برو داغ وَ عِبادُ الرَّحْمنِ. امروز تو چند بینی و چه دریابی که درهای اسرار فرو بسته، و مسمار غیب بر در خانه توحید و شرک زده، و کلید آن بخود سپرده که: وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلَّا هُوَ همین است که گفت عزّ و علا: وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُطْلِعَکُمْ عَلَی الْغَیْبِ، و تا نپنداری که آنچه دیده تو بآن نرسد دیده انبیاء نیز نرسد! نمیخوانی که: وَ لکِنَّ اللَّهَ یَجْتَبِی مِنْ رُسُلِهِ مَنْ یَشاءُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ. میفرماید که: ایمان بیارید، و استوار گیرید اللَّه را، که غیبدان است و نهان بین، و فرو فرستادگان پیغامبران را که بوحی پاک ایشان را بر غیب همی دارد، و پوشیده مینماید، و چون نماید چندان نماید که خود خواهد، نه چندان که بنده خواهد، کما قال عزّ و جلّ: وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ. خدای داند که بنده چه برتابد، و وی را چه شاید، و دانستن چیست که وی را بکار آید! مدبّر کار بندگان اوست! کارساز و کارران و نگهبان اوست! صحّ الخبر انّه عزّ و جلّ یقول: ادبر عبادی بعلمی، انی بعبادی خبیر بصیر.
وَ لا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَبْخَلُونَ... الآیة «بخل» بر زبان علم و مقتضی شریعت منع واجب است و واجب از مال اندکی است از فراوان، درویش را اندک دهد، و خود را فراوان بگذارد. باز بزبان طریقت و اهل اشارت بخل آنست که: خود را اندکی بگذارد، ذرّهای از مال، یا نفسی از حال، و المکاتب عبد ما بقی علیه درهم.
مال و حال در راه این جوانمردان صورت سگ دارد، و عشق در عالم خویش صورت فریشته، و شرع مصطفی (ص) خبر میدهد که فریشته با سگ بد سازد، در هیچ منزل با وی فرو نیاید.
لا یدخل الملائکة بیتا فیه کلب او تصاویر.
کی در آید فرشته تا نکنی
سگ ز در دور و صورت از دیوار
کی در احمد رسد و در صدیق
عنکبوتی تننده بر در غار
پرده بردار تا فرود آرند
هودج کبریا بصفّه بار
لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِینَ قالُوا کریما! خدایی که شنواست، و در شنوایی بیهمتا، شنونده آوازها، و رسنده بشنوایی خود برازها، و پاسخ کننده نیازها. با موسی و هارون (ع) گفت: لا تَخافا إِنَّنِی مَعَکُما أَسْمَعُ وَ أَری، میگوید: بر فرعون شوید و از وی مترسید، که من بیاری و نگهداشت با شماام، میشنوم و میبینم! و عایشه صدّیقه در قصه مجادلة گفت: الحمد للَّه الّذی وسع سمعه الاصوات.
لقد جاءت المجادلة الی رسول اللَّه (ص). تکلّمه فی جانب البیت ما اسمع ما تقول، فأنزل اللَّه عزّ و جلّ: قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِی تُجادِلُکَ فِی زَوْجِها الآیة. و عن ابی موسی انّ النّبیّ (ص) لمّا دنا من المدینة کبّر اصحابه، فقال: یا ایها الناس انکم لا تدعون اصم و لا غائبا، ان الذی تدعونه بینکم و هو بین اعناق رکابکم، و فی روایة اربعوا علی انفسکم فانکم لا تدعون اصم و لا غائبا و انما تدعون سمیعا قریبا.
قالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِیرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِیاءُ این سخن شبه شکوی دارد، با دوست میراند که دشمن چه میگوید تا دوست بنازد، و باشد که دشمن از آن باز گردد.
و عجب آنست که نعمت هم چنان به ادرار بدشمن میرساند، و بآن ناسزا که میشنود نعمت وانستاند، سبحانه ما ارأفه بخلقه! و در بعضی اخبار است: ما احد اصبر علی اذی یسمعه من اللَّه، یدعون له ولدا و هو یرزقهم و یعافیهم. از روی اشارت میگوید: شما که بندگان و رهیگاناید، از خصمان خویش در گذارید، و تا توانید عفو کنید، و نعمت و رفق خویش از دوست و دشمن باز مگیرید، و خلق نیکو با دوست و دشمن، آشنا و بیگانه کار فرمائید و به قال النّبیّ (ص): انّ اللَّه عزّ و جلّ اوحی الی ابراهیم (ع): انّک خلیلی حسّن خلقک و لو مع الکفّار، تدخل مداخل الأبرار، فانّ کلمتی سبقت لمن حسّن خلقه، ان اظلّه تحت عرشی، و اسکنه حظیرة قدسی، و ادنیه من جواری.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش، تفسیر عرفانی چند آیه از سورهٔ آل عمران است. نخست میگوید خداوند سرانجام راز سربستهٔ خلق را میگشاید و نیک و بد را از هم جدا میکند و علم غیب تنها نزد اوست و به پیامبران به اندازهٔ خواست خود مینماید. سپس بخل را در زبان شریعت و طریقت معنا میکند و با تمثیل سگ و فرشته و ابیاتی دربارهٔ برداشتن پرده، دل را به رهایی از مال و حال فرا میخواند. در پایان از شنوایی خداوند و شکیباییاش بر ناسزای دشمنان سخن میگوید و از آن، درس گذشت و خوشخویی با دوست و دشمن میگیرد.
هوش مصنوعی: خداوند مؤمنان را در این حال آمیخته و مبهم رها نمیکند؛ روزی این راز سربسته گشوده میشود و پاکان از ستمکاران جدا میگردند و هر کس به جایگاه خود، بهشت یا دوزخ، میرسد. گروهی در حزب شیطان و محروم و اندوهگیناند و گروهی بندگان نواختهٔ خدای رحمان. امروز درهای غیب بسته است و کلید آن تنها نزد خداست و جز او کسی غیب نمیداند؛ ولی خدا از پیامبرانش هر که را بخواهد برمیگزیند و به وحی، به اندازهای که خود میخواهد، از غیب آگاه میکند. پس به خدا و پیامبرانش ایمان بیاورید؛ اوست که میداند بنده چه چیزی را تاب میآورد و کار بندگان را به دانش خود تدبیر میکند.
هوش مصنوعی: بخل در زبان شریعت آن است که کسی حق واجب مال را ندهد، و واجب بخش اندکی از مال بسیار است. اما در زبان اهل طریقت بخل آن است که انسان ذرهای از مال یا دمی از حال را برای خود نگه دارد؛ چنانکه بندهٔ مکاتَب تا یک درهم از بدهیاش باقی است هنوز بنده است.
هوش مصنوعی: در راه این جوانمردان، مال و حال مانند سگ است و عشق مانند فرشته؛ و شریعت پیامبر خبر میدهد که فرشته با سگ نمیسازد و در هیچ خانهای که سگ باشد فرود نمیآید.
هوش مصنوعی: حدیث پیامبر: فرشتگان به خانهای که در آن سگ یا تصویر باشد وارد نمیشوند.
هوش مصنوعی: تا سگ را از در خانه دور نکنی و تصویر را از دیوار پاک نکنی، فرشته به خانهات نمیآید؛ یعنی تا دل از دلبستگی به مال و حال و نقشهای دنیا پاک نشود، عشق و رحمت در آن جای نمیگیرد.
هوش مصنوعی: اشاره به ماجرای غار است: تا عنکبوت بر در غار پرده تنیده بود، کسی به آن دو گوهر، یعنی پیامبر و ابوبکر صدیق، دست نمییافت؛ یعنی پردهای هرچند نازک مانع رسیدن به گوهر است.
هوش مصنوعی: پردهٔ خودبینی و دلبستگی را کنار بزن تا کجاوهٔ کبریا و عظمت الهی را در پیشگاه دل تو فرود آورند.
هوش مصنوعی: خدا سخن آن کسان را شنید؛ خدایی که در شنوایی بیهمتاست، همهٔ صداها و رازها را میشنود و نیازها را پاسخ میدهد. به موسی و هارون گفت: از فرعون نترسید که من با شما هستم و میشنوم و میبینم. و عایشه در داستان زنی که با پیامبر گفتوگو و شکایت میکرد گفت: سپاس خدایی را که شنواییاش همهٔ صداها را فرا گرفته است.
هوش مصنوعی: عایشه میگوید آن زن در کنار خانه با پیامبر سخن میگفت و من سخنش را نمیشنیدم، اما خدا آیهٔ «خدا سخن زنی را که با تو دربارهٔ شوهرش گفتوگو میکند شنید» را فرستاد. و در روایت ابوموسی آمده که چون یاران پیامبر نزدیک مدینه بلند تکبیر گفتند، فرمود: آرام باشید؛ شما ناشنوا یا غایبی را نمیخوانید، بلکه شنوای نزدیکی را میخوانید که از گردن مرکبهایتان به شما نزدیکتر است.
هوش مصنوعی: در آیهٔ «گفتند خدا فقیر است و ما توانگریم» گویی خداوند به نوعی شکایت با دوستان خود میگوید که دشمن چه میگوید، تا دوست به این همدلی بنازد و شاید دشمن نیز از گفتهٔ خود بازگردد.
هوش مصنوعی: شگفت آن است که خدا با شنیدن این ناسزاها نعمتش را از دشمن باز نمیگیرد و پیوسته به او روزی میدهد؛ و در خبر آمده که هیچکس بر آزار شنیده شکیباتر از خدا نیست؛ برایش فرزند قائل میشوند و او روزیشان میدهد و تندرستشان میدارد. اشارهٔ آن به بندگان این است که از دشمنان درگذرید، ببخشید، نیکی را از دوست و دشمن دریغ نکنید و با همه خوشخو باشید؛ چنانکه خدا به ابراهیم وحی کرد که خوی خود را حتی با کافران نیکو کن تا به جایگاه نیکان درآیی، که وعده دادهام خوشخو را در سایهٔ عرش و نزدیک خود جای دهم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.