قوله تعالی:مثَلُ ما یُنْفِقُونَ فِی هذِهِ الْحَیاةِ الدُّنْیا کَمَثَلِ رِیحٍ...
هر چه هزینه کنند جهانیان در کار دنیا، و هر چه بدست آرند از عشق دنیا، مثل آن چون باد است. گیرنده باد در دست چه دارد؟ جوینده دنیا همان دارد!
دردا و دریغا که از آن خاست و نشست
خاکیست مرا بر سر و بادیست بدست
سلیمان پیغامبر (ع) که باد و دیو و مرغ همه مسخّر او بودند، روزی بر سریر ملک نشسته بود با اولیاء مملکت و ارکان دولت، و آن سریر بر پشت باد اندر هوا ایستاده، مورچهای براه وی آمد و گفت: یا نبی اللَّه! ما الذی اعطاک اللَّه من الکرامة؟ خدای با تو چه کرامت کرده درین جهان؟ سلیمان (ع) جواب داد که: سخر لی الریح کما تری باد مسخر من کرد چنان که میبینی. گفت: یا سلیمان خبر داری که این چه اشارتست؟ میگوید: «لیس بیدک ممّا اعطیت الّا الرّیح» آنچه ترا دادند ازین مملکت دنیوی همچون بادست، از باد در دست چه حاصل بود؟ کار ملک دنیا هم چنان بود.
و هم ازین باب است آنچه مصطفی (ص) گفت: «ما الدّنیا فی الآخرة الّا مثل ما یجعل احدکم اصبعه السّبابة فی الیمّ فلینظر بم یرجع!»
قوله: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِکُمْ اقتضاء این آیت آنست که هر چه در راه بنده آید که سر بفسادی بیرون خواهد برد، از آن احتراز کند و دوری جوید. و آن چهار چیز است: یکی دنیا، دیگر خلق، سدیگر نفس، چهارم شیطان. دنیا زادست و تو مسافر در کشتی نشسته، اگر زیادت برگیری کشتی غرق شود و تو هلاک شوی، خواهی که ازین فتنه دنیا برهی «نجا المخفّون و هلک المثقلون» بر خوان. میگوید: سبکباران رستند، و گرانباران خستند.
دو دیگر خلقاند، و تا راندهای نبود از درگاه حق گرد خلق نگردد، هر که با خلق آرام گرفت از حق بازماند. دوستی حق و دوستی خلق در یک دل جمع نشوند، ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ.
مهر خود و یار مهربانت نرسد
این خواه گر آنکه این و آنت نرسد
استقبلنی و سیفه مسلول
و قال لی واحدنا معزول.
آمد بر من کارد کشیده بر من
گفتا که: درین شهر تو باشی یا من؟!
سوم نفس است که مایه هر سودایی است و اصل هر غوغایی إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ. اگر توفیق رفیق بود و در جهاد نفس ترا دست بود، کارت چنان آید که ربّ العالمین گفت: وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.
چهارم شیطان است، که با وی گفتهاند: رو همباز ایشان باش در مال و در فرزند: وَ شارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ، امّا نه هر دلی خانه شیطان بود، دل باشد که حرم رحمن بود. شیطان نیارد که گرد وی گردد که بسوزد. یکی از بزرگان بدر خانهای بر میگذشت، شیطان را دید که سر بدر فرا میگیرد، و ازین جانب بآن جانب مینگرست، این مرد او را گفت: یا لعین چه میکنی؟ گفت: اینجا مردی خفته است و نامردی نماز میکند، خواهم که در روم و او را وسوسه کنم، مگر از تیر غمزه آن خفته نمییارم که در روم.
قوله: ها أَنْتُمْ أُولاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَ لا یُحِبُّونَکُمْ مؤمنان که دلهای صافی داشتند، و طبع کریم، شفقت و رحمت خویش از بیگانگان باز نگرفتند. ایشان را نیک خواستند و دل در اسلام ایشان بستند، و نجات ایشان خواستند، و رحمت خدا دریغ نداشتند، نه از آشنا و نه از بیگانه. هر گه بخاطر ایشان این گذرد که:
بیار حلوا که هست حبیب القلوب
هم خاص را بشاید و هم عام را
این همان شفقت است که محمد (ص) در حق بیگانگان بنمود و گفت: اللهم اهد قومی فانهم لا یعلمون. امّا کافران که نه در دل صفا دارند، و نه در طبع وفا، هرگز مؤمنان را نیک نخواهند، و دوست ندارند، و بنیکی ایشان اندوهگین شوند و ببدی شاد. چنان که گفت تعالی و تقدّس: إِنْ تَمْسَسْکُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْکُمْ سَیِّئَةٌ یَفْرَحُوا بِها آری هر کس آن کند که سزای اوست، «وز کوزه همان برون تراود که دروست» مؤمن کریم باشد و مهربان، که سزاء ایمان کرم است و جوانمردی و کافر لئیم و بد خواه، که سزاء کفر لؤم است و ناکسی. مؤمن خلق خدای را بر نجات خواند و رستگاری، و کافر بر آتش خواند و گرفتاری. و هو المشار الیه بقوله تعالی و تقدّس: وَ یا قَوْمِ! ما لِی أَدْعُوکُمْ إِلَی النَّجاةِ وَ تَدْعُونَنِی إِلَی النَّارِ.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش، تفسیر عرفانی چند آیه از سوره آل عمران است. نخست انفاق و دارایی دنیاطلبان را به باد تشبیه میکند و با داستان سلیمان و مورچه و حدیث انگشت در دریا بیارزشی دنیا را نشان میدهد. سپس از آیه نهی از همراز گرفتن بیگانه، دوری از چهار مانع راه یعنی دنیا، خلق، نفس و شیطان را نتیجه میگیرد و با حکایت شیطانی که از نگاه مرد خدا میترسد، دلِ حرمِ خدا را میستاید. در پایان مهربانی مؤمنان حتی با بیگانگان را در برابر کینه و بدخواهی کافران قرار میدهد.
هوش مصنوعی: آغاز تفسیر عرفانی این آیه که میفرماید: مَثَل آنچه کافران در این زندگی دنیا خرج میکنند، مانند بادی است (که سرمایی سوزان دارد و کشتزار را نابود میکند).
هوش مصنوعی: هر چه مردم در کار دنیا خرج کنند و هر چه از سر دلبستگی به دنیا به دست آورند، مانند باد است. کسی که باد را بگیرد چیزی در دست ندارد و جوینده دنیا هم همینگونه دست خالی میماند.
هوش مصنوعی: افسوس و دریغ که از آن همه رفتوآمد و تلاش، تنها خاکی بر سرم مانده و بادی در دستم؛ یعنی حاصل عمر جز پشیمانی و هیچ نبود.
هوش مصنوعی: سلیمان پیامبر که باد و دیو و پرنده فرمانبرش بودند، روزی بر تختی که باد آن را در هوا میبرد نشسته بود. مورچهای پرسید خدا چه بزرگی به تو داده است و سلیمان گفت باد را رام من کرده است. مورچه گفت این اشاره است که از همه پادشاهی دنیا جز باد در دست تو نیست، و پادشاهی دنیا هم مانند باد بیحاصل است.
هوش مصنوعی: در همین معنا پیامبر فرمود: دنیا در برابر آخرت مانند آن است که کسی انگشت سبابهاش را در دریا فرو برد و ببیند با چه مقدار آب بیرون میآید؛ یعنی دنیا در برابر آخرت ناچیز است.
هوش مصنوعی: آیه «ای مؤمنان، از غیر خودتان همراز نگیرید» اقتضا میکند که بنده از هر چه او را به تباهی میکشاند دوری کند و این چهار چیز است: دنیا، مردم، نفس و شیطان. دنیا توشه است و تو مسافری در کشتی؛ اگر بیش از اندازه برداری کشتی غرق میشود. برای رهایی از فتنه دنیا این سخن را بخوان که سبکباران نجات یافتند و گرانباران هلاک شدند.
هوش مصنوعی: دوم، مردماند؛ تا کسی از درگاه خدا رانده نشده باشد، گرد مردم نمیگردد و هر که به مردم دل خوش کند از خدا بازمیماند. دوستی خدا و دوستی خلق در یک دل جمع نمیشود، چنان که خدا برای هیچ کس دو دل در سینه قرار نداده است.
هوش مصنوعی: دوستی خودت و یار مهربانت هر دو با هم به تو نمیرسد؛ پس یکی را برگزین، زیرا هم این و هم آن نصیبت نمیشود.
هوش مصنوعی: (به عربی) با شمشیر برکشیده به پیشوازم آمد و گفت: یکی از ما دو نفر باید کنار برود.
هوش مصنوعی: کارد کشیده به سوی من آمد و گفت: در این شهر یا جای تو است یا جای من؛ یعنی معشوق شریک نمیپذیرد و دل جای دو دوستی نیست.
هوش مصنوعی: سوم، نفس است که سرچشمه هر هوس و ریشه هر آشوبی است و به بدی فرمان میدهد. اگر توفیق خدا یار باشد و در جهاد با نفس پیروز شوی، از رستگارانی خواهی بود که خدا گفت هر که از بخل نفسش در امان بماند رستگار است.
هوش مصنوعی: چهارم، شیطان است که خدا به او گفت در مال و فرزند مردم شریک باش؛ اما هر دلی خانه شیطان نیست و دلی هست که حرم خداست و شیطان از ترس سوختن گردش نمیگردد. بزرگی شیطان را دید که بر در خانهای سرک میکشید و چون پرسید، گفت: اینجا مردی (مرد خدا) خوابیده و نامردی نماز میخواند؛ میخواهم داخل شوم و نمازگزار را وسوسه کنم، اما از تیر نگاه آن خفته جرئت ورود ندارم.
هوش مصنوعی: در تفسیر آیه «شما آنان را دوست دارید و آنان شما را دوست ندارند» میگوید: مؤمنان با دل پاک و طبع بزرگوار، مهربانی خود را از بیگانگان دریغ نکردند، خیر آنان را خواستند، به مسلمان شدن و نجاتشان امید بستند و رحمت خدا را از آشنا و بیگانه دریغ نداشتند و در دلشان این معنا میگذشت که:
هوش مصنوعی: حلوا بیاور که محبوب دلهاست و هم برای خاصان شایسته است و هم برای عامه؛ یعنی خیر و رحمت را باید به همه رساند.
هوش مصنوعی: این همان مهربانی پیامبر با بیگانگان است که دعا کرد: خدایا قومم را هدایت کن که نمیدانند. اما کافران که نه دلی پاک دارند و نه وفایی، هرگز خیر مؤمنان را نمیخواهند، از خوشی آنان غمگین و از گرفتاریشان شاد میشوند. هر کس آن میکند که در خور اوست و از کوزه همان برون میتراود که در اوست: مؤمن بزرگوار مردم را به نجات میخواند و کافر فرومایه به آتش.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.