نکهت حور است یا هوای صفاهان
جبهت جوز است یا لقای صفاهان
دولت و ملت جنابه زاد چو جوزا
مارد بخت یگانه زای صفاهان
چون زر جوزائی اختران سپهرند
سخته به میزان از کیای صفاهان
بلکه چو جوزا جناب برد به رفعت
خاک جناب ارم نمای صفاهان
بلکه چو جوزا دو میوهاند جنابه
عرش و جناب جهانگشای صفاهان
ز آ، نفس استوی زنند علیالعرش
کز بر عرش آمد استوای صفاهان
خاک صفاهان نهال پرور سدره است
سدرهٔ توحید منتهای صفاهان
دیدهٔ خورشید چشم درد همی داشت
از حسد خاک سرمه زای صفاهان
لاجرم اینک برای دیدهٔ خورشید
دست مسیح است سرمه سای صفاهان
چرخ نبینی که هست هاون سرمه
رنگ گرفته ز سرمههای صفاهان
نور نخستین شناس و صور پسین دان
روح و جسد را بهم هوای صفاهان
یرحمکالله زد آسمان که دم صبح
عطسهٔ مشکین زد از صبای صفاهان
دست خضر چون نیافت چشمه دوباره
کرد تیمم به خاک پای صفاهان
چاه صفاهان مدان نشیمن دجال
مهبط مهدی شمر فنای صفاهان
چتر سیاه است خال چهرهٔ ملکت
ز آن سیهی خال دان ضیای صفاهان
مرغ ضمیر مرا وصیت عنقاست
یالک من بلبل صلای صفاهان
قلت لماء الحیوة هل لک عین
قال نعم کف اغنیای صفاهان
قلت لنسر السماء هل لک طعم
قل بلی جود اسخیای صفاهان
رای بری چیست؟ خیز و جای به جی جوی
کانکه ری او داشت، داشت رای صفاهان
پار من از جمع حاج بر لب دجله
خواستم انصاف ماجرای صفاهان
مستمعی گفت هان صفاوت بغداد
چند صفت پرسی از صفای صفاهان
منکر بغداد چون شوی که ز قدر است
ریگ بن دجله سر بهای صفاهان
خاصه که بغداد خنگ خاص خلیفه است
نعل بها زیبدش بهای صفاهان
آن دگری گفت کز زکات تن کرخ
هست نصاب جی و نوای صفاهان
گفتم بغداد بغی دارد و بیداد
دیده نهای داد باغهای صفاهان
کرخ کلوخ در سقایهٔ جی دان
دجله نم قربهٔ سقای صفاهان
ایمه نه بغداد جای شیشه گران است
بهر گلاب طربفزای صفاهان
از خط بغداد و سطح دجله فزون است
نقطهای از طول و عرض جای صفاهان
چون به سر کوه قاف نقطهٔ «فا» دان
خطهٔ بغداد در ازای صفاهان
عطر کند از پلنگ مشک به بغداد
و آهوی مشک آید از فضای صفاهان
فاقهٔ کنعان دهد خساست بغداد
نعمت مصر آورد سخای صفاهان
بیضهٔ مصر است به ز فرضهٔ بغداد
وز خط مصر است به بنای صفاهان
نیل کم از زنده رود و مصر کم از جی
قاهره مقهور پادشای صفاهان
باغچهٔ عین شمس گلخن جی دان
وز بلسان به شمر گیای صفاهان
این همه دادم جواب خصم و گواهم
هست رفیع ری و علای صفاهان
مدت سی سال هست کز سر اخلاص
زنده چنین داشتم وفای صفاهان
اینک ختم الغرائب آخر دیدند
تا چه ثنا راندهام برای صفاهان
مدح دو فاروق دین چگونه کنم من
صدر و جمال آن دو مقتدای صفاهان
در سنه ثانون الف به حضرت موصل
راندم ثانون الف سزای صفاهان
صاحب جبرئیل دم، جمال محمد
کز کرمش دارم اصطفای صفاهان
داد هزار اخترم نتیجهٔ خورشید
آن به گهر شعری سمای صفاهان
پیش علی اصغر و اتابک اکبر
برده رهآورد من ثنای صفاهان
نزد سلیمان شهم ستود چو آصف
گفت که ها هدهد سبای صفاهان
پس چو به مکه شدم، شدم ز بن گوش
حلقه بگوش ثنا سرای صفاهان
کعبه عبادت ستای من شد ازیراک
دید مرا مکرمتستای صفاهان
کعبه مرا رشوه داد شقهٔ سبزش
تا ننهم مکه را ورای صفاهان
این همه گفتم به رایگان نه بر آن طمع
کافسر زر یابم از عطای صفاهان
دیو رجیم آنکه بود دزد بیانم
گر دم طغیان زد از هجای صفاهان
او به قیامت سپیدروی نخیزد
ز آنکه سیه بست بر قفای صفاهان
اهل صفاهان مرا بدی ز چه گویند
من چه خطا کردهام بجای صفاهان
زنگار آمده مرا ز مس نه زر ایرا
سرکه رسیدش، نه کیمیای صفاهان
جرم من آن است کز خزاین عرشی
گنج خدایم ولی گدای صفاهان
گیر گدای محبتم، نهام آخر
خرمگس خوان ریزهای صفاهان
گنج خدا را به جرم دزد نگیرند
این نپسندند ز اصفیای صفاهان
دست و زبانش چرا نداد بریدن
محتسب شهر و پیشوای صفاهان
یا به سر دار بر چرا نکشیدش
شحنهٔ انصاف و کدخدای صفاهان
جرم ز شاگرد پس عتاب بر استاد
اینت بد استاد از اصدقای صفاهان
کردهٔ قصار پس عقوبت حداد
این مثل است آن اولیای صفاهان
این مگر آن حکم باژ گونهٔ مصر است
آری مصر است روستای صفاهان
بر سر این حکم نامه مهر نبندد
پیر ششم چرخ در قضای صفاهان
کرد لبم گوش روزگار پر از در
ناشده چشم من آشنای صفاهان
بس لب و گوشم به حنظل و خسک انباشت
هم قصبهٔ گل شکر فزای صفاهان
سنبلهٔ چرخ کو مساحی معنی
دانهٔ دل ساید آسیای صفاهان
راست نهادند پردهاش و به بختم
پردهٔ کژ دیدم از ستای صفاهان
شیر زر و تخت طاقدیس خسان را
باز مرا جفت کاین نوای صفاهان
واحزنا گفتهام به شاهد حربا
زین گلهٔ حربهٔ جفای صفاهان
زان گله کردم به آفتاب که دیدم
کوست سنا برقی از سنای صفاهان
گفت چو بربط مزن ز راه زبان دم
دم ز ره چشم زن چو نای صفاهان
از تن عالم خورند گوشت مبادا
زهر چگونه سزد غذای صفاهان
داد صفاهان ز ابتدای کدورت
گرچه صفا باشد ابتدای صفاهان
سیب صفاهان الف فزود در اول
تا خورم آسیب جان گزای صفاهان
ارمض قلبی بلائه و سالقی
نار براهیم فی بلای صفاهان
عضنی الکلب ثم عضة کلب
سوف اداوی به باقلای صفاهان
این همه سکبای خشم خوردم کاخر
بینم لوزینهٔ رضای صفاهان
گرچه صفاهان جزای من به بدی کرد
هم به نکوئی کنم جزای صفاهان
خطهٔ شروان که نامدار به من شد
گر به خرابی رسد بقای صفاهان
نسبت خاقان به من کند چو گه فخر
در نگرد دانش آزمای صفاهان
پانصد هجرت چو من نزاد یگانه
تا به دوگانه کنم دعای صفاهان
مبدع فحلم به نظم و نثر شناسند
کم نکنم تا زیم ولای صفاهان
از دم خاقانی آفرین ابد باد
بر جلساء الله اتقیای صفاهان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر، زیباییها و ویژگیهای خاص اصفهان را به ستایش مینشیند و آن را با دیگر شهرها، بهویژه بغداد، مقایسه میکند. او اصفهان را به عنوان جایی پر از نعمت، صفا، و زیبایی وصف میکند و آن را مکان مقدسی میداند که حتی در آسمانها نیز جایگاهی ویژه دارد. بهعلاوه، شاعر از تواناییهای اصفهانیها در بخشش و سخاوت صحبت میکند و احساسات مثبت خود را نسبت به این خطه ابراز میدارد. او با تأکید بر اصالت و ریشهدار بودن اصفهان و فراموش نکردن دیانت و فرهنگش، از خود و دیگران میخواهد که به زیباییهای این شهر توجه کنند. شعر سرشار از تمثیلها و مقایسههای زیباست که وجوه متفاوت اصفهان را به تصویر میکشد.
هوش مصنوعی: شاعر میپرسد: این بوی خوش، بوی حوریان بهشت است یا هوای اصفهان؟ و این پیشانی درخشان، پیشانی برج جوزاست یا دیدار اصفهان؟
هوش مصنوعی: بخت اصفهان مانند مادری است که فرزندان یگانه میزاید، با این حال دولت و دین را همچون برج جوزا دوقلو و همزاد به دنیا آورده است.
هوش مصنوعی: ستارگان آسمان مانند سکههای زر جوزاییاند که بزرگان اصفهان آنها را در ترازو سنجیدهاند؛ یعنی آسمان و ستارگانش در برابر بزرگان اصفهان سنجیده و ارزیابی میشوند.
هوش مصنوعی: بلکه خاکِ درگاه اصفهان که همچون باغ ارم است، در بلندی مانند برج جوزا بر آسمان برتری یافته است.
هوش مصنوعی: بلکه عرش الهی و درگاه جهانگشای اصفهان مانند دو پیکر جوزا دو میوهٔ همزادند.
هوش مصنوعی: از این روست که آیهٔ «بر عرش استوار شد» را بر زبان میآورند، زیرا استواری و برپایی اصفهان از فراز عرش آمده است؛ یعنی اصفهان جایگاهی آسمانی و الهی دارد.
هوش مصنوعی: خاک اصفهان پرورندهٔ نهال درخت سدره است و سدرةالمنتهای توحید، نهایت و پایان مرتبهٔ اصفهان است.
هوش مصنوعی: چشم خورشید از رشک بردن به خاک اصفهان که سرمه از آن برمیخیزد، به چشمدرد دچار شده بود.
هوش مصنوعی: ناچار اکنون عیسی مسیح که در آسمان نزدیک خورشید است، برای درمان چشم خورشید سرمهٔ اصفهان را میساید.
هوش مصنوعی: آیا نمیبینی که آسمان مانند هاون سرمهسایی است که از سرمههای اصفهان رنگ تیره و نیلگون گرفته است؟
هوش مصنوعی: هوای اصفهان را برای روح و تن، هم نور آغاز آفرینش بدان و هم صور رستاخیز؛ یعنی هم زندگی میبخشد و هم مردگان را زنده میکند.
هوش مصنوعی: صبحدم از نسیم اصفهان عطسهای مشکبو زد و آسمان در پاسخ او «خدا رحمتت کند» گفت.
هوش مصنوعی: خضر چون دوباره چشمهٔ آب حیات را نیافت، با خاک پای اصفهان تیمم کرد؛ یعنی خاک اصفهان جانشین آب حیات است.
هوش مصنوعی: چاه اصفهان را جایگاه دجال مپندار، بلکه آستانه و صحن اصفهان را جای فرود آمدن مهدی بدان؛ شاعر بدنامی منسوب به اصفهان را رد میکند.
هوش مصنوعی: چتر سیاه پادشاهی همچون خالی بر چهرهٔ مُلک است و این خال سیاه را مایهٔ روشنی و زیبایی اصفهان بدان.
هوش مصنوعی: سیمرغ به مرغ اندیشهٔ من سفارش کرده است که چه نیکوست که بلبلِ ندادهنده و ستایشگر اصفهان باشی؛ یعنی ضمیر شاعر مأمور ستایش اصفهان است.
هوش مصنوعی: به آب حیات گفتم: آیا چشمهای داری؟ گفت: آری، دست توانگران اصفهان چشمهٔ من است.
هوش مصنوعی: به کرکس آسمان (صورت فلکی نسر) گفتم: آیا خوراکی داری؟ گفت: آری، بخشش بخشندگان اصفهان روزی من است.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ رفتن به ری چیست؟ برخیز و در جی (اصفهان) جای بجوی، زیرا هر که ری را داشت، باز آرزوی اصفهان داشت.
هوش مصنوعی: سال گذشته در میان حاجیان بر کنار دجله، خواستم دربارهٔ اصفهان به انصاف داوری شود.
هوش مصنوعی: یکی از شنوندگان گفت: با وجود پاکی و خوشی بغداد، چه اندازه از صفای اصفهان سخن میپرسی؟
هوش مصنوعی: همان شنونده گفت: چرا بغداد را انکار میکنی؟ ارج آن چنان است که ریگ کف دجله به اندازهٔ خونبها و بهای سر اصفهان میارزد.
هوش مصنوعی: بهویژه که بغداد مانند اسب سپید ویژهٔ خلیفه است و بهای اصفهان تنها شایستهٔ بهای نعل آن اسب است.
هوش مصنوعی: دیگری گفت: همهٔ ثروت جی و اصفهان تنها به اندازهٔ زکات تنِ محلهٔ کرخ بغداد است.
هوش مصنوعی: در پاسخ گفتم: بغداد ستم و بیداد دارد (با بازی میان «بغداد» و «بغی و بیداد») و تو داد و انصاف باغهای اصفهان را ندیدهای.
هوش مصنوعی: کرخ را کلوخی در آبریزگاه جی بدان و دجله را تنها نمی از مشک سقای اصفهان.
هوش مصنوعی: ای ماه (یا ای پیشوایان)، آیا بغداد جز جای شیشهگرانی نیست که برای گلاب شادیافزای اصفهان شیشه میسازند؟ یعنی بغداد تنها خدمتگزار اصفهان است.
هوش مصنوعی: یک نقطه از درازا و پهنای سرزمین اصفهان از همهٔ خطهٔ بغداد و پهنهٔ دجله بزرگتر است. شاعر با «خط» و «نقطه» بازی کرده است.
هوش مصنوعی: سرزمین بغداد را در برابر اصفهان مانند نقطهٔ کوچک حرف «فا» در واژهٔ «قاف» بدان، در کنار عظمت کوه قاف؛ یعنی بغداد در برابر اصفهان ناچیز است.
هوش مصنوعی: در بغداد مشک را از پلنگ میسازند و مشکشان ساختگی است، اما آهوی مشک واقعی از دشتهای اصفهان برمیخیزد.
هوش مصنوعی: تنگچشمی بغداد مانند قحطی کنعان گرسنگی میآورد، و بخشندگی اصفهان مانند نعمت مصرِ روزگار یوسف فراوانی میآورد.
هوش مصنوعی: مرکز مصر از بندر بغداد بهتر است و بنای اصفهان از سرزمین مصر نیز بهتر است؛ پس اصفهان از هر دو برتر است.
هوش مصنوعی: رود نیل از زایندهرود کمتر است و مصر از جی (محلهٔ کهن اصفهان) فروتر، و «قاهره» در برابر پادشاه اصفهان مقهور و شکستخورده است.
هوش مصنوعی: باغ عینشمس مصر را که به درخت بلسان نامور است در برابر جی چون آتشخانهٔ گرمابه بدان، و گیاه معمولی اصفهان را از بلسان بهتر بشمار.
هوش مصنوعی: همهٔ این سخنان را در پاسخ دشمن گفتم، و رفیع ری و علای اصفهان، دو تن از بزرگان، گواه مناند.
هوش مصنوعی: سی سال است که از روی اخلاص، وفاداری به اصفهان را در دل زنده نگاه داشتهام.
هوش مصنوعی: اکنون سرانجام در کتاب «ختمالغرائب» من دیدند که چه ستایشهایی در حق اصفهان گفتهام.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم آن دو جداکنندهٔ حق از باطل در دین، صدر و جمال، دو پیشوای اصفهان را چنانکه سزاست بستایم؟
هوش مصنوعی: در سال پانصد و پنجاه و یک (به حساب ابجد «ث ن ا») در دربار موصل، به همین شمار سخنی شایستهٔ اصفهان سرودم.
هوش مصنوعی: آن بزرگ جبرئیلنفس، جمال محمد، که به بزرگواری او برگزیدهٔ اصفهان شدهام.
هوش مصنوعی: آن کسی که از نژاد، ستارهٔ درخشان آسمان اصفهان است، هزار سکهٔ زر چون ستارگانی زادهٔ خورشید به من بخشید.
هوش مصنوعی: ارمغانی که نزد علی اصغر و اتابک بزرگ بردم، ستایش اصفهان بود.
هوش مصنوعی: او مانند آصف نزد پادشاهی که چون سلیمان بود مرا ستود و گفت: این است هدهدِ سبای اصفهان؛ یعنی پیامآور و خبرآور اصفهان.
هوش مصنوعی: سپس چون به مکه رفتم، از ته دل حلقهبهگوش و ستایشگر اصفهان شدم.
هوش مصنوعی: کعبه عبادت مرا ستود، زیرا دید که من ستایشگر بزرگواری اصفهانم.
هوش مصنوعی: کعبه پارهای از پوشش سبزش را به من رشوه داد تا مکه را از اصفهان فروتر ننهم؛ این اغراقی در بزرگداشت اصفهان است.
هوش مصنوعی: همهٔ این ستایشها را رایگان گفتم، نه به امید آنکه از بخشش اصفهان تاج زرین به دست آورم.
هوش مصنوعی: آن دیو راندهشده که سخن و هنر بیان مرا میدزدید، اگر با هجو اصفهان سرکشی کرد...
هوش مصنوعی: ...او در روز قیامت روسفید برنخواهد خاست، زیرا بر پشت اصفهان سیاهی و بدنامی بست.
هوش مصنوعی: مردم اصفهان چرا از من بد میگویند؟ من در حق اصفهان چه خطایی کردهام؟
هوش مصنوعی: این زنگار و بدنامی از مسِ بیارزش به من رسیده نه از زر؛ زیرا آن مس را سرکه رسید نه کیمیای اصفهان. یعنی بدی از آن فرومایه برخاست، نه از من.
هوش مصنوعی: گناه من این است که گنجی خدایی از گنجینههای عرش هستم، ولی گدای مهر اصفهان شدهام.
هوش مصنوعی: گیرم که گدای محبت اصفهانم، اما دستکم خرمگسی نیستم که بر ریزههای سفرهٔ اصفهان بنشیند و طمع کند.
هوش مصنوعی: من گنجینهٔ خداییام و گنج را به گناه دزد نمیگیرند. پاکان و برگزیدگان اصفهان چنین کاری را نمیپسندند. مقصود این است که گناه دیگری را به گردن او انداختهاند.
هوش مصنوعی: چرا محتسب شهر و پیشوای اصفهان فرمان نداد که دست و زبان آن گناهکار (دزد) را ببرند؟
هوش مصنوعی: یا چرا داروغهٔ دادگر و بزرگ اصفهان او را به دار نیاویخت؟
هوش مصنوعی: گناه را شاگرد کرد و سرزنش بر استاد افتاد. این داوری نادرستی است از دوستان اصفهان.
هوش مصنوعی: ای اولیای اصفهان، این همان مثل معروف است که گازر گناه کند و آهنگر را کیفر دهند.
هوش مصنوعی: شاید این همان داوری وارونهٔ مصر است که زبانزد است. آری، گویا مصر یکی از روستاهای اصفهان است.
هوش مصنوعی: حتی قاضی فلک ششم، یعنی مشتری، بر چنین حکمی دربارهٔ اصفهان مهر تأیید نمیزند.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه چشمم اصفهان را ببیند، لبم گوش روزگار را از مروارید سخن در ستایش آن پر کرده بود.
هوش مصنوعی: با این همه، شهر گلپرور و شکرافزای اصفهان لب و گوش مرا از حنظل و خار پر کرد و جز تلخی و آزار به من نداد.
هوش مصنوعی: گویا میگوید: کجاست خوشهٔ آسمان که معنا را بسنجد و ببیند که آسیای اصفهان دانهٔ دل مرا میساید؟ یعنی اصفهان دل او را خرد کرده است.
هوش مصنوعی: پردههای ساز اصفهان را برای دیگران درست بستهاند، اما از بخت بد من، از سهتار اصفهان جز پردهٔ کج و ناهماهنگ نشنیدم.
هوش مصنوعی: تخت زرین با شیرهای طلا و تخت طاقدیس نصیب فرومایگان است و سهم من تنها این نوای اندوهبار اصفهان است.
هوش مصنوعی: از این شکایت که نیزهٔ ستم اصفهان بر من زده است، نزد آفتاب که حربا (آفتابپرست) به آن مینگرد، فریاد «وای اندوها» سر دادهام.
هوش مصنوعی: از آن رو نزد آفتاب گله بردم که دیدم آفتاب خود پرتوی است از روشنی و شکوه اصفهان.
هوش مصنوعی: آفتاب گفت: مانند بربط با زبان ناله و شکایت نکن، بلکه مانند نای اصفهان از راه چشم دم بزن. یعنی آشکارا گله نکن و پنهانی اشک بریز.
هوش مصنوعی: مبادا که گوشت تن مردم جهان را بخورند و از دیگران بدگویی کنند. چنین زهری چگونه شایستهٔ خوراک اصفهان است؟
هوش مصنوعی: اصفهان در آغاز با من به تیرگی و ناخوشی رفتار کرد، هرچند آغاز نام اصفهان «صفا» است.
هوش مصنوعی: «سیب» اصفهان در آغاز خود الفی افزود و «آسیب» شد تا من آسیب جانگزای اصفهان را بچشم.
هوش مصنوعی: به عربی میگوید: بلای اصفهان دلم را سوزاند و در این بلا گویی در آتش ابراهیم افتادهام.
هوش مصنوعی: به عربی میگوید: سگی مرا گزید و گزش سگ زخمی سخت است، اما آن را با باقلای اصفهان درمان خواهم کرد. باقلا را درمان سگگزیدگی میدانستند.
هوش مصنوعی: این همه سکبای ترش خشم را خوردم به این امید که سرانجام لوزینهٔ شیرین خشنودی اصفهان را ببینم.
هوش مصنوعی: اگرچه اصفهان پاداش مرا با بدی داد، من پاداش اصفهان را با نیکی میدهم.
هوش مصنوعی: سرزمین شروان که به سبب من نامدار شد، اگر ویرانیاش مایهٔ پایداری اصفهان باشد، فدای اصفهان باد.
هوش مصنوعی: دانشمند سخنسنج اصفهان هنگامی که در مقام فخر بنگرد، لقب خاقان (شاه سخن) را به من نسبت میدهد.
هوش مصنوعی: در پانصد سال پس از هجرت، یگانهای مانند من زاده نشده است، و من در نماز دورکعتی برای اصفهان دعا میکنم.
هوش مصنوعی: مرا در نظم و نثر سخنوری نوآور و استاد میشناسند و تا زندهام از دوستی اصفهان نمیکاهم.
هوش مصنوعی: آفرین همیشگی از زبان خاقانی بر پرهیزگاران اصفهان باد که همنشینان خدایند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.