بدان ای پسر که گفتهاند: «المزاح مقدمة الشر» یعنی مزاح پیشرو همه آفتهاست؛ تا بتوانی از مزاحِ سرد حذر کن و اگر مزاح کنی باری در مستی مکن، که شر و آشوب بیش خیزد و از مزاح ناخوش و فحش گفتن شرم دار، اندر مستی و هشیاری، خاصه در نرد و شطرنج که درین هر دو شغل، مردم صحو باشند، مزاح کمتر تحمل توانند کردن و نرد و شطرنج بسیار باختن عادت مکن و اگر بازی به اوقات باز و مباز الا به مرغی یا به گوسفندی، یا به مهمانی یا محقری از محقرات، به گرو مباز و به درم مباز، که به درم باختن بیادبیست {و} مقامری بود و اگر نیک دانی باختن با کسی که مقامری معروف بود مباز، که تو نیز به مقامری معروف گردی و اگر بازی به معروفتر و محتشمتر از خود بازی، نرد و شطرنج ادبست، باید که تو اول دست به مهره ننهی، تا اول حریف آنچه خواهد برگیرد و اگر نرد بازی اول کعبتین به حریف ده و شطرنج دست اول بدو ده، اما با ترکان و معربدان و خادمان و زنان و کودکان و گرانجانان به گرو مباز، تا عربده نخیزد و بر نقش کعبتین با حریف جنگ مکن و سوگند مخور که تو فلان زخم زدی و اگر چه سوگند تو راست باشد مردم به دروغ پندارند و اصل همه شری و عربدهای مزاح کردن است و پرهیز کن از مزاح کردن، هر چند که مزاح کردن نه عیب است و نه بزه، { کی رسول مزاح کرده است، که پیرزنی بود در خانه عایشه، روزی از رسول (ص) پرسید که: ای رسول خدای، روی من روی بهشتیان است یا روی دوزخیان؟ یعنی من بهشتیم یا دوزخی؟ و گفتهاند: کان رسول الله یمزح و لا یقول الا حقا، پس پیغمبر با پیرزن گفت بر وی مزاح که: بدان جهان هیچ پیرزنی اندر بهشت نباشد. آن پیرزن دلتنگ شد و بگریست. رسول خدا (ص) تبسم کرد و گفت: مگری که سخن من خلاف نباشد، راست گفتم که هیچ پیر در بهشت نباشد، از آنکه روز قیامت همه خلق از گور جوان برخیزند. عجوزه را دل خوش گشت}. مزاح شاید کرد ولیکن فحش نشاید گفت؛ پس اگر گویی باری کمتر گوی و اگر ضرورت باشد باری آنچه گویی با همسران خویش گوی، اگر جوابی گویند باری عیبی نبود و هر هزلی که گویی جدآمیز گوی و از فحش پرهیز کن، هر چند مزاح بیهزل نبود، اما جدی باید که بود، هر چه گویی ناچار بشنوی و از مردمان همان طمع دار که از تو به مردمان رسد؛ اما با هیچ کس جنگ مکن، که جنگ کردن نه کار مردم است، کار زنان و کودکان است، پس اگر اتفاق افتد که با کسی جنگ آری هر چه بدانی و بتوانی گفتن مگوی، جنگ چندان کن که جای آشتی بماند و یکباره لجوج و بیآزرم مباش و از عادات مردم فرومایه بدترین عادتی لجوجی و بیآزرمی است و بهترین عادت متواضعی، که متواضعی نعمت ایزدی است، که کس بر وی حسد نبرد { و به هر سخنی مگوی که: ای مرد، چو هر که ای مرد گوید بیحجت مرد، را از مردی بازافکند}. اما سهیکی خوردن و مزاح کردن و عشق باختن این همه کار جوانان است، چون تو اندازهٔ کارها نگه داری بر نیکوترین وجهی بتوان کردن، چنانکه مردم بسی ملامتی نکنند چون در باب شراب خوردن و مزاح و نرد و شطرنج سخنی چند شد ناچار در باب عشق ورزیدن هم بباید گفت و شرح و شرایط آن و بالله التوفیق.
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این متن، مولانا به اهمیت احتیاط در رفتار و کلام اشاره میکند و بیان میکند که مزاح میتواند مقدمهای برای ناراحتیها و مشکلات باشد. او از حذر کردن از مزاحهای زیاد، بهویژه در حالت مستی و در بازیهایی مانند نرد و شطرنج، توصیه میکند. همچنین بر رعایت ادب در بازیها و عدم استفاده از فحش تأکید دارد. مولانا به مزاحهایی که پیامبر (ص) انجام داده نیز اشاره میکند، بیان میکند که مزاح باید با جدیت همراه باشد و از فحش و بیاحترامی باید پرهیز کرد. در نهایت، او به جوانان توصیه میکند که در همه امور، از جمله عشق و دوستی، باید با احتیاط و احترام عمل کنند تا از ملامتهای دیگران در امان باشند.
هوش مصنوعی: ای پسر، بدان که گفتهاند: «مزاح مقدمهی همهی آفتها است»؛ بنابراین از مزاح بیمورد خودداری کن و اگر مزاح میکنی، در حالت مستی این کار را نکن، زیرا در این حالت مشکلات و آشفتگیها بیشتر به وجود میآید. همچنین از مزاحهای نامناسب و فحش دادن خجالت بکش، چه در حالت هشیاری و چه در حالت مستی. به ویژه در بازیهای نرد و شطرنج که افراد معمولاً در آن زمان هشیار هستند، مزاح کمتر تحمل میشود. عادت نکن که در این بازیها زیاد ببازی؛ اگر هم بازی میکنی، باید در وقتهای مناسب و در موقعیتهای خاصی بازی کنی و از باخت به خاطر پول پرهیز کن، زیرا باختن در پول بیاحترامی است. همچنین وقتی با کسی بازی میکنی که معروف به باختن است، میتوانی خودت هم به این عادت دچار شوی. بدان که اگر در نرد بازی میکنی، باید اول به حریف اجازه بدهی تا او ابتدا حرکت کند. هرگز با دیگران جنگ نکن زیرا جنگ کردن کار نیکوئی نیست؛ بلکه باید آشتی را برگزینی. اگر مجبور به درگیری شدی، هر چه میدانی را نگو و بیاحترامی نکن. بیاحترامی و لجاجت بدترین عادات است و تواضع بهترین ویژگیهاست؛ زیرا کسی به تواضع حسد نمیبرد. همچنین توصیه شده که در سخن گفتن با دیگران احتیاط کنی، زیرا هر سخنی که میگویی، بازتاب دارد. در نهایت، خوردن، مزاح کردن و عاشق شدن از کارهای جوانان است، و تو باید در همهی کارها، خود را در بهترین حالت نگه داری و سعی کنی که دیگران را از خود راضی نگهداری.
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.