چو مرغ امر ذی بالی ز آغاز
نه از نیروی حمد آید به پرواز
به مقصد نارسیده پر بریزد
فتد زانسان که هرگز برنخیزد
هزاران داستان حمد و ثنا از زبان مرغان بهارستان عشق و وفا که از منابر اغصان فضل و احسان به حسن اصوات و طیب الحان علی الدوام خوانند و به مسامع حاضران مجامع قدس و ناظران مناظر انس علی مرالشهور و الاعوام رسانند.
صانعی را که گلستان سپهر
باشد از گلشن حسنش ورقی
یا بود بهر ثنا خوانانش
پر نثار در و گوهر طبقی
جلت عظمة جلاله و علت کلمة کماله و هزار درود و تحیت و سرود از گلوی عندلیبان بستانسرای فضل وجود که مطربان بزم شهود و مغنیان عشرتخانه وجد و وجودند.
هر گل روضه ابلاغ که هست
گل این باغ ز رویش ورقی
نیست زاوراق چمن مرغان را
بجز اوصاف جمالش سبقی
و علی صحبه و آله المقتبسین من مشکاة علومه و احواله امابعد نموده می آید که چون در این وقت دلپسند فرزند ارجمند ضیاء الدین یوسف - عصمه الله عما یفضیه الی التلهف و التأسف - به آموختن مقدمات کلام عرب و اندوختن قواعد فنون ادب اشتغال نمود.
و پوشیده نماند که طفلان نورسیده و کودکان رنج نادیده را از تعلم اصطلاحاتی که مأنوس طباع و مألوف استماع ایشان نیست بر دل بار وحشتی و در خاطر غبار دهشتی می نشیند، از برای تلطیف سر و تشحیذ خاطر وی گاه گاهی از کتاب گلستان که از انفاس متبرکه شیخ نامدار و استاد بزرگوار مصلح الدین سعدی شیرازی است رحمه الله تعالی، سطری چند خوانده می شد.
نه گلستان که روضه ای ز بهشت
خاک و خاشاک او عبیر سرشت
بابهایش بهشت را درها
فیض ده قصه هاش کوثرها
نکته هایش نهفته در پرده
رشک حوران ناز پرورده
دلکش اشعار او بلند اشجار
از نم لطف تحتهاالانهار
در آن اثنا چنان در خاطر آمد که - تبرکا با نفاسه الشریفة و تتبعا لا شعاره اللطیفة - ورقی چند بر آن اسلوب ساخته شود و جزوی چند بر آن منوال پرداخته گردد تا حاضران را داستانی باشد و غایبان را ارمغانی و چون این معنی به انجام رسید و این صورت به اتمام انجامید،
با خرد گفتم چه سازم زیور این نوعروس
تا به چشم خواستگارانش فزاید زیب و زین
گفت درهای ثنای شهریار کامگار
نصرة الدینا معز الدوله کهف الخافقین
اختر برج جلالت گوهر درج شرف
شمع بزم دوده تیمورخان سلطان حسین
آسمان قدری که چون خور حال ذرات جهان
باشد از چشم عنایت دیدن او را فرض عین
دین دان در ذمه جودش همه حاجات خلق
کم پسندد جود او در گردن خود عار دین
اعز الله تعالی انصاره و ضاعف اقتداره و ادام اولاده الکرام تحت ظلال ملکه و سلطانه و انام کافة الانام فی کنف عدله و احسانه.
گلستان گرچه سعدی کرد از این پیش
به نام سعد بن زنگی تمامش
بهارستان من نام از کسی یافت
که شاید سعد بن زنگی غلامش
گذری کن درین بهارستان
تا ببینی در او گلستانها
وز لطایف به هر گلستانی
رسته گلها دمیده ریحانها
و ترتیب این بهارستان بر هشت روضه اتفاق افتاده است، هر روضه ای بهشت آیین مشتمل بر رنگ دیگر از شقایق و بوی دیگر از ریاحین نه شقایقش را از پایمال باد خزان پژمردگی، و نه ریاحینش را از دستبرد برد دی افسردگی.
دمیده مرغزارش بر جوانب
شکفته لاله زارش در نواحی
ز شبنم لاله را خوی در بناگوش
ز باران غنچه را می در صراحی
غزیر الدمع من عین السواقی
کثیرالضحک عن ثغر الاقاحی
اشارت می کند نرگس که می نوش
فان العفو للزلات ماحی
همی ترسم که از لطف اشارت
کند پرهیزگاران را مباحی
التماس از تماشائیان این ریاض خالی از خار ملاحظه اعراض و خاشاک مطالبه اعواض آنکه چون به قدم اهتمام بر اینان بگذرند و به نظر اعتبار در اینها بنگرند باغبان را که در تربیت شان خون جگر خورده است و در تنمیت شان جان شیرین بر لب آورده به دعایی یاد کنند و به ثنایی شاد گردانند.
هر کس ز نیک بختان زین تازه رس درختان
در سایه ای نشیند یا میوه ای بچیند
آن به که پیش گیرد آیین حق گزاری
راه کرم سپارد رسم دعا گزیند
گوید که بنده جامی کین روضه ساخت یا رب
همواره از خدا پر وز خود تهی نشیند
جز راه او نپوید جز وصل او نجوید
جز نام او نگوید جز روی او نبیند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این دیباچهٔ بهارستان جامی است که با ستایش خدا و درود بر پیامبر و یارانش آغاز میشود. جامی میگوید وقتی پسرش ضیاءالدین یوسف به آموختن عربی و ادب مشغول بود، برای شاد کردن دل او از گلستان سعدی میخواند و به پیروی از آن، این کتاب را در هشت روضه نوشت. سپس کتاب را به نام سلطان حسین بایقرا آراست و او را برتر از سعد بن زنگی، ممدوح سعدی، شمرد. در پایان باغ کتاب را وصف میکند و از خوانندگان میخواهد او را دعا کنند تا از خود تهی و به خدا پیوسته باشد.
هوش مصنوعی: هر کار مهم و ارزشمند، مانند پرندهای است که اگر از آغاز با نیروی ستایش خداوند به پرواز درنیاید،
هوش مصنوعی: پیش از رسیدن به مقصد پرهایش میریزد و چنان فرو میافتد که دیگر هرگز برنمیخیزد؛ یعنی کاری که با حمد خدا آغاز نشود ناتمام و بیثمر میماند.
هوش مصنوعی: هزاران نغمهٔ ستایش از زبان پرندگان باغ عشق و وفا که بر منبر شاخههای فضل و احسان با آوازهای خوش پیوسته میخوانند و در همهٔ ماهها و سالها به گوش حاضران مجلسهای پاک و بینندگان جلوههای انس میرسانند، نثار خداوند باد.
هوش مصنوعی: این ستایشها از آنِ آفریدگاری است که گلستان آسمان تنها برگی از گلزار زیبایی اوست.
هوش مصنوعی: یا آسمان طبقی است پر از مروارید و گوهر (ستارگان) که برای نثار بر ستایشگران او آماده شده است.
هوش مصنوعی: شکوه جلال خدا بزرگ و سخن کمالش بلند باد؛ و هزاران درود و سلام و سرود از گلوی بلبلان باغ فضل و هستی، که نوازندگان بزم مشاهده و آوازخوانان مجلس وجد هستند، نثار پیامبر باد.
هوش مصنوعی: پیامبر گلِ باغ رسالت و ابلاغ است و هر گلی که در این باغ هست تنها برگی از چهرهٔ اوست.
هوش مصنوعی: پرندگان چمن از برگهای باغ درسی جز وصف زیبایی پیامبر نمیآموزند.
هوش مصنوعی: و درود بر یاران و خاندان او که از چراغدان دانش و احوال او نور گرفتهاند. پس از ستایش، گفته میشود که در این زمان فرزند عزیزم ضیاءالدین یوسف، که خدا او را از آنچه به حسرت و افسوس میانجامد نگه دارد، به آموختن مقدمات زبان عربی و قواعد فنون ادب مشغول شد.
هوش مصنوعی: چون کودکان تازهسال از آموختن اصطلاحات ناآشنا دلتنگ و هراسان میشوند، برای شاد کردن دل و تیز کردن ذهن او گاهی چند سطر از گلستان شیخ سعدی شیرازی برایش خوانده میشد.
هوش مصنوعی: گلستان سعدی نه گلستانی معمولی، بلکه باغی از بهشت است که حتی خاک و خاشاکش با عطر عبیر آمیخته است.
هوش مصنوعی: بابهای آن مانند درهای بهشت است و داستانهای پرفیضش چون چشمههای کوثر است.
هوش مصنوعی: نکتههای پوشیده در سخنش مایهٔ رشک حوریان نازپرورده است.
هوش مصنوعی: شعرهای دلنشینش مانند درختان بلندی است که از رطوبت لطف، جویها از زیر آنها روان است؛ اشارهای به وصف بهشت در قرآن.
هوش مصنوعی: در همان هنگام به ذهنم رسید که برای تبرک به سخنان شریف سعدی و پیروی از شیوهٔ لطیف او، چند برگ به همان روش نوشته شود تا برای حاضران داستانی و برای غایبان ارمغانی باشد؛ و چون این کار به پایان رسید،
هوش مصنوعی: به خرد گفتم این کتاب را که چون عروسی تازه است با چه زیوری بیارایم تا در چشم خواهندگانش زیباتر جلوه کند؟
هوش مصنوعی: خرد گفت: آن را با مرواریدهای ستایش پادشاه کامروا بیارای که یاریدهندهٔ دنیا، عزتبخش دولت و پناه مشرق و مغرب است.
هوش مصنوعی: او ستارهٔ برج شکوه، گوهر صندوق شرف و چراغ بزم خاندان تیمور، سلطان حسین است.
هوش مصنوعی: پادشاهی آسمانمرتبه است که مانند خورشید، نگریستن با چشم عنایت به حال همهٔ ذرههای جهان بر او واجب است.
هوش مصنوعی: نیازهای همهٔ مردم را وامی بر عهدهٔ بخشش او بدان؛ بخشش او ننگِ وامداری را بر گردن خود نمیپسندد و از این رو همه را برمیآورد.
هوش مصنوعی: خداوند یارانش را عزیز و توانش را دوچندان کند، فرزندان بزرگوارش را زیر سایهٔ پادشاهی او پایدار بدارد و همهٔ مردم را در پناه عدل و احسانش آسوده سازد.
هوش مصنوعی: هرچند سعدی پیش از این گلستان را به نام سعد بن زنگی به پایان برد،
هوش مصنوعی: بهارستان من به نام کسی آراسته شد که سعد بن زنگی شایستهٔ غلامی اوست.
هوش مصنوعی: گذری در این بهارستان کن تا گلستانهای فراوان در آن ببینی.
هوش مصنوعی: و در هر گلستانش از نکتههای لطیف گلها روییده و ریحانها سر زده است.
هوش مصنوعی: این بهارستان در هشت روضه تنظیم شده است؛ هر روضهٔ بهشتمانند رنگی دیگر از شقایق و بویی دیگر از ریحان دارد که نه شقایقش از باد خزان پژمرده میشود و نه ریحانش از سرمای دی افسرده.
هوش مصنوعی: در هر سوی آن مرغزار سبز روییده و لالهزار شکفته است.
هوش مصنوعی: شبنم چون عرق بر بناگوش لاله نشسته و باران در صراحی غنچه چون شراب جمع شده است.
هوش مصنوعی: چشم جویها پر از اشک است و دهان گلهای بابونه پیوسته خندان است.
هوش مصنوعی: نرگس اشاره میکند که شراب بنوش، زیرا بخشش خداوند گناهان را پاک میکند.
هوش مصنوعی: میترسم که این اشارهٔ لطیف نرگس، پرهیزگاران را هم به بیپروایی و مباحشماری بکشاند.
هوش مصنوعی: از تماشاگران این باغها که از خار بیاعتنایی و خاشاک چشمداشت پاداش خالیاند، خواهش میکنم که چون با دقت در آنها بگذرند و با عبرت بنگرند، باغبانی را که در پرورش آنها خون جگر خورده و جانش به لب رسیده است با دعا و ستایشی یاد کنند و شاد سازند.
هوش مصنوعی: هر نیکبختی که در سایهٔ این درختان تازهرس بنشیند یا میوهای از آنها بچیند،
هوش مصنوعی: بهتر است شیوهٔ حقشناسی پیش گیرد، راه جوانمردی برود و دعا کردن را برگزیند.
هوش مصنوعی: و بگوید: خدایا، بندهات جامی که این باغ را ساخت، همیشه از خدا پر و از خود تهی باشد.
هوش مصنوعی: جز راه خدا نپوید، جز وصال او نخواهد، جز نام او نگوید و جز روی او نبیند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.