گنجور

 

ناصرالدین بجه‌ای که به ناصرالدین شیرازی و ناصر بجه‌ای هم شهرت دارد، از شاعران پارسی‌گوی سده هفتم و اوایل سده هشتم هجری بود. تخلّص شعری او «ناصر» بود. اصل او از «بجه» روستایی از قصبات رامجرد میان استان فارس و اصفهان بود و چون در شیراز سکونت داشت به شیرازی شهرت یافته‌است.

ناصر بجه‌ای از معاصران سعدی بوده‌است یعنی ظاهراً نزدیک به سی الی چهل سال از اواخر عمر سعدی در دوران حیات او بوده‌است و بنابراین دوران حیاتش با اواخر دوره اتابکان فارس یا سَلغُریان مصادف بوده و بعد از آنان در دوران استیلای حاکمان مغول بر آن سامان.

با آنکه ناصر از شاعران مشهور دوران خود بوده و دیوانش در قرن هشتم و نهم شهرت داشته و از آن منتخباتی در سفاین اشعار و جُنگ‌ها نقل شده، با این حال اطلاع ما از زندگی او کم است. سخن ناصر بجه‌ای در همه اشعار به‌جا مانده بسیار روان و به‌ویژه در غزل‌های به‌شیوه‌ای ساده و با لطافت بسیار و حاوی مضمون‌های دلپذیر است. لحن گفتار او بیشتر به‌شاعران مشرق ایران پیش از قرن هفتم هجری متمایل است. در غزل‌های وی علاوه بر مضامین عشقی گاه به معانی عرفانی برمی‌خوریم و برخی از غزل‌های او در جواب غزل‌های مولوی ساخته شده‌است.

وی تخلّص خود را در همه اشعارش «ناصر» آورده و در یکی از ابیات به نام خویش یعنی «ناصرالدین» اشاره کرده‌است.

آثار او به همت آقای امیر لطف زمان از روی دیوانچهٔ ناصر بجه‌ای به پژوهش استاد محمود مدبری کرمانی در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

این آمار از میان ۸۰۳ بیت شعر موجود در گنجور از اشعار این بخش استخراج شده است.

توجه فرمایید که این آمار به دلایلی از قبیل وجود چند نسخه از آثار شعرا در سایت (مثل آثار خیام) و همینطور یک بیت محسوب شدن مصرع‌های بند قالبهای ترکیبی مثل مخمس‌ها تقریبی و حدودی است و افزونگی دارد.

آمار همهٔ شعرهای گنجور را اینجا ببینید.

وزن‌یابی دستی در بیشتر موارد با ملاحظهٔ تنها یک مصرع از شعر صورت گرفته و امکان وجود اشکال در آن (مخصوصاً اشتباه در تشخیص وزنهای قابل تبدیل از قبیل وزن مثنوی مولوی به جای وزن عروضی سریع مطوی مکشوف) وجود دارد. وزن‌یابی ماشینی نیز که جدیداً با استفاده از امکانات تارنمای سرود اضافه شده بعضاً خطا دارد. برخی از بخشها شامل اشعاری با بیش از یک وزن هستند که در این صورت عمدتاً وزن ابیات آغازین و برای بعضی منظومه‌ها وزن غالب منظومه به عنوان وزن آن بخش منظور شده است.

ردیف وزن تعداد ابیات درصد از کل
۱ وزن‌یابی نشده ۳۷۰ ۴۶٫۰۸
۲ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) ۲۱۴ ۲۶٫۶۵
۳ مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف) ۹۲ ۱۱٫۴۶
۴ مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون) ۳۵ ۴٫۳۶
۵ مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب) ۲۸ ۳٫۴۹
۶ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب) ۲۳ ۲٫۸۶
۷ مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم) ۱۳ ۱٫۶۲
۸ فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) ۱۲ ۱٫۴۹
۹ فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن (رمل مثمن مشکول) ۱۰ ۱٫۲۵
۱۰ مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) ۴ ۰٫۵۰
۱۱ فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن (مقتضب مثمن مطوی مقطوع) ۲ ۰٫۲۵

آمار ابیات برچسب‌گذاری شدهٔ این بخش با قالب شعری در گنجور به شرح زیر است:

ردیف قالب شعری تعداد ابیات درصد از کل
۱ غزل ۵۷۰ ۷۰٫۹۸
۲ ترجیع بند ۱۷۵ ۲۱٫۷۹
۳ مثنوی ۴۶ ۵٫۷۳
۴ غزل/قصیده/قطعه ۱۲ ۱٫۴۹

آمار فراوانی تعداد ابیات اشعار این بخش به شرح زیر است (بلندترین شعر شامل ۱۷۵ بیت و کوتاه‌ترین شامل ۱ بیت شعر است):

ردیف تعداد ابیات شعر فراوانی درصد از ۷۲ شعر
۱ ۹ ۸ ۱۱٫۱۱
۲ ۱۱ ۸ ۱۱٫۱۱
۳ ۸ ۷ ۹٫۷۲
۴ ۷ ۷ ۹٫۷۲
۵ ۱۲ ۶ ۸٫۳۳
۶ ۱ ۶ ۸٫۳۳
۷ ۱۰ ۶ ۸٫۳۳
۸ ۶ ۵ ۶٫۹۴
۹ ۱۳ ۴ ۵٫۵۶
۱۰ ۱۴ ۳ ۴٫۱۷
۱۱ ۲ ۳ ۴٫۱۷
۱۲ ۳ ۲ ۲٫۷۸
۱۳ ۱۵ ۲ ۲٫۷۸
۱۴ ۵ ۲ ۲٫۷۸
۱۵ ۳۲ ۱ ۱٫۳۹
۱۶ ۱۷ ۱ ۱٫۳۹
۱۷ ۱۷۵ ۱ ۱٫۳۹

آمار ابیات به تفکیک زیربخش‌های این قسمت به شرح زیر است:

ردیف بخش تعداد ابیات درصد از کل
۱ غزلیات ۵۷۰ ۷۰٫۹۸
۲ مسمطات ۴۶ ۵٫۷۳
۳ اشعار متفرقه ۱۲ ۱٫۴۹
۴ اشعار همین بخش ۱۷۵ ۲۱٫۷۹