اما چون این عالم کمال یافت و اثر آباء عالم علوی در اُمَّهات عالم سفلی تأثیر کرد و نوبت به فرجهٔ هوا و آتش رسید فرزند لطیفتر آمد و ظهور عالم حیوان بود.
و آن قوّتها که نبات داشت با خود آورد و دو قوّت او را در افزود یکی قوّت اندر یافت که او را مُدرِکه خوانند که حیوان چیزها را بدو اندر یابد و دوم قوّت جنباننده که به تأیید او حیوان بجنبد و بدانچه ملائم اوست میل کند و از آنچه منافر اوست بگریزد و او را قوّت محرّکه خوانند.
اما قوّت مُدرِکه منشعب شود به دَه شاخ: پنج را ازو حواس ظاهر خوانند و پنج را ازو حواس باطن.
حواس ظاهر چون لمس و ذوق و بصر و سمع و شمّ.
اما قوت لمس قوتی است پراکنده در پوست و گوشت حیوان تا چیزی که مماس او شود اعصاب ادراک کند و اندر یابد چون خشکی و تری و گرمی و سردی و سختی و نرمی و درشتی و نغزی.
اما ذوق قوّتی است ترتیب کرده در آن عصب که گسترده است بر روی زبان که طعامهای متحلّل را دریابد از آن اجرام که مماس شوند با او و او جدا کند میان شیرین و تلخ و تیز و ترش و امثال آن.
اما سمع قوتی است ترتیب کرده در عصب متفرّق که در سطح صُماخ است، دریابد آن صوتی را که متأدّی شود بدو از تموج هوائی که افسرده شده باشد میان متقارعین یعنی دو جسم برهم کوفته که از هم کوفتن ایشان هوا موج زند و علت آواز شود تا تأدیه کند هوائی را که ایستاده است اندر تجویف صُماخ و مماس او شود و بدان عصب پیوندد و بشنود.
اما بصر قوّتی است ترتیب کرده در عصبهٔ مُجَوَّفه که در یابد آن صورتی را که منطبع شود در رطوبت جلیدی از اشباح و اجسام ملوّن بهمیانجی جسمی شفاف که ایستاده بُوَد ازو تا سطوح اجسام صقیله.
اما شم قوّتی است ترتیبکرده در آن زیادتی که از مقدّم دِماغ بیرون آمده است مانندهٔ سر پستان زنان که در یابد آنچه تأدیه کند بدو هوای مستنشق از بوئی که آمیخته باشد یا بخاری که باد همی آرد یا منطبع شده باشد درو بهاستحالت از جِرم بویدار.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این فصل از دیباچهٔ چهارمقاله پیدایش جانوران را در پی پیدایش گیاهان شرح میدهد: جانور همهٔ نیروهای گیاه را دارد و دو نیروی دریافت (مدرکه) و جنبش (محرکه) نیز بر آن افزوده شده است. سپس نیروی مدرکه به ده حس ظاهری و باطنی تقسیم میشود. پنج حس ظاهری یعنی بساوایی، چشایی، شنوایی، بینایی و بویایی، به شیوهٔ طبیعیات حکمای قدیم، با جایگاه هر حس در بدن و چگونگی کار آن توضیح داده شدهاند.
هوش مصنوعی: وقتی عالم نبات به کمال رسید و اثر پدران آسمانی (افلاک و ستارگان) در مادران زمینی (چهار عنصر) کارگر شد و نوبت به فاصلهٔ میان هوا و آتش رسید، فرزندی لطیفتر پدید آمد و آن پیدایش عالم جانوران بود.
هوش مصنوعی: جانور همهٔ نیروهایی را که گیاه داشت با خود دارد و دو نیروی تازه نیز بر آن افزوده شده است. یکی نیروی دریافتکننده یا «مدرکه» که جانور با آن چیزها را درمییابد، و دیگری نیروی جنباننده یا «محرکه» که جانور با آن حرکت میکند، به سوی آنچه با او سازگار است میرود و از آنچه ناسازگار است میگریزد.
هوش مصنوعی: نیروی مدرکه ده شاخه دارد: پنج تا حواس ظاهری و پنج تا حواس باطنی نام دارند.
هوش مصنوعی: حواس ظاهری عبارتاند از بساوایی، چشایی، بینایی، شنوایی و بویایی.
هوش مصنوعی: نیروی بساوایی در پوست و گوشت جانور پراکنده است تا اعصاب آنچه را با بدن تماس پیدا میکند دریابند، مانند خشکی و تری، گرمی و سردی، سختی و نرمی، و زبری و نرمی سطح.
هوش مصنوعی: نیروی چشایی در عصبی جای دارد که بر روی زبان گسترده است. این نیرو مزهٔ خوراکهای حلشده را از اجسامی که با زبان تماس مییابند درمییابد و میان شیرین و تلخ و تند و ترش و مانند آنها فرق میگذارد.
هوش مصنوعی: نیروی شنوایی در عصبهای پراکنده در سطح پردهٔ گوش جای دارد. وقتی دو جسم به هم کوبیده شوند، هوای میانشان فشرده میشود و موج برمیدارد و صدا پدید میآید. این موج به هوای ساکن درون حفرهٔ گوش میرسد، با آن عصب تماس پیدا میکند و شنیده میشود.
هوش مصنوعی: نیروی بینایی در عصب میانتهی (عصب بینایی) جای دارد. این نیرو صورت اشیا و اجسام رنگین را درمییابد، صورتی که به واسطهٔ جسمی شفاف مانند هوا، که میان چشم و سطح اجسام صاف قرار دارد، در رطوبت جلیدیه (عدسی چشم) نقش میبندد.
هوش مصنوعی: نیروی بویایی در دو زائدهای جای دارد که از جلوی مغز بیرون آمده و به سر پستان زنان میمانند. این نیرو بو را از هوایی که با دم فرو کشیده میشود درمییابد؛ بویی که یا با هوا آمیخته، یا بخاری است که باد میآورد، یا از جسم بودار با دگرگونی در هوا نقش بسته است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.