کم و بیش وهم تعینت سر و برگ نقص و کمال شد
مه نو دمید و به بدر زد بگداخت بدر و هلال شد
به صفای جلوه نساختی حق کبریا نشناختی
به خیال آینه باختی که جمال رفت و مثال شد
سحری گذشتی از انجمن سر آستین به هوا شکن
ز شمیم سایهٔ سنبلتگل شمع ناف غزال شد
چو نفس مرا ز سر هوس به هوا رسیده ز جیب دل
گرهی ز رشته گشودهای که شکست بیضه و بال شد
به ترانهٔ من و ما کسی ز نوای دل چه اثر برد
مزهٔ حلاوت این شکرزازل ودیعت لال شد
ز تلاش نازکی سخن، گهر صفا به زمین مزن
خجل است جور چینیی که به مو رسید و سفال شد
ز غبار لشکر زندگی دو سه روز پیشترک برآ
حذر از تلاش دو موییات که هجوم رستم زال شد
به دل گداخته کن طرب که در این سراب جنون تعب
چو عقیق بر لبتشنگان، جگر آب گشت و زلال شد
ستم است جوهر غیرتت به فسردگی فشرد قدم
بکش انفعال سیهدلی اگر اخگر تو زگال شد
سحر غناکدهٔ حیا به نفس نمیبرد التجا
چه غرض به طبع توبال زد که تبسم تو سوال شد
نفسی زدی و جهان گرفت اثر ترانهٔ ما و من
که شکست شیشهٔ محفلت که صدا به رنگ خیال شد
ز حضور غیبت کامها همه راست زحمت مدّعا
تو چه بیدل از همه قطع کنکه وقوع رفت و محال شد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل عرفانی، تعیّن و دوگانگی من و ما را وهمی میداند که نقص و کمال و هیاهوی جهان از آن پدید میآید. شاعر خواننده را از دلبستگی به صورت و آینه، از باریکاندیشی بیحاصل و از خواهش بازمیدارد و به خاموشی، سوز دل و غیرت فرامیخواند. در پایان بیدل به خود سفارش میکند که از همه چیز دل ببرد، چون هر خواستنی رنج است و هرچه هست گذراست.
هوش مصنوعی: پندار کم و بیش و تعیّن (جدا دیدن خود از هستی مطلق) سرچشمهٔ نقص و کمال شد؛ چنانکه ماه نو برآمد و به بدر رسید و سپس کاست و دوباره هلال شد. یعنی کمال و نقص هر دو زادهٔ وهماند و پیوسته در گردشاند.
هوش مصنوعی: تو با صفای جلوهٔ حق همراه نشدی و حق عظمت او را نشناختی. در خیال آینه (عالم صورت) باختی، تا جمال اصلی از دست رفت و تنها تصویر و مثالی از آن ماند.
هوش مصنوعی: سحرگاهی از انجمن گذشتی و سر آستین را با ناز در هوا افشاندی. از بوی سایهٔ زلف سنبلمانندت، گل شمع مانند نافهٔ آهو خوشبو شد.
هوش مصنوعی: هوسِ من مانند نفسی از گریبان دل برآمد و به هوا رسید. تو گرهی از رشته گشودی و همین گشایش، شکستن تخم و پیدا شدن بال شد؛ یعنی رهایی تو مرا پرواز داد.
هوش مصنوعی: با سخن گفتن از من و ما کسی به نوای حقیقی دل نمیرسد. لذت این شکر را از ازل به امانت به زبان بسته سپردهاند؛ یعنی شیرینی معرفت در خاموشی است.
هوش مصنوعی: به سودای باریکاندیشی در سخن، گوهر صفا را بر زمین مکوب. ظرف چینی وقتی ترکی به باریکی مو برمیدارد، از این آسیب شرمنده است و به سفال بیارزش بدل میشود.
هوش مصنوعی: چند روزی زودتر از گرد و غبار لشکر زندگی بیرون برو. از کوشش دوران دومویی (پیری) بپرهیز، که پیری بر سر رستم هم هجوم آورد و او را مانند زال سپیدموی کرد.
هوش مصنوعی: شادی را در دل گداخته بجوی؛ زیرا در این سراب پررنج و جنونآمیز، جگر سوخته مانند عقیق بر لب تشنگان آب شد و زلال گشت. یعنی سوز دل خود سیرابی میآورد.
هوش مصنوعی: جای افسوس است که گوهر غیرت تو در افسردگی ماند و از رفتن بازایستاد. اگر اخگر تو خاموش شد و زغال گشت، شرمساری سیاهدلی را به جان بخر.
هوش مصنوعی: سحرِ سرای بینیازی و حیا حتی با نفسی هم به کسی پناه نمیبرد و چیزی نمیخواهد. پس چه خواهشی به طبع تو بال داد که لبخندت هم به درخواست بدل شد؟
هوش مصنوعی: تنها نفسی زدی و آوازهٔ من و ما سراسر جهان را گرفت. گویی شیشهٔ محفل تو شکست و صدای شکستنش رنگ خیال به خود گرفت؛ یعنی همهٔ این هیاهو خیالی بیش نیست.
هوش مصنوعی: چه در حضور و چه در غیبتِ کامروایی، رنج خواستن همیشه هست. ای بیدل، از همه چیز دل ببر، که هر آنچه رخ میداد گذشت و ناممکن شد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.