شمارهٔ ۹۷ - حدیث عهد و پیمان لشکر غازی، که در کام نهنگ اندر روند و دیدهٔ اژدر!
چو مرد آید برون از عهدهٔ عهد
به کارش بخت و دولت را بود جهد
نشیند اهل دولت را به سینه
چو می در جام و گوهر در خزینه
نماند چون بنفشه کز سر انجام
چو سرو راست ز آزادی برد نام
شکوه مرد در عهد درست است
مدان مرد، آنکه گاه عهد سست است
ز مردان راستی باید قلم وار
که گردد کار او را عهدهٔ کار
نگر غازی ملک را کز دل آراست
به عهد شاه خود چون راستی خواست
کلید راستی در شد به کارش
میسر گشت فتح کارزارش
شنیدم کز علاو الدین مغفور
دلش پنهان و عهدی داشت مستور
چو او شد زان وفاداری سرافراز
سرش گشت از جفا کاران سرانداز
چنین گفت آن که بود آگاهیش بیش
که بد غازی ملک در خانه خویش
چو بشنید این سخن کامد بران سوی
نه لشکر، بلکه دریای زمین شوی
طرب کرد از نشاط روزی بیش
چو گرگ غالب از بسیاری میش
سپاهش ار چه بود اندک نه بسیار
ولی بسیار اندک بود و پر کار
سواران بیشتر ز اقلیم بالا
نه هندوستانی و هندو و لالا
غزو ترک و مغل رومی و روسی
چو باز جره در جنگ خروسی
دگر تازک، خراسانی و پاک اصل
نگشته اصل بد، با اصل شان وصل
همه مردان رزم و کار کرده
غزاها با ملک بسیار کرده
بسی صفهای تاتاران شکسته
دل آن جمله خون خواران شکسته
خدنگ افگن پلان چست و چالاک
ز بیلک کرده سد آهنین چاک
گهی چون آسیا که کرده سوراخ
گهی چون شانه مو را کرده صد شاخ
ملک در پیش یک یک را طلب کرد
پس از دل قصه را مهمان لب کرد
که ما را چرخ پیش آورد کاری
که گردش هست، در وی، چرخ واری
کرا نیروی پیل است و دل شیر
که هم بازو شود با ما به شمشیر
نخست از خون خود خیزد چو لاله
پس از خون عدو شوید پیاله
تهٔ خنجر نهد اول سر خویش
کشد پس بر دگر سر خنجر خویش
بلی مردان بهر سازی و سوزی
کسان را پرورند از بهر روزی
بود هر روز عشرت را شماری
فتد ار بعد عمری کار زاری
به کاری ناید، ار، یاری در آن روز
به سوزش دل که نبود یار دل سوز
بود تیر از برای رزم نخچیر
تو بی آن، چوبهٔ دان چوبهٔ تیر
کمان گر بشکند هنگام پیکار،
«زهی!» کی یابد از لبهای سوفار!
بیائید آن که دارد کار با ما
شوید از عهد و پیمان یار با ما
شود گر عهدها محکم به سوگند
به کار جان شویم از جان کمربند
وگر یاری ندارد میل یاری
که دشوار است کار جان سپاری
درین یاری که دارد کار با من؟
دل من هست آخر یار من!
بدین دل کاهنین سدیست بر پای
کنم گرسد آهن باشد از جای
مرا یاور بس است و هم ترازو
دو بازوی من و تعویذ بازو
شنیدم بود رستم چیره دستی
که گاه حمله تنها صف شکستی
نه آن رستم ز من در کار پیش است
که هر کس رستمی در عهد خویش است
چو من بر نام یزدان تکیه کردم
یقین است آن که تنها چیره گردم
مراد من چو جز دین را فرج نیست
من و این کار بر غیری حرج نیست!
چو بشنیدند مردان سرافراز
ز مخدوم خود این حرف سر انداز
سراسر چون همه سرباز بودند
به روی خاک سرها باز بودند
پس آنگاه از سر سر بازی خویش
سر خود خدمتی بردند در پیش
فرو گفتند: کای سرور، سران را!
به زیر پای تو سر، سروران را!
همیشه باد سر یار کلاهت
کله گوشه کشیده سر به ماهت
سری کز دولتت عمری کله داشت
ز کارت چون توان اکنون نگه داشت؟
به سر بازی چو ما را مژده دادی
سر ما در کله ناید ز شادی
نه ما آن سرسری آریم پیشت
که ندهیم ار فتد سرهای خویشت
چه باشد یک سر ما زیر خنجر
هزاران پاره گردد جمله یک سر
زهر پاره جدا بر خیزد آواز
که باز از بهر تو کردیم سر باز
کمر بستیم و پیمان نیز بستیم
بران پیمان رگ جان نیز بستیم
که تا جان در تن است و سر به گردن
نخواهیم از درت سر دور کردن
چو ما را سر جدا گشت اندرین کار
تو دانی خواه صلح و خواه پیکار
سپه را چون وثیقت محکمی یافت
ملک را خاطر آن سو بی غمی یافت
به عزم کار محکم کرد بنیاد
که بنیاد بزرگی، محکمش باد!



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، امیرخسرو به وصف عهد و پیمان لشکر غازی میپردازد که در نبرد با دشمنان با شجاعت و وفاداری میجنگند. او به تعریف و تمجید از مردان راستین و با اراده میپردازد و بر اهمیت وفاداری به عهد تأکید میکند. حماسهای از تلاشها و فداکاریهای جنگجویان در میدان نبرد به تصویر کشیده شده و در نهایت، توفیق و پیروزی را نتیجهی جدیت و یکدلی آنها میداند. شعر به قوت و همبستگی لشکریان و ارادهای که برای فتح دارند، اشاره دارد و نشان میدهد که ایمان به کار و وفاداری به عهد، راهگشای پیروزی است.
هوش مصنوعی: هرگاه مرد از عهدهٔ پیمانش برآید و به آن وفا کند، بخت و دولت برای پیشرفت کار او میکوشند.
هوش مصنوعی: چنین کسی در دل بزرگان و صاحبان دولت جا میگیرد، مانند شراب که در جام و گوهر که در گنجینه جای دارد.
هوش مصنوعی: او در پایان کار مانند بنفشه سرافکنده نمیماند، بلکه مانند سرو راستقامت به آزادگی نامآور میشود.
هوش مصنوعی: شکوه و بزرگی مرد در درستی پیمان اوست. کسی را که هنگام پیمان سست است مرد مشمار.
هوش مصنوعی: مردان باید مانند قلم راست باشند تا از عهدهٔ کار برآیند و کارشان به سامان برسد.
هوش مصنوعی: غازی ملک را بنگر که از صمیم دل خود را آراست و در پیمانش با پادشاهش راستی و وفاداری را خواست.
هوش مصنوعی: راستی مانند کلیدی در کار او گشایش آورد و پیروزی در جنگ برایش ممکن شد.
هوش مصنوعی: شنیدهام که دل او با سلطان علاءالدین آمرزیده پیمانی پنهان و نهفته داشت.
هوش مصنوعی: چون از آن وفاداری سربلند شد، آمادهٔ آن شد که سر ستمکاران را بیندازد.
هوش مصنوعی: آگاهترین راوی چنین گفت که غازی ملک در آن هنگام در سرزمین و جایگاه خودش بود.
هوش مصنوعی: وقتی شنید که به سوی او نه لشکری، بلکه دریایی روان است که زمین را میشوید (یعنی سپاهی بسیار بزرگ میآید)،
هوش مصنوعی: از شادی بیش از هر روز دیگری شادمانی کرد، مانند گرگ چیره که از فراوانی گوسفندان شاد میشود.
هوش مصنوعی: سپاه او هرچند اندک بود، اما همان اندک بسیار کارآمد و کاری بود.
هوش مصنوعی: بیشتر سوارانش از سرزمینهای شمالی بودند، نه هندوستانی و هندو و غلام.
هوش مصنوعی: غزها و ترکان و مغولان و رومیان و روسها بودند که در جنگ مانند باز شکاری در برابر خروس بودند.
هوش مصنوعی: همچنین تاجیکان و خراسانیان پاکنژاد بودند که هیچ نژاد پستی با نژادشان نیامیخته بود.
هوش مصنوعی: همه مردان جنگآزموده و کارکشته بودند و همراه ملک جنگهای بسیاری با کافران کرده بودند.
هوش مصنوعی: صفهای بسیاری از تاتاران را شکسته و دل آن خونخواران را درهم شکسته بودند.
هوش مصنوعی: پهلوانانی تیرانداز، چابک و چالاک بودند که با پیکان تیر سدهای آهنین را میشکافتند.
هوش مصنوعی: تیرشان گاه چیزی را مانند سنگ آسیا سوراخ میکرد و گاه مانند شانه مو را صدشاخه میشکافت.
هوش مصنوعی: ملک یکایک آنان را نزد خود خواند و آنچه در دل داشت بر زبان آورد.
هوش مصنوعی: گفت: روزگار کاری پیش ما آورده است که در آن گردش و دگرگونیای مانند گردش چرخ هست.
هوش مصنوعی: کیست که نیروی پیل و دل شیر داشته باشد تا با ما در شمشیرزنی همدست شود؟
هوش مصنوعی: چنین کسی نخست مانند لاله از خون خود برمیخیزد و سپس جام را با خون دشمن میشوید.
هوش مصنوعی: نخست سر خود را زیر خنجر مینهد و سپس خنجرش را بر سر دیگران میکشد.
هوش مصنوعی: آری، مردان بزرگ برای هر ساز و سوز و هر سختی، کسانی را برای چنین روزی پرورش میدهند.
هوش مصنوعی: هر روز روز شادی و بزم است، تا آنکه پس از عمری روز جنگی پیش آید.
هوش مصنوعی: اگر در آن روز یاری به کار نیاید، دل از اینکه یار دلسوزی نیست میسوزد و افسوس میخورد.
هوش مصنوعی: تیر برای جنگ و شکار ساخته شده است. اگر در آن کار به کار نیاید، آن را تنها تکهچوبی بدان. یعنی یاری که در روز نیاز سودی ندارد، بیارزش است.
هوش مصنوعی: اگر کمان در هنگام جنگ بشکند، سوفار تیر دیگر «زه» نمییابد. «زه» هم به معنای زهِ کمان است و هم بانگ آفرین؛ یعنی بی کمانِ استوار، تیر نه به کار میآید و نه ستایشی میشنود.
هوش مصنوعی: غازی ملک به سپاه میگوید: هر کس با ما همراه است بیاید و با عهد و پیمان یار ما شود.
هوش مصنوعی: اگر پیمانها با سوگند استوار شود، برای این کارِ جانسپاری از جان کمر میبندیم و جان را فدا میکنیم.
هوش مصنوعی: و اگر یاری میل همراهی ندارد، عیبی نیست؛ چون جان سپردن کار دشواری است.
هوش مصنوعی: در این همراهی چه کسی با من است؟ سرانجام دل خودم یار من است.
هوش مصنوعی: با این دل که چون سدی آهنین استوار ایستاده است، حتی سد آهنین را هم از جا میکنم.
هوش مصنوعی: یاور و همتای من همین بس است: دو بازوی خودم و تعویذی که بر بازو بستهام.
هوش مصنوعی: شنیدهام رستم پهلوانی چیرهدست بود که در حمله بهتنهایی صف دشمن را میشکست.
هوش مصنوعی: آن رستم در کار از من جلوتر نیست، زیرا هر کس در روزگار خود رستمی است.
هوش مصنوعی: چون به نام خدا تکیه کردهام، یقین دارم که بهتنهایی هم پیروز میشوم.
هوش مصنوعی: چون مقصود من چیزی جز گشایش و یاری دین نیست، این کار بر عهدهٔ خود من است و بر دیگران تکلیف و گناهی نیست.
هوش مصنوعی: وقتی مردان سرافراز این سخنِ جانبازانه را از سرور خود شنیدند،
هوش مصنوعی: چون همه سرباز و جانفشان بودند، سرها را به نشانهٔ فرمانبری بر خاک نهادند.
هوش مصنوعی: آنگاه از سر جانفشانی، سرِ خود را چون پیشکشی پیش او آوردند.
هوش مصنوعی: گفتند: ای سرورِ سروران، سرِ بزرگان زیر پای توست.
هوش مصنوعی: همیشه کلاه سروری بر سرت بماند و گوشهٔ کلاهت تا ماه برافراشته باشد.
هوش مصنوعی: سری که سالها به دولت تو کلاه عزت داشته است، چگونه میتوان اکنون آن را از کار تو دریغ کرد؟
هوش مصنوعی: چون به ما مژدهٔ جانبازی دادی، از شادی سرمان در کلاه نمیگنجد.
هوش مصنوعی: ما سری سرسری و بیارزش پیش تو نمیآوریم که اگر جان تو به خطر افتد، آن را فدا نکنیم.
هوش مصنوعی: یک سرِ ما زیر خنجر چه ارزشی دارد؟ اگر همهٔ ما هزار پاره شویم، باکی نیست.
هوش مصنوعی: از هر پاره جداگانه بانگی برمیخیزد که باز هم برای تو سر باختیم.
هوش مصنوعی: کمر خدمت بستیم و پیمان هم بستیم و رگ جان خود را نیز به آن پیمان گره زدیم.
هوش مصنوعی: تا جان در تن و سر بر گردن داریم، سر از درگاه تو برنمیداریم.
هوش مصنوعی: اکنون که در این کار از سر خود گذشتهایم، اختیار با توست؛ خواه صلح کنی و خواه بجنگی.
هوش مصنوعی: وقتی ملک دید پیمان سپاه استوار است، از این بابت خاطرش آسوده شد.
هوش مصنوعی: با عزم استوار بنیاد کار را محکم کرد. شاعر دعا میکند که بنیاد بزرگیاش همیشه استوار بماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.