یکی را خانه بود آتش گرفته
دلش را شعلهٔ ناخوش گرفته
دوان با چشم گریان و دل ریش
به آب دیده میکشت آتش خویش
برو بگذشت، ناگه ، ابلهی مست
نمک خورده کبابی کرده بر دست
بدو گفت: ایکه آتش میکشی تند،
بیا! وین شعله چندانی مکن کند!
که من بر آتش اندازم کبابی،
ترا نیز اندرین باشد ثوابی!
همین است اندرین گفتار حالم
که خلق از من خوش و من در وبالم
تنم را، دهر، زان سو، روفته جای
دلم را، زین طرف، زنجیر در پای
نگه کن کاین کشاکش بر چه سانست
کاجل زانسو امل زینسو کشانست
سخن گر خود همه سحر مبین است
فراوان موم و اندک انگبین است
گلی نشکفت ازین خرم بهارم
که ضائع گشت روز و روزگارم
چو من آلوده دامن گل نباشد
سیه رو تر ز من بلبل نباشد
نگر تا چند ز افسون یافتم دام
که این طوطی نهد، آن بلبلم نام
رسانیدم سخن را تا بدان جای
که آنجا گم شود اندیشه را پای
نه در ملک عرب تیزیم کند است
که رخشم گاه نرم و گاه تند است
چو از نعت نبی تابد جمالم
به حسانی رضا ندهد کمالم
دری را خود دری شد باز بر من
که غیری را نزیبد ناز بر من
خدایم داد خود چندان معانی
که بگرفتم بساط این جهانی
ز دل سختی، تنم آئینه کردار
ازین سو روشن و زانسوی زنگار
گرفتم خود گرفت آفاق حرفم
بر آمد بر فلک نام شگرفم
چو سودم زین چو گاه رستگاری
نیابم زو، بری، جز شرمساری
چه خوش گردم کنون زین نغمه خوش
که پا کوباندم، فردا، بر آتش؟
دو مایه حاصل شعر است در دهر:
بهر دو نیست امید زمان بهر
یکی: مالی که سلطان بخشدد میر
دوم: نامی که گردد آسمان گیر
به چشمم، هر دو، در راه خطرناک
غباری دان، که این باد است و آن خاک
رهم شیب و فرازو، دید پر گرد
فرس هم کور، جولان چون توان کرد؟
چو این لاشه، به چاه افتد نگونسار
نه سلطان دست من گیرد، نه سالار
چو فردا از زمین بالا کنم پشت
چه باشم؟ خاکساری، باد در مشت!
خداوندی که ما را کار با اوست
بهر نیک و بدم گفتار با اوست
بود واجب، کازین نقش تباهم
بگرداند، به محشر، روسیاهم
برد در دوزخم با آتشین بند
گلو بسته دروغین دفتری چند!
دریغا! رهبر داننده در پیش
دل من هم بران گمراهی خویش!
چو من خود را زره یکسو فگندم
گنه بر دامن رهبر چه بندم؟!
ندیدم پی، بهر جانب که راندم
ز همراهان و رهبر، دور ماندم
مرا، این غول نفس دیو پندار
فگند، اندر خرابیهای بسیار
کنون زین بادیه تا کاروانم
مگر کرکس رساند استخوانم؟
ولی، با این همه، امیدوارم،
که غافل نیست «رهبر» از شمارم!
ز صالح، ناقه، گر تگ زد به فرسنگ
بر آرد ناقهٔ خود صالح از سنگ!
بزی، کاو راه جست از پیش و از پس
عصای راه او، چوب شبان بس!
شدم تسلیم، پس او داند و پیش
که من، این ره نیارم رفتن از خویش
بدو فضل خدایم کرد تسلیم
هم او صدق و یم بخشد به تعلیم
خداوندا، به سوئی ره نمایم
که با این رهنما، سوی تو آیم
همه کس، حاجتی آرند در پیش،
چه حاجت، من که گویم حاجت خویش
نمیخواهم ، ز تو، بخشی چو هر کس
تو خسرو را چه میبخشی، همان بس!!



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این حکایت، شخصی با آتشسوزی در خانهاش دست و پنجه نرم میکند و در تلاش است تا آتش را خاموش کند. در این حال، ابلهی مست به او پیشنهاد میدهد که به جای خاموش کردن آتش، کبابی بر آن بیفکند تا از این سو هم لذتی ببرد. این دیالوگ به نوعی بیانگر وضعیت معیشتی انسانها و مشکلات آنهاست و شاعر با استفاده از این تمثیل، به ناپایداری دنیا و بیمفهمومی زندگی اشاره دارد. همچنین، شخصیت اصلی به تفکر در مورد فناء و بقای خود و همچنین تقدیر خداوند میپردازد و در نهایت به این نتیجه میرسد که باید تسلیم اراده الهی باشد و به سوی خدا برود.
هوش مصنوعی: خانهٔ کسی آتش گرفته بود و دلش از این شعلهٔ ناگوار به درد آمده بود.
هوش مصنوعی: او با چشم گریان و دل زخمی میدوید و گویی با اشک چشم میکوشید آتش خانهاش را خاموش کند.
هوش مصنوعی: ناگهان نادانی مست از کنارش گذشت که کبابی نمکزده در دست داشت.
هوش مصنوعی: به صاحب خانه گفت: ای که با شتاب آتش را خاموش میکنی، صبر کن و این شعله را اینقدر فرو منشان.
هوش مصنوعی: تا من کبابم را روی این آتش بگذارم و تو هم از این کار ثوابی ببری.
هوش مصنوعی: حال من هم مانند همین حکایت است؛ مردم از من و سخنم لذت میبرند و من در رنج و گرفتاریام.
هوش مصنوعی: روزگار از یک سو جای تنم را در آن جهان آماده کرده است و از سوی دیگر دلم به زنجیر دلبستگیهای دنیا بسته است.
هوش مصنوعی: ببین این کشمکش چگونه است: مرگ مرا به آن سو میکشد و آرزو به این سو.
هوش مصنوعی: سخن، حتی اگر سراسر جادویی آشکار باشد، مانند کندویی است که موم بسیار و عسل اندکی دارد؛ یعنی سود حقیقیاش کم است.
هوش مصنوعی: از این بهار سرسبز سخن و عمر، گلی برایم نشکفت و روز و روزگارم تباه شد.
هوش مصنوعی: هیچ گلی به آلودهدامنی من نیست و هیچ بلبلی روسیاهتر از من نیست؛ یعنی با همهٔ سخنوری گناهکارم.
هوش مصنوعی: ببین که از افسون سخن چه دامهایی برای خود ساختم؛ یکی مرا طوطی میخواند و دیگری بلبل.
هوش مصنوعی: سخن را به جایی رساندم که اندیشه در آنجا راه گم میکند و از رفتن بازمیماند.
هوش مصنوعی: در قلمرو زبان عرب نیز تیزی و توانم کم نیست، زیرا مرکب سخنم گاه نرم و گاه تند میتازد.
هوش مصنوعی: چون در ستایش پیامبر هنرم جلوه میکند، کمالم راضی نمیشود که مانند حسان بن ثابت، شاعر پیامبر، هم به شمار آیم؛ یعنی خود را همپایهٔ او یا برتر میداند.
هوش مصنوعی: در شعر دری دری به رویم گشوده شد، چنانکه دیگری را نمیرسد که بر من فخر بفروشد.
هوش مصنوعی: خدا آنقدر معنا به من بخشید که بساط این جهان را فرا گرفتم.
هوش مصنوعی: به سبب سنگدلی، وجودم مانند آینه است؛ یک رویش روشن و روی دیگرش زنگار گرفته؛ یعنی ظاهر سخنم روشن است و باطنم تیره.
هوش مصنوعی: فرض کنیم سخنم همهٔ جهان را گرفت و نام شگفتم تا آسمان رسید.
هوش مصنوعی: چه سودی از این دارم، وقتی هنگام رستگاری از آن جز شرمساری حاصلی نیابم؟
هوش مصنوعی: اکنون از این نغمهٔ خوش چگونه شاد باشم، وقتی فردا در قیامت همین مرا بر آتش به پاکوبی وامیدارد؟
هوش مصنوعی: شعر در روزگار دو حاصل دارد و برای هیچیک از آن دو امید بهرهای در زمانه نیست.
هوش مصنوعی: یکی از آن دو بهره، مالی است که پادشاه یا امیر میبخشد و دیگری نامی که آوازهاش تا آسمان میرسد.
هوش مصنوعی: به نظر من این هر دو در راه پرخطر آخرت جز غباری نیستند؛ نام مانند باد است و مال مانند خاک.
هوش مصنوعی: راهم پر از فراز و نشیب است و دیدم را گرد گرفته و اسبم نیز کور است؛ در چنین حالی چگونه میتوان تاخت؟
هوش مصنوعی: وقتی این تن مردار در چاه گور سرنگون بیفتد، نه پادشاه دستم را میگیرد و نه امیر.
هوش مصنوعی: فردای قیامت که از خاک برخیزم، چه خواهم بود؟ خاکساری که در مشتش جز باد چیزی نیست.
هوش مصنوعی: خداوندی که سر و کار ما با اوست، دربارهٔ هر نیک و بدی که گفتهام با او باید پاسخ بدهم.
هوش مصنوعی: سزاوار است که به سبب این نقشهای تباه، یعنی شعرهای بیهوده، در روز رستاخیز مرا روسیاه کند.
هوش مصنوعی: و مرا با بندی آتشین به دوزخ ببرد، در حالی که چند دفتر شعر دروغین را به گردنم بستهاند.
هوش مصنوعی: افسوس که راهنمای دانا پیش رویم بود و باز دلم بر گمراهی خود پافشاری کرد.
هوش مصنوعی: وقتی خودم خود را از راه کنار انداختم، چرا گناه را به گردن راهنما بیندازم؟
هوش مصنوعی: به هر سو که رفتم نشانی از راه ندیدم و از همراهان و راهنما دور ماندم.
هوش مصنوعی: این غول نفس و دیو خیالپرستی مرا به ویرانیها و تباهیهای بسیار انداخت.
هوش مصنوعی: اکنون فاصلهٔ من از این بیابان تا کاروان چنان است که شاید فقط کرکس استخوانم را به آن برساند.
هوش مصنوعی: با این همه امیدوارم که راهنمای من، یعنی پیرم، از حساب و حال من غافل نیست.
هوش مصنوعی: اگر شتر از صالح فرسنگها بگریزد، صالح پیامبر شتر خود را دوباره از سنگ بیرون میآورد؛ یعنی پیر مرید گریخته را باز مییابد.
هوش مصنوعی: بزی که راه را از پیش و پس میجوید، چوبدستی چوپان برای راه بردن او کافی است.
هوش مصنوعی: تسلیم شدم، پس از این او میداند که مرا چگونه ببرد؛ زیرا من به نیروی خود نمیتوانم این راه را بروم.
هوش مصنوعی: لطف خدا مرا به او سپرد و هم او با آموزش خود به من صدق و یقین میبخشد.
هوش مصنوعی: خداوندا، مرا به راهی راهنمایی کن که همراه این راهنما به سوی تو بیایم.
هوش مصنوعی: همه نیازی را پیش تو میآورند؛ چه نیازی هست که من حاجت خود را بگویم؟ تو خود میدانی.
هوش مصنوعی: مانند دیگران بخششی خاص از تو نمیخواهم؛ هر چه به خسرو ببخشی همان برایش کافی است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.