اروند در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۳۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۰:
حافظ این غزل را در ستایش شیخ ابو اسحاق بعد از گریز از شیراز به اصفهان سروده و با توجه به استفاده رمزی از کلماتی مانند طره ی هندو(موی سیاه) منظور ایشان است و یا پهلو(ایهام به کنار و هم راد مردی و جوانمردی ) که از صفاتی است که به والی شیراز شیخ ابواسحاق میداده.
منبع: حافظ خراباتی،دکتر رکن الدین همایون فرّخ
منصور در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۱۴ دربارهٔ حافظ » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۶:
بین تا بتده و تابنده جناس زیبایی اتفاق افتاده است
شادی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۵۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۴:
متشکرم از شما عزیزان بابت نوشتن پی نوشت برای این شعر بسیار زیبا
ابوالفضل حدادی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۴۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۵۹:
در مورد سرودن این غزل در مناقب العارفین افلاکی [فصل 3 بند 21] این چنین آمده است:
ملک المدرّسین مولانا شمس الدین ملطی رحمة الله علیه، از کِبار یارانِ محرم بود و در انواعِ حِکَم مشارٌ الیه و متفقٌ علیه، روایت کرد که روزی مصحوبِ حضرت مولانا در باغِ جنیدالزمان، معروف الوقت، چلبی حُسام الدین بودیم و حضرت مولانا هر دو پای مبارک خود را در آبِ جوی کرده و معارف میفرمود. همچنان در اثنای کلام به اثنای صفات سلطان الفقرا مولانا شمس الدین تبریزی مشغول گشته، مدحهای بینهایت فرمود و خدمت مقبول الاقطاب بدرالدین ولدِ مدرّس رحمةالله که از اکابرِ کُمَّلِ اصحاب بود، در آن حالت آهی بکرد و گفت: زهی حیف، زهی دریغ. مولانا فرمود که چرا حیف و چه حیف و این حیف برکجاست و موجبِ حیف چیست و حیف در میانِ ما چه کار دارد؟ بدرالدین شرمسار گشته، سرنهاد و گفت: حیفم بر آن بود که خدمت مولانا شمسالدین تبریزی را درنیافتیم و از حضورِ پرنورِ او مستفید و بهرهمند نگشتیم و همهی تاسف و تلهّف بنده بدان سبب بود. همانا که حضرت مولانا ساعتی عظیم خاموش گشته و هیچ نگفت. بعد از آن فرمود که اگر به خدمت مولانا شمسالدین تبریزی، عظَّم اللهُ ذکرَه، نرسیدی، به روان مقدس پدرم، به کسی رسیدی که در هر تای موی او صد هزار شمس تبریزی آونگان است و در ادراکِ سرِّ سرِّ او حیران!
اصحاب شادیها کردند و سماع برخاست و حضرت مولانا این غزل آعاز فرمود:
گفت لبم ناگهان نام گل و گلستان
آمد آن گلعذار کوفت مرا بر دهان
گفت که سلطان منم جان گلستان منم
حضرت چون من شهی وآنگه یاد فلان
الی آخره. و گویند که قُربِ چهل روز چلبی بدرالدین رنجور و مهجور خفته بود، مستغفر گشته، صحت یافت، باز به عنایت مخصوص شیخ مشرف شد.
روفیا در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۱۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۲:
چشم استعاره برای یار سفر کرده است چه او به اندازه چشم ارزشمند، قابل اعتماد و بصیرت افزاست، و جهان بین است چون می توان از دریچه او جهان را دید، باز هم به همان دلایل ساده!
نورا در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۰۵ دربارهٔ فروغی بسطامی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹:
با سلام بر دوستان گرامی
در مورد ابات آخر این غزل زیبا، فکر میکنم هر شاعر بلکه هر انسانی شرایط خاص زمان خودش رو داره و انسان در طول زمانه که به رشد و تعالی می رسه، پس بهتر و شایسته تر اینه که روند و سیر تکاملی هر شخصیت دیده بشه و به یک نقطه از زمان و حال و احوال فرد توجه و قضاوت نکنیم.
احتدیث بسیاری از معصومین هست از جمله حضرت علی و امام باقر ع که ما را سفارش کرده اند تا به سخن گوش دهیم و نه به گوینده.
با آرزوی توفیق برای همه عزیزان
دکتر علیرضا محجوبیان لنگرودی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۲۳ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۸:
همچنانکه دوستان تذکار داده اند دو بیت از غزل افتاده است که ملاحت و زیبایی بسیار دارد و اندام واره های شعر بدون آن دو بیت چیزی کم دارد، گویی عروس شعر سعدی دو چشمش را ازدست داده است. یاحق
احمد در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۰۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۲ - عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت او:
ترک استثنا مرادم قسوتیست
تصحیح شود
ترک استثنا مرادم قسوتی است
haamed در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۴۹ دربارهٔ ملکالشعرا بهار » قطعات » شمارهٔ ۳ - تاریخ وفات ایرج میرزا:
قالب شعر اصلا به قطعه نمیخوره
این شعر غزل هست نه قطعه
rezasafari در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۴۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۴:
دربیت دوم، باتوجه به وزن شعر؛جهانی صحیح می نماید
باتشکر
سمیه در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۰۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۶:
لیست دموع عینی هذا لنا العلامه
معناش میشه: آیا این اشک چشمم نشانهای نیست؟
تلگرام طربستان در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۲۲ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۸۴ - سؤال کردن بهلول آن درویش را:
غلط:
خوانش بر هر گونهٔ آشی بود
درست:
خوانش پر هر گونهٔ آشی بود
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۳۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۰:
گرازین منزل ویران به سوی خانه روم
دگـر آنجـا که روم عـاقل و فرزانه روم
به سفررفتن یانرفتن خواجه ی شیراز حضرت "حافظ " درهاله ای ازابهام فرورفته ومستنداتِ تاریخی دراین مورد وجود ندارد ومصداق ِ"هرکسی برحَسَبِ فکر گمانی دارد"شده است! آنچه که ازدیوان آن حضرت استنباط می گردد این است که حافظ زیاداهل مسافرت نبوده، ویشتربه سیروسلوک معنوی توجّه داشته است. اوبه درستی دریافته بود که زندگی خودیک سفرمحض ومطلق است سفری که درغایت به هیچ منتهی می شود به جایی که درهیچ کجا وجودندارد! تمام نگرانیهاودلشوره های آدمی، مربوط به مقصد وهدفیست که خود تعیین می کند اگرآدمی هیچ هدف ومقصدی نداشته باشد خودبخود نگرانیها ودلهره ها نیزرنگ می بازند وفضایی حاصل می شود که به راحتی بتوان در لحظه وحال زندگی کرد وازمسیر لذّت کافی برد.
برای پی بردن به شأن نزول این غزل ،باید درنظرداشت که به رغم آنکه حافظ پرورش یافته ی مکتب قرآن بود بااینحال خیلی زود بارسیدن به سطحی از آگاهی، بسرعت بابازاندیشی، خودراازبندتعلّقات دینی ودنیوی،وهرآنچه که ازجامعه وخانواده تحمیل شده بود خلاص نمودوبه آزاداندیشی روی آورد. کاری که اغلب روشن ضمیران وجویندگان حقیقت، خودراملزم به انجام آن می کنند وباتخریب باورهاو اعتقادات مذهبی ،دینی وسنتی ،فضایی بازایجادمی کنند تابابرداشته شدن موانع رشدونموّ هوشیاری،به راحتی درهرزمان باافزایش آگاهی وبیداری،توانسته باشند نظرات متفاوت ومتضادرابپذیرند. ایمان راسخ واعتقادات محکم به هرچیزی فارغ ازدرست ونادرست بودن موضوع، باعث توقفِ جوینده شده وهیچ فضایی برای رشدونمو وشکوفایی باقی نمی گذارد.
ازآن به بعد بودکه نگرش حافظ نسبت به همه چیزشامل: چیستی وچرایی زندگی، مذهب،شریعت، آخرت ومهم ترازهمه "عشق" متحول گشت ونه تنهاراه او ازراه زاهدان ومتشرّعین جداشد بلکه دربسیاری ازجهات اوو زاهدان ومتشرّعین،مقابل یکدیگر قرارگرفتند. ودرنهایت حافظ ازسوی متشرّعین متعصّب به سبب زیرسئوال بردن قداستِ پوشالی آنها وآگاهسازی مردم درمظان اتهام تکفیر واقدام علیه امنیت ملی!قرارگرفته وبه یزدتبعید شد. اوگمان می کردکه شاه شجاع ودوستان درباریش به حرمت دوستی ورفاقت ازاو حمایت کرده ومانع ازاجرای حکم تبعید خواهندشد اماظاهرا شاه شجاع ویارانش فقط توانسته بودند حکم اعدام اورابه تبعیدو حصردرمنزل درشهر یزد تقلیل دهند.
در دیوان "حافظ" چند غزل هست که احتمالاً طیّ ِ این سفر اجباری سروده شده است. از جمله این غزل:
"منزل ویران" : اشاره به یزد دارد. گویندحتی هنوز هم باقیماندههای بافتِ قدیمی شهر که با خِشت و گِل ساخته شده ویـرانه به نظر میرسد و احساس دلتنگی به آدم دست میدهد و نیـز وجود خانهای به نام "زندان سکندر" باعث شده که یزد را منزل ویـرانه و زندان سکندر بنامند.
معنی بیت : اگر ازاین شهر ویـرانهی یـزدخلاصی یابم، اینبـار بـا حکمت و مصلحت اندیشی به شیـراز میروم تا دیگرباربه چنین بلایایی مبتلا نگردم.
حافظ گویی که رنج ومصیبتِ فراوانی تحمّل نموده وسرش به سنگ ِ ندامت خورده باشد می فرماید که اگر این تبعید به سلامتی به پایان رسد سعی می کنم پس ازاین با تعقّل رفتار کنم،مصلحت اندیشی کنم وبه تبلیغ باورها وعقایدِ خود نپردازم! لیکن باروحیّه ی عصیانگرانه ای که ازاو سُراغ داریم باتعقّل رفتارکردنِ او بعید بنظرمی رسد! مگرآنکه مصلحت اندیشی وباتعقّل رفتارکردن ِ اونیز معنا ومفهوم حافظانه ای داشته باشد!
خرّم آن روزکزین منزل ِ ویران بروم
راحتِ جان طلبم وزپی جانان بروم
🌿━━━━━━━━━━🌿
زین سفر گربسلامت به وطن بازرسم
نذرکردم که هم از راه به میخانه روم
"وطن" : اشاره به شیـراز
"نذر": یک اصطلاح شرعیست : تعهّدیست که بنده با خدا میبندد تا اگرآرزویش برآورده شود کارخیری مثل: توزیع غذا وکمک به مستمندان انجام دهد. در فقه وشریعت، نـذر شرایطی دارد ، از جمله اینکه : عمل به نـذر واجب است ، نـذر نبایـد مـنـکر و گناه باشد ، حتماً بعد از نیّت باید صیغهیِ نـذر بر زبان جاری شـود.
در اینجا می بینیم که حافظ نه تنها در"زمان ِتبعید" سرش به سنگ نخورده و دست از باورهایش برنداشته ،بلکه "نـذر" کرده قبل ازآنکه به خانه برسد اوّل به میکده رفته وبه شرابخواری بپردازد وسپس به منزل مراجعت کند! روشن است که "تبعید" نیز همانندِ تهدید وتکفیر نتوانسته، اورا واداربه تسلیم وشکست نماید. ضمن آنکه حافظ "نذر کردن" رانیز دراینجابه سُخره گرفته وبه متشرّعین دهن کجی می کند!.
مـعـنـی بـیـت : نذر کردهام که اگرازاین سفر به سلامت به شیراز برسم، قبل ازهرچیزیک راست به میخانه بروم وپس ازنوشیدن ِ شراب به منزل خود بروم!
تازمیخانه ومی نام ونشان خواهدبود
سرماخاک ره پیرمُغان خواهدبود.
🌿━━━━━━━━━━🌿
تابگویم که چه کشفم شدازین سیروسلوک
بـه دَرِ صـومـعه با بـَربط و پـیمانه روم
"کشف شدن" : آشکار شدن
"سیر": گردش ، سفـر
"سلوک" : رفتار کنترل شده
"سیر وسلوک" : در مسیر کسب ِدانش ومعرفت و رسیدن به مقامات معنوی تلاش کردن. سیروسلوک حافظ نیزباسیروسلوکهای معمول عارفانه متفاوت ومنحصربفرد است. چنانکه دراینجانیزحافظ، این مدت زمان تبعید وسفراجباری رافرصتی برای سیروسلوک تبدیل کرده وبه رشدونموّ معنوی پرداخته است.
"صومعه" درنظرگاهِ حافظ مکان خوشنام نیست، درآنجا خرقه پوشانی تجمّع کرده اند که ریاکار و فریبکارند! تنها جایی که درنظرگاه ِ حافظ ازاعتبارمعنوی برخورداراست میخانه،دیرمُغان و خرابات است. تنها دریکی دوغزل از"صومعه" به نیکی یادکرده است. قطعاً درآنهانیز صومعه ی خرقه پوشان مدِّ نظرنبوده بلکه صومعه ای رامتصوّرشده که در "عالـَم قـُدس" جای دارد نه درروی زمین:
صـوفی صـومعهی عالـَم قـُدسم لیکن
حالـیا دیر مـُغـان ست حـوالتگـاهم
"بـربط" :آلت موسیقی
مـعـنـی بـیـت : درادامه یِ بیتِ قبلی می فرماید: پس ازآنکه به میخانه رفتم وسرمست شدم، غزلخوان وپایکوبان باآهنگ موسیقی وپیمانه ی شراب دردست، به سوی صومعه حرکت می کنم وخرقه پوشان وصوفیان را ازکشفیّاتی که درطول مدّتِ تبعید به دست آوردم آگاه می سازم.
حافظ بخیل وحسود نیست هرچه بدست می آوردسخاوتمندانه وبی هیچ منّتی بامردم درمیان می گذارد. اونیک می داند که زندگانی آدمی بسته به میزان آگاهیست وآگاهی نقش کلیدی درسعادت یا سیه بختی هرکس دارد.
همچوجم جُرعه ی مانوش که سرِّدوجهان
پرتو ِ جام ِجهان بین دَهدَت آگاهی
🌿━━━━━━━━━━🌿
آشنایان ره عشـق گرم خون بخورند
ناکسم گربه شکایت سوی بیگانه روم
"گرم خون بخورند" : اگرهم خونم رابریزند یا اگرهم زَجرم دهند وخون ِدل به خوردِ من بدهند.
حافظ عشق را آنقدرگرامی وعزیز ومقدّس می داند که هرزیان وخسارتی که ببیند وبگونه ای مرتبط باعشق باشد، آن خسارت را نعمت می داند ودرمقام جبران زیان برنمی آید ازاین رومی فرماید:
اگرازاطرافیانم یاهمفکرانم یاهرکسی دیگرکه باعشق آشناهست به من ضرروزیانی برساند یاحتّی بخواهد خونم رابریزد ویاآنقدرزجر واندوه دهد که باعثِ خون شدن دلم گردد، به حُرمتِ اینکه باعشق آشناست اوراخواهم بخشید. نامرد وناجوانمردم اگر بخواهم از چنین کسی گله و شکایت به یک غریبه بروم.
غریبه درنظرگاهِ حافظ کسی هست که باعشق بیگانه هست حتّی اگرنزدیکترین خویشاوند نیزبوده باشد نامَحرم وغریبه هست!
تانگردی آشنا زین پرده رمزی نشنوی
گوش نامَحرم نباشد جای پیغام سروش
🌿━━━━━━━━━━🌿
بعد ازین دست من وزلف چوزنجیرنگار
چند وچـند از پی کام دل دیوانه روم ؟!
حافظ درخیال تصوّرمی کند که ازاین سفر بسلامت به منزل رسیده، اوّل مستقیم به میکده سری زده،سپس بابربط وپیمانه به صومعه رفته تا ازکشف وشهودی که درطول ِ تحمّل ِ تبعید داشته به خرقه پوشان بازگوکرده است. حالا تصمیم می گیرد دیگر زلفِ یار را رها نکند وتاپایان عمر درسعادت ونیکبختی درپناه زلف یارزندگی کند.
"دست به زلف رسیدن" نشانهی وصال و برطرف شدن هجران است
مـعـنـی بـیـت : بعد از بازگشت از سفر دست دل در حلقه های زنجیرزلفِ معشوق خواهم کرد وهیچ کارباطل و حاشیه ای یا ازروی هوا وهوس انجام نخواهم داد. فقط بعد از این باید کنار معشوقم باشم و از وصال اوبهرمندگردم. دیگر بطلالت وبیهودگی بس است ازامروزکارخواهم کرد.
کام خود آخرعمرازمِی ومعشوق بگیر
حیفِ اوقات که یکسربه بطالت برود.
🌿━━━━━━━━━━🌿
گـر بـبینم خم ابروی چو محرابش باز
سجدهی شـُکرکنم وز پی شـُکرانه روم
"باز" دراینجا هم به معنایِ گشادگی ِ ابروکه نشانه یِ رضایتِ دوست است، هم به معنای دوباره هست.
مـعـنـی بـیت : اگرقسمت شود ودستِ دل درحلقه های زنجیرزلفِ یارببندم، اگرمحرابِ ابروان معشوق را دوباره ببینم، اگر گره برابروی یار نبینم واورا سرحال ودرحالِ رضایتِ خاطرببینم، من به منتهای آرزو می رسم ودیگر خوشبخت وکامروا می گردم. درآنصورت به میمنتِ این اتّفاق ودرمقام شکرگزاری ،پیشانی برخاک می نهم وسجده ی شُکرمی گزارم وهمواره لحظاتِ خودرا به سپاسگزاری وشکرکردن سپری می کنم.
خوش کردیاوری فلکت روز داوری
تاشُکرچون کنیُّ وچه شکرانه آوری
🌿━━━━━━━━━━🌿
خـُرّم آن دم کـه چـو حافظ بـه تولاّی وزیر
سرخوش از میکده بـا دوست به کاشانه روم
حافظ معمولاً دربیتِ پایانی، خودرا ازنگاهِ دیگران موردِ تجزیه تحلیل وارزیابی قرارمی دهد واز زاویه ی یک شخصی دیگر خودرا نگاه می کند.
"تولاّ" : دوستی و عنایت ،توجّه و محبّت
معنی بیت:
ای خوش آن لحظهای که سَرمست وشادان، دوشادوش دوست صمیمی ورفیق ِ شفیق (احتمالاً منظور"خواجه جلال الدین تورانشاه" است که باحافظ اُنس واُلفتی عاطفی داشته) ازمیخانه بسوی خانه روان گردم وبا اودوباره مجلس انسی برپانموده وبه عیش ونوش بپردازم.
نه حافظ می کندتنهادعای خواجه تورانشاه
زمدح آصفی خواهد جهان عیدیّ ونوروزی
حسین در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۱۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۳:
لطفا صاحب نظران معنی کامل بیت گر به نزهتگه ارواح برد بوی تو باد
عقل و جان گوهر هستی به نثار افشانند رو بفرمایند.
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۰۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۲:
گر بُـوَد عمر به میخانه رسم بار دگـر
بـجز از خدمت رنـدان نکنم کار دگـر
میخانه : میکده
رنـد : پاکباخته ی پاک باطن ِ پاک پندارکه ظاهرش گناهکار ،خطاکار وبی قید وبنداست. درست نقطه مقابلِ زاهد که ظاهری آباد، آراسته، پاکیزه دارد لیکن دارای ِ باطنی خراب،پریشان وکثیف دارد......
میخانه ، میکده ، دیرمغان تنها مکان ِ موردِ قبول ِ حافظ برای پالایش ِ درون وتمرین ِ راستی ودرستیست.
میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجاشراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.
باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسل به باده های دست ساز خودشده است. .
میکده ی عشق برخلاف میکده هایی که به دست انسان ساخته شده ساختمان وبنای مشخصی نداردو درتمام کائنات گسترده وبرقرار هست.
گواراترین وگیراترین شراب این میکده، شراب عشق است. البته عشق نه به معنای امروزی که کاملاتحریف شده ومفهوم اصلی خودراازدست داده است. اغلب رابطه های به اصطلاح عاشقانه که درمیان مردم رواج دارند خالی ازعشق بوده وبه پشتوانه ی نیازهای جنسی ویاگریزازتنهایی وپناه آوردن به دیگریست. درچنین عشق های کذایی هریک ازطرفین سعی درتصاحب ومالکیت یکدیگر دارند وآزادی همدیگرراتباه ساخته وطرف مقابل رازندانی خویش می کنندوسپس انتظاربیهوده دارندکه عشق بین آنهاتداوم داشته باشدغافل ازاینکه عشق بین زندانی وزندانبان امریست محال ومضحک، وخیلی زود تبدیل به انزجارمی گردد.
درعشق حقیقی که نه ازبلوغ جنسی بلکه ازبلوغ روحی، آگاهی وغنای درونی نشٱت می گیرد تصاحب کردن وتملیک وجودندارد وبجای آن بخشیدن ورهاکردن ومحبت بی قیدوشرط است که تداوم رابطه رامیسر وجاودانه می سازد.
دراین چنین عشقی، درجریان ملاقاتهای عاشق ومعشوق شرابی گیراو گوارا به عمل می آید بدین معناکه وقتی یک عاشق صادق درمحضرمعشوق حضورپیدامی کند زمان متوقف شده و بین آنهااتفاق غریبی رخ می دهد، به هر دوی آنها ازغیب چیزی اعطامیگرددوهردو رابه غایتِ خوشی وسرورمی رساند.
🌿━━━━━━🌿
دراین میکده ی باده ی ناب وخوشگواردیگریست که درجریان وارستگی ورهاییِ بی باکانه، ازبندهای تعلقات دینی ودنیوی حاصل می شود ورند وسالک راه راد مسیرجستجوی حقیقت، سرخوش وسرمست می سازد .
هرکسی که یکبار یک جرعه ازاین باده ی ناب وازاین شراب گوارا بچشد تاآخرعمر درحالتی سرورانگیز وسرمستی بسر خواهدبرد وهرگز میلی به بیداری وهشیاری پیدانخواهدنمود چراکه این مستی، خودنوعی هشیاری ناب واین نوع خوشی، حالتی از دانایی وآگاهی درسطحی فراتراز حدمعمول است.
به هیچ دورنخواهندیافت هشیارش
چنین که حافظ مامست باده ی ازل است
اما به رغم این تفاوتهای بنیادی، هردومیکده ی «حقیقی ومجازی» وجه مشترکات زیادی دارند:
هردو درمقابل مسجدوکنشت وصومعه قراردارند. چرا که این مکانها دراغلب دوران به ویژه دردوران زندگانی حضرت حافظ، محلی برای نمایش، ریاکاری وتظاهرو تزویر بودند چنانکه امروزه نیزهستندو مابه عینه شاهداین اتفاق هستیم.
محصولات هردومیکده «شراب وباده» هست. درهردومیکده ساقیان زیباروی خوش مشرب، مشغول خدمت رسانی بوده وازمشتریان پذیرایی می نمایند. با جامهای شراب وپیاله های باده، غم ازدل آنهازدوده وچهره هایشان راازشادمانی ارغوانی می کنند.
درهردو میکده پیری باتجربه وروشن ضمیر حضور دارد ومیگساران راهدایت وراهنمایی می کند. منیّت وتکبرو خودخواهی به محض ورود به هردومیکده ناپدید ومستی وراستی برجسته ونمایان می گرددوالی آخر...
🌿━━━━━━🌿
به واسطه ی همین اشتراکات، حافظ فرزانه ازروی رندی وشیرینکاری، دراغلب غزلها این دومیکده رادرهم ادغام نموده تاذهن مخاطبین خودرا به کاویدن درلایه های تودرتوی معناهاترغیب وتحریک نموده وبه چالش کشیده باشد. دراثراین شیرینکاریهاست که شعروسبک بیان وقلم حافظ، ازسایرشاعران متفاوت ومتمایز شده است.
حافظ به عمد چنین شرایطی راایجادنموده تا هیچ یک ازمخاطبین وخوانندگان غزلهای او، ازاین درگاه دست خالی وناامید برنگردندو عارف وعامی بااندکی کاوش در لایه های سطحی وزیرینی معنا، به فراخور درک وفهم خویش، توانسته باشند از گوهرهای گفتارو مرجانهای ارزشمندِ معانی بهره مندگردند
معنی بیت :
اگرفرصت داشته باشم واگر عمری باقی باشد و یکبار دیگر توفیقِ حضور در میخانه را پیداکنم،غیر از خدمتگزاری به رندان پاکباطن ِ بی ریا به کاردیگری نخواهم پرداخت.
حافظ طریق عشقبازی راآگاهانه وباتحقیق انتخاب نموده و عبادت وبندگی را درعشق ورزی وخدمت به خَلق می داندوبه عبادتِ عابدان وزاهدان اعتقادی ندارد چراکه این بظاهرمومنان،بدترین دروغ گویان هستند آنها خدایی رامی پرستند که نمی شناسند! آنها درباره ی دینی که جامعه وخانواده به آنهاتحمیل کرده هیچ تحقیق وتفحّصی ننموده اند! عبادتهای آنان به قصدمنافع شخصی وفریب دیگران است.
به کوی میکده هرسالکی که ره دانست
دری دگر زدن اندیشه ی تبه دانست
🌿━━━━━━🌿
خُرَّم آن روز که با دیدهی گریـان بـروم
تـا زنم آب ، درِ میکـده یـک بـار دگر
خرّم : ای خوش، چه خوش است.
حافظ از"با دیدهی گریان بروم" سه معنی گرفته است : 1- به خاطر مدّتی که از میخانه دوربوده است.(احتمالاً این غزل نیز درزمان تبعید به یزد سروده شده است.زیرا فَحوای کلام بیانگر شرایطِ زندگی اجباری دریزد است. 2- به خاطر شوق رسیدن به میخانه(باتوّجه به واژه ی خرّم) 3- به خاطر رفت و روب و آبپاشی میخانه چشمانش را پُرآب کرده است.
معنی بیت : ای خوش آن روزی که با چشم های اشکبار(بادرنظرگرفتن ِهرسه مورد) به میخانه بروم و یکبار دیگر جلوی میخانه را با اشکهایم آبپاشی کنم.
حافظ راهِ خودراپیدا کرده وتمام تلاش وکوشش خودرا دراین راه(عشق ورزی وپرهیزازریا وتزویر بکارگرفته ونه تنها تبعید وتکفیر که هیچ چیز جلودار او نیست.
تااَبدبوی محبّت به مشامش نرسد
هرکه خاکِ درمیخانه به رُخساره نرفت
🌿━━━━━━🌿
معرفت نیست در این قوم خدارا سببی
تـا بـرم گوهر خود را بـه خریـدار دگـر
معرفت :ادب ودانش، شناخت، درک وآگاهی
قوم : گروه ، ایل و طایفه
حافظ دریزد دچار رنج ومشقّاتِ زیادی شد. تبلیغات ِ منفی وشایع شدن ِ خبرخروج ازشریعت وموردِ تکفیر قرارگرفتنِ حافظ، فضای سنگین وسختی ایجاد کرده بود وبه همین سبب استقبال ِ چندانی ازوی وباورها ،اعتقادات ویافته های ارزشمندش صورت نگرفت.
منظور از "قوم" حاکمیت متعصّب مذهبی، خرقه پوشان ،صوفیان و مدّعیان یکسویه نگرست که جزخود، دگراندیشان راناحق ومستوجبِ مرگ می دانند. همین متعصّبان خشکه مغز هستند که امروزه با لقبِ داعش ظهورکرده وجزخودشان تمام اندیشه ها وافکارها راباطل می شمارند وچه خونهایی که برای خشنودی ورضایت خداوند می ریزند!!!
تصوّرکنید درآن روزگاران که تفکّر داعشی حاکمیّت داشته، چه مصایب ومشقّاتی برسرروشنفکرانی مثل حافظ می آورده اند؟! باید دربرابرشهامت وشجاعتِ حافظ درمبارزه با قشری نگری ِ ،تعصّبِ خشک ، تزویر وریاکاری، سرتعظیم فرودآورد، اواسطوره ی همیشه جاویدِ تاریخ انسانیت وآزادگیست.
معنی بیت : این قوم خشک مغز ومتعصّب، خودرابه خواب زده ونمی خواهندبیدارشوند! اینها ظرفیّت ِ پذیرش ِاندیشه های نو را ندارند. این طایفه توان این راندارد که تلقیناتِ گذشتگان راکنار گذاشته واز زاویه ای دیگر به زندگی، انسانیّت وعشق نگاه کنند! محض ِ رضایِ خدا سببی فراهم سازید تا من ازاین وضعیّت نجات پیداکرده وتوانسته باشم اندیشه های نابِ انسانی ام را،هنر ونبوغ ِ ارزشمندم را به گوهر شناسان (قدرشناسان) دیگر ارائه کنم.
متاسّفانه این موضوع که: "هرچه بیشتر بفهمی بیشتر دچار عذاب ورنج می شوی" قانون نانوشته ایست که درهمه ی روزگاران قربانی گرفته وهمچنان می گیرد! حافظ نیز یکی ازاین قربانیان است هم اوکه جلوتراززمان ِ خویش بود، اوکه فراترازعلوم زمانه رامی دانست شاهین چالاک طبع او که درفراخنای آسمان اندیشه، بالاترازهمه به پروازدرمی آمد، باهوشمندی، نیرنگ وحُقّه های فریبکاران راتشخیص می داد وازاین بابت که چرا مردم علیهِ آنها نمی شورند خون ِ دلها می خورده است.! اوآرزومندِ خَلقی بیدار ومردمی روشن فکربود تا خریدار گوهرهای ارزشمندوکمیابش باشند.
ای کاش درآن هنگامه،کسی سرفرا گوش ِ نازنینِ حافظ می آورد وبه آواز ِحزین،این بیت ازشعرخودِ اورا به اویادآورمی شد تااندکی ازدردها وآلام ِ اوکاسته باشد:
گوهرجام جم ازکانِ جهانی دگراست
توتمنّا زگِل کوزه گران می داری!!
🌿━━━━━━🌿
یاراگررفت وحق ِصحبتِ دیرین نشناخت
حاشَ لِلّه کـه روم من ز پی یـار دگــر
حاشَ لِلّه : به معنی ِ امکان ندارد،هیهات
عاشقی راباید ازحافظ آموخت، اورسول ِ عشق است و انتظاری غیرازاین ازوی نیست معشوق هرکاری کند حُکم ازآن اوست عاشق فقط بایداظهارنیاز کند وناز معشوق را بکشد.
معنی بیت : اگرمعشوق نسبت به من بی توجّهی کرد ومرا ترک کرد، گِله وشکایتی نیست. هرچه فرمان اوباشد همان درست است. معشوق اگرحقّ دوستی و نشست و برخاست های گذشته را رعایت نکرد و قدرش ندانست مُختار است. من ِ عاشق، فقط وظیفه دارم عشق ورزی کنم امکان ندارد که من به جای دوست غیری بگزینم.
اگربرجای من غیری گُزیند دوست حاکم اوست
حرامم باداگرمن جان به جای دوست بگزینم!
🌿━━━━━━🌿
گر مُساعِد شودم دایـرهی چرخ کبـود
هم به دست آورمش باز به پرگار دگر
مُساعدشودم : سازگارشود مرا، موافقِ خواستِ من گردد
دایرهی چرخ کبود :روزگار،زمانه، چرخ ِفلکِ نیلگون
پَرگار: وسیله ای مهندسی جهتِ ترسیم دایره، کنایه ازدوران وحرکتِ دورخویش، "پَرگارفلک": دور ِ فلک، حافظ دراینجا معنای حرکت ، تدبیر و چاره اندیشی را ازپَرگارگرفته است.
بازهم واژگان خویشاوندان ِ یکدیگرند. بین ؛ دایره ، چرخ و پَرگار ایهام ِتناسب وپیوندمعنایی برقرار است .
معنی بیت : اگر چرخش ِروزگار با خواست من سر سازگاری داشته باشد،امیدوارم دردوره ای دیگر، دوباره یار را به دست بیاورم. حافظ هرگز امید وایمان ِ خویش را دررسیدن به سرمنزل مقصود وبه دست آوردن دامن دوست ازدست نمی دهد.
گربادِ فتنه هردوجهان را به هم زند
ما وچراغ چشم ورهِ انتظار دوست!
🌿━━━━━━🌿
عافیت میطلبد خاطرم اَر بگذارند
غمزهی شوخش وآن طرّهی طَرّاردگر
عافیت : تندرستی وسلامتی، آرامش ِ ِخاطر
غَمزه : عشوه ،کرشمه ، حرکاتِ دلبرانه ی چشم و ابرو و صورت ازجانبِ معشوق
طُـرّه : بخشی ازموی ِسر که روی پیشانی ریزند.
طَـرّار : دزد وراهزن
معنی بیت : خاطری آسوده آرزومندم، به آرامش نیازمُبرم دارم. دلم می خواهد اندکی بیاسایم لیکن غمزه وعشوه ی دلربای معشوق و زلفِ رهزن ِ یار، راحتم نمی گذارند، حرکاتِ دلبرانه ی چشم وابروی یارتحریکم می کنند وپریشان خاطرم می سازند.
حُسن ِخُلقی زخدامی طلبم خوی تورا
تا دگر خاطر ما از تو پریشان نشود.
🌿━━━━━━🌿
رازسربستهیما بینکه بدَستان گفتند
هر زمان با دَف و نی بر سر بازار دگر
دَستان : سرود ، نغمه
ازقدیم گفته اند عشق وسرفه رانمی توان پنهان کرد! رنگِ رُخسار عاشق خبرازسِرّ ضمیر می دهد ودرو دیوارگواهی می دهند که اتّفاقی افتاده است!
عشق حافظ نیزازمقوله یِ "عشق رسواییِ مَحض است حاشانشود" خارج نیست وبه رغم تلاشهایی که درپنهان کردن عشق صرف نموده، رازش بَرمَلا شده است.
معنی بیت : راز ِ پوشیده وپنهانِ عاشقی ِ ما را ببینید که چگونه از پَرده برون افتاده ومردم آن را با سازودُهُل بر سر هرکوچه و بازار میخوانند!
سِرّسودای تودرسینه بماندی پنهان
چشم ِتَردامن اگرفاش نکردی رازم
🌿━━━━━━🌿
هردم از درد بنالم که فلک هرساعت
کـنــدم قـصد دل ریش به آزار دگر
ریش : مجروح ، زخمی
معنی بیت : هرلحظه، دایماً از این دردومصیبت ناله و افغان دارم که روزگار، موافق باخواستِ من نیست، هر لحظه با آزاری دیگر، دل مجروحم را آزرده خاطرمی سازد!
عاشق تازمانی که درآغوش معشوق آرام نگیرد رضایت خاطرپیدانمی کند وبیتاب وبیقرار درتب وتاب می سوزد ومی سازد.
تاشدم حلقه بگوش درمیخانه ی عشق
هر دم آید غمی از نو به مبارکبادم
🌿━━━━━━🌿
بازگویم نه دراین واقعه حافظ تنهاست
غرقه گشتند در این بـادیـه بسیار دگـر
واقعه : همان ماجرای عشق ورزیست
بادیه : بیابان بی آب و علف
غرقهگشتند : غرق شدند، دراینجاجان سپردن فنا گشتن است.
معنی بیت : با خودمی گویم که دراین ماجرا، من تنهانیستم که دچار غم واندوه ورنج شده ام. این حادثهی جانسوز عشق برای خیلی ازکسان دیگر اتّفاق افتاده است. حافظ تنها نیست بلکه بسیاری دیگر نیزهمچون من درگیراین جریان رازآلود هستندودر بیابان بی آب و علف هجران و حیرانی فنا شدهاند.
نه من برای آن گل ِعارض غزل سرایم وبس
که عندلیبِ توازهرطرف هزارانند.
جاوید در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۱۹ دربارهٔ فخرالدین اسعد گرگانی » ویس و رامین » بخش ۶۵ - نامهٔ پنجم اندر جفا بردن از دوست:
با درود خدمت خانم رضایی
متنون کهن و دانشگاه های معتبر اروپایی به اتفاق "ساری" ذکر کردند. همین رفرنس هم مربوط به دانشگاه فرانکفورت هست که ساری ذکر کرده.
از نظر شعر هم ساری و تکرار ساری و سواری و ساری در بیت بعد نشان دهنده اینه که برای زیبایی و روانی اثر کلمه آمل نمیتونه درست باشه.
ویس و رامین به تصحیح ماگالی تودوا و الکساندر گواخاریا که توسط بنیاد فرهنگ ایران و زیر نظر پرویز ناتل خانلری در دهه چهل خورشیدی در چاپخانه زر چاپ شده هم "ساری" ذکر شده است.
در مجموع آوردن نام آمل متاخر است و سابقه تاریخی ندارد.
ممنون
سهیل قاسمی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۰۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴:
@گمنام1
تشکر. موافقم. به شرط این که وجهه مستحسن (جنبه مثبت) از زیبا و دلربا و فریبا را در نظر نگیریم! وجه فریبندگی و... را در نظر بگیریم.
جمشید در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۵۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم » بخش ۶۴ - باز جواب گفتن ابلیس معاویه را:
نگاه حضرت مولانا در این شعر به شیطان بسیار جالب بود و نشان می دهد می شود همه ذرات کائنات را جزیی از وجود خدا دانست که به اقتضای زمان به آنها وظایفی محول گردیده است و ان کسی سعادتمند است که وظیفه خود را به خوبی به انجام برساند
سلیمی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۴۵ دربارهٔ رضیالدین آرتیمانی » ساقینامه:
با عرض سلام وادب خدمت دست اندرکاران سایت وزین گنجور.
واقعا این ساقی نامه که به صورت مثنوی سروده شده است دارایی مضامین فوقالعاده عالی وبی نظیر است اما مدح شاه عباس در خاتمه آن کمی به ابهت محتوایی آن لطمه زده ولی در عین الحق والانصاف بسیار پر محتوا است.
چند اشتباه لفظی در تایپ آن وجود دارد که تعداد از آنها را دوستان دیگر یاد آوری کرده اند من فقط بدون اشتباه لفظی اشاره می کنم:
1 انده که به نطر میرسد ثبت درست آن اندوه باشد
2 مئی که ثبت درست آن می ای باید باشد.
لیلا در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۳ دربارهٔ ملکالشعرا بهار » غزلیات » شمارهٔ ۱۰۰: