آرش کریمی در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۰۹ دربارهٔ کسایی » دیوان اشعار » غزل:

نامه در بیت سوم از نظر عرفانی به نامه اعمال انسان در قیامت اشاره دارد که یا سفید است یا سیاه که با توجه به روی سپید و زلف سیاه معشوق شاعر آن را بگونه ای می آورد که گویی نامه اعمال عاشق با وجود معشوق هم سفید(خوب و صواب ) و هم سیاه(پر از حیرت و شگفتی) است.

ناصر در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۵۰ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۸:

کدام شعر درست است؟

Golnar Riahi در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۲۰ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۴۰ - حکایت محمد خوارزمشاه کی شهر سبزوار کی همه رافضی باشند به جنگ بگرفت اما جان خواستند گفت آنگه امان دهم کی ازین شهر پیش من به هدیه ابوبکر نامی بیارید:

بیت (تختهٔ مرده‌کشان بفراشتند
وان ابوبکر مرا برداشتند) در کلاله خاور و نیکلسون
تختهٔ مرده‌کشان بفراشتند
"بر کتف بوبکر را برداشتند" درج شده
همچنین بیت بعدی خوارمشاه به خوارزمشاه تصحیح شود

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۵۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۱۱:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

عاشق روی جوانی خوش ونوخاسته ام ​​​​​​​

وزخدا دولت این غم به دعاخواسته ام

خوش : مَه روی و دل ستانده، دلـپسند

نوخاسته : نـوباوه ، نـورسیده ، تازه به سنّ بلوغ رسیده

"دولتِ این غم" یعنی آنقدرمشتاق ِاین عشقبازی وعلاقمندی هستم که غم واَندوهِ این ماجرا رانیز دوست دارم برای من "دولت غم عشق " به معنای ثروت سعادت ورستگاریست. غم عشق باغم بی پولی وغم نداشتن خانه وماشین وغیره تفاوت دارد. غم عشق درذات خود شادمانی وشعفی روح پرور دارد.

چون غمت را نتوان یافت مگردردل شاد

ما به امیّد ِ غمت خاطرشادی طلبیم!

عشق اگرصمیمانه ،صادقانه ،قلبی وبدورازهوا وهوسرانی باشد،غم واندوه وناله های عاشق، مثل ِ غمهای دنیوی آزارَنده وعذاب آور نیست، شادیبخش وگشاینده ی دل است..........

غمی مطبوع، روح افزا و دلپذیر است آنچنان که غم ِعشق ازشادی ِدنیوی دلگشاتراست. در بعضی نسخه ها وزخدا شادی این غم به دعا خواسته ام آمده ،ولی بنظر چنین می رسد که "دولتِ این غم" حافظانه تراست. گرچه درمعنا تفاوتِ چندانی ندارند.

"جوانی" نمادِ طراوت وتازگی، زیبایی و زمان مناسبِ عشقبازیست .

معنی بیت : شیدا وشیفته‌ی چهره‌ی جوانی تازه قدکشیده هستم و دردعاها ورازونیازهایم با خداوند، تـوفیق داشتن غم این عشق را خواستارم. ازخداوند کمک واستمداد می طلبم که یاری کند تا این عشقبازی صورت پذیرد.

بنظرمی رسد حافظ درطول زندگانی، عشق های زمینی زیادی  تجربه کرده است. حافظ قلبی عاشق پیشه داشته وقلب تنها جائیست که هرچه ساکنان آن بیشتر باشد وسیع تر وپهناور می گردد. قلبِ حافظ نیز این چنین شده وهرازگاهی، دل به گلچهره ای می سپرد ولحظه لحظه ی زندگانی را باعشق ودلدادگی می گذرانید. عشق هایی که ازاین دست هستند، به عنوان اِستارت وروشن شدن ِ موتور عشقبازیست. حافظ وافرادِ عاشق پیشه، همیشه ازاین رُخدادها استقبال کرده وآن را سعادت ودولتی معنوی قلمداد می کنند. زیرا فقط دراین حال وهواست که آدمی طعم دلپذیر زندگانی را چشیده وعاشقانه آماده ی بهره مندی ازنعمتهای خدادادی ودرنهایت سپاسگزاری ازخداوند می گردد. اما متعصبین ومتشرعین زمانه، همواره عشق رامنع کرده وعاشقان رابه بیماری وجنون متهم می گردندـ

بیا که چاره ی ذوق ِ حضور ونظم امور

به فیض بخشی اهل نظرتوانی کرد.

🌿━━━━━━🌿

عاشق ورندونظربازم ومی‌گویم فاش

تابدانی که به چندین هنر آراسته‌ام

"عاشقی":

حافظ دلی عا‌شق پیشه داشت وعشق ازنظراو قائم به شخص مشخصی نبود واگرعاشقانه دل به کسی می سپردهماننداغلب آدمیان، درحقیقت به خودِواقعی آن شخص دل نمی باخت بلکه شیفته ی تصویری می شد که ازاو درکارگاه ذهن عاشق پیشه اش نقش می بست وعواطف درونی اورابرمی انگیخت. عاشق پیشگان ممکن است درطول زندگانی خویش بارهاوبارها بامشاهده ی زیبارویان مبتلا به شیفتگی وشیدایی شده و هرازچندی اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگر رفته وازقلّه ای به قلّه ی دیگرصعودکنند واندرون خویش راباعشقبازی، لطف وصفایی دیگر بخشند. حافظ نیز باهمین روند، طبع جوشان وعواطف خودرا دچارچالشهای احساسات برانگیزمی نمود.

"رنـدی" :

درنظرگاهِ حافظ معنایِ خاصی دارد. کسی است که ازبندِ تعلّقاتِ دنیوی وحتّی مذهبی رسته وآزاد اندیشانه رفتار می کند. به سطحی ازآگاهی رسیده که خوب وبَد را ازهم تمیزدهد اراده واختیار خودرا به کسی نمی سپارد. "رند" یعنی هرآن کسی که زهرچه رنگِ تعلّق پذیرد آزاد بوده باشد اوبراساس طبیعت ذاتی وبینش فردی خود رفتارمی کند وبه قضاوت دیگران اهمیّتی نمی دهد. رندانگی دربینش حافظانه حرکت وتلاش فردی به سمت خدایگونگیست امانه ازمسیری که مذاهب وادیان سازمان یافته طراحی کرده اند. رند ازروی فطرت خود بسوی تکامل وتعالی حرکت می کند برعکس عامه ی مردم درهیچ مسابقه ای برای پیشی گرفتن ازدیگران شرکت نمی کند نقاب برچهره نمی زند جاه طلب نیست متواضع وفروتن است و دوره گردی درعرصه ی جستجو وتحقیق وکاوش رابرسکونت درمعابد واعتکاف درمساجدترجیح داده وبی وقفه حتی درسکوت وخلوتگاه خویش نیزدرحال حرکت ونیایش است..

"نظربازی":

زیبایی بهترین وخیال انگیزترین نشانه ی الوهیت است زیبایی امضای خالق کائنات هست زیبااندیشان وزیبادوستان درحوالی مقدس ربانیت وکوی معشوق نفس می کشند هرچشمی زیبا؛ هردرخت وگلی زیبا‌هرپرنده ی زیبانشانه ی روشنیست که خداوند درهمان نزدیکیست. جاذبه وجادوی همه ی زیبارویان پرتوی ازفروغ رخ ساقی کائنات هستند ومارابه منبع لایزال زیبایی رهنمون می سازند.

انسان عاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیبایی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کل تمامیّت هستی گسترش یافته وازلذتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیّات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل. درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجردات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.

"رنـدی،نظربازی وعاشقی" سه رکن ِ بنیادین ِ مرام ومسلک حافظانه هست.

برگردیم به معنی بیتِ:

عاشق و رنـد و نظر بازم و می‌گویم فاش ....

حافظ باشجاعتی مثال زدنی، درآن روزگاران که فضای بسیار خفقان وبسته ای برای وارستگی وآزادی وعشقبازی بوده، دربرابر متشرّعین وفقهای دینی ومخالفان عشق ایستادگی کرده وفریاد می زند:

من عاشق پیشه ای رند ونظربازم وازهیچ کس واهمه ای ندارم! اغلب آدمیان چیزهای زیادی رابه بهانه های گوناگون دردرون خودسرکوب یاپنهان می کنند اما حافظ چنین نیست وهیچ چیز رادردرون خود سرکوب وپنهان نمی کند هرچه هست باهمان وضعیت نمایان می شود اوازقضاوت دیگران اِبایی ندارد وهرچه هست آن رافاش گفته وآشکارمی سازد! درمصرع دوّم دوباره برهمان سه اصلِ "عاشقی ورندی ونظربازی" بنیادین تاکید می کند وآنهارا به عنوانِ هنرواستعدادهای خدادادی معرّفی می کند!

جالب است که حافظ شعرسرودن وغزل گویی راکه هنراصلی اوست مطرح نمی کند! او ازروی رندانگی، آن سه اصلی را به عنوان هنرمطرح می کند که مخالفان،ترس بیشتری ازهمه گیرشدن آنها دارند!چراکه با گسترش این فرهنگ، مردم آگاهتر شده وتن به بردگی واسارت نخواهند داد وبازار دین فروشی بارکود وکسادی روبروخواهدشد!

چنان زند ره اسلام غمزه ی ساقی

که اجتناب زصهبامگر صُهیب کند!

🌿━━━━━━🌿

شرمم از خرقه‌ی آلوده‌ی خود می‌آید

که برو وصله به صدشعبده پیراسته‌ام

"خرقـه": جامه‌ی ویژه ی صوفیان، آستین دار وجلو بسته ،که از سَر پـوشیده و از سر بیرون می‌آورند.

حافظ ازخرقه پوشی بیزاربود! خرقه پوشیدن درنظرگاه حافظ،یعنی نقاب زدن، متمایز کردن وجداساختن ِ خود ازصفوفِ مردمان وخودنمایی کردن. "خرقه" چیزی جزادعا،برچسب و شعار نیست و نمی تواند ملاکِ پارسایی ودرستکاری پرهیزگاری حقیقی بوده باشد.

بعضی ازصوفیان ِمتظاهرتر، لباس زبـر و خشن می‌پـوشیده‌اند(خودآزاری می کردند وبدینوسیله چنین وانمودمی نمودند که ازراحتی ِ این دنیا چشم پوشی کرده اند!! خرقه رنگهای مختلف داشته : کـبـود ، مرقـّع (رنگارنگ و تکّه تکّه) و از دید عرفا انواع مختلفی مثل : هزار میخی ، خرقه‌تبـرّک و . . . بوده ، "خرقه‌تبـرّک" که از ولیّ به شاگرد و مُریـدی که لیاقت پـیـدا می‌کرده می‌رسیده و چون دست به دست، به نسل بعد می‌رسیده کهنه بوده و بخیه و وصله های بسیار می‌خورده ، شاید هم به عمد خودشان وصله دار درست می‌کردند تاراحت تر حقه بازی وشعبده بازی کنند!!! ریاکاری دراینجا به شعبده بازی تشبیه شده است. همانگونه که شعبده بازان با حقه وکلک وترفند وانمود به انجام کاری غیرممکن می کنند ریاکاران نیز بامهارت تمام دست به حقّه ونیرنگ می زنند تاچیزی که حقیقت ندارد را حقیقی معرفی کنند خودشان آلوده وناپاک ونادرست هستندلیکن باپوشیدن خرقه وردا وعبا دررنگهای مختلف وانمود به پاکیزگی ودرستکاری کرده ومردم رافریب می دهند.

در شعر حافظ : خرقه‌ی آلوده ، خرقه‌ی ازرق ، خرقه‌ی پشمین ، خرقه‌ی تقوی ، خرقه‌ی زهد ، خرقه‌ی سالوس ، خرقه‌ی ریـا ، خرقه‌ی می آلود و . . . آمـده تماماً نکوهیده وآلوده به ریا و تظاهراست. کسی که قصد ونیّتِ صادقانه داشته وبرای خدمت به خلق آستین بالا زده باشد هیچ نیازی به هیچ نوع لباس ونشان وخودنمایی ونمایش ندارد!

حافظ دربسیاری ازغزلها،مانندهمین غزل،عمداً به جلدِ خرقه پوشان می رود تاتوانسته باشد نیرنگها وشیوه های حقّه بازی بااین ابزار رابه مردم نشان دهد.

معنی بیت : من از این خرقه‌ی آلوده‌ به ریایی که دارم وبرروی عیبهایم می پوشم، شرمَم می‌آید! زیرا که بر آن صد وصله‌ی شـَعـبده زده‌ام.چرا؟ زیراکه با این نیزنگ وحیله ها می خواهم درنظر مردم ، خودرا بنده ی پرهیزگار وباتقوانشان دهم! آنها به من اعتمادکنم ومن به منافع شخصی ِ خود سروسامان بخشم.!

خرقه پوشیّ ِ من ازغایتِ دینداری نیست

پرده ای برسرصدعیبِ نهان می پوشم!

🌿━━━━━━🌿

خوش بسوزازغمش ای شمع که اینک من نیز

هـم بدین کار کمر بسته وبرخاسته ام

شمع نمادِ عاشقیست می سوزد ومی سازد ودَم برنمی آورد. شاعر درمقام همدردی خطاب به شمع می فرماید:

ای شمع که خوش می سوزی وگویی که در حسرتِ همدم ودلبری درسوز وگدازهستی، غم مخور تنهانیستی، بسوز… نیکو بسوزکه من نیزهمانندِ تو،اراده کرده ام درحسرتِ آن جوان خوش ونوخاسته، به سوز وگداز مشغول شوم تودیگرتنهانیستی من هم آماده‌ی همین سوزوگداز شده‌ام.

همان نکته ای که دربیتهای پیشین موردِ اشاره قرارگرفت. دلباختن، اِستارت ویک شروع است. حافظ درمطلع ِغزل دل به یک نوجوان باخته، بنابراین اِستارت کارزده شده، موتور عشقبازی روشن شده، وحالا به شمع می فرماید که من هم مثل ِ تو به سوز وگدازآمادگی دارم بسوز وخوش بسوز که من نیز درحال پیوستن به توهستم. ضمن ِ آنکه کمر بستن حافظ،دراینجا بابندی که دورِشمع، حالا برای تزئین یاهرچیزی می بستند تناسبِ شاعرانه ای دارد. برخاستن حافظ با ایستاده سوختنِ شمع تناسب دارد.سوزوگداز واشگ ریختن واندک اندک کاسته شدنِ جان ودل حافظ با شمع تناسب زیبایی دارند.

ای مجلسیان سوز دلِ حافظ مِسکین

ازشمع بپرسید که درسوز وگداز است.

🌿━━━━━━🌿

 

باچنین حیرتم ازدست بشدصرفه ی کار

درغم افزوده‌ام آنچ ازدل وجان کاسته ام

 

حیرت یکی ازمراحل سلوکِ عارفانه است. این بیت دلیلِ روشنیست که عشق های زمینی ِ حافظ، یک آغاز برای عشقبازی وانتقال به عشق ِ حقیقیست. دراین غزل چنانکه ملاحظه شد حافظ عاشق نوجوانی باطروات وتازه رسته شده وهمانندِ شمع به سوز وگداز برخاسته است.

بحث درموردِ پیرامون "حیرت " دراین مقال نمی گنجد برای اطلاع بیشتر دراین مورد به شرح غزل : عشق توکمال حیرت آمد رجوع شود.

همین که بدانیم شعله یِ آتش عشق که شدّت گرفت، عاشق واردِ مرحله ی حیرت می شود کافیست. پیش نیاز ومقدّمه یِ حیرت نیزشک وتردید است.سپس مراتبِ حیرت آغاز می شود : در ابتدای حیرت، عاشق به حال و هستی ِ خود التفات و آگاهی دارد. پس از آن حالتی است که عاشق از حالِ خود بی خبر است اما به هستیِ خود آگاهی دارد که به این حالت دهشت گفته می‌شود. آخرین درجه ی حیرت حالتی است که عاشق نه تنها از حالِ خود بلکه حتی از هستیِ خود نیز غایب است که به آن بُهت گفته می‌شودوالی آخر …..

آتش عشق نوجوان دردرون حافظ شعله ورشده و شاعر واردِ آستانه ی حیرت شده است. گویی ازحالی که پیدا کرده به شک وتردید افتاده می فرماید:

بااین وضعیّتی که درجریان علاقمندی واشتیاق به آن نوجوان پیداکرده ام صلاح ومصلحتِ خویش را ازدست داده وچونان سرگشته ای درحیرت فرومانده ام. بی حس وبی خبرشده ونفع وزیان خویش نمی دانم.

درمصرع ِ دوّم حافظ به حالِ خویش آگاهی دارد ومی داند که تردید به جانش افتاده است ازاین رومی فرماید: این چه عشقیست؟ خونِ دل می خورم، ازجان ودل می کاهم وبرغم وغصّه هایم می افزایم!؟

شهریار روانشاد که خود را دانش آموخته ی مکتبِ حافظ می دانست درغزلی بسیار زیبا وبیادماندنی وای بساحافظانه، درموردِ کاهش ِجانی که حافظ دراینجا بدان اشاره کرده می گوید:

امشب ای ماه به دردِ دلِ من تسکینی

اخرای ماه توهمدردِ من ِ مسکینی

کاهش ِ جانِ تو من دارم ومن می دانم

که توازدوری ِخورشیدچه ها می بینی!

🌿━━━━━━🌿

 

همچوحافظ به خرابات روم جامه قبا

بوکه دربرکشدآن دلبر نـو خاسته ام

 

"جامه قبا کردن" کنایه از چاک زدن و پاره پاره کردن "خرقه"است. خرقه جلوبسته است آن را ازسربیرون می آورند وقبا جلویش بازاست وآن را بادگمه یا زیپ می بندند. حالاحافظ می خواهد خرقه ی جلوبسته را ازشدّتِ اشتیاق پاره کرده ومثل ِ قبا ازتن خارج کند. به دوعلّت:

１- اصلاً فلسفه ی پوشیدنِ خرقه، علامت دادنِ به دیگرانست. شعاردادن است. علامت برای اینکه من پرهیزگارم، شعاربرای اینکه من به دنیا مال ومنال وعشق های ِ زمینی وهرچه که متعلّقاتِ دنیویست، پشت کرده وقصد پرداختن به درون را دارم. حالا حافظ که به ظاهر خرقه پوش است عاشق آن نوجوان شده است! خرقه پوشی دراینجا زیرسئوال رفته است. اوازبین عشق زمینی وخرقه پوشی می بایست یکی را انتخاب کند! حافظ دل به دریا می زند، ازشدّتِ اشتیاق، عشق زمینی راانتخاب می کند. اوقصد دارد خرقه را پاره پاره کرده وبه خرابات که جایگاه نقطه مقابل خانقاه ومعابد است برود وازاین صوفیگری بگریزد انتخاب قطعی اوعشق است.

２- چون انتظار دارد پس ازآنکه معشوق اورا در خرابات دید درآغوش کشد، می خواهد تماس بدنی بیشتری با بدن معشوق داشته باشد وخرقه نتواند مانعی ایجادنماید. مطلبِ مهمّی که دراین بیت نهفته است این که خرقه پوشی، مانع از نزدیک شدن ِ به دوست ولذّت بردن ازتماس ِ بادوست است. خرقه ونشان وپرچم را کناربگذار وهرچه می توانی سبکبار وعریان ترشو وبه دورازهرگونه تعلّقاتِ دنیوی، خالص وبی آلایش وبی روی وریا به سمتِ دوست برو تاحظّی که می بری دربالاترین حدّش بوده باشد.

"بـو که"یعنی شاید که ، آرزو دارم که ، به این امید که .

"دلبر نوخاسته" همان معشوق نوجوان زیبایی است که در اوّل غزل عاشق او شده است.

معنی بیت : همانند حافظ به کوی عشق می‌روم و این پرچم ونشان ِ پرهیزگاری را(خرقه‌ام را) بیرون می‌آورم وپاره پاره می کنم . انتظاردارم و امیـدوارم که آن معشوقِ نـوجوان، مرابپذیرد، ببیند که درراهِ عشق او ازفرقه ی صوفیگری خارج شده ام ومرا در آغوش بـکـشـد.

دراینجا نکته ی جالبی که وجود دارد این است که برای عاشق حتّی ازنوع عشق های زمینی، فرقه ومَسلک ومذهب اهمیّتِ چندانی ندارند. مذهبِ عاشق را معشوق مشخّص می کند! بنابراین اگر ازیک عاشق بپرسی چه مذهبی داری؟ او جز خنده پاسخی نخواهد داشت. درامروزه نیز ازاین اتّفاقات رُخ می دهد. دونفر از دومذهبِ متفاوت وبعضاً متقابل وضدّ همدیگر عاشق ومعشوق می شوند وبه سببِ اشتیاقی که برای رسیدن به وصال دارند یکی ازطرفین پیشقدم شده واز مذهبِ خود خارج می شود تا ازدواج صورت پذیرد. به اصطلاح خرقه ازسربه دَرآورده وپاره پاره می کند تا به معشوق بپیوندد درعشق حقیقی وآسمانی نیزچنین است. چراکه مذاهب ومسلک ها دراصل طریق وراهِ رسیدن به معشوق است. حال اگروصال به طریقی دیگر دست دهد عاشق، بی درنگ مسلک وفرقه ی خویش را رها کرده وبدان طریقی که دسترسی به معشوق میسّرتر باشد به همان طریق ومذهب می پیوندد. دین ومذهب درنظرعاشق اهمیت ندارد بلکه عشق وخواست معشوق است که اهمیت دارد.

عاشقان رابرسرخودحُکم نیست

هرچه فرمان ِ توباشدآن کنند

یا:

اگربه مذهب تو خون عاشق است مباح

صلاح ماهمه آنست که توراست صلاح

فرشید در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۵۱ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳۷:

سلام
از سعدی بعیده دوبار شکایت رو تو یه بیت بیاره من تا حالا فکر میکردم بیت اینطور بوده:
از دشمنان برند شکایت به دوستان
چون دوست دشمن است حکایت کجا بریم
که معنیشم بهتر میشه چون وقتی دوست دشمن است دیگر نمی توان شکایت جایی برد و فقط میشود حکایتش را بصورت گله به بقیه گفت.

اردشیر در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۲۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۳۱:

فرشید اعرابی در قطعه "افسانه شو" از آلبوم "پنهان" این شعر رو استفاده کرده ولی من نتونستم به لیست کسانی که از این شعر استفاده کرده اند اضافه اش کنم چون آلبوم پنهان تو لیست نبود.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۳۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۲:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

عشق تو نهال حیرت آمد

وصل تو کمال حیرت آمد

 

دراین غزل زیبا و"حیرت زا" عشق کاملاً عرفانی وآسمانیست. معشوق همان معشوق اَزلی بی همتاست وتمام ابیاتِ غزل یکدست وهماهنگ درراستای به تصویرکشیدن بُهت وحیرتِ عاشق است. برای درک بهتراین غزل وآشناشدن باحال وهوای غزل،مرور شعر زیبای زنده یادسهراب سپهری بنظرضروری می نماید:.

"کار مانیست شناسایی راز گل سرخ

کار ما شاید این است

که در افسون گل سرخ شناور باشیم!

پشتِ دانایی، اردو بزنیم

دست در جذبه ی یک برگ بشوییم و سرِ خوان برویم

صبح ها وقتی خورشید در می آید متولّد بشویم

هیجان ها را پرواز دهیم

روی ادرک ‚ فضا ‚ رنگ صدا پنجره گل نَم بزنیم

آسمان را بنشانیم میان دو هجای هستی

ریه را از ابدیت پر و خالی بکنیم

بار دانش را از دوش پرستو به زمین بگذاریم

نام را باز ستانیم از ابر

از چنار از پشه از تابستان

روی پای تر باران به بلندی محبّت برویم

در به روی بشر و نور و گیاه و حشره باز کنیم

کار ما شاید این است

که میان گل نیلوفر و قرن

پی آواز حقیقت بدویم."

همانگونه می دانیم اغلبِ عرفامتفقاً براین باور بودند که برای رسیدن به سرمنزلِ مقصود، لازمست سالک یارهرو،هفت منزل یاهفت شهر سیروسلوک را(طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت وفقروفنا)به سلامت طَی کنند تابه کوی حقیقت رهنمون گردند.

امّاحافظِ ساختارشکن،گرچه به تمام راه ورسم ِ منزلهای سیروسلوک آشناست وآنهارا یکایک با موفّقیت طَی کرده وپشت سرگذاشته است لیکن دراینجا تعریفِ جدیدی ازحیرت ارایه داده است، تعریفی که عارفان ووارستگان نیز انگشت به دهان در"حیرت" فرومانده اند! اودرحقیقت با برهم ریختنِ بنای کهنه وکلنگیِ منازل سیرو سلوک، مثل همیشه طرحی نودرانداخته است. اودراین غزل جایگاهِ "حیرت" رانه درمنزل ششم که درجایگاه اوّل قرارداده وحتّی وصال رانیزسببِ کمالِ حیرت دانسته است. درنظرگاهِ حافظ، حیرت یک سکّو وپلّه جهت پرتاب به مرحله ای دیگرنیست بلکه خودِ حیرت وشناورماندن دربُهت وتحیّر هدف غایی می باشد. چراکه انسان مگرمی تواند درمقابل این همه زیبایی ازبُهت و سرگشتگی خارج وبه کاردیگری مشغول گردد؟!

"حیرت":شگفتی،بُهت وتحیّر،سرگشتگی و سرگردانی

معنی بیت: خطاب به معشوق اَزلیست: عشق تو ازابتدا به مانندِ نهالِ حیرت، ازخاکِ مزرعه ی ِ وجودِ ماسربرآورد ومارا دربُهت وسرگشتگی فروبُرد. این نهال هرچه بزرگترشد برحیرتِ مانیزافزوده شد وسرانجام که درختی تنومندگشت ثمر ومیوه یِ آن بُهت وتحیّرشد!

بنابراین ،عشق تونهالِ حیرت و وصلِ تونیزکمالِ حیرت وشگفتیست. توآنقدرزیبایی وجاذبه داری که ماهیچ فرصتی جز فروماندن درشگفتی و انگشت به دندان گزیدن نداریم! مااگرخیلی زرنگ بوده باشیم تنهاکاری که ازعهده ی آن خواهیم آمد شناورماندن دردریای حیرت است! کاردیگری نمی توان انجام داد. کشش وجاذبه های بی نهایتِ تو که پی درپی وبی وقفه بردل عشّاق فرودمی آید، آنهاراازانجام هرکاری دیگرعاجز وناتوان می سازد.

باچنین حیرتم ازدست بشد صرفه ی کار

درغم افزوده ام آنچ ازدل وجان کاسته ام

آغازعشق توچون نهالِ حیرت وپایانش (وصال وپیوند باتو) کمالِ حیرت است. سرتاسرمنازل این راه ازابتدا تاانتهاحیرتی فزاینده وبی پایانست.

 

🌿━━━━━━🌿

 

بَس غرقه ی حالِ وصل کآخر

هم بر سرِ حالِ حیرت آمد

 

معنی بیت: ای بسا کسانی که (مثل ِ حلّاج) غرق در حال وصل شدند وبه پایان راه رسیدند ودرسرمنزل مقصود فرودآمدند سرانجام به مقام حیرت و بُهت وسرگشتگی دست یافتند. چراکه درنظرگاهِ حافظ ومطابقِ این نظریه که "عشق باحیرت آغازمی شود" هرگزاین حیرت وسرگشتی درهیچ مرحله ای فروکش نخواهد کرد واتّفاقاً درمرحله ی پایانی که زیبائیها وجاذبه هانیز برجسته تر وغنی ترهستند حیرت به اوج کمال می رسد! ازهمین روست که آنها که به وصال رسیده اندازهمه متحیّرترند. آنهاآثارتجلّی حق رادردل خود دریافت کرده وازحیرت زبانشان نیزقفل شده است! انهاهرگزقادربه بیان حالات غریبی راکه تجربه کرده اند نیستند گویی که زبانشان بریده شده باشد!

هرکه رااسرارحق آموختند

مُهرکردند ودهانش دوختند!

یا:

غیرت عشق زبان همه خاصان ببرید

کزکجا سرّ غمش دردهن خام افتاد!؟

 

🌿━━━━━━🌿

یک دل بنما که در رهِ او

برچهره نه خالِ حیرت آمد

 

تمام عاشقان ِ معشوق اَزلی، برچهره ی خود یک نشانه ی بارز ومشخص دارند وآن حیرت وسرگشتی است که حافظِ نکته بین ونکته پردازآن رابصورت خالی بر چهره‌ی عشّاق تصوّر کرده است که زیبایی غریبی نیز به چهره ی عشّاق می بخشد وعاشقان رادوست داشتنی می نماید. "خالِ حیرت"

فلسفه ی توجّه کردن به "خال" بحثِ مفصّلی درعالم عرفان هست. شکل ظاهری "خال" شبیهِ یک "نقطه" است البته فقط شباهتِ ظاهری نیست بلکه درمعنا نیزهمانندِ "نقطه" هست وهمین شبیهِ نقطه بودن ازلحاظ ظاهر و باطن است که آن رااینقدراسرارآمیز وجادویی کرده است! برای درک درست این نکته،" نقطه" را ازمنظر (خطّاطان) خوشنویسان نگاه می کنیم. درعرصه ی خوشنویسی همه چیزازنقطه آغازمی شود. نقطه معیار وسنجش ِ ضخامت وباریکی واندازه ی طول وعرض ِ حروفات وکلمات است. برای مثال الف ازکشیده شدنِ "نقطه"به سمتِ پائین به اندازه ی سه نقطه خَلق می شود.اندازه ی هرنقطه نیزمیزان پهنای نوکِ قلم ِ نویسنده است. و"ب" ازکشیده شدن یک نقطه درطول به اندازه پنج نقطه و"ب" کشیده یابزرگ، به اندازه ی هفت الی یازده نقطه شکل می گیرد. تمام حروف وکلمات از"نقطه" زائیده می شود وبه عبارتی نقطه به مثابهِ نطفه هست. بنابراین نقطه مرکزوحدتِ وجودِ کلمات است وتمام کلمات ازآن تکثیرمی شودودرنهایت خط تولیدمی گردد. خداوند درنظرگاهِ عارفان همانند"نقطه" هست به این معناکه همه چیزازاوشکل گرفته وکثرت یافته است.

"خط" در فرهنگِ عرفانی، مـَدار تمام کثـرات و تعیّنات است و "نقطه" وحدتِ کثـرات و مبـدأ کثـرت است. حالا نقطه ی "خال" نیز درزیبایی همین جایگاه رادارد وتداعی کننده ی نقطه ی وحدت است.

یعنی زیباییِ رخسار ازنقطه ی "خال" تکثیرمی شود. اگرتوجّه داشته باشیم هنگامی که به رخسارکسی نگاه می کنیم اگردرصورتِ اوخالی وجود داشته باشد آن خال کانونِ توجّهِ ما واقع می گردد،گویی که خال، اجزاءِ پراکنده ی زیبایی رابه یکدیگرپیوندمی زندوبه آنها وحدت می بخشد.

مَدارنقطه ی بینش زخال توست مرا

که قدر گوهریکدانه گوهری داند.

معنی بیت: درادامه ی بیتِ پیشین می فرماید:

یک دل ویا یک عاشق رابه ما معرفی کن که درچهره اش خالِ حیرت ونشانه ی سرگشتگی وبُهت نداشته باشد! درچهره ی همه ی عاشقان یک نوع سرگشتگی وحیرتی غریب، محسوس ومشهودمی باشد واهالی عشق ودل،به چشم جان آن رامی بینند وحس می کنند که آن فردعاشق است.

نشان اهل خداعاشقیست باخود دار

که درمشایخ شهراین نشان نمی بینم!

 

🌿━━━━━━🌿

 

نه وصل بمانَد و نه واصل

آن جا که خیالِ حیرت آمد

 

خیال: نیرویی که به‌وسیله ی آن صورت‌هایی که در زمانی دیده شده در ذهن تجدید و احیا می‌شود.

معنی بیت: آنجا که عاشق بانیرویی ذهنی، تصاویر زیبائیها وجاذبه های معشوق رامتصوّرمی شودوبرای خود، بازیاد آوریِ می کند، حیرت و شگفتی فَوَران کرده ووصال وفراق رامَحومی سازد هیچ چیزجزبُهت وسرگشتگی باقی نمی ماند، هم دردِ فراق وهم شادی وصال ازبین می رود!عاشق برروی امواج حیرت وتعجّب شناورمی ماند نه می بیند ونه می شنود بی خبروبی حس می گردد!

دراتش اَرخیال رخش دست می دهد

ساقی بیا که نیست زدوزخ شکایتی!

 

🌿━━━━━━🌿

 

ازهرطرفی که گوش کردم

آوازِ سؤالِ حیرت آمد

 

درراهِ عشق ازهرطرف که گوش سپردم تاپاسخی برای سئوالاتم بیابم،تنهاچیزی که شنیدم سئوالاتِ حیرت افزابود!

درعالم عشق هیچ پاسخی وجودندارد هرپاسخ دههاسئوال دیگرایجادمی نمایدوعطش درونی به هیچ پاسخی هرگز فرونمی نشیند حیرت نیز سؤالی بی پاسخ است باهیچ واژه ای قابل شرح وبیان نیست فقط باید دردرون عاشق رخ دهد وتجربه کند.

بودکه یارنرنجد زما به خُلق کریم؟

که ازسؤال ملولیم وازجواب خجل!

 

🌿━━━━━━🌿

 

شد مُنهَزم از کمال ِ عزّت

آن را که جلالِ حیرت آمد

مُنهَزم: شکست خورده

هرکسی که شکوه وجلالِ حیرت رادریافت ودرک نمود، تمام ِ کمالات وعزّتش درهم می شکند وازدست می رود. امّا کدام کمالات وعزّتش می شکند؟ کمالاتِ علم ودانش، کمالاتِ اخلاقیّات، عزّتِ اجتماعی، شوکت وثروتِ دنیوی، مقام دینی وخلاصه به هرعزّتی که رسیده باشد ازدست می دهد. چراکه جلال وشوکتِ حیرت، جبروتی وفراتر ازسایر جلال وشکوه وشوکت هاست. درهم شکننده ی عزّتهاست. نمونه ی بارز آن شیخ صنعان است. شیخی که عزّت وشوکت داشت ،مرید وپیروانِ زیادی داشت، درحوزه ی دین ومذهب جایگاهِ والایی داشت، به یکباره آن هم پس ازهفتادسال زهدوپارسایی، بادیدن یک فروغ ِ رویِ معشوق اَزلی درسیمای معشوقی زمینی،متحیّرشد ودرحیرت افتاد…. همه ی داشته های خودرا ازدست داد،بی آبرو وبی حیثیّت شد،بدنامی رابه جان خرید،مریدانش راازدست داد،جایگاهش درهم شکست وهرچه ساخته بودفروریخت.چون جلالِ حیرت بروی غالب گشته بود!

بنابراین کسی که جلال و عظمتِ حیرت را دریافت نمود و به این مقام دست یافت، از هر چه عزّت و بزرگیست، گریزان می شود و در برابر عزّتِ عشق(حیرت) سرتسلیم فرودمی آورد.

.گرمُریدِ راهِ عشقی فکربدنامی مکن

شیخ صنعان خرقه رهن خانه ی خمّارداشت!

🌿━━━━━━🌿

 

سر تا قدم ِ وجودِ حافظ

در عشق نهال حیرت آمد

 

سرا پای ِ وجودِ حافظ،در طریق ِعشق، همانندِ نهال حیرت است که هرچه رشد ونموّمی کند به سرگشتگی وبُهتِ اوافزوده می گردد. روشن است که اگراین نهال به ثمردهی برسد جزشگفتی وتحیّر میوه ای نخواهدداشت!!

زانجا که فیضِ جام سعادت فروزتوست

بیرون شدن نمای ز ظلماتِ حیرتم!

 

 

کمال داودوند در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۳ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۶۸۵:

5593

م طاهری در ‫۹ سال قبل، چهارشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۲۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۵۵:

در کنار نظرات شعر دوستان و ادبای گرامی اضافه می گردد: قدما افیون را بیشتر جهت دارو و درمان استفاده میکردند مولوی در این غزل داستانش را با درد (سودا) شروع میکند وپس از طی مراحل و سختی هایی به درمان( افیون) می رسد.واین افیون عشق است .چنانکه در مثنوی هم می گوید:
شاد باش ای عشق خوش سودای ما
ای طبیب جمله علتهای ما
ای دوای نخوت و ناموس ما
ای تو افلاطون و جالینوس ما

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۵۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۹:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

عشق‌بازیّ و جوانـیّ و شـــرابِ لعل فام

مجلس اُنس وحریفِ همدم وشُرب مُدام

رونق وصفای "مجلس اُنس" دردیوان حافظ همانندِ رونق وصفای یک قطعه ازبهشت است که برروی زمین افتاده باشد. مجلسِ اُنس می تواند دونفره وبینِ عاشق ومعشوق یا حلقه ای از رندان هم نظر وهمدل وهم مرام بوده باشد. مباحثی که در مجلس اُنس مطرح می شود، بسیار خصوصی، مهرآمیز وفوق العاده سِرّیست! نامحرم دراین مجلس راه ندارد وکاملا محرمانه است.

این غزل همانندِ یک تابلو نقّاشی رنگارنگ دربزرگداشت جشن وضیافت زندگیست .

ایدئولوژیهاوسیستمهای حاکمیتی،بابرنامه ریزیهای دقیق وفریبنده ،مردم رابرای مردن بخاطرپرچم که جزیک تکه پارچه بی ارزش نیست آماده می سازند! برای مردن بخاطر مرزهایی که سیاستمداران حقّه باز کشیده اند تشویق می کنند به روشهای سیستماتیک وتبلیغات سنگین،مردم رابخاطرزندگی بهتر پس ازمرگ، به ترک دنیا فرامی خوانند! می گویند بخاطر تعصّب به نژاد وزبان ودین ومذهب ومعابد وکلیسا ومساجد بمیریدتارستگارشوید اما به غیرازمعدود روشن ضمیرانی امثال( زرتشت ها،بوداها وحافظ هاو….)هیچکس نمی گوید که در این دنیای بی مرزی که هدیه ی خداوندبه مردم هست به تمامیّت زندگی کنید وهرلحظه راجشن بگیرید برقصید آوازبخوانید وعشقبازی کنید!

زندگی یک سفرمحض ومطلق است سفری که به هیچ منتهی می شود به جایی که درهیچ کجا وجودندارد! تمام نگرانیهاو دلشوره هایمان مربوط به مقصد وهدفهای کذاییست. اگربپذیریم که زندگی هیچ هدفی ندارد آسوده خاطرترشده ودلتنگیهایمان محو خواهندشد وخواهیم توانست بجای اندیشیدن به مقصدی که وجودندارد ازمسیر لذت ببریم.

این غزل منظره ای دل انگیز ازمَحفلِ موردِ دلخواهِ حافظ که درسراسرغزلیّاتش، آرزومندانه انتظار دارد بیشتر اوقاتش را این چنین بگذراند. هرکس بسته به عقاید و باورهایش، میل دارد اوقاتِ فراغت وتفریحاتِ خودرا بگونه ای خاص بگذراند. حافظ نیز همواره خوشباشی، خوشگذرانی وعشقورزی راسعادت ودولت می داند وبا این رفتارهاست که به استقبال زندگی می رود وازمسیرلذت می برد.

ابیات همه یکدست ودرراستایِ تشریح ِ مجلس ِ فاضله ای هست که حافظ همیشه درآرزوی آن بوده است. شاید هم هرگز چنین مجلسی را حافظ تجربه نکرده باشد وازشدّتِ علاقمندی، درکارگاهِ تخیّل ِ خویش خَلق کرده است. همان کارگاهی که احتمالاً پیکرِ پاکدامنی چون پیرمُغان درآنجا تراشیده شد وخَلق گردید. به هر روی این مجلس، مَجلس ایده آل حضرت حافظ است. دَم غنیمتی ،عیش وعشرت وشادی جویی وعشقبازی ونیک پنداری نکاتیست که شاعر دراین غزل به ماگوشزد می کند تاغفلت نکنیم که عمربسی زودترازآنچه که ما تصوّر می کنیم می گذرد.... ببینیم دراین مجلس ِ افسانه ای، امورات بر چه مَبنایی پیش می رود وزمان چگونه سپری می گردد؟

معنی بیت : قابل ِ ذکراست که معانی تمامِ ابیاتِ این غزل درادامه ی یکدیگر ومکمّل ِهمدیگرند و بابیتِ پایانی کامل می شوند گویی که تمام این غزل یک جمله هست.

....جوانی باشد وعشقبازی باشد وشرابی سرخ رنگ وناب، همدمی همدل، صمیمی، مَحفلی خیال انگیزاننده ودلگشاینده وجان فزاینده....

نشاط وعیش وجوانی چوگل غنیمت دان

که حافظا نبوَد بررسول غیربلاغ

🌿━━━━━━━━━━🌿

ساقی شکـّر دهان ومطرب شیرین سخن

هـم‌نشینی نیک کردار و نَدیمی نیک نام

ساقی ِشکـّردهانی که هم شیرین گفتاراست، هم لبان ِ نوشین ومکیدنی دارد. ساقی ِ حافظ ، همیشه خوش سیما وخوش حرکات وخوش ذوق هست. هم شرابِ گیرا وناب می دهدهم خودش با زیبائیها و جاذبه هایی که دارد، دیگران راسرمست وبانشاط می سازد.دستانِ لطیف ومهربانی دارد وساعد و ساق هایش سیمین گون است قامتش به سرو می ماند وچشمانش فتنه انگیز وسِحرآمیزاست.

نَدیم : هم‌صحبت وهم نشین وهمدم

معنی بیت:

همه چیز دراین مَحفل عالی، ایده آل وبی نقص است. محفل سرشار ازنشاط وشادی، زیبایی، نیک پنداری،شیرین گفتاری ونیکو رفتاری موج می زند.

ساقی به دست باش که غم درکمین ماست

مطرب نگاه دار همین ره که می زنی

🌿━━━━━━━━━━🌿

شاهدی ازلطف وپاکی رشک آب زندگی

دلبری درحـُسن وخوبی غیرت ماه تمام

"شاهد"معشوق ِزیبا روّیست که دراین محفل روی ازجفابرگردانیده وبا عاشقانش به لطف ومهربانی رفتار می کند. جلوه گری ِ معشوق دراین بَزم، از جنس ِ لطف ومحبّت، وپاکی ِ این معشوق موردِ حسادتِ آبِ حیات است. این معشوق به همه ی مجلسیان لطف وعنایت دارد امّا هرزه نیست، پاکیزه وروحانیست.

رشک : حسادت ، مورد حسادت

آب زندگی : آب حیات که خضر و اسکندر درپی آن به ظللمات رفتند ، اسکندر به آن دست نیافت ولی خضر از آن نوشید و عمر جاودان یافت.

دلبر : نگار ، یـار

حُسن : جَذبه وزیبایی ، نیکویی

معنی بیت:

غیرت ِماهِ تمام یعنی اینکه حسادت وَرزی درحدِّ ماه بَـدر ماه شب چهاردهم است. همه چیز درحدِّ اعلاست. قُوّه یِ دلبری ودلستانی ازاین والاتر و گیراتردرهیچ کجا وهیچ کس وجود ندارد!

اگرچه حسن تو از عشق غیرمستغنی ست

من آن نیم که ازاین عشقبازی آیم باز

🌿━━━━━━━━━━🌿

بَزمگاهی دلنشان چون قصرفردوس برین

گلشنی پیرامُنش چون روضه‌ی دارالسّلام

بَزمگاه : مجلس جشن شادی و طَرَب

دلنشان : دلنشین ، خوشآیند

قصر : خانه ای فراخ وبهشتی و سَرایی با شکوه

فردوس :کلمه ای کاملاً فارسی که واردِ قرآن شده است ، اصل آن در زبان پهلوی "پردیس" است به معنی ِبهشت

بَرین : برترین ، بالاترین

گلشن : باغ گل ، گلزار

پیرامـُنش : پیرامونش ، اطرافش

روضه : باغ

دارالسّلام : خانه‌ی آرامش و سلامتی بی هیچ اندوه وغمی. "روضه‌یِ دارالسّلام" یکی از باغـهـای بهشت است.

معنی بیت:

رونق وصفای ِاین مجلس همانگونه که درابتدای سخن اشاره شد،چنان خیال انگیز وپرنیانیست که گویی قطعه ای ازبهشت است که به روی زمین افتاده باشد. به همین سبب گفته شد که شاید این بَزمی که حافظ به شرح آن مشغول است رویایی وخیالی بوده باشد.

ساقی بیا که ازمدد بخت کارساز

کامی که می خواستم زخداشد میسّرم

🌿━━━━━━━━━━🌿

صـف‌نشینان نیکخواه و پیشکاران بـا ادب

دوستداران صـاحب اسراروحریفان دوستکام

صف‌نشینان:مهمانانی که با ادب ومتانت نشسته اند همه خیرخواهِ همدیگروخوش نیّت هستند.

پیشکار : خدمتگزار ، مسئول پـذیرایی ، کسی که شراب در مجلس می‌گرداند.

صاحب اسرار: راز دار

دوستان هرچه رازدارترباشند آرامش وامنیّت به اوج خودمی رسد.

دوستـکام : مهربان ، کسی که به نفع دوست، از کام ِ خود چشم پوشی می کند. کاری انجام می‌دهد تا دوست را کامیاب وشادکام ‌کند. حافظ خود چنین کسیست درجایی دیگرمی فرماید:

میل ِ من سوی وصال وقصدِاوسوی فراق

تَرکِ کام ِ خودگرفتم تابرآید کام ِ دوست

امّادراینجا خوشبختانه معشوق نیز ازروی لطف ومهربانی، عاشقانش رامورد تفقدقرار داده وبه دلدادگانش کام می بخشد.

من اگر کامروا بودم وخوشدل چه عجب

مستحق بودم واینها به زکاتم دادند.

🌿━━━━━━━━━━🌿

باده‌ی گلرنگِ تلخ تیزِخوشخوار سبک

نُقلش ازلَعل نگارونَقلش ازیاقوت خام

تـیـز: برّنده ، تـُنـد

خوشخوار : گـوارا

سبک : آسان هضم

معنی بیت:

باده ای که دراین بزم به میهمانان داده می شود ویژگی های یک باده یِ ناب را دارد. باده ومِی هرچه تند وتیز وتلخ باشد به همان میزان مستی وگیراییِ بیشتری خواهد داشت امّا کمترکسی قادربه نوشیدن باده یِ تلخ وتیر است. دراین بَزم هرچند که باده تند وتلخ است امّا چنان بامهارت تهیّه شده که خوشگوار وگواراست ونوشیدن آن به راحتی نوشیدن شربتی شیرین است،ضمن آنکه گیرایی آن نیز فوق العاده ست وآثار منفی مثل ِ سردرد وخُماری وتشنگی ندارد.

منظوراز"نـُقل" نُقل ونبات و تنقّلاتیست که هنگام شرابخواری،برای ازبین بُردن مَزه ی تلخی شراب می خورند، مثل ماست و ترشی وخیارشوروانواع میوه وشیرینی

لَعل : استعاره از لب

نگار : معشوقه

نُقل ونباتِ این بَزم بوسه ایست که ازمعشوق می ستانند. یعنی به جای تنقّلات، پس ازسرکشیدن جام شراب، یک بوسه ازمعشوق می گیرند.

نـَقل : دومعنی دارد: ۱- بازگویی و روایتِ مطلبی ازکسی یاچیزی، ۲َ جابجا کردن ازیک نقطه ومکان به جایی دیگر، حَمل ونَقل کردن

یاقوت :دراصل از سنگهای گرانبها به رنگِ قرمز ، استعاره از شراب ، یا استعاره از لب معشوق

یاقوتِ خام : سنگِ قیمتی نتراشیده. اگریاقوت را استعاره ازشراب بگیریم یعنی شراب خام.

یعنی صحبتهایی که درآن بَزم بین میهمانان رَد و بَدل می شد درمورد شراب خام وپیرامون آن بود! اغلب شارحان چنین برداشتی کرده اند و نتوانسته اند به منظور اصلیِ شاعر پِی ببرند. این برداشت اصلاً حافظانه نیست. درمجلسی چنان باشکوه ورویایی، سخنانش این چنین بی بَها وبیهوده، درموردِ خام بودن وچگونگی پخته شدن ورسیدن شراب! نه این برداشت درست نیست.

پس باید دست به رمزگشایی زد تادانست که منظورشاعر از:"نَقلش ازیاقوت خام" چه می تواند بوده باشد.؟

اوّل می بایست ببینیم "یاقوتِ خام" چگونه یاقوتیست؟ سنگی سرخ رنگ که هنوز دست آدمی بدان نرسیده، تراش نخورده وبِکر وطبیعی هست. حال اگر"یاقوتِ خام" رااستعاره از "لب معشوق" بگیرم معمّا حل می شود. لبِ یارسرخ رنگ است، طبیعی هست یعنی آب ورنگ نخورده ،بی آرایش سرخ رنگ است. امّا "لب" چگونه می تواند تراش نخورده باشد؟! آری اتّفاقاً منظور حافظِ رند دقیقاً همین تراش نخوردن این یاقوت(لب معشوق) است یعنی تروتازه هست. این معشوق تازه به بلوغ رسیده است لبش بِکراست وبالب کسی تماس نداشته،این لبِ خوشرنگ تازه، میان لب ودندان یک عاشق نیافتاده وتراش نخورده است!. پس روایت وصحبت هایِ میهمانان، پیرامون این "یاقوتِ خام" (لبِ بکر و طبیعی معشوق که صیقل نخورده) است. گرچه این معنا بسیار حافظانه ودرخورشأن ِ این مجلس هست و رضایتِ خاطر حافظ دوستان ِ عزیزرافراهم می کند. امّا یک برداشتِ دیگراز همین مصرع دوّم می توان حاصل کرد:

"نَقل" را اگربه معنای انتقال وحَمل کردنِ شراب بگیریم "جام" به ذهن متبادر می گردد. حالا به جای نَقل "جام" را جایگزین کرده ودوباره می خوانیم.:

نُقلش ازلعلِ نگار وجامَش ازیاقوتِ خام

یعنی شراب دراین مجلس درظرف هایی که بصورتِ طبیعی ازیاقوتِ صیقل نخورده بودند توزیع می شد. جامهایی ازجنسِ یاقوتِ بکر وطبیعی!

یاقوت جانفزایش ازآب لطف زاده

شمشاد خوش خرامش درناز پروریده

🌿━━━━━━━━━━🌿

غمزه‌ی ساقی به یغمایی خردآهخته تیغ

زلف جانان از برای صیدِ دل گسترده دام

غمزه : ناز و کرشمه

ساقی : کسی که شراب می‌دهد ، در اینجا استعاره از معشوق است.

یغما : غارت گری،

آهخته : آهیخته،از نیام بیرون کشیده وآماده برای فرودآمدن است.

"تیغ" استعاره از "مژه" است .

غمزه وعشوه ساقی ِ این بزم، باتیغ بُرّان مُژگان وابرو، جان خردِ میهمانان راگرفته وهمه را مجنون وشیدای ِ خودساخته است.

زُلف معشوق نیز حلقه های دام را گسترانیده ودرحالِ صید کردن ِدلهای عاشقان است.

درآن مقام که خوبان زغمزه تیغ زنند

عجب مدارسری اوفتاده برپایی

🌿━━━━━━━━━━🌿

نکته‌دانی بذله گو چون حافظ شیرین سخن

بخشش آموزی جهان افروزچون حاجی قوام

حاجی قوام از دوستان ِ صمیمی ِ حافظ وازبزرگان و نیکوکاران بنام شیراز و مورد لطفِ بسیار شاه شیخ ابواسحق بوده است. قوام الدین حاجی حسن تمغـاجی پسر ناصر الدین مظفر ، وی در دوران حکومت خاندان "اینجو" در فارس محصّل مالیات و وزیر شاه شیخ ابواسحق بود ، سی سال از اوایل عمر "حافظ" مصادف با سی سال از اواخر عمر "حاجی قوام" است ، "حاجی قوام" به کرم و بخشش ، ادب پروری و برپایی مجالس شعر و شادی و شرابخواری مشهور بوده است "جهان افروز" در اینجا به معنی مشهور بودن در جهان است .

حافظ به ظاهر دراین غزل به توصیفِ محافلی که توسّط اوبرگزارمی گردیده پرداخته است. ولی روشن است که این چنین محفلی رویایی، درحقیقت وجود نداشته ودرکارگاهِ خیال شاعرخَلق شده است. شاعربه سببِ ارادتی که به حاجی قوام داشته، مبالغه وغلوّ راچاشنی سخن نموده است.

نکته پردازی وشوخ طبعی حافظ وروایت کردن حکایت های لطیف،به این مجلس صفای دیگری می داده است. بانی مجلس نیز ازخیّرین و نیکوکاران مشهور شهربوده ورونق ِ مجلس را فزونی می بخشیده است.

دریای اخضر وفلک وکشتی هلال

هستند غرق نعمت حاجی قوام ما

🌿━━━━━━━━━━🌿

هرکه این عشرت نخواهدخوشدلی بروی تباه ​​​​​​​

وانکه این مجلس نجوید زندکی بر وی حرام

عشرت :خوشباشی و خوشگذرانی ، شادی و شادخواری

تباه : نیستی و نـابـودی

"باد" یعنی "امید که چنین باشد" ولی دراین بیت پایانی، ازآخرجمله به ضرورت وزن حذف شده است.

همه‌ ی توصیف هایی که ازآغاز غزل تا پایان ازشرایط واوضاع واحوال ِ مجلس شد تماماّ به همّت واراده ی حاجی قوام،مهیّاست وای بر کسی که این شادی و جشن را نخواهد ودنبال چنین محفلی نگردد شادمانی بر او رَوا نیست زندگانیش حرام باشدوبیهوده سپری گردد.

منزل حافظ کنون بارگه پادشاست

دل بردلدار رفت جان برجانانه شد

امیرحسین در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۵۷ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم » بخش ۲۰ - ملامت‌کردن مردم شخصی را کی مادرش را کشت به تهمت:

شعر زیبایی بود
هم از نظر فن شعری و هم از نظر معنا
ولی اینکه بخوایم این شعر رو ملاک قرار بدیم و بگوییم که تنها سلوک الی الله اصل است و بقیه را کنار بگذاریم، من قبول ندارم.
قرب الی الله درسته، اصلی ترین هدفه. ولی خب راهش چطوریه؟
این راه هرچه که هست قواعد داره و این قواعد در چیزی به نام مذهب جمع میشه. قواعدی که خداوند رعایت آن را بر ما لازم دانسته.
قواعدی که ما بهش میگیم اسلام.
ممنون از حاشیه های دوستان
یاعلی

Golnar Riahi در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۵۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۳۹ - قصهٔ محبوس شدن آن آهوبچه در آخر خران و طعنهٔ آن خران ببر آن غریب گاه به جنگ و گاه به تسخر و مبتلی گشتن او به کاه خشک کی غذای او نیست و این صفت بندهٔ خاص خداست میان اهل دنیا و اهل هوا و شهوت کی الاسلام بدا غریبا و سیعود غریبا فطوبی للغرباء صدق رسول الله:

در تیتر این قسمت (اما جان خواستند) به
"امان جان " تصحیح شود

نادر.. در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۳۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۸۲:

به پیشت نام جان گویم؟!....

روفیا در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۰۸ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مرده:

یادت به خیر دوست جان!
هر کجا در ستایش دوست می گوید همانا مرادش از آن دوست الکی ها نیست.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۴۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۵:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

عمریست تابه راه غمت رونهاده ایم 

روی وریایِ خلق به یک سونهاده ایم

"عمری‌ست" : زمان درازی است 

"به راهِ غمت رو نهاده ایم" : صورت بر خاکِ راهِ عشقت گذارده ایم.،غمت راپذیرفته ایم ازصمیم قلب  تسلیم شده ایم. عزم جزم کرده وگام بر این راه طلب گذاشته ایم .

"غـم"غم ِعشق است ، عزیزوگرامیست، غم ِعشق برای عاشقان دلـپـذیـرتر ازشادی دنیویست. غم اینکار نشاط دل غمگین من است. 

"روی وریا" : تـظـاهـر و خود نمـایی ونمایش دادن های مردم 

"روی و ریـایِ خَلق" یعنی : هرچه که مربوط به ریاکاری و مـردم فـریبی بوده باشد. دیگربه ریاکاری دیگران توّجهی هم نمی کنیم،آنهارابه حالِ خورهاکرده وتنها به عشق تو وغمِ عشقت می اندیشیم.........

معنی بیت :مدّت زمانی به اندازه ی عمرانسانی، سپری شد که ما عاشق وشیدای تـو شده‌ایم و غم عشق تـو راازصمیم ِ دل وجان پـذیـرفـتـه‌ایـم. با افتخار وغرور،غم عشقت را عـزیـز می‌داریـم. عشقت را نمایشی نپذیرفته ایم، دو رویی ومـردم فـریبی رابه  کناری گـذاشتـه وتنهابه تومی اندیشیـم.

اَندرسرماخیال ِ عشقت

هرروزکه باد درفزون باد
 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 طاق ورواقِ مدرسه وقیل وقالِ علم 

در راه جام وساقی مَهرو نهـاده‌ایـم 

طـاق : چند معنی دارد : 1- سقف  2- تک در برابر جفت  3- ایـوان 

"رواق" : پـیـشـگاه ، ایـوان 

منظور از "طاق و رواقِ مدرسه"یعنی هرچه که به درس ومدرسه مربوط است.

"قـیـل و قـال":  مجادلـه ومباحثه برسر موضوعاتِ علمی،آنچه که به درس ومشق مرتبط می شود.

از قیل و قالِ مـدرسه حالی دلـم گـرفت

یک چند نیز خدمت معشوق و مِی  کنیم.

"سـاقـی" دراغلبِ غزلیّات حافظ خودِمعشوق است. وقتی عاشق از رایحه ی گیسو وعطرِتنِ معشوق وازکیفیّتِ چشم ولبِ لعل فام ساقی سرمست می شود پس معشوق درحقیقت ساقی هست وازهمین دیدگاه، حافظ معشوق را "ساقی" خطاب می کند.

درنظرگاهِ حافظ عشق و معرفت، جایگاهی والاتر ازبحثِ مدرسه و علم آموخـتـن داردمدرسه ودفتروکتاب، باتوجّه به اینکه درهمه ی دوره های تاریخی دراختیارسیستم حاکمیّت بوده وبه چیزیهای بی ارزش و خارج ازمحدوده ی عشقبازی می پردازند ازدیدگاه حافظ،به درد گروگذاری درقبال باده گرفتن می خورند وفاقدارزش معنوی هستند دفتروکتاب گنجایش وظرفیت شرح عشق راندارند مطالب آنهاغیرضروریست وجزاینکه سبب دانش آلودگی،وانجماداندیشه میگردند هیچ خیری ندارند. ازنظرگاه حافظ،به یاد سپاری واژه ها نوعی مانع  برای چابکی ذهن وبرای روح آدمی باری سنگینست. بگذار تا فقط معنای خالص زندگانی طبیعی، ومفهوم عشق در اعماق وجودت رخنه کند جایی که هیچ کلمه وواژه ای به آنجا نمی رسند، جایی که فقط جایگاه معانیست ومعانی می توانند وارد شوند.. به باورِ حافظ، میدان ِهستی وعرصه ی آفـریـنـش، بستری برای ظهورِعشق است تا آدمی باپرداختن به آن به کـمـال رسد درهیچ مدرسه ای درس عشقبازی تدریس نمی شود بلکه با دانشهای بیهوده وبی اثر ذهنمان راپرکرده وبرای بردگی به نظام سیاسی حاکمیّت، آماده می سازند.

معـنی بـیـت : مـا(عاشقان)  مدرسـه و هرچه که به بحث ومباحثه های علم و دانش مربوط می شود رایکجا به کنار گذاشته‌ وآن را فدای باده و قربانی ِ معشوقِ دلستان ومَه روکرده‌ایم.

حافظ دراینجا بااطمینانِ خاطروبه روشنی، ازماهیّت ومبانی فکری مَسلک رندی عاشقی و نظربازی، رونمایی می کند وبا شجاعت، اعلام می کند ازاین پس ، ما از درس ومدرسه روی گردانده وبه معشوق وباده وساقی روکرده ایم.  ازپـرداخـتـن به علم به جایی نرسیدیم. به لطف حق، راهِ تازه ای پیشِ رویمان گشوده شده وآن راهِ عشق است. مابینش فردی وفطری خودراپیدا کرده واینک براین باوریم وایمان داریم که تنهاراهِ رستگاری، عشق و سرمستی  ورندانگیست واین طریق ومَسلک است که  مـا را بـه کمال خواهدرساند.

بخواه دفـتـر اشعار و راه صحرا گیر

چه وقت مدرسه وبحثِ کشفِ کشّاف ست؟!

🌿━━━━━━━━━━🌿

هم جان بدان دونرگس جادوسپرده‌ایم

هم دل بدان دوسـُنبل هندو نهاده‌ایـم 

جان سپردن: عزیز وگرامی مثل جانِ خویش داشتن، مردن برای چیزی یابه خاطرکسی

نـرگـس : استعاره از چشم

"جادو" :صفتِ سِحرو افسونـگـریِ برای  چشمان

"سنبـُل" : استعاره اززلفی که ازدوطرفِ صورت آویخته شده باشد.

"هـنـدو" : سـیـاه ، صفتی برای زلـفِ معشوق

"دل نهادن" : دلدادگی وعاشق شدن

این بیت، مضمون زیبا وحافظانه ای ازلحاظ ِ ظاهری وباطنی دارد. ازیک سو جانِ عزیزِعاشق به جادویِ دو دیده ی معشوق تقدیم شده، وازسویی دیگر دلِ عاشق به دوزلفِ دلبر که ازدوسوی چهره آویخته شده شیدا وشیفته شده است. 

مـعـنـی بـیـت : هـم جانمان را تقدیم ِ دو چشم سِحرانگیز ِمعشوق کـرده‌ایـم و هـم دل رابه دوزلفِ سیاه او سپرده ودودست ازدل وجان به عشق اوشُسته ایم.

من ازرنگِ صلاح آنگه به خونِ دل بشُستم دست

 که چشم بادپیمایش صلا برهوشیاران زد.

🌿━━━━━━━━━━🌿

عـمری گـذشـت تـا به امید اشارتی 

چشمی بدان دوگوشه ی ابرونهاده‌ایم 

اشارت" : حرکاتِ دلبرانه ی چشم ودلستاننده یِ ابـرو ازجانبِ معشوق،که جانِ عاشق راجَلامی بخشد. اشاراتِ معشوق غالباً با ناز وعشوه است که بخش عظیمی ازنیازعاشق رامرتفع می سازد.

"چشم نهادن": چشم انتظاری وخـیـره فروماندن 

معنی بـیـت :  روزگاری به اندازه ی یک عمر آدمی پشتِ سرگذاشتیم درانتظار اینکه غـمـزه و عشوه‌ی ای ازجانبِ معشوق به دو گـوشـه‌ی ابـروی او خـیـره مـانده وهنوز انـتـظـار می‌کشیم امّا ماعاشقیم وتحت هیچ شرایطی پاپَس نخواهیم کشید.

گربادفتنه هردوجهان رابه هم زند

ما وچراغ ِ چشم ورهِ انتظاردوست

🌿━━━━━━━━━━🌿

ما مُلک عافیت نه به لشکر گرفـته‌ایم 

مـا تخت سلطنت نه به بازو نهاده ایم

"مـُلـک" : پـادشـاهی

"عـافیـت طلبی" به معنیِ خامُش نشینی، تعقیب نکردن ودخالت نکردن ِ  کاردیگران، به مـنـظـور تزکیه وپالایش ِ روح وروان،دوربودن از مـحـیـطِ گـنـاه وتشویش ونگرانی و  پـارسـایی پـیـشـه کـردن است. هـمـانـنـد "رُهـبـانـیـت" که در بینِ مسیحیان معمول است.

"مـُلـک عـافـیـت":عـافیت به معنیِ فارغ بالی وآزادی وتندرستی ِ روحی وجسمیست که درنظرگاهِ حافظ، به شکوه وجلالِ پـادشاهی پهلومی زند! حافظ ِ حکمیم وفرزانه،این عافیتی راکه به دست آورده،به "سلطنت" تشبیه کرده است. 

سلطان وفکرلشکروسودای تخت وتاج

درویش واَمن خاطرو کنج قلندری

حافظ ازوقتی که باعشق آشنا شده، براین باوراست که ازقید وبند وتعلّقاتِ دنیوی ودینی، آزادشده وبه رهایی رسیده است. خودرا پادشاهی می پندارد که درامنیّتِ کامل، بی دغدغه و با آرامش خاطر برتختِ عاشقی تکیه زده است. ضمن ِ اینکه بافخر ومُباهات وطعنه زدن به پادشاهان، اعلام می کند که ما این تاج وتخت را با زور ولشکرکشی به دست نیاورده ایم. پشتوانه ی این سلطنت، لشکر وسرباز وبازوانِ آهنین نیست. بلکه ضمانتِ پایداری این تختِ پادشاهی " صداقت وعشق وَرزیست" نیرویی که بدون آن نه تنها هیچ تختی بلکه هیچ اندیشه ای را توان ایستادگی وماندگاری نیست.

حافظ دراینجا به مددِ نبوغ خدادادی ِ خویش، محـبـّت و عشق را در تـقـابـل با سـلـطنت و پـادشاهی، قرارداده وآن را پیروز این مقابله وبرتر  این مقایسه معرّفی کرده است.

مـعـنـی بـیـت : مـا این تختِ آرامش "عافیت طلبی" را(به شرحی که گذشت) به مددِ عشق ومِهرورزی به دست آورده ایم. بی آنکه همانند پادشاهان، لشکرکشی کنیم،جنگ وخونریزی به راه اندازیم، وزور بازو بکارگیریم،تنها باقدرتِ اعجاب انگیز عشق به سلطنت رسیده ایم سلطنتی که درقلمرودلهاست و هرگز زوال ندارد.

 گوشه ی ابروی توست منزلِ جانم

خوشترازاین گوشه پادشاه ندارد.

 روانشاد "شهریارشهرعشق" نیزدر غزلی زیبا در این باره می گوید:

زیرنگین ِهنرقلمروِ دلهاست

سلطنتِ شهریارشاه ندارد!

🌿━━━━━━━━━━🌿

تاسـِحرِچشم ِیار چه بازی کندکه باز 

بنیاد بر کـرشمه‌ی جادو نهاده‌ایــم 

"سـِحـر" : افسون ، جـادو 

"بـاز" : دوبـاره

"بـنـیـاد" : پی وبَنا، اساس کار

"کـرشمه" : غـمـزه ، حـرکـات دلبرانه ی چشم و ابـرو 

"جـادو"  در ایـنـجـا منظور چشم جـادو است. چون قبل ازاین سخن ازنرگس جادو شده، برهمان اساس، صفت چشم را به جای چشم آورده است.

مـعـنـی بـیـت : تا  بـبـیـنـیـم سرانجام چه پیش آید و جادوگری چشمانِ یـار، چـه اوضاعی را رقم خواهدزد وچه بازی خواهدانگیخت؟ ماکه اساس ِ کار خودرا بـر کـرشمه‌ی  افسون چشمان ِ یار قرار داده‌ایـم .

آه ازآن نرگس ِ جادو که چه بازی انگیخت

آه ازآن مست که بامردم هوشیارچه کرد!

🌿━━━━━━━━━━🌿

بی زلفِ سرکشش سرسودایی ازمَلال

همچـون بنفشـه برسر زانو نهاده‌ایـم

"زلف ِ سـرکـش" : زلفی که رام ودر دسترس نیست نافرمان و عـصـیانگـر است. هم به معنی زلفی که دوسرآن کشیده وبلنداست.

"سرسـودایی" :سری که سـودا زده و عـاشـق است. 

"مـَلال" : دلـتنگـی و اندوه 

گل بـنـفـشـه ساقه اش کمی خمیده وبه اصطلاح گوژپشت است و مـعـمـولاً رو بـه پـایـیـن خـم می‌شـود گویی سـر بـر زانـو گـذاشتـه است.

حافظ این حالتِ بنفشه را،به سربه زانوگذاشتنِ عاشق تشبیه کرده و تصویـر بسیـار زیبا وخیال انگیزی به مخاطبین شعر هدیه کرده است.

گل "بـنـفـشـه" یـا "ســوری" در ادبیات عرفانی مـا نـمـادِ گـوشـه نـشـیـنـی و سر در جیب تـفـکـّر فرو بـردن است.

معنی بیت:  زلفِ یارسرکش است ودورازدسترس ماست. این اندوه وغم دوری از زلف بـلـنـدِ مـعـشـوق، مارارهانمی کند! ازشدّتِ اشتیاق ِ دسترسی به زلف یار،مُبتلا به رنجی جانسوز هستیم وهمیشه همانندِ گل بنفشه سر برزانوی غم نهاده ایم.

 درنظرگاهِ لطیف حافظ گل بـنـفـشـه هـم به خـاطـر دوری از زلف یـار سـر بـر زانـو دارد!. ضمن آنکه دردل ِ گل بنفشه سیاهی به چشم می خورد که حافظ درجایی دیگرآن رابه داغ دلِ خود تشبیه کرده است:

چنین که بردل ِ من داغ زلفِ سرکش توست

بنفشه زارشود تُربتم چودَرگذرم!

🌿━━━━━━━━━━🌿

در گوشه ی امید چـو نظـّارگان ماه

 چشم طلب برآن خم ابرو نهاده ایم  

"گوشه‌ی امـیـد" : امـیـد به کُنج عزُلت وتنهایی تشبیه شده است.

"نـظـّارگان": تـماشا کنندگان ، بسیار وبادقّت تماشا کردن را نظّاره گویند. نـظـّـارگان مـاه" یادآور کسانیست که درآخرین روزهای ماهِ رمضان، بـا دقـّت بسیار بـه آسمان نـگاه می‌کـنـنـد ، شـایـد مـاه شب اوّلِ شـوّال (عید فطر) را بـبـیـنـنـد.

"چشم طلب" چشم امیدوار،چشمی که با طلب و خواهش همراه بوده باشد .

حافظ بدان سبب که"خـم ابـرو"بـه "هـلال مـاه" شـبـیـه است، نظّارگان ِ ماه را آورده، تا هم تشبیهِ خمیدگی ِ ابروبه هلالِ ماه را یادآورشود واهمّیتِ اشتیاق ِ عاشقان برای دیدن ِ ابروان ِ یار را با اشتیاق ِ رویتِ ماهِ توسّطِ روزه داران برابرکند. یعنی "عشق" نیز برای خود همانندِ مذاهبِ بزرگ، مراتب ومراسماتی دارد.

مـعـنـی بـیـت : همانـنـد جویـنـدگان هـلالِ مـاه شب اول شـوّال که به امیدِ رویتِ ماه به آسمان خیره می گردند، ما(عاشقان) نیزبه امیـد دیـدنِ اشاره ای ازابروی معشوق، درگوشه ی امیدواری خزیده وچشم  تمنّا وطلب، به گـوشـه‌ی ابـروی یاردوخته ایم .

 حافظ اَردرگوشه ی محراب می نالد رواست

ای نصیحتگو خدارا آن خم ابرو ببین !

🌿━━━━━━━━━━🌿

گفتی که حافظادل سرگشته‌ات کجاست؟ 

در حلقه هـای آن خـَم گیسـو نهاده‌ایم 

خطاب به معشوق است.معشوق ازحافظ شاید به طنز ومزاح می پُرسد: این همه ازسرگشتگی وآوارگی دلت گفتی کو؟ کجاست آن دلِ عاشق وشیدایی که دَم ازآن می زنی!؟

 حافظ درپاسخ می فرماید:

دلم را درمیان حلقه های زنجیر گـیـسـویت جاگذاشته ام!

معشوق ِحافظ به مانندِ خودِحافظ، زبانی شیرین، طنزپرداز ورندانه دارد:

گفتم آه از دلِ دیوانه ی حافظ بی تو

زیرلب خنده زنان گفت که دیوانه ی کیست!

پوریا در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۳۸ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کان:

سلام این بیت زیبا از این شعر حذف شده اگر اضافه بشه مقصود شعر هم که علیهه راجعون هست کاملتر میشه :
از عدم ها سوی هستی هر زمان
هست یارب کاروان در کاروان
باز از هستی روان سوی عدم
میروند این کاروان ها دم به دم

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۳۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴۴:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

عمریست تامن درطلب هرروزگامی می‌زنم

دست شفاعت هرزمان درنیکنامی می‌زنـم

"طلب" :آرزو، تمنّا و خواهش ، به دنبال چیزی بـودن ، "طلب" اولین گام در عرفان وعاشقیست. آغازحادثه ی بزرگ است اِستارت وشروع ماجراجوییست‌.

مراحل ومنازل عرفان درنظرگاهِ حافظ متفاوت از صوفیگری ودرویشیست. حافظ درعاشقی وعرفان دارای سبکی منحصربفرداست. اومعتقداست که ما ازبهشت اخراج نشدیم بلکه دراثرتابش پرتوحُسن یار درروزل اَزل عاشق وشیدای اوشدیم وبه طلبکاری ودرجستجوی او، آگاهانه بهشت راباهمه ی نعمتهایش رهاکردیم.

سبزه ی خط ودیدیم وزبُستان بهشت

به طلبکاری این مِهرگیاه آمده ایم

وادیِ "طلب" درسبکِ وسیاق عرفان حافظانه، انتها ندارد وبی وقفه و مُستمراست.

"دست شفاعت" : دستی که طلبِ شفاعت ویاری می طلبد.

"شفاعت" به معنای ِ تقویت و نیرو بخشیدنِ شخصی قوی،نیکنام وروشن ضمیر، به شخص ِضعیفی چون رهرو وسالک ویا یک مجرم وگناهکاراست. همچنین شفاعت به معنایِ درخواست بخشش یا کمک کردن از کسی برای دیگری است. میانجیگری وضمانت برای عفو وبخشش ویا تقویتِ کسی‌.

معنی بیت : یک عمر است که من هر روز در وادی طَلب، بااشتیاقی عظیم به جِدّ وجَهد می کوشم و گامی به پیش می نهم تاببینیم سرانجام چه پیش خواهدآمد.به دامن هرآدم خوشنامی چنگ توسـّّل می زنم تا مرا مرا دراین راه راهنماییوهدایت کند. 

حافظ چه چیزی راطلب میکند؟ عشق را،سرمنزل معشوق را،حقیقتِ هستی را، سعادت ورستگاری چیست وراهِ درست،ازمیانِ هزاران راهی که پیش روی انسان گسترده شده،کدام است؟

حافظ جوینده ی حقیقت است وجوینده باید که متواضع وفروتن باشد تا به سرمنزل مقصودرهنمون گردد. درمصرع دوّم حافظ دراوج فروتنی وتواضع، می فرماید:

به هر دَری زدم ،هرزمان ،هرجانشانی از شخص نیکنامی یافتم، دستِ شفاعت ویاری بسوی اودراز کردم تاشاید دانش وانرژی درونی او، چون چراغی تاریکی های راهم را روشن سازد ومن توانسته باشم به کشف حقیقت اندکی نزدیکترگردم.

دست ازطلب ندارم تاکام من برآید

یاجان رسدبه جانان یاجان زتن برآید.

🌿━━━━━━🌿

بی ماهِ مهر افـروز خود تا بگذرانـم روز خود

دامی به راهی می نهم مرغی به دامی می‌زنم

دراین بیت، دلیل ِ سرگشتگی ها ورنج ومشقّاتِ خودرا، نبودِ دسترسی به معشوق می داند.

"ماه" : استعاره از معشوق زیباروی

"مِهرافروز" : ایهام دارد :

1- محبّت ، عشق . - کسی که شعله ی ِمحبتّش روز به روز فروزان تر می‌شود.

2-خورشید. مِهرافروز. "مهر"با معنی خورشید، معنارا ژَرفا می بخشد. یعنی ماهِ من(معشوق ِ من)است که چراغ ِ خورشید رافروزان نگاه می دارد.

دراین جهان خاکی ،خورشید است که به ماه نور می‌بخشد و ماه را روشن می‌کند در حالی که می بینیم درعالمی که حافظ درآن بسرمی برد، روشناییِ خورشید از ماه (پرتوحسن معشوق )است.!

بنابراین معشوقِ حافظ دراینجا همان خالقِ هستی بخش است.

ضمن ِآنکه با این برداشت،"ماه" و "مِهر(خورشید) افروز" و "روز" تناسبِ حافظانه ای دارند.

"مرغ" : پرنده ، در اینجا استعاره از معشوقِ زمینیست. درنبودِ دسترسی به معشوق ِ حقیقی، حافظ روی به معشوقِ زمینی کرده ومی فرماید :

حال که به معشوق زیبای ازلی وابدی ِمن ، که آتش محبّت راشعله ورکرده و به خورشید نور می‌بخشدهیچ دسترسی ندارم، برای اینکه بتوانم روزگار بگذرانم وعشق ورزی ومهرورزی را زنده نگاهدارم، گهگاه،زیبا رویی از معشوقان ِزمینی را به دام می‌اندازم وبا اوبه عشقبازی می پردازم تاشاید سکّوی پرتابی باشد به عشق ِ حقیقی وعالم معناها.

عشق ازهرنوع که باشد،صادقانه وقلبی وبی آلایش بوده باشد،قطع یقین انتقال دهنده وپرتاب کننده به آنسوی ماجرا خواهدبود.

هرگه که دل به عشق دهی خوش دَمی بود

درکارخیرحاجتِ هیچ استخاره نیست.

🌿━━━━━━🌿

اورنگ کوگلچهرکو ؟نقش وفاومهرکو ؟!

حالی من اندرعاشقی داوتمامی می‌زنم

"اورنـگ وگلچهر" اشاره به داستان عشق و عاشقیست درمایه ی لیلی ومجنون ،فرهاد وشیرین. درمورد این داستان،زنده یـاد "قـزوینی" برای یافتنِ اصل داستانِ "اورنگ و گلچهر" تفحُّص بسیار کرده و به نتیجه نرسید، در عهدِ قاجار منظومه‌ای از این عاشق و معشوق سروده شده که نسخه‌ی خطی آن در کتابخانه‌ی مجلس ضبط است ، ولی به قول مرحوم "قـزویـنـی" هیچ ربطی به اصل داستان ندارد ، بلکه سراینده تخـیّلِ خود را به نظم کشیده است .

اورنگ درلغت به معنای تخت شاهی ، شکوه وجلال ، دراینجا به عنوان نماد عاشقی همچون مجنون آمده است

"گلچهر": کسی که چهره‌اش به لطافت گل است همانندلیلی دراینجا نمادمعشوق زمینیست.

"نـقـش" درهرجایی معانی مخصوصی دارد. در اینجـا به معنیِ اثـر و نشان است.

"وفـا و مـهـر" : نام عاشق و معشوقی قدیمی است که شاعری به نام : "ابـومحمد رشیدی" معاصر "مسعود سعد سلمان" آن را به رشته‌ی نـظـم کشیده است . این داستان در زمـان "حافـظ" شهرت داشته است ، "حافـظ" در جای دیگر نیز به این داستان اشاره دارد :

مـا قصّه‌ی سکنـدر و دارا نخوانده‌ایم

از ما بجز حکایت مـهـرووفـا مپرس

"حالی" : حالیـا ، اکنـون ، اینـک

"داو" : نوبت بازی در شطرنج ونرد و قمار. بدین معنی با "نقش" ایهام ِ تناسب دارد، زیرا معنی دیگر "نقش" هم از اصطلاحات در قماربازیست.

"داو تمامی می زنم" یعنی تمام ِ دارایی خود را برای قمار گذاشتن، دراینجا یعنی من درعاشقی سنگ تمام می گذارم وچیزی مضایقه نمی کنم.

معنی بیت : "اورنگ ها" و "گلچهرها" کجایند ؟ اثـر ونشانی از "وفـا" و "مـِهـر" کجاست ؟

حافظ دراینجا مدّعی عاشقی، به تمام وکمال است ودرمیان ِ عُشاق مشهور وافسانه ای عرض اندام واظهاروجود می کند.

دورِ مجنون گذشت ونوبتِ ماست

هرکسی پنج روزه نوبتِ اوست.

دوره ی آنهاسپری شده وامـروز مـن هستم که در راهِ عاشقی تـمـام هستی‌ام رابااشتیاق ِ تمام می‌بـازم .

🌿━━━━━━🌿

تابوکه یـابم آگهی ،از سـایه‌ی سـرو سـهـی

گلبانگ عشق ازهرطرف برخوش‌خرامی میزنم

"بـو" : بـُـوَد ، باشد

"بـو که" : باشد که ، به این امید که

"سـرو" : استعاره از معشوق

"سـهـی" : خوش اندام ، بلند بالا و راست قامت ، صفت است برای سرو

"گلبـانـگ" : بانگِ خوش و نیکو ، آواز دلنشین

"خوش خرام" : خوش رفتار ، کسی که راه رفتنش با نازوغرور باشد.

حافظ دربیابان ِ طلب است دستِ شفاعت به سوی هرنیکنامی دراز می کند، بامعشوقین زمینی عشقبازی می کند تا آگاهی یابد. آگاهی ازنشان ِآن سرو سهی قد که درسایه ی آن به سعادت برسد سروِ سهی قد،کنایه ازمعشوق ِ ازلیست.

حافظ امیدواراست که سرانجام د سایه‌ی معشوق ازل آرام گیرد. برای رسیدن به این هدفِ والا، آوازخوش سرمی دهد وگلچهرها وزیبارویان رابه عشقبازی دعوت می کند.

زیبایی بهترین وخیال انگیزترین نشانه ی الوهیت است زیبایی امضای خالق کائنات هست زیبااندیشان وزیبادوستان درحوالی مقدس ربانیت وکوی معشوق نفس می کشند هرچشمی زیبا؛ هردرخت وگلی زیبا‌هرپرنده ی زیبانشانه ی روشنیست که خداوند درهمان نزدیکیست. جاذبه وجادوی همه ی زیبارویان پرتوی ازفروغ رخ ساقی کائنات هستند ومارابه منبع لایزال زیبایی رهنمون می سازند.

انسان عاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیبایی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کل تمامیّت هستی گسترش یافته وازلذتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیّات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل.

درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجردات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.

مـعنـی بـیت : به این نیّت ودراین آرزوی بزرگ، که سایه‌ی معشوق ازل بدست آورم ومَحضر مبارکش رادرک کنم،ازهرسویی که زیبا رویِ خوش‌خرامی را می‌بینم آواز عشق او را سر می‌دهم واورادعوت به عشقبازی می کنم.

امیدهست که منشورِعشقبازی من

ازآن کمانچه ی ابرو رسد به طغرایی

🌿━━━━━━🌿

هر چندکان آرام ِدل دانم نبخشدکام ِدل

نقش خیالی میکشم فالِ دوامی می‌زنم

"آرام ِ دل" : آرامش دهنده‌‌ی دل ، استعاره از معشوق

"کام" : آرزو ، خواسته

"نـقـش خیال می کشم" : درکارگاهِ ذهن تصویری را مجسّم می کنم که به واقعیّت منتهی نخواهدشد ، لحظه ی وصالِ معشوق را در ذهن تجسّم می کنم ولی ناممکن ومَحال است.

دراین بیت نغزوناب نیز حضرت حافظ یک نکته ی روانشناختی وحقیقتی غیرقابل انکار ازدنیای خیال انگیزعشقبازی رابه زیبایی بیان کرده است وآن اینکه:

زمانی که آدمی عاشق شخص دیگری می شود وبااشتیاق، همه ی عشق وارادت قلبی خودرا نثاراومی کند، درحقیقت عاشق آن شخص خاص نشده وفریب ذهن خودرا خورده است چراکه ذهن همه ی ما به هنگام دلباختن، تصویری دلفریبانه مطابق انتظارات وخواسته های درونی ما ازشخص مورد توجه مامی سازد وما درواقع فریب خورده و عاشق وشیدای این تصویر ذهنی می شویم چه بساممکن است تصویری که در ذهن مانقش بسته وشب وروزماراازماگرفته است باحقیقت وجودی آن شخص تطابقت نداشته وذهن حیله گرما درمورد اومبالغه کرده باشدتابتواند دل ماراراضی به شیدایی وعاشقی کند! ازهمین روست که معمولاً رابطه های عاشقانه دوام چندانی ندارند وطرفین باسپری شدن زمان اندک وبه محض شناخت دقیق یکدیگر، تمایلی به ادامه ی روابط نشان نداده وروابطشان قطع میگردد. باتوجه به اینکه شرط زنده ماندن ذهن درپروراندن خیال وافکارهست بنظرچنین می رسد که ذهن آدمی بیشتر ازدل آدمی، به عشقبازی اشتیاق وعلاقه دارد چراکه ذهن دراین دوران طلایی، بیشترین وبهترین فرصت پرورش خیال رادراختیارداشته وبه فعالیت شبانه روزی مشغول است غذای لذیذی که برای بقای ذهن ازضروریات است. شایدبهترآن باشد وقتی که عاشق کسی می شویم سعی نکنیم به اوبیشترنزدیک شویم! اگراو دورازدسترس باقی بماند بی تردیدعشقمان، شبیه عشقی خیال انگیز میان لیلی ومجنون وفرهادوشیرین و..... خواهدبود امااگربه اونزدیک ونزدیکتر شویم دیری نخواهدکشید که سرخورده شده وشعله های عشق فروکش خواهدنمود! عشق رادرپستوی ذهن نهان بایدکرد تاهمچنان فروزان باقی بماند.

"فال" یعنی درآرزوی نیک رقم خوردن سرانجام کاری

"دَوام" : پیوستگی ، استمرار

مــعــنـی بــیــت : هـر چند که معشوق خواسته‌ی دل مـرا (وصال) برآورده نخواهدساخت. این امیدواری من، بیهوده است وسرانجامی نیک رقم نخواهد خورد، با این وجود،باخوش دلی تصویری غیرممکن ازلحظه ی ِوصالِ معشوق، درکارگاهِ خیال خویش می کشم ومُدام فال می زنم تا پایان کاروفق ِ مُراد باشد. این کار(تصویرسازی) رابه فال نیک می‌گیرم تاسرانجام چه پیش آید.

صبرکن حافظ به سختی روزوشب

عاقبت روزی بیابی کام را

🌿━━━━━━🌿

دانم سـرآرد غصّه را، رنگین بر آردقصّه را

این آهِ خون افشان که من هرصبح وشامی میزنم

سـر آوردن" به پایان رساندن

"غصـّه" : اندوه ، غم هجران

"قـصـّه" : ماجرای عشق

"رنگـیـن بر آرد" : 1- به شادی خوشی وخرّمی به آخرمی‌رساند 2- با توجّه به "خون" در مصراع ِ بعدی : ماجرا را با ریختنِ خونِ من وگرفتنِ جانم تمام می‌کند! البته این هردوحالت،برای عاشقی چون حافظ سرانجامی نیکوست.

"آهِ خـون افشان " : اشاره به همان اشک وآهِ خونیـنِ عاشق است

مــعــنـی بــیــت : سرانجام ایـن آهِ اثربخش واشگ خونینی که من هر روز وهرشب می‌کشم نتیجه خواهد داد واندوه و غم هجرانِ را به نیکی تمام خواهدکرد. ماجرای عشق مرا سرانجامی خوش و نـیـکـو خواهدبخشید ومن شهیدِ راهِ عشق خواهم شد!

حافظ طمع مبرزعنایت که عاقبت

آتش زند به خرمن ِ غم دودِ آه تو

🌿━━━━━━🌿

باآنکه ازوی غایبم وزمی چو حافظ تایبم

درمجلس روحانیان گه گاه جامی می‌زنم

"از وی غایـبـم" : حافظ دراینجا نمی خواهد بگوید معشوق حضورندارد.می گوید من غایب هستم، من سزاوارحضور نیستم.چون هنوزبدان شایستگی نرسیده ام به معشوق دسترسی ندارم وگرنه معشوق حضوردارد.

"تـایـب" : توبه کنـنـده

"روحانیان" : عاشقان ورندان و وارستگانِ ازتلّقاتِ دنیوی

معنی بیت : بـا و جودی که به او (معشوق اَزل) دسترسی ندارم، واز حضورش بی نصیبم. به رغم آنکه ازخوردن می توبه کرده ام ونباید بی حضوراوبه باده خواری بپردازم، گاه گاهی خطایی می کنم ونمی توانم درمقابل وسوسه یِ مستی مقاومت کنم تـنـهـا در مجلـس عرفا و رنـدان ،مقداری شراب می خورم.!

درنظرگاهِ حافظ ودرمَسلکی که اوبنیان گذارِآن است، باده خواری حلال است لیکن درجایی که معشوق حضور نداشته باشد، نوشیدن ِباده حرام است:

در مذهبِ ما باده حلالست و لیکن

بی روی توای سروِ گل اندام حرامست.

بی سواد در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۱۸ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی هرمزد دوازده سال بود » بخش ۶ - جنگ بهرام با ساوه شاه: شکست جادو و پیلان، کشتن ساوه و تاختن سوی پرموده:

به یاد نمی آورم ، جایی دیده یا شنیده ام:
ستون کرد چپ را و خم کرد راست
خروش از........

بی سواد در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۱۴ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مرده:

دوست جان،
می فرماید :
هرچه گفتیم جز حکایت دوست
در همه عمر، ازآن پشیمانیم
و به گمانم بیش از ده غزل با ردیف /قافیه دوست دارد.

بی سواد در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۱۱ دربارهٔ خیام » ترانه‌های خیام به انتخاب و روایت صادق هدایت » راز آفرینش [ ۱۵-۱] » رباعی ۱۱:

جناب سامانی ،
اوفکندن ، همان افکندن است،