گنجور

غزل شمارهٔ ۲۰۴

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

یاد باد آن که نهانت نظری با ما بود

رقم مهر تو بر چهره ما پیدا بود

یاد باد آن که چو چشمت به عتابم می‌کشت

معجز عیسویت در لب شکرخا بود

یاد باد آن که صبوحی زده در مجلس انس

جز من و یار نبودیم و خدا با ما بود

یاد باد آن که رخت شمع طرب می‌افروخت

وین دل سوخته پروانه ناپروا بود

یاد باد آن که در آن بزمگه خلق و ادب

آن که او خنده مستانه زدی صهبا بود

یاد باد آن که چو یاقوت قدح خنده زدی

در میان من و لعل تو حکایت‌ها بود

یاد باد آن که نگارم چو کمر بربستی

در رکابش مه نو پیک جهان پیما بود

یاد باد آن که خرابات نشین بودم و مست

وآنچه در مسجدم امروز کم است آنجا بود

یاد باد آن که به اصلاح شما می‌شد راست

نظم هر گوهر ناسفته که حافظ را بود

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

گلهای تازه » شمارهٔ ۱۵۸ » (شور) (۰۹:۲۴ - ۱۰:۲۴) نوازندگان: رحمت‌ الله بدیعی (‎کمانچه) ; فرامرز پایور (‎سنتور) خواننده آواز: شجریان، محمدرضا سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: یاد باد آنکه نهانت نظری با ما بود

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۲۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

داریوش نوشته:

با سلام

سوال: ارتباط مابین مصرع اول و دوم بیت اول را نمیدانم و هرقدر سعی کردم رابطه ای پیدا کنم نتوانستم . لطفا” اگر کسی میداند مرا راهنمایی کند.

باتشکر

د.خ نوشته:

سوال آقای داریوش برای بنده هم مطرح میباشد و به نظر میرسد اساسا” منظور خواجه شیراز در مصرع دوم کاملا” مبهم میباشد. اگر مصرع دوم را به این صورت معنی کنیم که “لطف و مهر و محبت تو باعث شده است که چهره و سیمای من شاداب و خندان باشد” باز هم رابطه مصرع اول ودوم نا مشخص میباشد. اگر کسی معنی دقیق بیت را میداند من هم خوشحال میشوم .

محمد رضا نوشته:

به نظر من نکته مبهمی در بیت اول این شعر وجود ندارد. حافظ در این بیت، خاطره ای از مهر و عنایت پنهان معشوق نسبت به عشاق را بیان کرده است.

یاد باد آنکه نهانت نظری با ما بود
(یاد آن روزها بخیر که بصورت پنهانی به ما توجه و عنایت داشتی)

رقم مهر تو بر چهره ما پیدا بود
(و آثار این تفقد و مهر تو نسبت به عاشقان، به خاطر شادی ناشی از این محبت و توجه، در چهره عشاق نمایان و آشکار بود)

محسن نوشته:

در ارتباط با سوال دوستان باید عرض کنم که یک نکته‌ی ظریف در بیت اول نهفته به این شرح که:

حافظ میگه لطف و عنایت تو در حق ما پنهان بود اما آثار این لطف و عنایت در ظاهر ما آشکار می‌شد؛ مثل نویسنده‌ای که خودش از چشم خواننده پنهانه اما آثار قلمش بر سطح دفتر آشکاره. در واقع حافظ با تضاد بین دو واژه‌ی «نهان» و «پیدا» بازی کرده و چنین مضمونی رو آفریده.

محمد نوشته:

اولن ارتباط معنایی پیوسته در غزل قرار نیست بر قرار باشد. و فقط نباید تضاد مشخص معنایی داشته باشد که از اصول کلام است.
دوم اینکه در این شعر معنای بیت اول و دوم کاملن در یک معناو وجوه مختلف منشورعشق است ، بازیابی حال عشق در سراپای معشوق بعد از هر عتابی کار هرروزه عاشق است و یا آنکه نهان و آشکارش نظری با کسی هست.

بابک خرم دین نوشته:

منظور خواجه آیین مهر پارسیان است.
گوش نامحرم نباشد جای پیغام سروش

سعید نوشته:

در صورت امکان بزرگواران بفرمایند چرا حضرت حافظ در مصرع اول نفرموده: «یاد باد آنکه نهانی نظرت با ما بود»؟!

مسعود حاتمی نوشته:

دوستان کسی مفهوم دقیق بیت اخر را میدونه؟
یاد باد انکه به اصلاح شما میشد راست
نظم صد گوهر ناسفته ک حافظ را بود

اخمد نوشته:

سلام ب همه. ی دوستان، ب نظر بنده هم نکنه ی مبهمی وجود نداره وقتی حضرت حافظ فرمودن ک نهانت نظری با ما بود یعنی درسته که یار نهانی ب من نظر و لطف داشته ولی من متوجه این لطف پنهانی بودم و به همان خاطر آثارش در چهره من مشهود بوده اگر متوجه آن لطف پنهانی نبود که دلیل نداشت یاد کنه،

شمس الحق نوشته:

سعید جان در آنصورت دیگر این شعر حافظ نبود و شعر سعید خان بود .
مسعود جان بار دیگر باید عرض کنم که حقیر حافظ شناس نیست و از آنجا که پاسخ شما داده نشد عرض میکنم در این بیت :
یاد باد آنکه به اصلاح شما می شد راست / نظم هر گوهر ناسفته که حافظ را بود
از موارد نادریست که حافظ فروتنی و تواضع پیشه کرده است و خطاب به آن شخص خاص که شاید شاه شجاع است میگوید که شعر من که مانند الماسی تراش نخورده است ، توسط شما اصلاح میشد ، یادش بخیر .
البته این که عرض کردم موارد نادر فروتنی از آنروست که حافظ بسیار شعر خود را می ستاید مثل :
” تبارک الله از این فتنه ها که در سر ماست ”
و حق هم دارد که غزل حافظ در جهان بی همتاست و بدیلی نیست آن را .

روفیا نوشته:

اسخ به سوال مسعود حاتمی گرامی مرا هیجان زده می کند .
چون مولانا هم در جایی به این حقیقت ناب اشاره می کند :
عاشقان را شد مدرس حسن دوست

شما وقتی یک دوست زیبا کردار دارید نمی توانید در حضور او حرکات ناپسند انجام دهید مثلا نعره بزنید . این خاصیت زیبایی است . خودش را باز تولید میکند .
زشتی هم همینطور است اگر دوستتان کارهای نابهنجاری می کند شما هم حساسیتتان نسبت به زشتی کم میشود .
وقتی دوستی دارید که زیبایی مطلق است حتی اگر کلماتتان هم مثل جواهر باشد ولی پرداخت نشده باشد و نظم کاملی نداشته باشد , راست و درست می شود و نظم کامل پیدا می کند . یعنی می شود شعر حافظ !

روفیا نوشته:

با پاسخ اقای محمد رضای گرامی به اقای داریوش گرامی و دخ گرامی موافقم .
حافظ در این بیت به علم body language اشاره میکند .
او با زیرکی دریافته وقتی چند نفر معشوق مشترکی دارند بسته به نوع رابطه شان با معشوق زبان بدنشان متفاوت است .
او که معشوق نظر بدو دارد در چهره اش امید موج می زند و رقم مهر معشوق بر چهره اش پیداست و دیگری یقینا چهره اش بسته به نوع عواطف و احساساتش به گونه ای دیگر است .
ایا لذت نمی برید از اینکه شعرای قرن ها پیش سرزمین مادریتان به چنین دانش مدرنی اگاه بودند ؟

lyam نوشته:

جناب مسعود خان
سؤالی فرمودی که خانم روفیا جواب بسیار نزدیک تری فرمودند ولی اقای شمس الدین کمی از مرحله دور بودند گوهر به معنای مرواریداست لغات دیگری چون درّ ، لؤلؤ هم میگویند مثلأ درین غزل
تا بسنجم لؤلؤ ِلالای خویش´´´´´
تا برآرم درّی از دریای خویش
تا بروبم هر غبار از روی ذهن
تا بدانم راه فرداهای خویش
ساعتی تنها نشستم با دلم
در درون قصرباورهای خویش
پس فرو گشتم به امواجی که برد
جان من در عمق ناپیدای خویش
گوهر فارسی را به عربی برگرداندند شد جوهر و جمع آن جواهر که سرکار خانم رفیا به درستی به جواهر اشاره فرمودند
و اما معنی:میفرماید به یاد آن زمانکه بااصلاح شما مروارید های بکر و دست نخورده ی من ، که منظور همان اشعار حافظ است،به نظم در میامد
چون حافظ با شاه شجاع همنشینی داشته و در باره ی شعر باهم گفتگو میکردند
امید که استادان نظر بهتری ارائه کنند
با ارادت
لیام

بابک نوشته:

ترتیب درست اشعار..
۱و۲و۴و۶و۳و۵و۷و۸و۹

کسرا نوشته:

چطور میشه حافظ رو دوست نداشت.. بازهم عشق… بازهم هنر… بازهم شاهکار… بازهم من و لرزیدن دل از اشعار حافظ… روحت شاد ♥♥

کسرا نوشته:

اجرای این شعر زیبا… در برنامه شماره ۱۵۸ گلهای تازه با آواز استاد شجریان

حسین نوشته:

در جواب مسعود حاتمی عزیز در بیت اخر اگر چه ظاهرا منظور حضرت حافظ شعر ایشون است ولی توجه به گوهر وجود یا جوهر که در پرتو نور ایزدی صاف و اینه میشه
در واقع نور هدایت که باعث خلوص میشه
عرفا اصطلاحی دارند بنام وقت
که در واقع منظور سرخوشی عارفانه است و بعضی اوقات که این حالات معنوی وجود ندارد اصطلاحا میگویند در وقت بسته شده
(البته چون من عارف نیستم شاید خوب توضیح نداده باشم)
بنظر این شعر هم در چنین زمانی گفته شده

مسعود حاتمی نوشته:

سپاسگذارم از همه دوستان گرامی که با حس مسئولیت پذیری زیبای خود در راه تعالی فرهنگ این مرز و بوم می‌کوشید. بسیار استفاده کردم از پاسخهایی که دادید.

ن آ نوشته:

لیام گرامی
با درود فراوان
آیا غزلی که برای مثال آوردید از خود سرکار است یا از دیگری ؟
لطف کنید همه ی غزل را بگذارید با نام شاعر
از شما اشعاری خوانده ام و پیداست که این غزل هم قدیم نیست . چون هرچه گشتم در اینترنت آثری از آن ندیدم
با درود دوباره

ن آ نوشته:

دوستان سعی کردند در مورد این بیت و مخصوصاً لغت ” نهانت “ توضیح بدهند که بنده قانع نشدم
یاد باد آن که نهانت نظری با ما بود
رقم مهر تو بر چهره ما پیدا بود
لغت نهانت در اینجا معنی نهانی نمی دهد که بعضی از دوستان اشاره فرمودند
میگوید نظری با ما داشتی در درونت ،و چون علنی بوده و نه پنهانی حافظ هم متوجه شده که آثارش در چهره ی او نمایان شده
به همین خاطر حافظ نهانی نیاورده چون اگر پنهانی بود ، حافظ هم متوجه نمی شد
حافظ است و نکته سنجی اش
با درود به همه

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

************************************
***********************************
یاد باد آن که ……………. بربستی
در رکابش مَهِ نو پیک جهان‌پیما بود

مَهِ من چو کُلَه: ۲۵ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۳۶ و ۱۶ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال

نگارم چو کمر: ۱ نسخه (۸۲۷) قزوینی- غنی، سایه، خرمشاهی- جاوید

مَهِ من چو کمر: ۶ نسخه (۸۴۳، ۳ نسخۀ متأخر، ۱ نسخۀ بسیار متأخر و ۱ نسخۀ بی‌تاریخ)

نگارم چو کُلَه: ۱ نسخۀ متأخر (۸۵۵)
بتِ من چون برون {رفت سوار}: ۱ نسخۀ بسیار متأخر (۸۹۸)

۳۷ نسخه غزل ۲۰۰ را دارند و بیت فوق در ۳ نسخه از جمله نسخۀ مورّخ ۸۱۸ نیست.
**************************************
**************************************

وفایی نوشته:

شرح سودی بر حافظ ، جلد دوم :
یاد باد آنکه نهانت نظری با ما بود
رقم مهر تو در چهره ما پیدا بود
محصول بیت - آن نظر نهانی که با ما داشتی یادت باشد . یعنی مخفیانه از اغیار به ما التفات داشتی و زیر چشمی گاهی به ما نگاه می کردی . و علایم محبت تو در چهره ما آشکار بود . یعنی نشانه عشق تو در صورت ما واضح و لایح بود . مراد اینست که آثار عشق تو در چهره ما خوانده می شد .
یاد باد آنکه به اصلاح شما می شد راست
نظم هر گوهر ناسفته که حافظ را بود
محصول بیت - یاد باد آنکه هر گوهر ناسفته که حافظ داشت به سبب اصلاح شما اعلا و زیبا می شد .مراد از گوهر ، اشعارش می باشد و مقصود از ناسفته اشاره است به اینکه اشعاری که خواجه گفته خاص او و چکیده فکر اوست نه خاییده دیگران .
از این سخن خواجه چنین بر می آید که این غزل را خطاب به یکی از اکابر فضلا گفته است . والعلم عند الله .

رامتین نوشته:

با سلام :
حافظ در بیت سوم یکی از آیات انجیل را به بیانی زیبا نقل کرده است آنچه که عیسی مسیح می فرماید : هر جا دو یا سه نفر به اسم من جمع شوند خدا در میان ایشان حاضر است.

کانال رسمی گنجور در تلگرام