گنجور

غزل شمارهٔ ۱۱۶

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

کسی که حسن و خط دوست در نظر دارد

محقق است که او حاصل بصر دارد

چو خامه در ره فرمان او سر طاعت

نهاده‌ایم مگر او به تیغ بردارد

کسی به وصل تو چون شمع یافت پروانه

که زیر تیغ تو هر دم سری دگر دارد

به پای بوس تو دست کسی رسید که او

چو آستانه بدین در همیشه سر دارد

ز زهد خشک ملولم کجاست باده ناب

که بوی باده مدامم دماغ تر دارد

ز باده هیچت اگر نیست این نه بس که تو را

دمی ز وسوسه عقل بی‌خبر دارد

کسی که از ره تقوا قدم برون ننهاد

به عزم میکده اکنون ره سفر دارد

دل شکسته حافظ به خاک خواهد برد

چو لاله داغ هوایی که بر جگر دارد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ملیحه رجائی نوشته:

حُسن = جمال محبوب
خط = سبزه چهره محبوب
درنظر دارد = تماشا می کند
بَصَر = بینایی
خامه = قلم
تیغ = شمشیر
تر = تر و تازه
پای بوس تو = بوسیدن پای تو
آستانه = درگاه
ملول = به تنگ آمده
باده ناب = می خالص
مدام = همیشه
این نه = این بس نیست
معنی بیت ۱: آن کسی که زیبایی جمال و سبزه محبوب را تماشا می کند، به درستی از بینایی خویش بهره حقیقی را بدست آورده است.
معنی بیت ۲: مانند قلم از فرمانبرداری محبوب ، سر تسلیم خارج نمی کنم تا اینکه جانان سرما را با شمشیرخود جدا کند.
معنی بتی ۳: آنکس به وصال تو اجازه پیدامی کند که در زیر شمشیرعشق، باهر ضربه ، سری جدید برای نثار کردن ، بیابد مانند شمع که هر بار سرش را می برند، سر جدیدی برای یار تقدیم می کند.

ایرج فیروزی نوشته:

خط دوست = موی چهره
خامه = قلم
پروانه = اجازه

نسرین ایرانی نوشته:

یک اشاره: مدام به جز همیشه معنی دیگری هم دارد: شراب!

کمال نوشته:

باسلام وتبریک به پایان رسیدن مذاکرات هسته ای چندکشورجهان،
(۵+۱)که بیاری ایزدمتعال به نفع کشورپهناورایران به اتمام رسید.
فالی جهت این غزل راتهیه دیده ام که عین آن اینچنین است :

ای صاحب فال،ازکینه دست بردارونسبت
به اطرافیان بغض ودشمنی نداشته ،،،،،،،،،،
باش به آنهامهربورزوگرنه رنجهای ،،،،،،،،،،،،،
بسیاری گریبانگیرتومی شود،سختی ها،،،،
راتحمل کن وبه آینده خوش بین باش،،،،،
وبرای آنکه راحت زندگی کنی به خوبیها،،
توجه کن.

یاعلی مدد،شب خوش

محسن خانی نوشته:

تعبیرِ «وسوسه‌ی عقل» از تعبیرهای بسیار زیبای حافظ است. عقل، که نزد همه گرامی است، در نظر حافظ گاهی شیطانی است که وسوسه می‌کند و باید از او دوری جُست. در جایی حافظ می‌گوید: «هُش دار که گر گوش کنی وسوسه‌ی عقل/ آدم‌صفت (!) از روضه‌ی رضوان به در آیی». یعنی فریب وسوسه‌ی عقل را خوردن کار آدم است! در این شعر نیز گفته است: «ز باده هیچت اگر نیست، این نه بس که تو را / دمی ز وسوسه‌ی عقل بی‌خبر دارد؟». یعنی اگر هیچ ارزش دیگری برای باده قائل نیستی، آیا همین که تو را دمی از «وسوسه‌ی عقل» می‌رهاند کافی نیست؟

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
****************************************
****************************************
ز زهد خشک ملولم …. بادۀ ناب
که بوی باده مدامم دماغ تر دارد
بیار: ۲۸ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۳، ۸۱۸، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۳۶، ۸۴۳ و ۱۷ نسخۀ متأخر، بسیار متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال، سایه
کجاست: ۶ نسخه (۸۲۷ و ۵ نسخۀ متأخّر یا بسیار متأخّر) قزوینی- غنی، خرمشاهی- جاوید
غزل ۱۱۲ و بیت فوق را ۳۴ نسخه دارند. نسخۀ مورخ ۸۲۲ فاقد این غزل است.
***************************************
***************************************

علی نوشته:

تمام ابیات این غزل (مخصوصاً دو بیت آخر) فقط و فقط برای یک کلمه سروده شده است ، لاله . بله کلمه لاله. به بیت آخر توجه کنید : به خاک خواهد برد ، لاله ، داغ بر جگر و از همه مهمتر هوا . لاله نماد شهید راه آزادیست ، شهید راه آزادی چه داغی بر جگر دارد : آزادی ، از کلمه هوا (هوس ) استفاده شده برای دل شکسته حافظ به جای عشق و محبت و هر چیز دیگری چون آزادی هوسی است در دل لاله(شهید راه آزادی) . به نظر بنده یکی از سیاسیترین غزل های حافظ ، از اولین بیت نا امیدی و داغ بر جگر احساس میشود ولی به سختی ، زیرا هنرمندانه سروده شده است.

سهیل قاسمی نوشته:

زُهد ِ خشک!
عین ِ غذا یا شیرینی که می گویند «خُشکه یه ذره آب بیار پایین بِره!»
زهد خشک هم ملول می کند. کمی باده بیاور که کمی تَر کند تا بتوان فرو برد!

نون و قلم نوشته:

بسم الله الرحمن الرحیم
این شعر می خواد بگه کسی که خداوند را همیشه در نظر میگیره قطعا حاصلی از دیده بصیرتش نصیبش می شود و از مشخصات این نوع افراد این است که در برابر خواست معشوق(خداوند عزوجل) همیشه سر تسلیم فرود می آورند بطوری که اگر صد بار هم سرشان را در راه او دهند باز هم حاضرند که جان فشانی کنند (ممکن است اشاره داشه باشد به یاران آقا امام حسین ع )و کسی به وصال حق خواهد رسید که خاک در درگاه خداوند باشد( تواضع و عشق)و همچنین کسی می تواند در این راه رستگار شود که عشق داشته باشد و نه زاهد خشک یا نه عقل زمینی(منظور ماتریالیستی و مادی نگری و حسابگری …است)و نهایتا نیز آثار عشق را بر میشمرد که دلشکستگی و جگرسوزی ست و انگار برگشتن به عناصری است که از آن بوجود می آییم خاک و هوا و آتش و تلویحا به نظرم به آب هم اشاره شده چون خاک حاصل آب و خاک است و این به بالاترین درجه عشق اشاره دارد که همان مقام وحدت است
باشد که مقبول افتد

نون و قلم نوشته:

در شرح قبلی اشتباه تایپ شده و لاله حاصل آب و خاک است

محمدامین نوشته:

سلام و درود

کلیدوازه این غزل «حاصل بصر» است.
به یاد «نسیم تبریزی».

کانال رسمی گنجور در تلگرام