از آغاز باید که دانی دُرُست
سَرِ مایهٔ گوهَران از نُخُست
که یَزدان زِ ناچیز چیز آفرید
بِدان تا توانایی آرَد پَدید
سَرِ مایهٔ گوهران این چهار
بَرآوَرده بیرَنج و بیروزگار
یکی آتشی بَر شُده تابناک
میانْ آب و باد از بَرِ تیره خاک
نخُستین که آتش به جُنبش دَمید
زِ گرمیش پَس خُشکی آمد پَدید
و زان پَس زِ آرام سَردی نُمود
زِ سَردی هَمان باز تَری فُزود
چو این چار گوهَر به جای آمدند
زِ بَهرِ سِپَنجی سَرای آمدند
گُهرها یِک اَندر دِگَر ساخته
زِ هَر گونه گَردن بَراَفراخته
پَدید آمد این گُنبدِ تیز رو
شگفتی نمایندهٔ نو به نو
اَبَر دَه و دو هَفت شُد کَدخُدای
گرفتند هَر یِک سزاوار جای
دَرِ بَخشش و دادن آمد پَدید
ببخشید دانا چُنان چون سَزید
فلکها یِک اَندر دِگَر بَسته شُد
بِجُنبید چون کار پیوسته شُد
چو دریا و چون کوه و چون دَشت و راغ
زَمین شُد به کِردارِ روشَن چراغ
بِبالید کوه آبها بَر دَمید
سَرِ رُستَنی سوی بالا کشید
زمین را بُلندی نَبُد جایگاه
یکی مَرکزی تیره بود و سیاه
ستاره بَر او بَرشِگِفتی نُمود
به خاک اَندرون روشنایی فُزود
هَمی بَر شُد آتش فُرود آمد آب
هَمی گَشت گِردِ زمین آفتاب
گیا رُست با چَند گونه درخت
به زیر اَندر آمد سَرانشان زِ بَخت
بِبالَد نَدارد جُز این نیرویی
نپویَد چو پویَندگان هَر سویی
و زان پَس چو جُنبَنده آمد پَدید
همه رُستَنی زیرِ خویش آورید
خور و خواب و آرام جوید هَمی
و زان زندگی کام جوید هَمی
نه گویا زَبان وُ نه جویا خِرَد
زِ خاک و زِ خاشاک تَن پَروَرَد
نَداند بَد و نیکِ فرجامِ کار
نخواهد از او بَندگی کِردگار
چو دانا تَوانا بُد و دادگَر
از ایرا نکرد ایچ پنهان هنر
چُنین است فَرجامِ کارِ جَهان
نَداند کسی آشکار و نهان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
برای شناختِ جهان، باید نگاهی به سرآغازِ هستی
انداخت و دانست که پروردگارِ متعال، برای آنکه قدرت و تواناییِ بینظیرش را آشکار
سازد، هستی را از نیستی پدید آورد و موجودات را از هیچ خلق کرد. خداوند در آغاز، چهار گوهرِ اصلیِ هستی یعنی
آتش، آب، باد و خاک را بدون رنج و بینیاز از گذشتِ زمان آفرید. آتشی تابناک و گرم
پدید آمد و در کنارِ آب و باد و خاکِ تیره جای گرفت تا از آمیزشِ گرمی و سردی و
خشکی و تری، جهانِ مادی شکل بگیرد. پس از آن، گنبدِ گردانِ آسمان را برافراشت که پیوسته
در چرخش است و هر دم شگفتیِ تازهای مینماید؛ ستارگان و سیارات را در آن جای داد
و بر هر کدام وظیفهای نهاد تا چرخِ روزگار به گردش درآید. در پیِ جنبشِ آسمان، زمین که پیش از آن مرکزی
تیره و تاریک بود، چون چراغی روشن شد. کوهها سر به آسمان ساییدند، چشمهها و
رودها جاری شدند و گیاهان و درختان گوناگون از دلِ خاک روییدند. گیاهان تنها نیرویِ
بالندگی و رشد دارند و همچون دیگر جانداران توانِ حرکت و پویایی ندارند، اما پس از
آنها، نوبت به آفرینشِ «جانوران» رسید که از گیاهان برترند. جانوران که توانِ
حرکت دارند، تمامِ گیاهان را زیرِ سلطهی خود گرفتند؛ آنها میخورند، میخوابند و
آسایش میجویند و تمامِ بهرهشان از زندگی همین لذتهای جسمانی است. باید دانست که این جانوران، زبانِ گویا و
خردِ جویا ندارند و تنها به پرورشِ جسمِ خاکی مشغولاند؛ از همین رو، پایانِ کار (نیکی
و بدی) را نمیدانند و خداوند نیز از آنها انتظارِ بندگی و پرستش ندارد. این نظمِ
شگفتانگیز نشان میدهد که آفریدگار، هم تواناست و هم دادگر، و هیچ هنری را در آفرینش
پنهان نکرده است، هرچند که کسی از رازهایِ نهانِ این جهان به تمامی آگاه نیست.
ابتدا باید بهدرستی بدانی که گوهرها (عناصر) از چه چیزی سرچشمه گرفتهاند و سرآغازشان چگونه بوده است.
خداوند از هیچ، چیزهایی آفرید تا توانایی و قدرت خود را به نمایش بگذارد.
اصل و سرآغاز گوهرها (عناصر) این چهار عنصر است که بدون رنج و گذر زمان به وجود آمدند.
یکی از این عناصر آتش درخشان است که میان آب، باد و خاک تیره قرار گرفته است.
وقتی آتش به حرکت درآمد، به دلیل گرمایش، خشکی پدیدار شد.
و سپس آرامش سردی پدید آمد، و از آن سردی، رطوبت و تری بیشتر شد.
وقتی این چهار عنصر (آتش، باد، آب و خاک) شکل گرفتند، جهان فانی (دنیای مادی) به وجود آمد. سپنج: گذرا، موقت، عاریتی
این عناصر با هم ترکیب شدند و هر کدام به شکلهای مختلف پدیدار گشتند.
این آسمان در حال حرکت پدید آمد و هر لحظه شگفتیهای تازهای نشان داد.
دوازده برج و هفت سیاره، فرمانروایان آسمان شدند و هر یک جایگاه خاص خود را گرفتند.
در تقسیم کردن و بخشیدن، خداوند عادلانه و شایسته به هر چیزی جایگاهش را عطا کرد.
فلکها (آسمانها) به هم پیوسته شدند و با هماهنگی به حرکت درآمدند.
دریاها، کوهها، دشتها و مراتع شکل گرفتند و زمین مانند چراغی روشن شد.
کوهها سر به آسمان بلند کردند، آبها جاری شدند و گیاهان رو به بالا رشد کردند.
زمین در ابتدا جایگاه بلندی نداشت و تنها مرکزی تیره و تاریک بود.
ستارگان بر این زمین پدیدار شدند و به خاک آن روشنایی بخشیدند.
آتش بالا رفت و آب پایین آمد، و خورشید به دور زمین چرخید.
گیاهان و انواع درختان رشد کردند و سرشاخههای آنها در زیر (زمین) قرار گرفت.
گیاهان رشد میکنند، اما جز این توانایی (رشد به سمت بالا) کار دیگری ندارند و مانند موجودات زنده به اطراف حرکت نمیکنند.
سپس موجودات زنده (حیوانات) پدیدار شدند و همه گیاهان را در زیر خود قرار دادند (از گیاهان استفاده کردند).
حیوانات به دنبال خوراک، خواب و آرامش بودند و از آنها لذت و زندگی خود را میجستند.
این موجودات زبانی برای گفتن نداشتند و به دنبال خرد نبودند؛ آنها از خاک و خاشاک تغذیه میکردند.
آنها نیکی و بدی کارها را نمیدانستند و به دنبال بندگی خداوند نبودند.
چون خداوند دانا توانا و عادل بود به همین دلیل هیچ کدام از هنرها و زیباییهایش در جهان را پنهان نکرد
چنین است سرنوشت کار جهان؛ هیچکس نمیداند که چه چیزهایی آشکار و چه چیزهایی پنهان است.
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال ۷۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
reply flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.