گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست

مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول »

بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست

گفت زن صدق آن بود کز بود خویش

پاک برخیزی تو از مجهود خویش

آب بارانست ما را در سبو

ملکت و سرمایه و اسباب تو

این سبوی آب را بردار و رو

هدیه ساز و پیش شاهنشاه شو

گو که ما را غیر این اسباب نیست

در مفازه هیچ به زین آب نیست

گر خزینه‌ش پر متاع فاخرست

این چنین آبش نباشد نادرست

چیست آن کوزه تن محصور ما

اندرو آب حواس شور ما

ای خداوند این خم و کوزهٔ مرا

در پذیر از فضلِ الله اشتری

کوزه‌ای با پنج لولهٔ پنج حس

پاک دار این آب را از هر نجس

تا شود زین کوزه منفذ سوی بحر

تا بگیرد کوزهٔ من خوی بحر

تا چو هدیه پیش سلطانش بری

پاک بیند باشدش شه مشتری

بی‌نهایت گردد آبش بعد از آن

پر شود از کوزهٔ من صد جهان

لوله‌ها بر بند و پر دارش ز خم

گفت غضوا عن هوا ابصارکم

ریش او پر باد کین هدیه کراست

لایق چون او شهی اینست راست

زن نمی‌دانست کانجا برگذر

هست جاری دجله‌ای همچون شکر

در میان شهر چون دریا روان

پر ز کشتیها و شست ماهیان

رو بر سلطان و کار و بار بین

حس تجری تحتها الانهار بین

این چنین حسها و ادراکات ما

قطره‌ای باشد در آن نهر صفا

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: عرب، سبوی آب باران را از بیابان به بغداد برای امیرالمؤمنین می‌آورد، با این فکر که در آنجا قحط آب است. همسر عرب به او پیشنهاد می‌دهد که این آب را به عنوان هدیه به شاه ببرد، زیرا ارزش آن بیش از هر چیز دیگری است. او به اهمیت پاکی و خلوص این آب اشاره می‌کند و از خداوند می‌خواهد که آب او را از هر آلودگی پاک سازد. در نهایت، اشاره به این نکته می‌شود که حواس انسان مانند کوزه‌ای است که باید با آب حقیقت پر شود، در حالی که در واقعیت وجود نهر دجله در بغداد، آب زندگی و سرشار از نعمت را در دسترس قرار داده است.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# گفت زن صدق آن بود کز بود خویش

پاک برخیزی تو از مجهود خویش

هوش مصنوعی: زن گفت: راست می‌گوید، آن چیز واقعی و درست است که تو از زحمات و مشقت‌های خود، پاک و دور شوی.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# آب بارانست ما را در سبو

ملکت و سرمایه و اسباب تو

هوش مصنوعی: آب باران در سبوی ما نشانهٔ اعتبار و ثروت و وسایل زندگی ماست.

# این سبوی آب را بردار و رو

هدیه ساز و پیش شاهنشاه شو

هوش مصنوعی: این سبوی آب را بردار و به عنوان هدیه به امیرالمؤمنین (شاهنشاه) ببر.

# گو که ما را غیر این اسباب نیست

در مفازه هیچ به زین آب نیست

هوش مصنوعی: بگویید که ما هیچ وسیله‌ای جز این آب نداریم و در مغازه‌ها چیزی بهتر از این آب وجود ندارد.

# گر خزینه‌ش پر متاع فاخرست

این چنین آبش نباشد نادرست

هوش مصنوعی: اگرچه این خزانه پر از کالاهای ارزشمند است، اما اگر آب این منطقه این‌چنین باشد، دچار مشکل است و این وضعیت صحیح نیست.

# چیست آن کوزه تن محصور ما

اندرو آب حواس شور ما

هوش مصنوعی: تن ما همچون یک کوزه است که در آن آب حواسی که ما را به هیجان می‌آورد، محصور شده است.

# ای خداوند این خم و کوزهٔ مرا

در پذیر از فضلِ الله اشتری

هوش مصنوعی: ای خدایا، لطفاً این کوزه و خمِ من را بپذیر که از فضل و رحمت تو پر است.

# کوزه‌ای با پنج لولهٔ پنج حس

پاک دار این آب را از هر نجس

هوش مصنوعی: کوزه‌ای که پنج لوله دارد، نماد پنج حس انسان است و این آب (دانش یا معرفت) را از هر چیز ناپاکی دور نگه‌داشته است.

# تا شود زین کوزه منفذ سوی بحر

تا بگیرد کوزهٔ من خوی بحر

هوش مصنوعی: این بیت بیان می‌کند که باید مسیری از کوزه به دریا ایجاد شود تا کوزه بتواند از ویژگی‌های دریا بهره‌مند شود و به خوی و ذات دریایی خود دست یابد.

# تا چو هدیه پیش سلطانش بری

پاک بیند باشدش شه مشتری

هوش مصنوعی: عرب، هدیه‌اش را به پیش سلطان می‌برد تا او (سلطان) که انسان پاکی است، این هدیه را ببیند و بپذیرد. در اینجا، سلطان به عنوان یک شخصیتی با ارزشی معرفی می‌شود که شایستهٔ دریافت هدایای ارزنده است.

# بی‌نهایت گردد آبش بعد از آن

پر شود از کوزهٔ من صد جهان

هوش مصنوعی: آب این سبوی باران پس از آنکه به امیرالمؤمنین تقدیم شود، به حدی زیاد و فراوان خواهد شد که گویا از کوزهٔ من صد جهان آب در آن است.

# لوله‌ها بر بند و پر دارش ز خم

گفت غضوا عن هوا ابصارکم

هوش مصنوعی: لوله‌ها را ببندید و پر کنید از شراب، چون گفت: چشم‌هایتان را از نظر به هوا (فضای باز) منصرف کنید. اینجا اشاره به این دارد که هنگام نوشیدن شراب، باید توجه را به داخل معطوف کرد و از حواس بیرونی دور شد.

# ریش او پر باد کین هدیه کراست

لایق چون او شهی اینست راست

هوش مصنوعی: ریش او پر از باد است؛ یعنی در اینجا به جای تمجید از او، به خاطر جایگاهش اشاره می‌کند که این هدیه برای او شایسته است. چون او پادشاهی است که شایستهٔ این هدیه است.

# زن نمی‌دانست کانجا برگذر

هست جاری دجله‌ای همچون شکر

هوش مصنوعی: زن نمی‌دانست که در اینجا در کنار گذر، دجله‌ای جاری است که مثل شکر شیرین و خوشبوست.

# در میان شهر چون دریا روان

پر ز کشتیها و شست ماهیان

هوش مصنوعی: در وسط شهر، مانند دریا آب جاری است که پر از کشتی‌ها و ماهی‌هاست.

# رو بر سلطان و کار و بار بین

حس تجری تحتها الانهار بین

هوش مصنوعی: به سوی سلطان و کار او نگاه کن، پس خواهی دید که حس و ادراک ما مانند نهرهایی زیر آن، در مقایسه با واقعیت بزرگ و عمیق او محدود و ناچیز است.

# این چنین حسها و ادراکات ما

قطره‌ای باشد در آن نهر صفا

هوش مصنوعی: ادراکات و حواس ما تنها به میزان بسیار کمی شبیه به قطره‌ای در یک نهر بزرگ و زلال هستند.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست به خوانش عندلیب
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست به خوانش فاطمه زندی

بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست به خوانش بامشاد لطف آبادی

اشکالات خوانش

درود و هزاران درود بر شما
واره مفازه ،مغازه تلفظ شدست .و بخش عربی
فضلِ اللهُ اشتری
در اعراب گذاری اشکال وجود دارد

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

zahra در ‫۱۵ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۲۷ دی ۱۳۸۹، ساعت ۱۰:۲۹ نوشته:

در اینجا تن انسان را به کوزه با پنج لوله که منظور همان پنج حس می باشد مشابه می داند که مرد عرب قصد دارد انرا به شاه هدیه کند تا از این طریق و ارتباط با بحر وجود شاه کوزه وجودش پر شود.
در حقیقت ارتباط با دریای بیکران وجود شاه می توان به دانشهایی دست یافت که به اندازه صد جهان است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین ملیحی شجاع در ‫۱۱ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۲۰:۳۶ نوشته:

ای خداوند این خم و کوزهٔ مرا
در پذیر از فضل الله اشتری
منظور از فضل الله اشتری اشاره به ایه111 سوره توبه است

هادی در ‫۵ سال و ۷ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ اسفند ۱۳۹۹، ساعت ۲۳:۵۴ نوشته:

ما از دریچه پنج حس عالم بیرون را درک میکنیم .
پنج تا دریچه به عالم ماده (پنج حس)!
و این دریچه ها در اثر زندگی در جامعه کاملا کدر شده اند و زنگار بسته اند. پس ما نمی‌توانیم محیط پیرامون را آنطور که باید درک کنیم.
در کانال تفسیر صوتی مثنوی معنوی مولانا به ادرس زیر مفصل توضیح داده شده است.
@masnavimanavi7

HRezaa در ‫۱ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۴، ساعت ۲۰:۴۷ نوشته:

یگانه پروردگارا بنامت

کوزه‌ای با پنج لولهٔ پنج حس

پاک دار این آب را از هر نجس

تا شود زین کوزه منفذ سوی بحر

تا بگیرد کوزهٔ من خوی بحر

چندبار خوندم این دو بیت رو، برام سوال بود که با توجه به مصرع دوم بیت اول، چرا تو مصرع آخر نمیگه «کوزه‌ی تو» و میگه «کوزه‌ی من»

به خودم اومدم، ای خاک بر سرررر

در نهاااایت زیبایی یاداور شده که همون هم مال خودمه.....

جسمت هم مال خودمه، درست و طاهر نگهش دار

Fateme Zandi در ‫۲ ماه قبل، شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۰۸ نوشته:

درود و خدا قوت خدمت شما خوبان گنجور

با سپاس از استاد ارجمند جناب کریم زمانی

گفت :زن : صدق آن بُوَد کز بودِ خویش

پاک برخیزند از مجهودِ خویش

زن گفت : در این راه صداقت در این است که از «بود» و هستی مجازی خویش به کلّی دست برداری و از همه علایق و وابستگی ها برهی . [ مجهود = توانایی و طاقت . صدق = در لغت به معنی راستگویی و راستکاری است . و صدیق کسی است که حرف و عمل و پیمانش راست باشد . ( کشف الاسرار ، ج 9 ، ص 495 ) . و این اصطلاح مأخوذ از قرآن کریم است . در سوره یوسف ، آیه 46 و سوره مریم ، آیه 41 و سوره حدید ، آیه 19 و سوره نساء ، آیه 69 یاد شده است و منظور از صدیقین همانهایی هستند که صدق و راستی در آنان به صورت ملکه درآمده و گفتار و کردار آنان همه از آن نشأت می گیرد . ( تفسیر المیزان ، متن عربی ، ج 11 ، ص 188 ) ]_ تصوف این واژه را از قرآن و روایات اخذ کرده و به مدد ذوق و کشف ، تعاریفی از آن به دست داده است . از آن جمله « صدق آن بُوَد که از خویشتن آن نمایی که باشی و آن باشی که نمایی » و یا « هر که با نفس و هوای خود مداهنت کند . هرگز نسیم صدق به مشام او نرسد و کسی که جمال صدق بدید و مخالفِ هوای خود گشت . از مرگ نترسد بلکه پیوسته منتظر عزرائیل باشد . چنانکه در قرآن کریم ، سوره جمعه ، آیه 24 ، آمده است . آرزوی مرگ کنید اگر راستگو هستید . و کسی که در کاری صادق گشت . نشان او آن بُوَد که هر چه ضدِ آن کار است برخود روا ندارد و بندِ علایق ، همه از خود بردارد و پیوسته منتظر اجل باشد و انتظار بدان قوّت باشد که صدق بر سرِ او غالب باشد . داند که چون پرده از احوال او برگیرند رسوا نخواهد شد . کسی که این صفت یافت مرگ بر دلِ او آسان گردد . ( مناقب الصوفیه ، ص 75 ) . به عقیده مولانا ، صدق ، فنا و نیستی از خود و آثار خودی است . یعنی آنکه خود را نبیند و جهد و کوشش خویش را به هیچ انگارد .

بیت 2704

آبِ باران است ما را در سبو

مُلکت و سرمایه و اسبابِ توما در سبو ، آبِ باران داریم و دار و ندار ما همین سبوی آب است .

بیت 2705

این سبویِ آب را بردار و رُو هَدیه ساز و پیشِ آن شاهنشاه شو

این سبوی آب را بردار و برو و آن را به شاه پیشکش کن .

بیت 2706

گو که ما را غیرِ این اَسباب نیست

در مَفازه هیچ بِه ، زین آب نیست

و به پادشاه بگو که ما غیر از این سبوی آب ، دارایی دیگری نداریم و در دشت خشک و بی آب و علف ، هیچ چیز بهتر از این آب نیست . ( مفازه = بیابان بی آب و علف )

گر خزینه اش پُر زرست و گوهر است

این چنین آبش نیابد ، نادر است

اگر چه گنجخانه شاه از کالاهای گرانبها پُر است ولی نظیر و مانند این آب در آنجا پیدا نمی شود . زیرا این نوع آب ، کمیاب است . [ مولانا ، غفلت این زن را از دستگاه عریض و طویل خلیفه ، به علم و معرفت ناچیز بشر تشبیه می کند که می خواهد این معارف ناچیز را وسیله شناخت خدا و رسیدن به مقام قرب او سازد . از اینرو در ابیات ذیل به تفسیر معنوی از این ماجرا می پردازد ]

بیت 2708

چیست آن کوزه ؟ تنِ محصورِ ما

اندر او آبِ حواسِ شُور ما

آن کوزه چیست ؟ مراد از آن کوزه ، تنِ محصور و محفوظ ماست . آبی که در داخل آن است . آبِ حواسِ شور و ناگوار ماست . [ در این بیت ، بدن و وجود انسانی به کوزه ای که دارای پنج لوله است تشبیه شده است که تنها مقدار ناچیزی از آب ، درون آن ، حا می گیرد . این پنج لوله ، همان پنج حسِ ماست . پس معارفی که از طریق این پنج لوله (حواسِ پنجگانه) به کوزه وجود آدمی در می آید بسی محدود و ناچیز است . ولی اگر آدمی ، کوزۀ وجود خود را به دریای حقیقت وصل کند . دانش و معرفتی بیکران یابد ]

بیت 2709

ای خداوند ، این خُم و کوزۀ مرا

در پذیر از فضلِ اللهُ اشتَرا

مرد عرب گفت : خداوندا ، این آبِ احوال و اعمال مرا که در خُمِ وجودم گرد آورده ام از روی فضل و بزرگواریت بپذیر . [ در آیه 111 سوره توبه آمده است « خداوند ، جان و مالِ مومنان را به بهای بهشت خریده است » ]

بیت 2710

کوزه ای با پنج لولۀ پنج حِس

پاک دار این آب را از هر نَجِس

این کوزۀ کالبد را که پنج لوله از حواس دارد و نیز آب درون این کوزه را که همانا قُوای مکنون در کالبد است . پاک دار و از آلودگی دور فرما . یعنی ما را از اندیشه ها و نیّات آلوده به اغراض نفسانی دور فرما .

بیت 2711

تا شود زین کوزه مَنفَذ سوی بحر

تا بگیرد کوزۀ من ، خویِ بحر

تا اینکه از این کوزه روزنه ای به جانب دریا گشوده شود و کوزۀ کالبدمان ، خوی و طبع دریا را بگیرد . [ کوزۀ وجودِ آدمی ، هرگاه از صفات ذمیمه پاک شود و از کمند حواس برهد و به دریای معارف الهی وصل شود و در آن صورت هیچ امری از امور دنیا آن را تیره و پلید نمی سازد . ( مَنفَذ = سوراخ و روزنه ) ]

بیت 2712

تا چو هَدیه پیشِ سلطانش بَری / پاک بیند ، باشدش شَه مُشتری

تا این کوزه را که به عنوان ارمغان به محضر پادشاه می بری . شاه آن را پاک ببیند و خریدارش شود .

شرح و تفسیر بیت 2713

بی نهایت گردد آبش بعد از آن / پُر شود از کوزۀ من ، صد جهان

پس از آنکه از کوزۀ کالبد آدمی ، روزنه ای به سوی دریای حقیقت باز شد . آبِ کوزۀ تن نیز بی نهایت و بیکران می گردد

بیت 2714

لوله ها بربند و پُر دارش ز خُم / گفت : غُضّو عَن هَوا أبصارِکُم

لوله ها را ببند و کوزۀ وجودت را از خُمِ معرفت و حقیقت حضرت پروردگار لبریز و آکنده کن . زیرا حق تعالی گفته است : دیدگانتان را از هوی و هوس فروبندید . [ مصراع دوم اشاره است به آیه 30 از سوره نور « ای پیامبر ، مومنان را گوی که چشم های خود را از حرام فروبندند » . اکبرآبادی گوید : « بربستن لوله ها کنایه از بازداشتن حواس است از لذّات که متجاوز از حد ضرورت باشد » ( شرح مثنوی ولی محمد اکبرآبادی ، دفتر اول ، ص 198 ) ]

بیت 2715

ریشِ او پُر باد کین هَدیه که راست ؟

لایقِ چون او شَهی ، این است راست

اعرابی با غرور و خودبینی می بالد و می گوید : کیست آنکه بتواند ارمغانی بهتر از ارمغان من به نزد شاه ببرد ؟ ( پر باد بودن = کنایه از غرور و خودبینی )

بیت 2716

زن نمی دانست کانجا بر گذر

جوی جیحون است ، شیرین چون شِکَر

زن اعرابی نمی دانست که در آنجا یعنی راهی که به بغداد منتهی می شود . رودی عظیم جاری است که آبی شیرین چون شِکَر دارد . [ در اینجا منظور همان رودِ دجله است نه جیحون . زیرا در عرفِ قدما اسم های خاص در معنی نوعی ، نیز بکار می رفته است . مثلا جیحون را بر مطلق رودخانه بزرگ اطلاق کرده اند . « بر مثال شیر غیور از رودخانه جیحون عبور کرد » که در این عبارت منظور ، رودخانه سند است . ( فرهنگ و لغات و تعبیرات مثنوی ، ج 4 ، ص 416 ) ]

بیت 2717

در میانِ شهر ، چون دریا روان

پُر ز کشتی ها و شَستِ ماهیان

(رود دجله) در میان شهر بغداد روان است و مانند دریا از کشتی و قلّابهای ماهیگیری پُر است . [ در اینجا حالت این زن و مرد اعرابی ، نشان دهنده خودبینی و غرور انسانهای خودباخته به ویژه متکلمان و فیلسوفان و اهلِ قیل و قال است که به اندیشه های خُرد و نارس خود می بالند و گمان می دارند که با مشتی الفاظ و اصطلاح می توان به سِرّ اکبر دست یافت . در حالیکه حقایق جهان هستی ، بیکران تر از آن است که در ظروف ناچیز این الفاظ و اصطلاحات محدود شود . ( شَست = قلاب ماهیگیری ) ]

مولانا :گوید : این علم ها نسبت به احوال فقرا ، بازی و عمر ضایع کردن است که اِنّماالدنیا لَعِب . اکنون چون آدمی بالغ شد . عاقل و کامل شد بازی نکند و اگر کند از غایت شرم ، پنهان کند . تا کسی او را نبیند . این علم قال و قیل و هوسهای دنیا با دست آدمی خاک است و چون باد با خاک آمیزد . هر جا که رسد چشم ها را خسته کند و از وجود او جز تشویش و اعتراض حاصلی نباشد . ( فیه ما فیه ، ص 145 )

شرح و تفسیر بیت 2718رَو بَرِ سلطان و کار و بار بین / حسِ تَجری تَحتَهاالاَنهار بینبرو به محضر شاه و در آنجا ببین که نهرها و جویباران ، غلغله کنان در جریان انند . [ مصراع دوم اشاره است به آیه 266 سوره بقره « … از زیر آن نهرها روان است » ]

بیت 2719

این چنین حسّ ها و ادراکاتِ ما

قطره ای باشد در آن انهارها

آری این حواس و ادراکات ما در برابر آن رودهای صفا و علوم الهی ، قطره ای بیش نیست . ( انهار = جمع نهر به معنی رود و جویبار . قدما عادت داشتند که اسامی جمع عربی را جمع ببندند )

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست

تازه‌های نرم‌افزار گنجور