قوله تعالی: وَ یَوْمَ یَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً یا مَعْشَرَ الْجِنِّ الایة اشارتست باظهار سیاست و عزت، و خطاب هیبت با اهل شقاوت، در آن روز رستاخیز و روز عظمت، روزی که آتش نومیدی در خرمنهای خلایق زنند، و اعمال و احوال ایشان بباد بینیازی بر دهند که: «وَ قَدِمْنا إِلی ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً». ظالمان و ستمکاران خیمه اندوه و ندامت بزنند که: «وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلی یَدَیْهِ». گردن همه جباران و متمردان فرو شکنند، و آن عملهای خبیث همچون غلّی سازند، و بر گردنهاشان نهند: إِنَّا جَعَلْنا فِی أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا، و آن عوانان ناپاک و ظالمان بیرحمت را بیارند، و در سراپرده آتشین بدارند: إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِینَ ناراً أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها. آفتاب و ماه و سیارات را بدود هیبت روی سیاه گردانند، و این کوس زوال بکوبند که: إِذَا الشَّمْسُ کُوِّرَتْ. وَ إِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ. بر قدر مایه هر کسی با وی معاملت کنند. قومی را نداء بردابرد از پیش میزنند، و قومی را آواز گیرا گیر در قفا مینهند. قومی چون درّ از میان صدف میافروزند. قومی را باین خطاب کرامت مینوازند که: «لا تخافوا و لا تحزنوا». قومی را باین تازیانه ادبار زنند که: «اخْسَؤُا فِیها وَ لا تُکَلِّمُونِ» قومی را این خطاب هیبت شنوانند بنعت عزّت و اظهار سیاست که:ا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ یَأْتِکُمْ رُسُلٌ مِنْکُمْ یَقُصُّونَ عَلَیْکُمْ آیاتِی؟! قومی را این نداء کرامت شنوانند بنعت لطف و اظهار رحمت که: «یا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ وَ لا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ».
وَ رَبُّکَ الْغَنِیُّ ذُو الرَّحْمَةِ اشارت بهر دو طرف دارد همان عزّت و سیاست با بیگانگان، همین لطف و رحمت با دوستان. الغنی یشیر الی عزّه، و ذُو الرَّحْمَةِ یشیر الی لطفه. الغنی اخبار عن جلاله، و ذُو الرَّحْمَةِ اخبار عن افضاله. فهم فی سماع هذه الایة مترددون بین صحو و محو، و بین اکرام و اصطلام، و بین تقریب و تذویب، واسطی گفت: الغنیّ بذاته، ذو الرحمة بصفاته، الغنی عن طاعة المطیعین، ذو الرحمة علی المذنبین.
إِنَّ ما تُوعَدُونَ لَآتٍ آمدنی آمده گیر، و رفتنی شده گیر، و این روز روشن تاریک شده گیر، و غرور دنیا روزی بسر آمده گیر. جوانمردی را دیدند که بی علتی میلنگید، گفتند: چرا میلنگی؟ گفت: فردا بخارستان خواهم رفت. گفتند: تا فردا! گفت: فردا آمده گیر، و این پرده دریده گیر، و رسوا شده گیر؟!
تا کی از دار الغروری سوختن دار السرور
تا کی از دار الفراری ساختن دار القرار!
ای جوانمرد! این حیات دنیا باد است، تا بنگری از دست رفته است. این دنیا همچون خنده دیوانگان است، و گریه مستان! دیوانه بیشادی خندد، و مست بیاندوه گرید. دنیا مثال یخ است در آفتاب نهاده، و بنهیب میگذارد، یا شکر که در دهن نهاده و میریزد، آری! بس شیرین است بطعم، لکن گدازنده بجرم، تا در دهن نهادی گداخت. دنیا نظاره گاهی خوش است، حلوة خضرة، لکن تا بنگری گذشت، و تا دل درو بستی رفت. لو لا الموت لا دعی کل الناس الربوبیة. اگر ذلّ مرگ نیستی، از اطراف عالم آواز «أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلی» برآمدی. این چندین صدرها بینی از خواجگان خالی شده، و پس از آنکه چون گل بر بار بشکفته بودند، از بار بریخته، و در گل خفته.
چون که عبرت نگیری و در سرانجام کار خود اندیشه نکنی؟! رب العالمین میگوید: فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ. آری! بدانید که این دنیا تا کجا رسد، و سرای پیروزی و جاویدی کرا رسد! به بینید که درویشان شکسته را بر مرکب کرامت چون آرند!؟ و خواجگان بیمعنی را به تازیانه قهر چون رانند؟!
باش تا کل یابی آنها را که امروزند جزء
باش تا گل بینی آنها را که امروزند خار
این عزیزانی که آنجا گلستان دولتاند
تا ندانی و نداری شان بدینجا خار و خوار
گلبنی کاکنون ترا هیزم نمود از جور دی
باش تا در جلوه آرد دست انصاف بهار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش تفسیر عرفانی آیاتی از سورهٔ انعام است. میبدی صحنهٔ رستاخیز را وصف میکند که در آن خداوند با بیگانگان به عزت و قهر و با دوستان به لطف و رحمت رفتار میکند، و «بینیاز» و «صاحب رحمت» را نشانهٔ این دو رویه میداند. سپس با حکایت جوانمردی که از فکر فردا میلنگید و با تمثیلهایی چون یخ در آفتاب، از ناپایداری دنیا سخن میگوید. در پایان با چند بیت بشارت میدهد که درویشان خوارشمردهٔ امروز در آخرت چون گل در بهار شکوفا خواهند شد.
هوش مصنوعی: آیهٔ «و روزی که همه را گرد میآورد، ای گروه جنیان» نشانهٔ هیبت و عزت خداوند و خطاب سخت او با بدبختان در روز رستاخیز است؛ روزی که کارهای مردم بر باد میرود، ستمکاران پشیمان دست میگزند، کارهای پلیدشان چون غل بر گردنشان میافتد و در سراپردهٔ آتش جای میگیرند. در آن روز خورشید و ستارگان تیره میشوند و با هر کس به اندازهٔ سرمایهاش رفتار میکنند: گروهی را با احترام پیش میبرند و به آنان میگویند «نترسید و غمگین مباشید»، و گروهی را با خواری میرانند و با خطاب «آیا پیامبرانی از خودتان نزد شما نیامدند» سرزنش میکنند.
هوش مصنوعی: آیهٔ «و پروردگارت بینیاز و صاحب رحمت است» به هر دو سو اشاره دارد: «بینیاز» نشان عزت و جلال اوست که با بیگانگان رفتار سخت دارد، و «صاحب رحمت» نشان لطف و بخشش او با دوستان. از این رو شنوندگان این آیه میان هشیاری و فنا، میان گرامیداشت و نابودی، و میان نزدیکی و گداختن در رفتوآمدند. واسطی گفته است: خدا به ذات خود بینیاز است و به صفات خود رحیم؛ از طاعت فرمانبرداران بینیاز است و بر گناهکاران رحمت دارد.
هوش مصنوعی: آیهٔ «آنچه به شما وعده داده میشود خواهد آمد» یعنی آنچه آمدنی است را آمده بدان، آنچه رفتنی است را رفته بدان، این روز روشن را تاریکشده و فریب دنیا را پایانیافته فرض کن. جوانمردی را دیدند که بیدلیل میلنگید و علتش را پرسیدند؛ گفت فردا باید به خارستان بروم. گفتند تا فردا هنوز مانده است؛ گفت فردا را آمده بدان، پرده را دریده و رسوایی را رخداده بدان.
هوش مصنوعی: تا کی میخواهی سرای شادی آخرت را به خاطر این سرای فریب بسوزانی و از دست بدهی، و تا کی این سرای گذرا را خانهٔ ماندگار خود میسازی؟
هوش مصنوعی: ای جوانمرد، زندگی دنیا مانند باد است و تا نگاه کنی از دست رفته است؛ مانند خندهٔ دیوانه که بیشادی است و گریهٔ مست که بیاندوه است. دنیا مانند یخی در آفتاب است که میگدازد، یا شکری در دهان که شیرین است ولی زود آب میشود؛ تماشاگاهی سبز و دلپذیر است، اما تا دل به آن ببندی گذشته است. اگر مرگ نبود همه ادعای خدایی میکردند و از هر سو بانگ «من پروردگار برتر شمایم» برمیخاست؛ اکنون میبینی که جایگاههای بزرگان خالی شده و آنان که چون گل شکفته بودند فروریخته و در خاک خفتهاند.
هوش مصنوعی: چرا عبرت نمیگیری و به پایان کار خود نمیاندیشی؟ خداوند میگوید: «بهزودی خواهید دانست که سرانجام نیکِ این سرا از آن کیست». پس بدانید که دنیا تا کجا میرسد و سرای پیروزی و جاودانگی نصیب چه کسی میشود، و ببینید که درویشان شکستهدل را چگونه با احترام بر مرکب کرامت میآورند و بزرگان بیحقیقت را چگونه با تازیانهٔ قهر میرانند.
هوش مصنوعی: صبر کن تا ببینی آنان که امروز ناچیز و جزئی به شمار میآیند، در آخرت کامل و بزرگ میشوند، و آنان که امروز چون خار خوارند، آنجا چون گل میشکفند.
هوش مصنوعی: این عزیزانی که در آن جهان گلستان سعادتاند، مبادا آنان را در این جهان خار و خوار بشماری و با آنان چنین رفتار کنی.
هوش مصنوعی: بوتهٔ گلی که اکنون به سبب ستم زمستان در چشم تو هیزمی خشک مینماید، صبر کن تا دست عدالت بهار آن را شکوفا و جلوهگر کند؛ یعنی درویشان خوارشمردهٔ امروز در آخرت شکوفا میشوند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.