گنجور

 

شمس‌الدین محمد بن محمدرضا مجذوب تبریزی از عالمان و شاعران معروف قرن یازدهم هجری متخلص به مجذوب اهل تبریز و معاصر سلاطین صفویه بود. از خانواده و زمان تولد ایشان چیزی در دسترس نیست. اطلاعات کافی از زندگی مجذوب تبریزی در دست نیست و اولین اطلاعات در مورد ایشان از قدیمی‌ترین تذکره‌ها همچون قصص الخاقانی از ولی‌قلی بیگ شاملو و تذکره نصرآبادی از محمدطاهر نصرآبادی است و در موردش گفته‌اند: او در شعر و شاعری ید طویلی داشته، در اشعارش متخلص به مجذوب بوده و به سبک حافظ شیرازی شعر می‌سروده است. همچنین درباره او آمده است که در تبریز مدرسه‌ای برای طلاب آن شهر داشت و شاگردان بسیاری در درس او حضور داشتند. در ریاض العلماء چنین گفته شده که او از شاگردان خلیل بن غازی قزوینی بود. او شاعر صوفی مسلک بوده و بر اصول مذهب شیعی خود نیز محافظت می‌کرد.

مجذوب دو بار به حج سفر کرده و عتبات در نجف اشرف و کربلا را زیارت کرده و اشعاری را در مدح اهل بیت(ع) سروده است.

او در تبریز مدت زیادی زیست و در آنجا مشغول به تدریس بود. او در سال ۱۰۸۵ق از تبریز به سمت قزوین به قصد دیدار با سلطان سلیمان صفوی عزیمت کرد و سلطان سلیمان صفوی او را مدرس در شهر شماخی قرار داد و به آنجا مسافرت کرد و مشغول به تدریس شد. تاریخ وفات او را حاج حسین نخجوانی به نقل از شاعری با یک رباعی بیان نموده که در سال ۱۰۹۳ هجری قمری اتفاق افتاده است و محل دفن او نیز نامعلوم می‌باشد.

مجذوب از آن رفت به صد خوشحالی

در باغ نعیم بود جایش خالی

تاریخ وفاتش از خرد پرسیدم

گفتا «آسود در بهشت عالی»

دیوان مجذوب تبریزی به همت آقای امیر لطف زمان از روی نسخهٔ خطی دیوان محمد بن محمدرضا مجذوب تبریزی کتابخانهٔ ملی ملک به شماره ثبت ۵۰۰۹ به گنجور افزوده شده است.

این آمار از میان ۳٬۳۹۰ بیت شعر موجود در گنجور از اشعار این بخش استخراج شده است.

توجه فرمایید که این آمار به دلایلی از قبیل وجود چند نسخه از آثار شعرا در سایت (مثل آثار خیام) و همینطور یک بیت محسوب شدن مصرع‌های بند قالبهای ترکیبی مثل مخمس‌ها تقریبی و حدودی است و افزونگی دارد.

آمار همهٔ شعرهای گنجور را اینجا ببینید.

وزن‌یابی دستی در بیشتر موارد با ملاحظهٔ تنها یک مصرع از شعر صورت گرفته و امکان وجود اشکال در آن (مخصوصاً اشتباه در تشخیص وزنهای قابل تبدیل از قبیل وزن مثنوی مولوی به جای وزن عروضی سریع مطوی مکشوف) وجود دارد. وزن‌یابی ماشینی نیز که جدیداً با استفاده از امکانات تارنمای سرود اضافه شده بعضاً خطا دارد. برخی از بخشها شامل اشعاری با بیش از یک وزن هستند که در این صورت عمدتاً وزن ابیات آغازین و برای بعضی منظومه‌ها وزن غالب منظومه به عنوان وزن آن بخش منظور شده است.

ردیف وزن تعداد ابیات درصد از کل
۱ فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف) ۴۷۴ ۱۳٫۹۸
۲ مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۴۱۴ ۱۲٫۲۱
۳ مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف) ۳۹۱ ۱۱٫۵۳
۴ فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) ۳۱۰ ۹٫۱۴
۵ مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) ۲۷۵ ۸٫۱۱
۶ مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۲۰۰ ۵٫۹۰
۷ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) ۱۷۹ ۵٫۲۸
۸ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی) ۱۷۳ ۵٫۱۰
۹ مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) ۱۶۵ ۴٫۸۷
۱۰ فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) ۱۵۶ ۴٫۶۰
۱۱ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم) ۱۴۲ ۴٫۱۹
۱۲ فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) ۱۳۲ ۳٫۸۹
۱۳ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب) ۱۱۳ ۳٫۳۳
۱۴ فاعلاتن مفاعلن فعلن ۹۴ ۲٫۷۷
۱۵ مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف) ۳۱ ۰٫۹۱
۱۶ مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب) ۲۲ ۰٫۶۵
۱۷ مستفعلن فع مستفعلن فع (متقارب مثمن اثلم) ۲۱ ۰٫۶۲
۱۸ فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن (مقتضب مثمن مطوی مقطوع) ۲۰ ۰٫۵۹
۱۹ مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم) ۱۴ ۰٫۴۱
۲۰ فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن (رمل مثمن مخبون) ۱۴ ۰٫۴۱
۲۱ فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف) ۱۲ ۰٫۳۵
۲۲ مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون) ۱۱ ۰٫۳۲
۲۳ متفاعلن فعولن متفاعلن فعولن ۹ ۰٫۲۷
۲۴ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون) ۹ ۰٫۲۷
۲۵ وزن‌یابی نشده ۳ ۰٫۰۹
۲۶ مفتعلن مفتعلن فاعلن (سریع مطوی مکشوف) ۳ ۰٫۰۹
۲۷ مفتعلن فاعلات مفتعلن فع (منسرح مثمن مطوی منحور) ۲ ۰٫۰۶
۲۸ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن ۱ ۰٫۰۳

آمار ابیات برچسب‌گذاری شدهٔ این بخش با قالب شعری در گنجور به شرح زیر است:

ردیف قالب شعری تعداد ابیات درصد از کل
۱ غزل ۲٬۶۳۳ ۷۷٫۶۷
۲ ترجیع بند ۳۱۲ ۹٫۲۰
۳ مثنوی ۲۱۶ ۶٫۳۷
۴ رباعی ۱۶۰ ۴٫۷۲
۵ مسمط ۳۰ ۰٫۸۸
۶ قطعه ۲۷ ۰٫۸۰
۷ تک بیت ۸ ۰٫۲۴
۸ غزل/قصیده/قطعه ۴ ۰٫۱۲

آمار فراوانی تعداد ابیات اشعار این بخش به شرح زیر است (بلندترین شعر شامل ۲۱۳ بیت و کوتاه‌ترین شامل ۱ بیت شعر است):

ردیف تعداد ابیات شعر فراوانی درصد از ۳۶۶ شعر
۱ ۲ ۸۶ ۲۳٫۵۰
۲ ۹ ۷۰ ۱۹٫۱۳
۳ ۱۰ ۷۰ ۱۹٫۱۳
۴ ۱۱ ۴۷ ۱۲٫۸۴
۵ ۱۲ ۳۶ ۹٫۸۴
۶ ۱۴ ۱۲ ۳٫۲۸
۷ ۱ ۱۰ ۲٫۷۳
۸ ۸ ۶ ۱٫۶۴
۹ ۱۳ ۴ ۱٫۰۹
۱۰ ۱۵ ۳ ۰٫۸۲
۱۱ ۵ ۳ ۰٫۸۲
۱۲ ۳ ۳ ۰٫۸۲
۱۳ ۶ ۳ ۰٫۸۲
۱۴ ۴ ۲ ۰٫۵۵
۱۵ ۱۷ ۲ ۰٫۵۵
۱۶ ۱۶ ۱ ۰٫۲۷
۱۷ ۴۰ ۱ ۰٫۲۷
۱۸ ۶۰ ۱ ۰٫۲۷
۱۹ ۲۱ ۱ ۰٫۲۷
۲۰ ۹۹ ۱ ۰٫۲۷
۲۱ ۲۱۳ ۱ ۰٫۲۷
۲۲ ۳۴ ۱ ۰٫۲۷
۲۳ ۱۹ ۱ ۰٫۲۷
۲۴ ۳۰ ۱ ۰٫۲۷

آمار ابیات به تفکیک زیربخش‌های این قسمت به شرح زیر است (بخش‌هایی که در این جدول نیامده‌اند فاقد شعر بوده‌اند):

ردیف بخش تعداد ابیات درصد از کل
۱ دیوان اشعار ۳٬۳۹۰ ۱۰۰٫۰۰