گنجور

 
مجذوب تبریزی

شمس‌الدین محمد بن محمدرضا مجذوب تبریزی از عالمان و شاعران معروف قرن یازدهم هجری متخلص به مجذوب اهل تبریز و معاصر سلاطین صفویه بود. از خانواده و زمان تولد ایشان چیزی در دسترس نیست. اطلاعات کافی از زندگی مجذوب تبریزی در دست نیست و اولین اطلاعات در مورد ایشان از قدیمی‌ترین تذکره‌ها همچون قصص الخاقانی از ولی‌قلی بیگ شاملو و تذکره نصرآبادی از محمدطاهر نصرآبادی است و در موردش گفته‌اند: او در شعر و شاعری ید طویلی داشته، در اشعارش متخلص به مجذوب بوده و به سبک حافظ شیرازی شعر می‌سروده است. همچنین درباره او آمده است که در تبریز مدرسه‌ای برای طلاب آن شهر داشت و شاگردان بسیاری در درس او حضور داشتند. در ریاض العلماء چنین گفته شده که او از شاگردان خلیل بن غازی قزوینی بود. او شاعر صوفی مسلک بوده و بر اصول مذهب شیعی خود نیز محافظت می‌کرد.

مجذوب دو بار به حج سفر کرده و عتبات در نجف اشرف و کربلا را زیارت کرده و اشعاری را در مدح اهل بیت(ع) سروده است.

او در تبریز مدت زیادی زیست و در آنجا مشغول به تدریس بود. او در سال ۱۰۸۵ق از تبریز به سمت قزوین به قصد دیدار با سلطان سلیمان صفوی عزیمت کرد و سلطان سلیمان صفوی او را مدرس در شهر شماخی قرار داد و به آنجا مسافرت کرد و مشغول به تدریس شد. تاریخ وفات او را حاج حسین نخجوانی به نقل از شاعری با یک رباعی بیان نموده که در سال ۱۰۹۳ هجری قمری اتفاق افتاده است و محل دفن او نیز نامعلوم می‌باشد.

مجذوب از آن رفت به صد خوشحالی

در باغ نعیم بود جایش خالی

تاریخ وفاتش از خرد پرسیدم

گفتا «آسود در بهشت عالی»

این آمار از میان ۳٬۳۹۰ بیت شعر موجود در گنجور از اشعار این بخش استخراج شده است.

توجه فرمایید که این آمار به دلایلی از قبیل وجود چند نسخه از آثار شعرا در سایت (مثل آثار خیام) و همینطور یک بیت محسوب شدن مصرع‌های بند قالبهای ترکیبی مثل مخمس‌ها تقریبی و حدودی است و افزونگی دارد.

آمار همهٔ شعرهای گنجور را اینجا ببینید.

وزن‌یابی دستی در بیشتر موارد با ملاحظهٔ تنها یک مصرع از شعر صورت گرفته و امکان وجود اشکال در آن (مخصوصاً اشتباه در تشخیص وزنهای قابل تبدیل از قبیل وزن مثنوی مولوی به جای وزن عروضی سریع مطوی مکشوف) وجود دارد. وزن‌یابی ماشینی نیز که جدیداً با استفاده از امکانات تارنمای سرود اضافه شده بعضاً خطا دارد. برخی از بخشها شامل اشعاری با بیش از یک وزن هستند که در این صورت عمدتاً وزن ابیات آغازین و برای بعضی منظومه‌ها وزن غالب منظومه به عنوان وزن آن بخش منظور شده است.

ردیف وزن تعداد ابیات درصد از کل
۱ وزن‌یابی نشده ۱٬۵۸۵ ۴۶٫۷۶
۲ مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف) ۳۸۹ ۱۱٫۴۷
۳ مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۳۳۱ ۹٫۷۶
۴ مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۱۷۸ ۵٫۲۵
۵ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) ۱۶۹ ۴٫۹۹
۶ مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) ۱۶۰ ۴٫۷۲
۷ فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) ۱۴۸ ۴٫۳۷
۸ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی) ۱۳۷ ۴٫۰۴
۹ فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) ۹۸ ۲٫۸۹
۱۰ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب) ۷۲ ۲٫۱۲
۱۱ مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب) ۲۲ ۰٫۶۵
۱۲ مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف) ۲۱ ۰٫۶۲
۱۳ فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن (رمل مثمن مخبون) ۱۴ ۰٫۴۱
۱۴ مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم) ۱۴ ۰٫۴۱
۱۵ فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف) ۱۲ ۰٫۳۵
۱۶ مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون) ۱۱ ۰٫۳۲
۱۷ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم) ۹ ۰٫۲۷
۱۸ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون) ۹ ۰٫۲۷
۱۹ فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن (مقتضب مثمن مطوی مقطوع) ۹ ۰٫۲۷
۲۰ مفتعلن فاعلات مفتعلن فع (منسرح مثمن مطوی منحور) ۲ ۰٫۰۶

آمار ابیات برچسب‌گذاری شدهٔ این بخش با قالب شعری در گنجور به شرح زیر است:

ردیف قالب شعری تعداد ابیات درصد از کل
۱ غزل/قصیده/قطعه ۲٬۶۲۵ ۷۷٫۴۳
۲ ترجیع بند ۳۱۲ ۹٫۲۰
۳ مثنوی ۲۱۶ ۶٫۳۷
۴ رباعی ۱۶۰ ۴٫۷۲
۵ مسمط ۳۰ ۰٫۸۸
۶ قطعه ۲۷ ۰٫۸۰
۷ غزل ۱۲ ۰٫۳۵
۸ تک بیت ۸ ۰٫۲۴

آمار فراوانی تعداد ابیات اشعار این بخش به شرح زیر است (بلندترین شعر شامل ۲۱۳ بیت و کوتاه‌ترین شامل ۱ بیت شعر است):

ردیف تعداد ابیات شعر فراوانی درصد از ۳۶۶ شعر
۱ ۲ ۸۶ ۲۳٫۵۰
۲ ۹ ۷۰ ۱۹٫۱۳
۳ ۱۰ ۷۰ ۱۹٫۱۳
۴ ۱۱ ۴۷ ۱۲٫۸۴
۵ ۱۲ ۳۶ ۹٫۸۴
۶ ۱۴ ۱۲ ۳٫۲۸
۷ ۱ ۱۰ ۲٫۷۳
۸ ۸ ۶ ۱٫۶۴
۹ ۱۳ ۴ ۱٫۰۹
۱۰ ۵ ۳ ۰٫۸۲
۱۱ ۱۵ ۳ ۰٫۸۲
۱۲ ۶ ۳ ۰٫۸۲
۱۳ ۳ ۳ ۰٫۸۲
۱۴ ۴ ۲ ۰٫۵۵
۱۵ ۱۷ ۲ ۰٫۵۵
۱۶ ۳۴ ۱ ۰٫۲۷
۱۷ ۳۰ ۱ ۰٫۲۷
۱۸ ۱۶ ۱ ۰٫۲۷
۱۹ ۲۱ ۱ ۰٫۲۷
۲۰ ۲۱۳ ۱ ۰٫۲۷
۲۱ ۹۹ ۱ ۰٫۲۷
۲۲ ۶۰ ۱ ۰٫۲۷
۲۳ ۴۰ ۱ ۰٫۲۷
۲۴ ۱۹ ۱ ۰٫۲۷

آمار ابیات به تفکیک زیربخش‌های این قسمت به شرح زیر است (بخش‌هایی که در این جدول نیامده‌اند فاقد شعر بوده‌اند):

ردیف بخش تعداد ابیات درصد از کل
۱ دیوان اشعار ۳٬۳۹۰ ۱۰۰٫۰۰