زهی شاهنشه اعظم زهی فرمانده کشور
زهی دارندهٔ عالم زهی بخشندهٔ افسر
زهی جمشید داد و دین زهی خورشید تحت دین
زهی مولای انس و جان زهی دارای بحر و بر
زهی شایستهٔ مسند زهی بایستهٔ خاتم
زهی پیرایهٔ شاهی زهی سرمایهٔ مفخر
زهی دستور تو دولت زهی مأمور تو گیتی
زهی مقهور تو گردون زهی مجبور تو اختر
عمار دولت قاهر جلال ملت باهر
مغیث ملت زاهر معز دین پیغمبر
تو آن شاهی که از ایام آدم تا بدین مدت
چو تو هرگز نبودهست و نخواهد بود تا محشر
به چشم اندر کشد چون سرمه گرد موکبت خاقان
به گوش اندر کند چون حلقه نعل و مرکبت قیصر
بود زآسیب تیغ آبدارت سال ... آتش
نهفته روی در آهن گرفته جای در مرمر
اگر دارد کشف در دل وفاقت ساعتی پنهان
وگر دارد صدف در تن خلافت لحظتی مضمر
به نرمی چون فنک گردد کشف را بر بدن خارا
به تیزی چون خسک گردد صدف را در دهن گوهر
گه جود و عطا و بذل و احسانت تهی گردد
زمین از گنج و بحر از در و کوه از سیم و کان از زر
گه حرب و مصاف و حمله و کین تو پر گردد
هوا از جان و چرخ از گرد و خاک از دشت و خون از سر
بود پیوسته از بیم سنانت در تف هیجا
بود همواره از ترس خدنگت در صف عسکر
نهنگ تند چون سیماب لرزان در یم عمان
پلنگ زوش چون سیمرغ پنهان در که بربر
ایا شاهی کز آسیب سر شمشیر تو گردون
کشد سر هر زمان چون خارپشت اندر خم چنبر
اگر خنجر زنی گاه وغا بر پیکر کیوان
کنی آن را به یک ضربت علیالتحقیق دو پیکر
بر اطراف ممالک قلعهها داری برآورده
همه بنیاد آن از سد ذوالقرنین محکمتر
رسیده قعر خندقهای آن تا تارک ماهی
گذشته سقف ایوانهای آن از گوشهٔ محور
ندیمان و مشیران و سواران و غلامانت
به انواع هنر هستند هر یک بهتر از دیگر
ندیمانی همه فاضل مشیرانی همه عاقل
سوارانی همه پردل غلامانی همه صفدر
یکی با فطنت لقمان یکی با بهجت سحبان
یکی با قوت رستم یکی با صولت حیدر
ز ترک و دیلم اندر لشکرت هستند مردانی
خروشان همچو پیل مست و جوشان همچو شیر نر
غضنفرجوش و آهنپوش و گردونکوش و لشکرکش
مصافافروز و فتحاندوز و اعداسوز و جنگاور
بود تنین و ثور و شیر و کرکس را همه ساله
ز گرز و رمح و تیغ و تیرشان بر گنبد اخضر
شکسته مهره اندر سر گسسته گردن اندر تن
کفیده دیده اندر رخ دریده زهره اندر بر
که دارد از سلاطین و ملوک مشرق و مغرب
چنین پرداخته دولت چنین آراسته لشکر
خداوندا کنون باید نشاط باده فرمودن
که شد چون جنةالمأوی جهان از خرمی یکسر
گهی آراستن بر گوشهٔ رود روان مجلس
گهی می خواستن بر نالهٔ رود روانپرور
شکوفه بر سر شاخ است چون رخسارهٔ جانان
بنفشه بر لب جوی است چون جرارهٔ دلبر
سحاب گوهرآگین گشته نقاش گل ساده
شمال عنبرآیین گشته فراش گل احمر
کنون از لاله گردد باغ چون بیجادهگون مطرد
کنون از سبزه گردد راغ چون پیروزهگون چادر
گهی صلصل کند در بوستان چون عاشقان لاله
گهی بلبل زند در گلستان چون مطربان مزهر
سرشک ابر دُرّآگین فروغ مهر نورآیین
رسول ماه فروردین نسیم باد صورتگر
طرازد حلهٔ سوسن نماید طرهٔ سنبل
فروزد چهرهٔ نسرین گشاید دیدهٔ عبهر
سمن را گه کند گردن هوا پر رشتهٔ لؤلؤ
چمن را گه کند دامن صبا پر تودهٔ عنبر
در این ایام یک ساعت نباید زیست بیعشرت
در این هنگام یک لحظت نشاید بود بیساغر
الا تا صورت مانی بود افروخته سیما
الا تا لعبت آزر بود آراسته منظر
ز خوبان باد بزم تو چو صورتنامهٔ مانی
ز ترکان باد قصر تو چو لعبتخانهٔ آزر
قضا رای تو را تابع قدر حکم تو را خاضع
ملک مُلک تو را راعی فلک بخت تو را یاور



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده، معزالدین سلطان ابوالحارث سنجر سلجوقی را ستایش میکند و او را به عنوان شاهی بینظیر و بیبدیل در تاریخ معرفی میکند. او با اشاره به ویژگیهای برجسته این پادشاه، او را فرمانروایی توانا در میدان جنگ و حاکمی سخاوتمند توصیف میکند که ملت را در پناه خود دارد. همچنین، او از لشکر یارانش میگوید که هر کدام به نوعی دارای فضائل و ویژگیهای برجسته هستند. علاوه بر این، شاعر به وصف زیباییهای طبیعت و بانشاطی که فرمانروایی سنجر به همراه دارد، پرداخته و دعوت به شادی و لذت از زندگی در زمان او میکند. در نهایت، او قضا و قدر را تابع اراده سنجر میداند و خواهان بزم و شادمانی در ایام سلطنت اوست.
هوش مصنوعی: بسیار خوب است که تو ای سلطانی بزرگ و بلندمرتبه، فرمانروای کشورها و صاحب دانش و کمال، و بخشنده به افسران و سربازان خود.
هوش مصنوعی: شایستگی و بزرگی معزالدین سلطان ابوالحارث سنجر سلجوقی همچون جمشید (که به دادگری و دینداری معروف بود) و خورشید (که نماد روشنی و قدرت است) ستودنی است. او مولای بشر و روح است و صاحب تمامی نعمتها و ثروتهای موجود در دریا و خشکی میباشد.
هوش مصنوعی: تو شایسته مقام سلطنتی، لایق داشتن انگشتر سلطنتی و زینتبخش پادشاهی هستی و همچنین مایه افتخار و سرمایهای ارزشمند برای قوم و ملت خود.
هوش مصنوعی: دولت و حکومت تو بسیار شایسته و بزرگ است. هر آنچه در جهان هست تحت فرمان توست و آسمان نیز به جزئیات آن تابع تو است، به طوری که ستارهها نیز در تسخیر تویں.
هوش مصنوعی: عمار دولت قاهر، یعنی کسی که دولت و حکومت قوی را بنا کرده است، و جلال ملت را ظاهر میسازد، همچنین کسی که به ملت کمک میکند و درخشش و بزرگی دین را به نمایش میگذارد. معزالدین به عنوان یک حامی دین و به ویژه پیامبر اسلام معرفی میشود.
هوش مصنوعی: تو ای شاه، از زمان آدم تا به حال، هیچکس به بزرگی و عظمت تو نبوده و نخواهد بود تا روز قیامت.
هوش مصنوعی: چشم و ابرویت به زیبایی سرمهای است که به چشمان خاقان (سلطان) مینشیند و صدای تو مانند نعلِ اسب قیصر (امپراتور روم) در گوشها طنینانداز میشود.
هوش مصنوعی: آسیب تیغ بهآبدارت در سالهای طولانی، مانند آتش نهفتهای است که روی آهن را در مرمر میسوزاند و آن را به شدت داغ و دگرگون میکند.
هوش مصنوعی: اگر کشفی در دل کسی (دوست یا محبوب) وجود داشته باشد، لحظهای پنهان است و اگر صدفی در وجود خلیفه وجود داشته باشد، آن نیز به مدت کوتاهی درونش پنهان مانده است.
هوش مصنوعی: کشف و حقیقت مانند سنگ، نرم و لطیف میشود، اما وقتی به حالت تیز و برنده درمیآید، صدف را از درون گوهر خالی میکند.
هوش مصنوعی: در مواقعی که جود و بخشش و کمکهای تو به وقوع میپیوندند، زمین از گنجهای ناشناخته تهی میشود و دریاها از جواهر، کوهها از نقره و معادن از طلا خالی میگردند.
هوش مصنوعی: زمانی که به جنگ و نبرد و حمله و کینه میپردازی، آسمان پر میشود از جان مردم و زمین از غبار و خاک و دشتها از خون.
هوش مصنوعی: همیشه از ترس تیر تو، در مشغله و هیاهوی جنگ و نبرد، در صف سربازان به شدت مضطرب بودهام.
هوش مصنوعی: نهنگ، با سرعتی مشابه جیوه در دریای عمان حرکت میکند و پلنگزوش (که به دلیل زیباییاش به سیمرغ تشبیه شده) مانند سیمرغ به طرز پنهانی در سرزمین بربر (شمال آفریقا) زندگی میکند.
هوش مصنوعی: ای شاهی که تیزی و آسیب شمشیر تو موجب ترس و نگرانی آسمان میشود و هر لحظه مانند خارپشت که درون گردنبار میپیچد، در خود جمع میشود.
هوش مصنوعی: اگر با خنجر در میدان جنگ بر بدن کیوان (ستارهٔ بزرگ) ضربهایی بزنی، بهراستی با یک ضربه دو پیکر را از هم جدا میکنی.
هوش مصنوعی: در اطراف کشورها، قلعههایی داری که همهی پیریزیاش به استحکام دیوارهای سد ذوالقرنین (یعنی سدی که برای جلوگیری از حملهی اقوام وحشی ساخته شده) از نظر قوت و استقامت، برتر است.
هوش مصنوعی: عمق خندقهای آن به حدی است که از بلندای آن، به ماه میرسد و سقف ایوانهای آن از نقطهای خاص به اندازهای بلند است که از تمام گوشهها دیده میشود.
هوش مصنوعی: همهٔ ندیمان، مشیران، سواران و غلامان تو هر کدام در هنرهای مختلفی ماهر هستند و هر یک از دیگری برتر است.
هوش مصنوعی: همهٔ ندیمان (دوستان نزدیک) تو دانا و فاضلاند، مشیرا (مشاوران) تو همگی عاقل و خردمندند، سواران تو همواره دلیر و شجاع هستند، و غلامان تو همه نیکوکار و شایستهاند.
هوش مصنوعی: در لشکر تو افرادی هستند که هر کدام ویژگیهای منحصر به خود را دارند: یکی دارای عقل و درایت مانند لقمان، دیگری خوشرو و باطراوت مانند سحبان، سومی نیرومند و شجاع چون رستم، و چهارمی با قدرت و شجاعت حیدر (امیرالمؤمنین علی).
هوش مصنوعی: در لشکر تو، از قوم ترک و دیلم، مردانی شجاع و نیرومند حضور دارند که مانند فیل سرشار از قدرت و مست و مانند شیر نر پرشور و خروش هستند.
هوش مصنوعی: در لشکر تو هم افرادی هستند که شجاع و آهنین پوشیدهاند و برای جنگ آمادهاند. آنها در میدان نبرد به دنبال پیروزی و فتح هستند و دشمنان را نیز نابود میکنند.
هوش مصنوعی: هر سال صدای غرش و شجاعت ببر و شیر و کرکس (پرندهای شکاری) از ضربتها و حملات شمشیر و تیر آنها بر گنبد سبز (گنبد آسمان) بلند میشود.
هوش مصنوعی: شکستگی مهرهها در سر و گردن آسیبدیده و حسرت بر چشمهای از دسترفته در چهره و درد بزرگ بر دل را توصیف میکند. این ابیات به وضعیت خراب و رنجآور افراد اشاره دارد که به خاطر مشقات زندگی و جنگها دچار آسیبهای جسمی و روحی شدهاند.
هوش مصنوعی: این بیت به ستایش معزالدین سلطان ابوالحارث سنجر سلجوقی میپردازد و اشاره دارد که او از میان سلاطین و پادشاهان شرق و غرب، دولتی با چنین شکوه و زیبایی برپا کرده و لشکری به این اندازه فراهم کرده است.
هوش مصنوعی: خدا را شکر که اکنون باید شاد باشید و باده بنوشید، زیرا دنیا به قدری شاد و سرسبز شده که بهشت را به یاد میآورد.
هوش مصنوعی: گاه بر کنارهٔ رود زیبا، مجلس را آراسته میکنند و گاه برای دلچسبیدن به ناله و صدای آرامبخش آن رود، شراب مینوشند.
هوش مصنوعی: شکوفهای که بر سر شاخهها قرار دارد، شبیه به چهرهٔ معشوق زیبا است و بنفشهای که بر لب جوی قرار دارد، شبیه به لبهای دلبر است.
هوش مصنوعی: ابرهایی که پر از مروارید هستند، مانند نقاشی گلهای سادهی شمال شدهاند. همچنین، گلهای سرخ نیز به مانند فرش زیبا و خوشبو تبدیل شدهاند.
هوش مصنوعی: اکنون باغ مانند لاله، زیبا و رنگین شده است و به زیبایی با رنگهای گوناگون تزیین گردیده است. اکنون دشت نیز مانند چادرهای رنگارنگ و زیبا از سبزه پر شده است.
هوش مصنوعی: گاهی در باغ، صدای آب مانند صداهای عاشقان میپیچد و گاهی بلبل در گلستان به مانند موسیقیدانان آواز میخواند.
هوش مصنوعی: باران مانند اشک کهربایی، درخشندگی خورشید را به یاد میآورد و ماه فروردین همچون پیامآور بهاری زیبا، نسیم را که صورتساز است، منتشر میکند.
هوش مصنوعی: حلهٔ سوسن (لباس سوسن) در کنار طرهٔ سنبل (موهای سنبل) زیبایی خلق میکند و چهرهٔ نسرین (گل نسرین) درخشندگی دارد؛ همچنین چشمهای عبهر (آبشار یا چشمه) را باز میکند. این ابیات به توصیف زیباییهای طبیعی و تاثیر آنها بر زیبایی انسانی میپردازد.
هوش مصنوعی: نسیم، گاهی گردن سمن را به حرکت در میآورد و گاهی دامن چمن را پر از تودههای عطر و خوشبویی میکند که از عنبر به مشام میرسد.
هوش مصنوعی: در این زمان، نباید حتی برای یک ساعت بدون خوشی و لذت زندگی کرد، و در این لحظه نباید بدون شراب و نوشیدنی بود.
هوش مصنوعی: تا زمانی که سیمای مانی، نقاشی مشهور در ایران باستان، درخشان باشد و تا زمانی که ظاهر آزر، که به زیبایی مشهور است، آراسته بماند، باید در بزم و شادی به سر برد.
هوش مصنوعی: بزم تو همچون صورتنامهٔ مانی (که به زیبایی معروف است) پر از زیباییهای خوبان است و قصر تو شباهت به خانهٔ آزر (مجسمهساز) دارد که با زیباییهای ترکان تزیین شده است.
هوش مصنوعی: سرنوشت، تابع ارادهٔ تو و تقدیر، در برابر فرمان تو قرار دارد. پادشاهی تو بر سرنوشت، چون نگهبان آسمان است و بختت، چون پشتیبان توست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
نگارینا، شنیدهستم که گاهِ محنت و راحت
سه پیراهن سَلَب بودهست یوسف را به عمر اندر
یکی از کید شد پر خون، دُوُم شد چاک از تهمت
سِوُم یعقوب را از بوش روشن گشت چشمِ تر
رُخم مانَد بدان اوّل، دلم مانَد بدان ثانی
[...]
گه آن آراسته زلفش زره گردد گهی چنبر
گه آن پیراسته جعدش ببارد مشگ و گه عنبر
رخی چون نو شکفته گل ، همه گلبن برنگ مل
همه شمشاد پر سنبل ، همه بیجاده پر شکر
برو از نیکوئی معنی ، بغمز از جادوئی دعوی
[...]
کهی چون طور سینا بود ازو آویخته ثعبان
ز پشت او درخشنده کف موسی پیغمبر
به پشت ژندهپیلان برنشسته ناوکاندازان
چو عفریتان آتشبار بر کوه گران پیکر
عروس ماه نوروزی چه کرد آن دانۀ گوهر؟
که نورش ماه تابان بود و سعدش زهرۀ ازهر
هزاران صورت رنگین نگاریده برو مانی
هزاران پیکر طبعی بر آورده از و آزر
بر آن هر صورتی رخشان ، زمشک لعلگون صدره
[...]
اگر بتگر چنو داند نگاریدن یکی پیکر
روا باشد اگر دعوی خلاقی کند بتگر
نه چون او پیکری آید نه حورالعین چنو زاید
نه گر باشد پری شاید چنو هرگز پری پیکر
بدو رخ چون شکفته گل بدو لب چون فشرده مل
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.