خوش است این کهنه دیر پرفسانه
اگر نه مردنستی در میانه
درین محنت سرا اینست ماتم
که ما را میبنگذارند با هم
خوشستی زندگانی و کیستی
اگر نه مرگ ناخوش درپیستی
نشاط ار هست بی دوران غم نیست
وجود ار هست بی خوف عدم نیست
خوشی جویی ز عالم سرکشی را
ز عالم نیست دورانی خوشی را
شراب خوش گوارش آتشی دان
سراسر خوشی او ناخوشی دان
گلاب و مشک عالم اشک و خونست
خوشی جستن ز اشک و خون جنونست
کسی کو بوی عودش خوش شنودست
چه خوش است آنکه خود در اصل دودست
ترا گر اطلس است اینجا گر اکسون
لعاب کرمی است آن این چه افسون
اگرچه انگبین خوش طعم و شیرینست
ولیکن فضلهٔ زنبور مسکینست
ترا اینجا سر بز می نماند
که سگ در دیده قندز می نماید
لعاب کرم را دادی به خون رنگ
که آمد اطلس رومیم در چنگ
گرت بادی خوش آید از زمانه
کند پر خاکت آخر چشم خانه
اگر تو زیرکی خواهی زمانی
نیابی زیرکی را بی زیانی
چو جوزی بشکنی بخت آزمایی
نبینی هیچ مغز آنجا چرایی
شوی صد بار در دریا نگوسار
نیابی در و ریگ آری به خروار
زنی صد گونه میتین گران سنگ
که تا یک جو برون آری از آن سنگ
چو تو از سنگ زر زین سان ستانی
به مشتت خرج باید کرد دانی
گرش گنجی بود هرگز نیابی
که نتوان گشت عمری در خرابی
درین گلشن اگر صد روی از بار
شود چون خار پشتی دستت از خار
ز جوشن دادنش در دست بادست
که آن جوشن به ماهی نیز دادست
چه سود ار آردت صد تیغ در بر
که کبک کوه را تیغ است بر سر
گرت بخشد کمر چه تو چه موری
که هر دو زین کمر هستند عوری
ورت بخشد کله چه تو چه آن باز
که هر دو زین کله هستند جان باز
کله بر فرق زان میداردت سوک
که بس مرده دلی زنده شوی بوک
برو بفکن کلاه و برگ ره گیر
چو داری شعر سر ترک کله گیر
اگر تاجت دهد آن هم فسوس است
که یعنی او شریک آن خروس است
چو تو پیکی کنی مانند هدهد
کند صد ریش خندت تاج لابد
مکن چندین عتاب ار تخت یابی
که تختی نیز میباید عتابی
ترا هم چون عتابی تخت چندست
عتابی را چه تخت آن تخت بندست
زهی شد در گلویت گر زهت کرد
که آماسی بود گر فربهت کرد
گر اینجا سرخ رویی آیدت خوش
دمیدن بایدت چون زرگر آتش
چو در آن آب از چشمت بریزد
که تا برخیزد آتش یا نخیزد
چو لاله سرخ رویی بایدت زود
سیه دل تر ز لاله بایدت بود
ز سیر و گرسنه جز غم ندیدی
جهان گر سیر دیدی هم ندیدی
ز عالم چشمهٔ حیوان لذیذست
ولی در ظلمت آن هم ناپدیدست
بدین خوبی که میبینی تو طاووس
فدای یک دو میویزیست افسوس
همای عالم ار سلطان نشان است
چو سگ باری کنون با استخوانست
نیابی آتشش بی آب خیزی
نبینی باد او بی خاک ریزی
اگر تیغ است کان را گوهری هست
گهر در آهنست آن چون دهد دست
یکی خادم که کافورش بود نام
سیه تر زو نیفتد زاغ در دام
دگر خادم که عنبر گویی او را
خوشت ناید ز ناخوش بویی او را
دگر خادم که جوهر اسم دارد
ز خردی نه عرض نه جسم دارد
خوشی این جهان بر تو شمردم
که من در زندگی زین قصه مردم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این بخش از اسرارنامه به بررسی مفهوم خوشی و غم در زندگی میپردازد و چالشهای آن را مورد تأمل قرار میدهد. او زندگی را پر از محنت میداند که بایستی در کنار مرگ و عدم معنا پیدا کند. خوشیهای دنیا را زودگذر میداند و تأکید میکند که باید از ظواهر فریبنده دوری کرد. از نمادهایی چون شراب، عود و دیگر عطریات، بهعنوان نشانههایی از دنیای خطا یاد میکند و هشدار میدهد که نه تنها بایستی واقعیت را دید، بلکه باید با آگاهی از عدم دایمی زندگی، به عمق وجود دست یافت. در نهایت زندگی را آکنده از تضاد بین شادی و غم توصیف میکند و بر لزوم پذیرش این واقعیت تأکید دارد.
هوش مصنوعی: اینکه این دیر قدیمی و پرقصه خوب و جالب است، اگر نه اینکه در میانهٔ آن مرگی وجود ندارد.
هوش مصنوعی: در این دنیا پر از درد و رنج، تنها چیزی که میماند، عزاداری و غم است که ما را به هم متصل میکند و در کنار هم قرار میدهد.
هوش مصنوعی: زندگی خوش و زیباست و اگر وجود ندارد، پس چه چیزی غیر از مرگ ناخوشایند در پی آن است؟
هوش مصنوعی: اگر شادمانی وجود داشته باشد، غم و اندوهی در کار نیست و اگر وجودی در کار باشد، ترس از ناپدیدشدن و عدم هم وجود ندارد.
هوش مصنوعی: تنها در جهانی که سرکشی و نافرمانی وجود دارد، خوشی را جستجو کن؛ زیرا در جهانی که همه چیز آرام و بیتنش است، خوشی واقعی وجود ندارد.
هوش مصنوعی: شراب خوشگوار را آتشی بدان که در دل آن، تمامی خوشیها نهفته است و همینطور، ناخوشیها را نیز در آن جستجو کن.
هوش مصنوعی: عطر گلاب و مشک در این دنیا ناشی از اشک و خون است. خوشبختی و شادی حاصل از اشک و خون، نشانهای از دیوانگی است.
هوش مصنوعی: کسی که بوی خوش عود را استشمام کند، بسیار خوشبخت است؛ اما چه خوب است که خود او در حقیقت بخشی از دود باشد و این خوشبویی را از درون خود حس کند.
هوش مصنوعی: اگر تو را در اینجا پارچهٔ اطلس باشد یا لعابی از اکسون (یک نوع پارچهٔ باکیفیت)، این چه معنایی دارد و چه جادویی در آن نهفته است؟ به عبارت دیگر، ظواهر زیبا چه سودی دارد اگر درون چیز دیگری باشد؟
هوش مصنوعی: اگرچه عسل خوشطعم و شیرینی دارد، اما در نهایت آن چیزی که به دست میآید فضلهٔ زنبور بیچاره است.
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره میشود که در این شرایط و موقعیت، هیچ نشانی از سر بز (نماد طبیعت یا حیات وحش) وجود نخواهد داشت، چرا که فقط سگ (نماد کسالت یا افتادگی) در چشم قند (نشان دهندهٔ شیرینی یا جذابیت) به نمایش درآمده است. به عبارت دیگر، زیبایی یا جذابیت در حال حاضر تحت تأثیر چیزهایی غیرمطلوب قرار گرفته و از بین رفته است.
هوش مصنوعی: تو لعاب (پوشش) کرم را به رنگ خون دادی، به طوری که اطلس (پارچه گرانبهای) رومی در دستهایت ظاهر شد.
هوش مصنوعی: اگر هوای خوشی از دنیا به تو برسد، در نهایت کار به اینجا میرسد که خانهات پر از خاک خواهد شد.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی زیرک و هوشیار باشی، نباید زمانی را برای آن از دست بدهی؛ زیرا هیچ زیرکی بدون نداشتن دردسر و آسیب به دست نمیآید.
هوش مصنوعی: وقتی که گردو (جوز) را میشکنی و شانس خود را امتحان میکنی، نمیبینی که مغز آن در کجا و چرا قرار دارد. به بیان دیگر، در تلاش برای دستیابی به چیزی، ممکن است واقعیت یا اصل آن را نادیده بگیری.
هوش مصنوعی: اگر صد بار در دریا جستجو کنی، به هیچ عنوان دریا را پیدا نمیکنی، بلکه تنها مقدار زیادی شن و سنگ را به دست میآوری.
هوش مصنوعی: زنی که صد نوع سنگ گرانبها را از دل خود بیرون میآورد، برای اینکه حتی یک جو (واحدی از پول) از آن سنگ به دست آید، زحمت زیادی میکشد.
هوش مصنوعی: اگر تو از سنگ زری که در دست داری اینگونه طلا استخراج کنی، باید در خرج کردن آن هم دقت و تدبیر داشته باشی؛ یعنی برای به دست آوردن نعمتهای بزرگ، لازم است معقولانه و با فکر هزینه کنی.
هوش مصنوعی: اگر او گنجی داشته باشد، هرگز نمیتوانی به آن دسترسی پیدا کنی، زیرا ممکن است نتوانی عمری را در بیفایدگی و ویرانی سپری کنی.
هوش مصنوعی: در این گلشن، حتی اگر صد چهره هم از گلها بیفتد و پژمرده شود، هنوز دست تو مانند خار به خاطر درد و رنج، زخم خواهد شد.
هوش مصنوعی: باد به جای دست انسان، زره (جوشن) را به او میدهد و این زره به ماهی نیز داده شده است. اینجا اشاره به ناپایداری و بیثباتی دنیا دارد که حتی زرهای که موجب حفاظت است، به راحتی به دست باد میافتد.
هوش مصنوعی: چرا اگر صد شمشیر بر تن تو باشد، فایدهای دارد وقتی که کبک کوه، که پرندهای کوچک و بیپناه است، یک تیغ نیز بر سر دارد؟
هوش مصنوعی: اگر تو را کمری دهند، چه فرقی میکند که تو چه کسی باشی یا موری (مور)، چون هر دو عریان از این کمر هستند.
هوش مصنوعی: هرگاه به تو (یا آن پرنده) سر بدهند، چه تو و چه آن باز، هر دو به خاطر آن سر هستند که جان تازهای به آنها بخشیده میشود.
هوش مصنوعی: اگر کلاه را بر سر بگذاری، غم و اندوه را از دل دور میکنی و زنده و شاداب میشوی؛ زیرا بسیاری از انسانها از دل مرده و بیحس زندگی میکنند.
هوش مصنوعی: برو کلاه را بردار و راهت را پیدا کن، چون وقتی شعر میگویی، سر خود را به فریاد آسمان میسپاری.
هوش مصنوعی: اگر به تو تاج دهند، ارزش آن خیلی کم است و نشان میدهد که آن شخص، شریک آن خروس است که موجودی بیارزش در نظر گرفته میشود.
هوش مصنوعی: اگر تو مانند هدهد پیامبر باشی، صدها نفر به تو میخندند و تاج و قدرتی که به دست میآوری، حتماً بیفایده خواهد بود.
هوش مصنوعی: اگر تخت و مقام بلندی به دست آوری، نباید اینقدر دیگران را سرزنش کنی؛ زیرا داشتن مقام نیازمند ادب و احترام هم هست.
هوش مصنوعی: تو نیز مانند عتاب، به تعداد تختها وجود داری؛ زیرا هر عتابی، تختی دارد که به آن وابسته است.
هوش مصنوعی: اگر در گلوی تو زهر (درد یا مشکل) ایجاد کند، این به خاطر این است که آماسی (نوعی بیماری یا مشکل) در تو وجود دارد که سبب چاقی و افزایش وزن تو شده است.
هوش مصنوعی: اگر اینجا کسی با روی سرخ و زیبا به تو نزدیک شود، باید مانند زرگر که برای دمیدن در آتش آماده میشود، با دقت و شوق از او استقبال کنی.
هوش مصنوعی: اگر اشک از چشمانت بریزد، آتش عشق برافروخته میشود و اگر نریزد، آتش به وجود نخواهد آمد.
هوش مصنوعی: هرگاه که باید پیش از آنکه انسان دلسرد و غمگین شود، مانند لالهای با روی سرخ و زیبا باشد، بهتر است که دلش را از سیاهی و غم خالی کند.
هوش مصنوعی: در زندگی، اگر تنها به گرسنگی و نیاز توجه کنی، جز غم و اندوه نمیبینی. حتی اگر دنیا را از زوایای مختلف ببینی و سیر باشی، باز هم چیزی به جز غم نخواهی یافت.
هوش مصنوعی: در جهان، چشمهٔ حیات و لذت وجود دارد، اما در سایهٔ جهل و ظلمت، این نعمتها پنهان و نامشهود هستند.
هوش مصنوعی: این بیت از عطار میگوید که زیبایی و ویژگیهای دلنشینی که در طاووس (پرندهای زیبا) میبینی، در واقع فدای دو میوزی (دو حرفهء ناپسند)، یعنی فدای دنیا و مادیات است و این یک افسوس است. به عبارتی، زیبا بودن چیزی چون طاووس به طرز ناخوشایندی به مسائل بیارزش پیوند داده شده است.
هوش مصنوعی: اگر همای (پرندهای بزرگ و سمبل سلطنت) عالم، نشانهٔ سلطنت باشد، اکنون به خاطرِ دستیابی به چیزی طمعکارانه، بهسان سگی است که به دنبال استخوان میگردد.
هوش مصنوعی: آتش را بدون آب نمیتوانی بیابی و نمیتوانی باد را بدون ریختن خاک ببینی.
هوش مصنوعی: اگر در دل کان (معنی: معدن، محل استخراج) شمشیر یا تیغی وجود دارد، پس باید گوهری نیز در آنجا باشد؛ چون وقتی آهن به دست میآید، باید در آن گوهر هم نهفته باشد.
هوش مصنوعی: یکی از خدمتکاران که نامش کافور است، سیاهپوستتر از او وجود ندارد و زاغ (پرندهای سیاه رنگ) در دام او نمیافتد.
هوش مصنوعی: دیگر خادمی که بوی خوش عنبر را دارد، در واقع اگر بوی بدی بگیرد، به او خوش نمیآید.
هوش مصنوعی: دیگری (خادمی) که دارای اسم و صفات معنوی است، از نظر وجودی نه به معنای جسم و نه به عنوان یک صفت ظاهری، بلکه از خرد و درک خود نشأت میگیرد.
هوش مصنوعی: خوشی و لذتهای این جهان را برای تو شماره کردم، زیرا من خود در زندگی از این داستان بهرهای نبردهام.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.