ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم فی صناعة التنجیم باب اول بگوید که مرد، نام منجمی را سزاوار نشود تا در چهار علم او را غزارتی نباشد یکی هندسه دوم حساب سوم هیأت چهارم احکام.
اما هندسه صناعتی است که اندرو شناخته شود حال اوضاع خطوط و اشکال سطوح و مجسمات و آن نسبت کلی که مر مقادیر راست بدانچه او مقادیر است و آن نسبتی که مرو راست بدانچه او را اوضاع است و اشکال و مشتمل است بر اصول او کتاب اوقلیدس نجار که ثابت بن قره دستی کرده است.
اما حساب صناعتی است که اندرو شناخته شود حال انواع اعداد و خاصهٔ هر نوعی ازو در نفس خویش و حال نسبت اعداد بیکدیگر و تولد ایشان از یکدیگر و فروع او چون تنصیف و تضعیف و ضرب و قسمت و جمع و تفریق و جبر و مقابله و مشتمل است اصول او را کتاب ارثماطیقی و فروع او را تکملهٔ ابومنصور بغدادی یا صد باب سجزی.
اما علم هیأت [علمی است] که شناخته شود اندرو حال اجزاء عالم علوی و سفلی و اشکال و اوضاع ایشان و نسبت ایشان با یکدیگر و مقادیر و ابعادی که میان ایشان است و حال آن حرکات که مر کواکب راست و افلاک را و تعدیل کرهها و قطعههای دائرهها که بدو ایں حرکات تمام میشود و مشتمل است مر این علم را کتاب مجسطی و بهترین تفسیرها و بهترین شرحهای او تفسیر نیریزی است و مجسطی شفا؛ اما فروع این علم علم زیجهاست و علم تقاویم.
اما علم احکام از فروع علم طبیعی است و خاصیت او تخمین است و مقصود ازو استدلال است از اشکال کواکب بقیاس [با] یکدیگر و بقیاس درج و بروج بر فیضان آن حوادثی که بحرکات ایشان فائض شود از احوال ادوار عالم و ملک و ممالک و بلدان و موالید و تحاویل و تساییر و اختیارات و مسائل و مشتمل است بدانچه برشمردیم تصانیف ابومعشر بلخی و احمد عبدالجلیل سجزی و ابوریحان بیرونی و کوشیار جیلى.
پس منجم باید که مردی بود زکی النفس زکی الخلق رضی الخلق و گوئی عته و جنون و کهانت از شرائط این باب است و از لوازم این صناعت [و] منجم که احکام خواهد گفت باید که سهم الغیب در طالع دارد یا بجای نیک از طالع و خداوند خانهٔ سهم الغیب مسعود و در موضعی محمود تا آنچه گوید از احکام بصواب نزدیک باشد و از شرائط منجم یکی آن است که مجمل الأصول کوشیار یاد دارد و کار مهتر پیوسته مطالعه میکند و قانون مسعودی و جامع شاهی می نگرد تا معلومات و متصورات او تازه ماند ،



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این مقدمهٔ مقالهٔ سوم چهارمقاله است. نویسنده به نقل از «التفهیم» بیرونی میگوید منجم واقعی باید در چهار دانش هندسه، حساب، هیئت و احکام نجوم استاد باشد. سپس هر یک از این چهار دانش را تعریف میکند و کتابهای اصلی هر کدام را نام میبرد. در پایان ویژگیهای منجم را برمیشمارد: هوش و خوی نیک، طالع مناسب، و خواندن پیوستهٔ کتابهای معتبر نجوم.
هوش مصنوعی: ابوریحان بیرونی در باب اول کتاب «التفهیم» میگوید کسی شایستهٔ نام منجم نیست مگر آنکه در چهار دانش مایهٔ فراوان داشته باشد: هندسه، حساب، هیئت و احکام نجوم.
هوش مصنوعی: هندسه دانشی است که در آن چگونگی قرار گرفتن خطها و شکل سطحها و حجمها شناخته میشود، و نیز نسبتهایی که اندازهها از جهت اندازه بودن و از جهت وضع و شکل با هم دارند. اصول این دانش در کتاب اقلیدس آمده که ثابت بن قره آن را اصلاح و بازنگری کرده است.
هوش مصنوعی: حساب دانشی است که در آن انواع عدد، ویژگی هر نوع، نسبت عددها با یکدیگر و پدید آمدن آنها از هم شناخته میشود. شاخههای آن نصف کردن، دو برابر کردن، ضرب، تقسیم، جمع، تفریق و جبر و مقابله است. اصول آن در کتاب «ارثماطیقی» و شاخههایش در «تکمله»ی ابومنصور بغدادی یا «صد باب» سجزی آمده است.
هوش مصنوعی: هیئت دانشی است که در آن اجزای جهان بالا و پایین، شکل و وضع آنها، نسبتشان با هم، اندازهها و فاصلههایشان، حرکت ستارگان و فلکها، و کرهها و کمانهایی که این حرکتها با آنها کامل میشود شناخته میشود. کتاب اصلی آن «مجسطی» است و بهترین شرحهایش شرح نیریزی و بخش مجسطی «شفا»ست؛ شاخههای این دانش، دانش زیجها و تقویمهاست.
هوش مصنوعی: احکام نجوم شاخهای از دانش طبیعی است و بر گمان و تخمین استوار است. هدفش آن است که از وضع ستارگان نسبت به هم و نسبت به درجهها و برجها، رویدادهایی را که از حرکتشان پدید میآید بازشناسد؛ رویدادهایی دربارهٔ دورههای جهان، پادشاهی، کشورها، شهرها، طالع زادن، تحویل سالها، تسییرها، گزینش وقتهای نیک و پرسشها. نوشتههای ابومعشر بلخی، احمد بن عبدالجلیل سجزی، ابوریحان بیرونی و کوشیار گیلی این مباحث را دربر دارد.
هوش مصنوعی: پس منجم باید مردی تیزهوش، پاکنهاد و خوشخوی باشد، و گویی گونهای شوریدگی و حالت پیشگویانه نیز از شرطها و لوازم این کار است. منجمی که حکم میگوید باید سهمالغیب در طالعش یا در جای نیکی از طالعش باشد و صاحب خانهٔ آن سهم سعد و در جای پسندیده باشد تا حکمهایش به درستی نزدیک شود. نیز باید «مجمل الاصول» کوشیار را از بر داشته باشد، پیوسته کتابهای مهم این فن را بخواند و «قانون مسعودی» و «جامع شاهی» را مرور کند تا دانستهها و دریافتهایش تازه بماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.