بخش ۲ - منهم من المتقدمین من الطبقة الاولی ابوهاشم الصوفی رحمة اللّه علیه
بکنیت معروفست. از شیخ الاسلام شنودم کرم اللّه وجهه کی گفت: اول کسی که او را صوفی گفتند بوهاشم صوفی است شیخ بوده بشام و باصل کوفیست و بکنیت معروفست، در ایام سفین ثوری بوده، و سفین ثوری گوید: لولا ابوهاشم الصوفی ما عرفت را دیدم. و مات سفین الثوری بالبصره سنه احدی و ستین و مائه، و ابراهیم بن ادهم ایضاً رحمت اللّه علیه.
و پیش از وی بزرگان بودند در زهد و ورع و معاملت نیکو در طریق توکل و طریق محبت. لکن این نام صوفی نخست ویرا گفتهاند. و در قدیم طریق تصوف تنگتر بوده است و بسط نشده بود، که روزگار نازکتر بود، و در سخن صاینتر بودند، کی ایشان در عاملت میکوشیدند، نه در بسیاری مقال و سخن. که ایشان متمکنان بودند لیکن در آخر تر در متأخران ولایت ظاهرتر گشت و سخن و دعوی عریضتر، کی مغلوبتر بودند، بیطاقت گشتند، و مضطر، در سکر و قلق و غلیان آنچه یافتند، سخن ظاهر کردند، و وغستن این طریق در طبقه ثانی بیشتر بود.
شیخ الاسلام گفت: کی منصور عمارد مشقی گوید، کی بوهشم صوفی بیمار بود بیاری مرگ. من در وی شدم، ویرا گفتم: خود را چون مییابی؟ گفت: بلاءِ عظیم میبینم، اما هوی مه از بلی است یعنی مهر. مه از بلاست یعنی بلا بزرگست اما در جنب مهر حقیر است. شیخ الاسلام گفت کرم اللّه وجهه: اربقدر هوی بلاستی هوا نیستی
وانشد نا الامام لبعضهم
سلام رایح غادی
علی ساکنة الوادی
علی من حبه فرض
علی الحاضر والبادی
انشدنا لبعضهم
بقلبی شیٔ لست احسن وصفه
علی «انه» ما کان فهو شدید
تمربه الایام لتلحب ذیلها
فتبلی به الایام و هو جدید
لغیره
و ما شرنی انی خلق من الهوی
و لو ان لی ما بین شرق الی غرب
فان کان هذا الحب ذنبی الیکم
فلا غفر الرحمن ذلک من ذنب
انشدناه ایضاً لغیره
جورالهوی احسن من عدله
و بخله اظرف من بذله
لو سمح العشق لا صحا به
لمات کل الخلق من اجله
آخر
قد ذقت حلواً و ذقت مراً
کلا هما فی الهوی یطیب
من کان فی حبه مربئاً
فاننی فیه لا اریب
وقتی بوهشم، شریک نخعی دید کیبیرون آمد از سرای یحیی خالد گفت: اعوذ باللّه من علم لا ینفع قضا، کی وی قاضی بود، و جز ازو هم آرند این حکایت. و هم بوهشم گفت: لقع الجبال بالا برایسر من اخراج الکبر من القولوب. بسوزن کوه کندن آسانتر، از کبر از دل بیرون کردن.
شیخ سیروانی٭ گفته است: آخر ما یخرج من قلوب الصدیقین حب الریاسه. و شیخ الاسلام املا کرد بر ما از محمد بن الجنید کی گفت: الشهرة فتنة و کل یتمناها والخمول راحة و قل من یرضیحا. و این پس از وی گفتهاند من المتأخرین.
شیخ الاسلام گفته قدس اللّه روحه: کی شیخ بوجعفر مرا گفت بدامغان نام وی محمد قصاب دامغانی، شاگرد شیخ بوالعباس قصاب آملی٭ رحمهم اللّه گفت، از با محمد طینی شنیدم: کی پیشین خانقاه صوفیان کی این طایفه را کرد ندا آنست کی برملهٔ شام کردند. سبب آن بود کی امیری بود ترسا، یک روزی بشکل رفته بود. در راه دو تن را دید ازین طایفه کی فراهم رسیدند، دست در آغوش یکدیگر کردند، پس آنجا فرو نشستند آنچه داشتند از خوردنی فرا پیش نهادند و بخوردند و برفتند. آن امیر ترسا یکی را از ایشان فرا خواند، کی آنچه دیده بود، ویرا خوش آمده بود، و آن الفت ایشان پرسید از وی که او کی بود؟ گفت ندانم. گفت ترا چه بود؟ هیچ چیز. گفت از کجا بود؟ گفت ندانم.
امیر گفت: پس این الفت چه بود کی شما را با یکدیگر بود؟ آن درویش گفت: که آن ما را طریقتست. گفت: شما را جای هست کی آنجا فراهم آیند؟ گفت نه. گفتن: من شما را جای کنم تا با یکدیگر آنجا فراهم آئید آن خانقاه رمله بکرد انشدنا الامام:
خیردار حل فیها خیر اربابها الدیار
و قدیماً وفق اللّه خیار الخیار
٭٭٭
هی المعالم و الاطلال والدار
دار علیها من الاحباب آثار
٭٭٭
واحبها و احب منزلها الذی
حلت به واحب اهل المنزل



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش از طبقات الصوفیه به ابوهاشم صوفی، نخستین کسی که «صوفی» خوانده شد، میپردازد و تفاوت پیشینیانِ کمگفتار و اهل عمل را با متأخرانِ مغلوب حال و پرسخن بیان میکند. سخن او در بستر مرگ که محبت از بلا بزرگتر است، با چند قطعهٔ عربی دربارهٔ عشق و شیرینیِ رنج آن همراه شده است. سپس سخنانی در نکوهش کبر و دوستی ریاست و شهرت آمده و در پایان حکایت ساخته شدن نخستین خانقاه در رملهٔ شام به دست امیری مسیحی که الفت دو درویش ناآشنا را دیده بود، با ابیاتی در ستایش خانه و منزل یاران روایت میشود.
هوش مصنوعی: ابوهاشم صوفی به کنیهاش شناخته میشود. شیخالاسلام گفت نخستین کسی که او را «صوفی» خواندند ابوهاشم بود؛ شیخی در شام و اصلاً کوفی، همروزگار سفیان ثوری. سفیان گفته است اگر ابوهاشم صوفی نبود، باریکیهای ریا را نمیشناختم. سفیان ثوری در سال ۱۶۱ در بصره درگذشت و ابراهیم ادهم نیز در همان سال.
هوش مصنوعی: پیش از او هم بزرگانی در زهد و پرهیزگاری و نیکوکاری و راه توکل و محبت بودند، اما نام «صوفی» نخست بر او نهاده شد. در روزگار قدیم راه تصوف محدودتر بود و گسترش نیافته بود؛ پیشینیان در گفتار خویشتندارتر بودند و به عمل میکوشیدند نه به پرگویی، زیرا به ثبات و استواری رسیده بودند. اما در متأخران ولایت آشکارتر و سخن و دعوی گستردهتر شد، چون مغلوب حال بودند و تاب نیاوردند و در مستی و بیقراری و جوشش، آنچه یافته بودند را به زبان آوردند؛ و رواج این شیوه در طبقهٔ دوم بیشتر بود.
هوش مصنوعی: منصور بن عمار دمشقی گوید ابوهاشم در بیماری مرگ بود؛ به عیادتش رفتم و پرسیدم حالت چگونه است؟ گفت: بلای بزرگی میبینم، اما مهر و عشق از بلا بزرگتر است؛ یعنی بلا بزرگ است ولی در کنار محبت ناچیز است. شیخالاسلام گفت: اگر عشق فقط به اندازهٔ بلا بود، دیگر عشق نبود.
هوش مصنوعی: امام این ابیات را از شاعری برای ما خواند.
هوش مصنوعی: سلامی که شب و روز میرود و میآید، بر آن بانوی ساکن آن وادی باد.
هوش مصنوعی: بر کسی که دوست داشتنش بر شهرنشین و بیاباننشین واجب است.
هوش مصنوعی: این ابیات را نیز از شاعری برای ما خواند.
هوش مصنوعی: در دلم چیزی است که نمیتوانم آن را خوب وصف کنم؛ هرچه هست، بسیار سخت و شدید است.
هوش مصنوعی: روزگار دامنکشان بر آن میگذرد؛ روزها در برابر آن کهنه و فرسوده میشوند اما آن همچنان تازه میماند.
هوش مصنوعی: این ابیات از شاعری دیگر است.
هوش مصنوعی: خوشحال نمیشدم که دلم از عشق خالی باشد، حتی اگر همهٔ آنچه میان مشرق و مغرب است از آن من بود.
هوش مصنوعی: اگر این عشق گناه من در برابر شماست، خدای مهربان هرگز این گناه را نبخشاید؛ یعنی نمیخواهم از آن پاک شوم.
هوش مصنوعی: این ابیات را نیز از شاعری دیگر برای ما خواند.
هوش مصنوعی: ستم عشق از دادگریاش نیکوتر و بخل آن از بخششاش دلپذیرتر است.
هوش مصنوعی: اگر عشق با یاران خود آسانگیر و بخشنده بود، همهٔ مردم در راه آن جان میدادند؛ یعنی دشواری عشق است که آن را خاص میکند.
هوش مصنوعی: شعری دیگر.
هوش مصنوعی: هم شیرینی چشیدهام و هم تلخی؛ هر دو در عشق خوش و گواراست.
هوش مصنوعی: هرکه در عشقش دچار شک و تردید است، من در آن هیچ تردیدی ندارم.
هوش مصنوعی: روزی ابوهاشم شریک نخعی را دید که از خانهٔ یحیی بن خالد بیرون میآمد، و چون او قاضی بود گفت: پناه به خدا از دانشی که سود نمیدهد. این حکایت را به دیگری نیز نسبت دادهاند. ابوهاشم همچنین گفت: کندن کوه با سوزن آسانتر از بیرون کردن کبر از دل است.
هوش مصنوعی: شیخ سیروانی گفته است: آخرین چیزی که از دل صدیقان بیرون میرود دوستی ریاست است. و شیخالاسلام از محمد بن جنید نقل کرد: شهرت فتنه است و همه آرزویش را دارند، و گمنامی آسایش است و کمتر کسی به آن خشنود است. این سخنان را متأخران پس از ابوهاشم گفتهاند.
هوش مصنوعی: شیخالاسلام از ابوجعفر محمد قصاب دامغانی، شاگرد ابوالعباس قصاب آملی، از ابومحمد طینی نقل کرد که نخستین خانقاه صوفیان در رملهٔ شام ساخته شد. سببش این بود که امیری مسیحی به شکار رفته بود و دو تن از صوفیان را دید که به هم رسیدند، یکدیگر را در آغوش گرفتند، نشستند، خوراکی را که داشتند پیش نهادند و خوردند و رفتند. امیر که از الفتشان خوشش آمده بود یکی را خواند و پرسید او که بود؟ گفت نمیدانم. پرسید با تو چه نسبتی داشت؟ گفت هیچ. پرسید از کجا بود؟ گفت نمیدانم.
هوش مصنوعی: امیر گفت پس این الفت میان شما چه بود؟ درویش گفت این راه و طریقت ماست. پرسید جایی دارید که در آن گرد آیید؟ گفت نه. امیر گفت برایتان جایی میسازم تا آنجا با هم جمع شوید، و خانقاه رمله را ساخت. سپس امام این بیت را برای ما خواند.
هوش مصنوعی: بهترین خانه آن است که بهترین صاحبان در آن فرود آیند؛ و خداوند از دیرباز نیکانِ نیکان را با هم سازگار و همدم کرده است.
هوش مصنوعی: این همان نشانهها و ویرانهها و سرای یار است؛ خانهای که آثار دوستان بر آن باقی مانده است.
هوش مصنوعی: او را دوست دارم و منزلی را که در آن فرود آمده دوست دارم و اهل آن منزل را نیز دوست دارم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.