بود سنجر را یکی خواهر چو ماه
صفیهخاتون کرده نامش پادشاه
از جمال آن جهان دلبری
ذرهای بود آفتاب خاوری
از ملاحت وز حلاوت سر بهسر
هم نمک بود آن سمنبر هم شکر
صد شکن در زلف آن دلبند بود
هر شکن از چینش تا دربند بود
چون سر یک موی او پیدا شدی
عقلِ بینشبخش نابینا شدی
از کژی زلف او گفتن خطاست
زانکه آنجا مینیاید هیچ راست
تختهٔ پیشانی آن سیمبر
بود سیم خام زیر تاج زر
بود ابرویش چنان محکم کمان
کان به زه در مینیامد یک زمان
تیر مژگانش چنان سر تیز بود
کز سر هر تیر صد خونریز بود
جزع او در سحر یکدل آمده
هر دو در جادوی بابل آمده
زلف چون قارش به خونها تشنهای
ذوالفقار از غمزهٔ او دشنهای
زیر زلفش آفتاب روی او
کرده روشن حسن یک یک موی او
چهرهٔ همچون مه تابانش بود
از زمین تا چرخ سرگردانش بود
دُرج یاقوتش دُر شهوار داشت
هر دری با هر دلی صد کار داشت
پستهٔ او داد یک خسته نداد
هیچکس را جز در بسته نداد
چشمهٔ حیوان ز لعلش تنگدل
مانده در دریای تاریکی خجل
گر کسی دیدی زنخدانش عیان
گوی بردی از همه خلق جهان
گرچه بردی گوی زیبایی تمام
لیکن اندر چاه افتادی مدام
عارضش از هند عاج آورده بود
از همه رومش خراج آورده بود
خال او هندوستان در روم داشت
ترکتازی تا به چین معلوم داشت
گر بگویم وصف او بسیار من
هم مقصر مانم اندر کار من
زانکه بود آن ماهرخ در دلبری
خسرو جمله بتان بربری
از جمال و ملک برخوردار بود
مرو دارالملک آن دلدار بود
در زیارت آمدی آن دلنواز
روز هر آدینهای بعد از نماز
چاوشان از پیش رفتندی بهدر
پاک کردندی ز مردم رهگذر
بعد از آن خاتون به بازار آمدی
عقل خفته فتنه بیدار آمدی
از عرب شهزادهای علمی تمام
اندکی شوریده شرالدوله نام
اوفتاد آخر به مرو و شد مقیم
عقل اندک داشت تحصیل عظیم
صفیه خاتونی که ماه پرده بود
جمعهای قصد زیارت کرده بود
چاوشان در پیش میآویختند
خلق از هر سوی میبگریختند
لیک شرالدوله دور استاده بود
چشم بر مهد به زر بنهاده بود
چون برون آمد ز مهد آن آفتاب
گشت شرالدوله از عشقش خراب
نیم عقلی داشت پاک از دست شد
نیم جانی داشت مست مست شد
نعرهای از وی برآمد دردناک
سرنگونش سر فرو آمد به خاک
گرچه خاتون آن زمان آگاه شد
تن زد و زانجا به خلوتگاه شد
ناپدید آورد بر خود آنچه دید
برد جان از عشق و تن زد آنچه دید
عاقبت برخاست شرالدوله مست
کرد از جایی مگر اسبی به دست
برنشست آن اسب و میشد بیقرار
باز گشته بود سنجر از شکار
پیش رفت و خدمتی کرد آن زمان
برگشاد آنگاه در تازی زفان
خواهرش را کرد ازو خواهندگی
تا خطی بدهد به نام بندگی
چون نمیدانست تازی پادشاه
بود میر طاهرش آنجایگاه
گفت ای طاهر چه باید؟ بنگرش
گفت اگر گویم بیندازد سرش
پس زفان بگشاد گفت ای شهریار
هست این شوریده مردی بیقرار
از هواخواهی ثنا میگویدت
وز سر عجزی دعا میگویدت
این بگفت و گفت تا بندش کنند
بند کرده حبس یک چندش کنند
تا مگر دیوانگی کم گرددش
عقل را بنیاد محکم گرددش
چون دگر آدینه شد خاتون به راه
آن جوان را کرد هر سویی نگاه
چون نه از چپ دید او را نه ز راست
گفت آن برنای شوریده کجاست؟
خادمی گفتش که در زندان است او
پای در بندست و سرگردان است او
گفت ما را عزم زندان اوفتاد
زانکه آنجا صدقهای خواهیم داد
چون به زندان در شد آن یاقوتلب
کرد شرالدوله را حالی طلب
دید در زنجیر سر تا پای او
گل شده از اشک خونین جای او
برقع از چهره برافکند آن نگار
شد زفان و عقل سودایی ز کار
در فروغ و فر او فرتوت گشت
عقل او زایل شد و مبهوت گشت
سخت خاتون را خوش آمد درد او
درد کردش دل ز روی زرد او
خواست تا آنجا نشیند یک زمان
لیک در زندان نبودش جای آن
عاقبت با خانه آمد اشکریز
خواند یک فراش را و گفت خیز
چون شب تاریک گردد آشکار
در جوالی آن فلانی را بیار
رفت فراش و نهادش در جوال
بردش آخر پیش آن صاحبجمال
آن جوان چون دید روی دلنواز
هوش ازو شد عقل زایل گشت باز
گشت از جان و خرد بیکار او
شد بتر آن بار از هر بار او
دید خاتون کاو ندارد آن کمال
کآورد یک ذره تاب آن جمال
پس فرستادش به سوی مدرسه
گفت تا کم گرددش این وسوسه
در میان اهل علم و قیل و قال
بو که گیرد عقل او اندک کمال
عاقبت در مدرسه بیمار شد
بند بندش کلبهٔ تیمار شد
سخت کوشان قضا از چپ و راست
رمح کشتن بر دلش کردند راست
تنگ چشمانی ز درگاه آمدند
خطش آوردند و جان خواه آمدند
چون به خاتون زو خبرداری رسید
چادری بر سر به دلداری رسید
حاجبش گفتا که هستم در حساب
گفت آنجا حاجبه آید حجاب
مهددارش گفت مهد آرم بهدر
گفت نه تا بوکه عهد آرم بهسر
آن دگر گفتش که مرکب زین کنم
گفت نه تا عشق را تمکین کنم
همچنان القصه شد تا مدرسه
دید آن بیمار را در وسوسه
آن جهان را سایه افتاده بر او
سیل خونین دست بگشاده بر او
کرد بر بالین او خاتون مقام
گفت گیر این نامه و برخوان تمام
چون جمالش دید شرالدوله باز
گفت حالی بازگرد ای دلنواز
زانکه گر اینجا کنی یکدم قرار
مرگ از جانم برآرد صد دمار
من ندارم طاقت دیدار تو
عاجزم از ضعف خود در کار تو
گفت چندین کرده بر خصمان گذر
کی توان شد راضی آخر این قدر؟
عاشق بیچاره گفت ای دلبرم
چون تو از شفقت نشستی بر سرم
پیشکش را از همه مال جهان
من ندارم هیچ الا نیم جان
گرچه نیست این پیشکش درخورد تو
میکشم پیش تو جان از درد تو
این بگفت و جان شیرین داد خوش
خاک بر وی مرغزاری باد خوش
چون چنین خاتون بدیدش دردناک
گفت ای گشته ز ضعف خود هلاک
من به سه دست آمدم بر تو برون
تو ز هر سه دست گشتی سرنگون
هیچ نامردی خود نشناختی
تو بدین دل عشق من میباختی
با چنین مردی که بودت در بنه
نقد تو بایست عشق صد تنه
چون به زندان آمدم پیش تو باز
گشت بندت سختتر کارت دراز
چون به خلوتگاه خویش آوردمت
صد بلا گویی که پیش آوردمت
چون گرفتم بر سر بالینت جای
مینگنجیدی تو با من در سرای
چون نداری طاقت این درد نیز
پس بگو با تو چه باید کرد نیز؟
چون نبودت عشق ما را حوصله
از چه میکردی تو چندان مشغله؟
این بگفت و بازگشت از پیش او
مرده مانده عاشق درویش او
دفن فرمود و کفن کردش تمام
شبنمی شد سوی دریا والسلام
چون نداری هیچ مردی در مصاف
میمزن چندین مبارزوار لاف
زانکه گر مردی ببینی ای سلیم
همچو حیزان در گریز آیی ز بیم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر روایتگر داستان عاشقانهای بین سنجر و خواهرش، صفیه خاتون است. صفیه که دارای زیبایی وصفنشدنی است، به زیارت میرود و در آنجا نظر شرالدوله شهزاده عرب را به خود جلب میکند. شرالدوله از عشق به صفیه دیوانه میشود و به زندان میافتد، اما صفیه با دیدن حال او، دلبستگی خود را عمیقتر احساس میکند. در ادامه، با وجود مراقبتهای صفیه، شرالدوله به مرگ نزدیک میشود و در نهایت جان خود را در عشق به صفیه از دست میدهد. این داستان نشاندهندهٔ چالشهای عشق و عواقب آن است.
هوش مصنوعی: سلطان سنجر خواهری داشت که چون ماه زیبا بود و پادشاه نام او را صفیهخاتون گذاشته بود.
هوش مصنوعی: آن زن در زیبایی و دلربایی جهانی بود که خورشید مشرق در برابرش تنها ذرهای به شمار میآمد.
هوش مصنوعی: آن سپیدتن سراپا هم بانمک بود و هم شیرین؛ یعنی هم ملاحت داشت و هم حلاوت.
هوش مصنوعی: زلف آن محبوب صد پیچ و شکن داشت و هر شکنش آنقدر بلند و گسترده بود که گویی از چین تا دربند کشیده شده بود؛ و در ضمن هر پیچش دلی را در بند میکرد.
هوش مصنوعی: هرگاه حتی سر یک تار موی او آشکار میشد، عقلی که به دیگران بینش میبخشد خود از حیرت کور میشد.
هوش مصنوعی: سخن گفتن از کجی زلف او خطاست، زیرا در آنجا هیچ چیز راست و درست از کار درنمیآید؛ بازی با معنای «کژ» و «راست» است.
هوش مصنوعی: پیشانی صاف و سپید آن سیمتن مانند نقرهٔ ناب بود که زیر تاجی از طلا قرار داشت.
هوش مصنوعی: ابروی او کمانی چنان سخت و محکم بود که هیچکس نمیتوانست لحظهای آن را به زه درآورد؛ یعنی کسی بر آن چیره نمیشد.
هوش مصنوعی: مژههای تیرمانندش چنان نوکتیز بود که از هر تیر آن صد خون ریخته میشد و صد عاشق کشته میشدند.
هوش مصنوعی: دو چشم او در جادوگری همدل و همداستان بودند و هر دو در سحر به پای جادوی بابل میرسیدند.
قار: ماده سیاه قیر.
هوش مصنوعی: خورشید چهرهاش در زیر زلف، زیبایی تکتک موهایش را روشن و نمایان کرده بود.
هوش مصنوعی: چهرهای چون ماه درخشان داشت که همه کس از زمین تا آسمان سرگشته و شیفتهٔ آن بودند.
هوش مصنوعی: دهان یاقوتین او دندانهایی چون مروارید شاهوار داشت و هر یک از آن مرواریدها با هر دلی صد کار و فتنه میکرد.
هوش مصنوعی: دهان پستهمانندش داد هیچ دلخستهای را نداد و به کسی جز دری بسته عطا نکرد؛ یعنی لب نمیگشود و به کسی بوسه و سخن نمیبخشید.
هوش مصنوعی: چشمهٔ آب حیات از رشک لب لعل او دلتنگ و شرمسار در دریای ظلمات پنهان مانده بود.
هوش مصنوعی: اگر کسی چانهٔ گویمانند او را آشکارا میدید، از همهٔ مردم جهان گوی سبقت را میربود.
هوش مصنوعی: هرچند چنین کسی گوی زیبایی را میبرد، اما همیشه در چاه زنخدان او گرفتار میشد؛ یعنی دیدارش هم بهره بود و هم گرفتاری.
هوش مصنوعی: رخسارش سپیدی عاج را از هند آورده بود و زیباییاش از سراسر روم باج گرفته بود؛ یعنی از همهٔ سپیدرویان برتر بود.
هوش مصنوعی: خال سیاهش چون هندویی در سرزمین روم سپید چهره نشسته بود و تاختوتاز ترکانهاش تا چین شناخته شده بود.
هوش مصنوعی: اگر بسیار هم در وصف او سخن بگویم، باز در این کار کوتاهی کردهام و حق آن را ادا نمیکنم.
هوش مصنوعی: زیرا آن ماهروی در دلبری پادشاه همهٔ زیبارویان سرزمین بربر بود.
هوش مصنوعی: او هم از زیبایی و هم از ملک و دارایی بهرهمند بود و شهر مرو پایتخت آن دلدار بود.
هوش مصنوعی: آن دلنواز هر جمعه پس از نماز برای زیارت بیرون میآمد.
هوش مصنوعی: پیشاپیش او مأموران راهگشا بیرون میرفتند و راه را از مردم خالی میکردند.
هوش مصنوعی: پس از آن خاتون به بازار میآمد و با آمدنش عقلها از کار میافتاد و فتنه و شور برمیخاست.
هوش مصنوعی: شاهزادهای از عرب بود که دانشی کامل داشت، اندکی شوریدهحال بود و شرّالدوله نام داشت.
هوش مصنوعی: او سرانجام به مرو افتاد و همانجا ماندگار شد؛ عقلش اندک بود ولی دانش فراوان آموخته بود.
هوش مصنوعی: صفیه خاتون که همچون ماهی پردهنشین و پوشیده بود، روز جمعهای آهنگ زیارت کرد.
هوش مصنوعی: مأموران پیشاپیش او با مردم درمیآویختند و مردم از هر سو میگریختند.
هوش مصنوعی: اما شرّالدوله دورتر ایستاده بود و چشم به کجاوهٔ زرین خاتون دوخته بود.
هوش مصنوعی: چون آن زیبای آفتابگون از کجاوه بیرون آمد، شرّالدوله از عشق او ویران و بیخود شد.
هوش مصنوعی: همان نیمه عقلی که داشت یکسره از دست رفت و نیمه جانش سراسر مست عشق شد.
هوش مصنوعی: فریادی دردناک از او برخاست و با سر بر خاک افتاد.
هوش مصنوعی: هرچند خاتون در همان لحظه از حال او آگاه شد، خاموش ماند و از آنجا به خلوتگاه خود رفت.
هوش مصنوعی: آنچه را دیده بود از خود پنهان داشت و به روی خود نیاورد؛ دلش از این عشق اثر پذیرفت اما دربارهٔ آنچه دیده بود سکوت کرد.
هوش مصنوعی: سرانجام شرّالدوله مست و بیخود برخاست و از جایی اسبی به دست آورد.
هوش مصنوعی: سوار آن اسب شد و بیقرار میتاخت؛ در همان هنگام سنجر از شکار بازگشته بود.
هوش مصنوعی: نزد سنجر رفت و در همان دم ادای احترام کرد و سپس به زبان عربی سخن گفت.
هوش مصنوعی: از سنجر خواهرش را خواستگاری کرد و گفت حاضر است در برابرش نوشتهای به بندگی و فرمانبری بدهد.
هوش مصنوعی: چون پادشاه عربی نمیدانست و میر طاهر در آنجا حاضر بود،
هوش مصنوعی: شاه گفت: ای طاهر، ببین او چه میخواهد. طاهر با خود گفت: اگر سخنش را بازگویم، شاه سرش را از تن جدا میکند.
هوش مصنوعی: پس طاهر زبان گشود و گفت: ای شهریار، این مردی شوریده و بیقرار است.
هوش مصنوعی: از روی دوستداری تو را ستایش میکند و از سر ناتوانی و فروتنی برایت دعا میگوید.
هوش مصنوعی: طاهر این را گفت و خواست که او را به بند کشند و مدتی در زندان نگاهش دارند.
هوش مصنوعی: تا شاید دیوانگیاش کمتر شود و عقلش پایهای استوار پیدا کند.
هوش مصنوعی: جمعهٔ بعد که خاتون باز به راه افتاد، به هر سو نگریست تا آن جوان را بیابد.
هوش مصنوعی: چون او را نه در چپ دید و نه در راست، پرسید: آن جوان شوریده کجاست؟
هوش مصنوعی: خدمتکاری به خاتون گفت که آن جوان در زندان است؛ پایش در بند است و پریشان و سرگردان است.
هوش مصنوعی: خاتون گفت که ما قصد رفتن به زندان کردهایم، چون میخواهیم آنجا صدقه بدهیم؛ یعنی صدقه را بهانهٔ دیدار او کرد.
هوش مصنوعی: وقتی آن زیبای لبلعل وارد زندان شد، بیدرنگ شرالدوله را خواست.
هوش مصنوعی: دید که او سراپا در زنجیر است و جایی که نشسته از اشکهای خونینش گِل شده است.
هوش مصنوعی: آن زیبارو روبند از چهره برداشت و زبان و عقلِ آن عاشق شیدا از کار افتاد.
هوش مصنوعی: عاشق در برابر درخشش و شکوه او ناتوان و از پا افتاده شد، عقلش رفت و حیران و مبهوت ماند.
هوش مصنوعی: درد عشق جوان سخت به دل خاتون نشست و از دیدن چهرهٔ زرد او دلش به درد آمد.
هوش مصنوعی: خاتون خواست مدتی آنجا بنشیند، اما در زندان جای چنین کاری نبود.
هوش مصنوعی: سرانجام گریان به خانه برگشت، یکی از فراشان را صدا زد و گفت برخیز.
هوش مصنوعی: گفت وقتی شب تاریک شد، آن جوان را در جوالی بگذار و پیش من بیاور.
هوش مصنوعی: فراش رفت، او را در جوال گذاشت و سرانجام نزد آن زیبارو برد.
هوش مصنوعی: آن جوان چون آن چهرهٔ دلنواز را دید، باز هوش و عقلش از دست رفت.
هوش مصنوعی: جان و خردش از کار افتاد و این بار حالش از همهٔ دفعههای پیش بدتر شد.
هوش مصنوعی: خاتون دید که او آنقدر کمال و پختگی ندارد که ذرهای تاب دیدن آن زیبایی را بیاورد.
هوش مصنوعی: پس او را به مدرسه فرستاد تا این آشفتگی و وسوسهاش کم شود.
هوش مصنوعی: امید داشت که در میان اهل علم و بحث و گفتوگو، عقل او اندکی به کمال برسد.
هوش مصنوعی: سرانجام جوان در مدرسه بیمار شد و همهٔ بند بند وجودش خانهٔ غم و رنج شد.
هوش مصنوعی: کارگزاران سختکوش تقدیر از هر سو نیزهٔ مرگ را به سوی دل او نشانه گرفتند.
هوش مصنوعی: مأموران سختگیری از درگاه تقدیر آمدند، حکم و فرمانش را آوردند و جانش را طلب کردند؛ یعنی هنگام مرگش رسید.
هوش مصنوعی: وقتی خبر حال او به خاتون رسید، چادر بر سر کرد و برای دلجویی نزد او آمد.
هوش مصنوعی: پردهدارش گفت من آمادهام که همراهت بیایم؛ خاتون گفت آنجا همین حجاب و چادر، پردهدار من است.
هوش مصنوعی: کجاوهدارش گفت کجاوه را بیرون بیاورم؛ گفت نه، تا شاید پیمان عشق را به جا آورم.
هوش مصنوعی: دیگری گفت اسب را زین کنم؛ گفت نه، میخواهم پیاده بروم تا حق عشق را ادا کنم و در برابرش فروتن باشم.
هوش مصنوعی: خلاصه، خاتون همچنان رفت تا به مدرسه رسید و آن عاشق بیمار را دید که در آشفتگی و پریشانی حال بود.
هوش مصنوعی: سایهٔ آن جهان (مرگ) بر او افتاده بود و سیلاب خونآلود اندوه بر او چیره شده بود.
هوش مصنوعی: خاتون بر بالین او نشست و گفت: این نامه را بگیر و همهاش را بخوان.
هوش مصنوعی: شرالدوله (عاشق) چون زیبایی او را دوباره دید گفت: ای دلنواز، همین حالا برگرد.
هوش مصنوعی: زیرا اگر یک لحظه اینجا بمانی، مرگ جان مرا بهسختی نابود میکند.
هوش مصنوعی: من تاب دیدن تو را ندارم و از ناتوانی خود در کار عشق تو درماندهام.
هوش مصنوعی: خاتون گفت: من اینهمه از میان دشمنان و بدخواهان گذشتم تا اینجا آمدم؛ چگونه میشود آخر به این اندک راضی شد؟
هوش مصنوعی: عاشق بیچاره گفت: ای دلبر من، اکنون که از روی مهربانی بر بالینم نشستهای،
هوش مصنوعی: از همهٔ مال دنیا چیزی جز نیمهجانی ندارم که به تو پیشکش کنم.
هوش مصنوعی: هرچند این هدیه شایستهٔ تو نیست، از درد عشق تو جانم را پیش تو نثار میکنم.
هوش مصنوعی: این را گفت و با خوشی جان شیرین را تسلیم کرد؛ شاعر دعا میکند که خاک گور برای او چون چمنزاری خوش باشد.
هوش مصنوعی: خاتون چون او را چنین دردمند و مرده دید، گفت: ای کسی که از ناتوانی خود هلاک شدی،
هوش مصنوعی: من سه بار به سوی تو آمدم و خود را به تو نمودم و تو در هر سه بار شکست خوردی و از پا افتادی.
هوش مصنوعی: تو ناتوانی و نامردی خود را نشناختی و با چنین دل ضعیفی دم از عشق من میزدی.
هوش مصنوعی: با این مردانگیِ اندکی که در توشه داشتی، گویی سرمایهات باید عشقی به اندازهٔ صد تن میبود؛ یعنی ادعایت بسیار بیش از توانت بود.
هوش مصنوعی: وقتی به زندان نزد تو آمدم، بندت سختتر و کارت دشوارتر شد.
هوش مصنوعی: وقتی تو را به خلوتگاه خود بردم، گویی صد بلا بر سرت آوردم.
هوش مصنوعی: و اکنون که بر بالینت نشستم، دیگر در یک خانه با من نگنجیدی و جان دادی.
هوش مصنوعی: وقتی تاب این درد را هم نداری، پس بگو با تو چه باید کرد؟
هوش مصنوعی: وقتی تحمل عشق ما را نداشتی، چرا اینهمه هیاهو و ادعا به راه انداخته بودی؟
هوش مصنوعی: این را گفت و از نزد او برگشت و عاشق درویش او مرده بر جا ماند.
هوش مصنوعی: دستور داد او را کفن و دفن کنند؛ او چون قطرهٔ شبنمی بود که به دریا پیوست و قصه پایان یافت.
هوش مصنوعی: نتیجهٔ حکایت: اگر در میدان نبرد هیچ مردانگی نداری، اینقدر مانند پهلوانان لاف مزن.
هوش مصنوعی: زیرا ای سادهدل، اگر با مردی واقعی روبهرو شوی، مانند ترسویان از بیم میگریزی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.