شمارهٔ ۷۱ - عرض صحیفهٔ طولانی نصیحت، پیش ضمیر ملهم سلطان، که نسخهایست صحیح از لوح محفوظ حفظ الله تعالی عن التلویح السو
گرفتن سهل باشد، این جهان را
کلید آن جهان، باید شهان را
مکن بس بر همین کز تیغ و از رای
همه دنیا گرفتی، شسته بر جای
به همت آسمان را قلعه کن باز
به ملک خشکی و تری مکن ناز
بکن کاری همین جا تا توانی
که آنجا هم، چو اینجا، ملک رانی
مسلم بایدت گر پادشاهی
بباید کردن از دلها گدائی
دعا زین به نمیدانم به جایت
که از دلها حشم بخشد خدایت
مکن تیغ سیاست را چنان تیز
که چون آتش، نداند کرد پرهیز
شه آن به کاو عمل چون آب راند
که هم جان بخشد و، هم جان ستاند
کسی کاو مملکت را بد سگال است
بکش، کان خون، بی حرمت حلال است
به کار دیگران، بر شعله زن آب
خرد بیدار دار و تیغ در خواب
چو هستندت همه پائین پرستان
زبر دستی مکن بر زیر دستان
رهت چون رفت خلق از دیده در پیش
رهٔ خود را تو روب از دیدهٔ خویش
به چندین، مشعل امشب کار ره کن
ره ظلمات فردا را نگه کن
ازینجا بر چراغی گر توانی
که تا آنجا به تاریکی نمانی
چراغی نی که باد از وی برد نور
چراغی کان نمیرد از دم صور
مشو مغرور این مشتی خیالات
که در پیش تو میآید به حالات
جهان خوابیست پیش چشم بیدار
به خوابی دل نه بندد مرد هوشیار
تو یک ذره غباری از زمینی
که اندر خواب خود را کوه بینی
چو بر تو دست تقدیر آورد زور
کنی روشن که جمشیدی و یامور
بخواب اندر مگر موشی شتر شد
ز پری تنش دل نیز پر شد
ز خواب خوش بر آمد شاد گشته
همی شد سو به سو پر باد گشته
بنا گاه اشتری باری برو ریخت
ز صد من یک جو آزاری برو ریخت
ته آن بار مسکین موش درماند
به مسکینی جمازه در عدم راند
خوش است این خوابهائی خوش به تعبیر
اگر بر عکس ننمایند تأثیر
چو بازیچه است ملک سست بنیاد
بدین بازیچه چون طفلان مشو شاد
نمیگویم که ترک خسروی کن،
رهٔ کم توشگان را پیروی کن،
تو کی این پای ره پیمای داری
که زنجیر زر اندر پای داری
تواین ره کی روی کز ناز و تمکین
زنی ده گام بر یک خشت زرین
به دل اصحاب دل را آشنا باش
درون درویش و بیرون پادشاه باش
به شاهی سهل باشد ملک را نی
به ملک بندگی رس گر توانی
نه اندک، کارها بسیار کردی
ولی بهر دل خود کارکردی
کنون کار از پی آن کن که هر بار
دهد در کار اندک، مزد بسیار
چو توقیعی که اندر پادشاهی است
خلافت نامهٔ ملک خدائی است
ستون ملک نبود پایهٔ تخت
نه چوب چتر باشد عمدهٔ بخت
بسی دیدم کمرهای کریمان
همه در یتیمش از یتیمان
جفای خلق پیش شاه گویند
جفا چون شه کند، داد از که جویند؟
نه هر فرقی سزای تاج شاهی است
نه هر سر لایق صاحب کلاهی است
همه باشند بهر تاج محتاج
یکی را زانهمه روزی شود تاج
فلک هر لحظه میدوزد کلاهی
کزان تاجی نهد بر فرق شاهی
کسی را تاج زر بر سر دهد زیب
که ناید بر ضعیف از تختش آسیب
رساند از کف خود جمله را بهر
کز آن پروردهٔ راحت شود دهر
غم عالم چنان باشد به جانش
که باشد عالمی غم بهر آنش
جهانداری به از عالم ستانی
که از خورشید ناید سائبانی
رعیت چون خلل یابد ز بنیاد
کجا ماند بنای دولت آباد
رعیت مایهٔ بنیاد مال است
زمال اسباب ملک آماده حال ست
چو تیشه بشکند از راندن سخت
نه کرسی ساختن بتوان و نی تخت
کسی کاز بهر تو صد رنج ورزد،
ز تو آخر به یک راحت خیزد؟
نه شه را از گل دیگر سرشتند
نه نعمت زان او تنها نوشتند
چو ماهم گوهریم از یک خزانه،
چرا گنجد تفاوت در میانه ؟؟
کند شیر، ار بخوردن، بخل گرگی
برو تهمت بود نام بزرگی!
درخت ار سایه نبود بر زمینش
چرا خلقی بود سایه نشینش
بداد دست ده، تا صد شود شاد
به دست داد ماند کشور آباد
کند ابری که دایم سایهبانی
به از باران که باشد ناگهانی
فروخوان نامهٔ مظلوم زان پیش
که بینی رو سیه زو نامهٔ خویش
سپید است ار چه ایوان شهنشاه
سیه گردد ز دود تیرهٔ آه
عنان شاه گر بر آسمان است
دعا را دست بالاتر از آن است
ته غار اژدهای با چنان زور
شود مسکین چو در چشمش خزد مور
توان بی توانان هست چندان
که پیچد سخت دست زورمندان
پگه خیز است خورشید سمائی
که دارد عالمی زو روشنائی
چو سلطان بندگی را پیش گیرد
خدا آن بندگی زو درپذیرد
وگر شد رسم شاهان جام گلگون
به اندازه نه از اندازه بیرون
مبین یک جرعه در طاس شرابی
که طوفان است از بهر خرابی
سرود و لهو هم باید به مقدار
که چون بسیار شد، عکس آورد بار
نشاید تا بدان حد نغمه و نای
که پای تخت هم بر خیزد از جای



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به نصیحتی عمیق در مورد رهبری و پادشاهی میپردازد. شاعر به سلطان توصیه میکند که حکمرانیاش نباید تنها بر اساس قدرت و سیاست باشد، بلکه باید از دلهای مردم گدایی کند و به آنها خدمت کند. او تاکید میکند که دنیا همواره در حال تغییر است و نباید بر ظواهر فریبنده آن مغرور شود. همچنین، در اهمیت رعیت و وظایف پادشاه در برابر آنها نکاتی میآورد و هشدار میدهد که پادشاهی واقعی باید در خدمت مردم باشد، نه فقط به فکر قدرت و ثروت شخصی. در نهایت، شاعر اشاره میکند که رهبری همراه با مسئولیت و مراقبت از جامعه است و نباید تحت تاثیر آرزوهای فانی قرار گیرد.
هوش مصنوعی: گرفتن و تسخیر این جهان کار آسانی است؛ پادشاهان باید کلید جهان دیگر، یعنی رستگاری آخرت، را به دست آورند.
هوش مصنوعی: به همین بسنده مکن که با شمشیر و تدبیر، بیآنکه از جای خود برخیزی، همهٔ دنیا را گرفتی.
هوش مصنوعی: با بلندهمتی قلعهٔ آسمان را بگشا و به فرمانروایی بر خشکی و دریا فخر مفروش.
هوش مصنوعی: تا میتوانی در همین دنیا کاری نیک انجام بده که در آن جهان هم مانند اینجا فرمانروا باشی.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی پادشاهیات پایدار و استوار باشد، باید محبت دلهای مردم را بجویی و آن را از آنان طلب کنی.
هوش مصنوعی: دعایی بهتر از این برایت نمیشناسم که خداوند از دلهای مردم برایت سپاه و یاور فراهم کند.
هوش مصنوعی: شمشیر مجازات و کیفر را چنان تیز مکن که مانند آتش همهچیز را بسوزاند و از هیچچیز پرهیز نکند.
هوش مصنوعی: بهترین پادشاه کسی است که مانند آب رفتار کند؛ آب هم جان میبخشد و هم جان میگیرد، پس شاه نیز باید هم بخشنده باشد و هم بهجا کیفر دهد.
هوش مصنوعی: کسی را که بدخواه کشور است بکش، زیرا ریختن خون او حرمتی ندارد و رواست.
هوش مصنوعی: اما در کار دیگران بر آتش خشم آب بریز؛ خرد را بیدار و شمشیر را در غلاف و آرام نگه دار.
هوش مصنوعی: چون همهٔ مردم فرمانبردار و خدمتگزار تو هستند، بر زیردستان ستم و زورگویی مکن.
هوش مصنوعی: چون مردم از روی احترام راه تو را با چشم خود میروبند، تو نیز راه خود را با چشم خویش پاک کن؛ یعنی با بینش و شاید با اشک توبه مراقب راه خود باش.
هوش مصنوعی: امشب که این همه مشعل در اختیار داری، کار راه را سامان بده و به فکر راه تاریک فردا، یعنی آخرت، باش.
هوش مصنوعی: اگر میتوانی از همین دنیا چراغی با خود ببر تا در آن جهان در تاریکی نمانی.
هوش مصنوعی: نه چراغی که باد نورش را ببرد، بلکه چراغی که با دمیدن صور قیامت هم خاموش نشود؛ یعنی کار نیک و ایمان.
هوش مصنوعی: فریب این مشت خیالها را مخور که در احوال گوناگون در برابرت پدیدار میشوند.
هوش مصنوعی: در نگاه انسان بیدار و آگاه، جهان خوابی بیش نیست و مرد خردمند به خواب دل نمیبندد.
هوش مصنوعی: تو ذرهای غبار از خاک هستی که در خواب خود را کوه میپنداری.
هوش مصنوعی: وقتی دست تقدیر بر تو زور آورد، آشکار میشود که جمشیدی یا موری ناچیز.
هوش مصنوعی: گویا موشی در خواب دید که شتر شده است و چون تنش در خواب فربه و بزرگ شد، دلش هم از غرور پر شد.
هوش مصنوعی: موش شادمان از خواب خوش بیدار شد و پرباد و مغرور به هر سو میرفت.
هوش مصنوعی: ناگهان شتری باری را بر سر آن موش انداخت؛ از آن بار صدمنی، تنها به اندازهٔ یک جو آزار بر او رسید و همان برایش بس بود.
هوش مصنوعی: موش بیچاره زیر آن بار ماند و با خواری و ناتوانی، شتر خیالیاش را به دیار نیستی راند؛ یعنی جان داد و آن پندار شتری از میان رفت.
هوش مصنوعی: این خوابهای خوش، در تعبیر خوشایندند، به شرط آنکه نتیجهای وارونه ندهند. خواب موش هم که شتر شده بود، تعبیری وارونه یافت و به هلاکش انجامید.
هوش مصنوعی: پادشاهی که بنیادی سست دارد، مانند بازیچه است. پس مانند کودکان به این بازیچه دلخوش مباش.
هوش مصنوعی: نمیگویم پادشاهی را رها کن و راه درویشانِ بیتوشه را در پیش بگیر.
هوش مصنوعی: تو پایی که این راه را بپیماید نداری، زیرا زنجیرِ زرِ دلبستگیهای شاهانه بر پای توست.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانی این راه را بروی، وقتی از سر ناز و شکوه، ده گام را بر یک خشت زرین برمیداری؟
هوش مصنوعی: در دل با اهل دل و عارفان آشنا و همدل باش. در باطن درویش باش و در ظاهر پادشاه.
هوش مصنوعی: به دست آوردن کشور با پادشاهی آسان است و هنر نیست. اگر میتوانی، به مُلکِ بندگی خدا برس.
هوش مصنوعی: کارهای تو کم نبوده و کارهای بسیار کردهای، اما همه را برای خواست دل خود انجام دادهای.
هوش مصنوعی: اکنون برای خشنودی کسی کار کن که هر بار در برابر کار اندک، پاداش بسیار میدهد؛ یعنی برای خدا.
هوش مصنوعی: فرمانی که در پادشاهی صادر میشود، مانند فرمان جانشینی از سوی پادشاهی خداوند است. پس شاه نایب خداست و باید به فرمان او رفتار کند.
هوش مصنوعی: ستون کشور پایهٔ تخت نیست و مایهٔ بخت و دولت هم چوبِ چتر شاهی نیست. پشتوانهٔ پادشاهی چیز دیگری است، یعنی عدل و دینداری.
هوش مصنوعی: کمربندهای بسیاری از بهظاهر بخشندگان را دیدم که مرواریدهای یکتای آن همه از مال یتیمان گرفته شده بود. «دُر یتیم» یعنی مروارید یگانه، و شاعر با این کلمه بازی کرده است.
هوش مصنوعی: مردم از ستم دیگران پیش شاه شکایت میبرند. اگر خود شاه ستم کند، دادخواهی را از چه کسی بخواهند؟
هوش مصنوعی: هر سری شایستهٔ تاج پادشاهی نیست و هر کسی لیاقت کلاه سروری ندارد.
هوش مصنوعی: همه خواهان و نیازمند تاجاند، اما از میان همه، تاج روزیِ تنها یک نفر میشود.
هوش مصنوعی: آسمان هر لحظه کلاهی میدوزد و از آن تاجی میسازد و بر سر پادشاهی مینهد. یعنی تاجها دستبهدست میشوند و ناپایدارند.
هوش مصنوعی: تاج زر تنها بر سر کسی زیبنده است که از تخت و قدرتش به ناتوانان آسیبی نرسد.
هوش مصنوعی: شاه شایسته از دست خود به همه بهره میرساند، تا جهان از آن بخشش در آسایش پرورده شود.
هوش مصنوعی: غم مردم جهان چنان در جان او جای دارد که در برابر، مردم جهان نیز غمخوار او میشوند.
هوش مصنوعی: خوب اداره کردن جهان بهتر از کشورگشایی است. خورشید بر همه جا میتابد، اما از آن سایهبانی برنمیآید؛ پس شاه باید پناه و سایهٔ مردم باشد، نه سوزانندهٔ آنان.
هوش مصنوعی: اگر رعیت از بنیاد آسیب ببیند و ویران شود، بنای دولت و آبادانی کشور پایدار نمیماند.
هوش مصنوعی: رعیت سرمایه و پایهٔ ثروت است و با این ثروت است که وسایل و لوازم پادشاهی فراهم میشود.
هوش مصنوعی: اگر تیشه را با فشار زیاد به کار بکشی و بشکند، دیگر نه کرسی میتوان ساخت و نه تخت؛ یعنی اگر رعیت را بیش از اندازه بفشاری، از پا درمیآید و پایهٔ پادشاهی هم از دست میرود.
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر تو صد رنج میکشد، آیا سزاوار نیست که سرانجام دستکم یک آسایش از تو ببیند؟
هوش مصنوعی: پادشاه را از گلی جدا از دیگران نیافریدهاند و نعمتهای جهان را تنها برای او مقرر نکردهاند.
هوش مصنوعی: ما همه گوهرهایی از یک خزانهایم؛ پس چرا باید میان ما این همه تفاوت باشد؟
هوش مصنوعی: اگر شیر در خوردن مانند گرگ بخل بورزد و چیزی برای دیگران نگذارد، نام بزرگی برای او تهمتی بیش نیست؛ بزرگی در بخشندگی است.
هوش مصنوعی: اگر درخت بر زمین زیر خود سایه نمیانداخت، مردم در سایهاش نمینشستند؛ یعنی مردم گرد کسی جمع میشوند که به آنان سود و پناه برساند.
هوش مصنوعی: با دست عدل و بخشش عطا کن تا صدها نفر شاد شوند؛ کشور با عدل و داد آباد میماند.
هوش مصنوعی: ابری که همیشه سایهگستر باشد بهتر از بارانی است که ناگهان ببارد؛ یعنی لطف پیوسته و پایدار از بخشش گاهبهگاه بهتر است.
هوش مصنوعی: دادخواهی ستمدیده را بخوان و به آن رسیدگی کن، پیش از آنکه ببینی نامهٔ اعمالت به سبب او سیاه شده است.
هوش مصنوعی: کاخ پادشاه هرچند سفید و درخشان است، از دود تیرهٔ آه ستمدیدگان سیاه میشود.
هوش مصنوعی: اگر قدرت و فرمان پادشاه تا آسمان برسد، دست دعای ستمدیده از آن هم بالاتر است.
هوش مصنوعی: اژدهایی که با آن همه زور در ته غار است، وقتی مورچهای در چشمش بخزد، درمانده میشود.
هوش مصنوعی: توان ناتوانان چندان است که میتواند دست زورمندان را به سختی بپیچاند و آنان را شکست دهد.
هوش مصنوعی: خورشید آسمان سحرخیز است و از همین روست که جهانی از او روشنایی میگیرد؛ پادشاه نیز باید سحرخیز و بیدار باشد.
هوش مصنوعی: هرگاه سلطان راه بندگی خدا را پیش بگیرد، خداوند آن بندگی را از او میپذیرد.
هوش مصنوعی: اگر نوشیدن شراب سرخ رسم پادشاهان شده است، باید به اندازه باشد نه بیرون از اندازه.
هوش مصنوعی: شراب جام را یک جرعهٔ ناچیز مپندار، که میتواند توفانی برای ویرانی باشد.
هوش مصنوعی: آواز و سرگرمی هم باید به اندازه باشد، زیرا اگر زیاد شود نتیجهٔ وارونه میدهد.
هوش مصنوعی: نغمه و نی نباید چنان زیاد شود که حتی پایهٔ تخت پادشاهی هم از جای خود برخیزد و سست شود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.