به نام خداوندِ جان‌آفرین
حکیمِ سخن در زبان‌آفرین
خداوند بخشندهٔ دستگیر
کریم خطابخش پوزش‌پذیر
عزیزی که هر کز درش سر بتافت
به هر در که شد هیچ عزّت نیافت
سر پادشاهان گردنفراز
به درگاه او بر زمینِ نیاز
نه گردن‌کشان را بگیرد به فور
نه عذرآوران را براند به جور
وگر خشم گیرد ز کردارِ زشت
چو بازآمدی ماجرا درنوشت
اگر با پدر جنگ جوید کسی
پدر بی‌گمان خشم گیرد بسی
وگر خویش راضی نباشد ز خویش
چو بیگانگانش براند ز پیش
وگر بنده چابک نباشد به کار
عزیزش ندارد خداوندگار
وگر بر رفیقان نباشی شفیق
به فرسنگ بگریزد از تو رفیق
وگر ترکِ خدمت کند لشکری
شود شاهِ لشکرکُش از وی بری
ولیکن خداوندِ بالا و پست
به عصیان، درِ رزق بر کس نبست
دو کونش یکی قطره از بحرِ علم
گنه بیند و پرده پوشد به حلم
ادیمِ زمین، سفرهٔ عام اوست
بر این خوان یغما چه دشمن چه دوست
اگر بر جفاپیشه بشتافتی
که از دست قهرش امان یافتی؟
بری ذاتش از تهمتِ ضد و جنس
غنی، ملکش از طاعتِ جن و انس
پرستارِ امرش همه چیز و کس
بنی‌آدم و مرغ و مور و مگس
چنان پهن خوان کرم گسترد
که سیمرغ در قاف قسمت خورد
لطیف کرم‌گستر کارساز
که دارای خَلق است و دانای راز
مر او را رسد کبریا و منی
که ملکش قدیم است و ذاتش غنی
یکی را به سر بر نهد تاج بخت
یکی را به خاک اندر آرد ز تخت
کلاهِ سعادت یکی بر سرش
گلیمِ شقاوت یکی در برش
گلستان کند آتشی بر خلیل
گروهی به آتش بَرَد ز آب نیل
گر آن است، منشورِ احسان اوست
ور این است، توقیعِ فرمان اوست
پسِ پرده بیند عملهای بد
هم او پرده پوشد به آلای خَوْد
به تهدید اگر برکشد تیغِ حکم
بمانند کروبیان صُمّ و بکم
وگر دردهد یک صلای کرم
عزازیل گوید نصیبی برم
به درگاهِ لطف و بزرگیش بر
بزرگان نهاده بزرگی ز سر
فروماندگان را به رحمت قریب
تضرع‌کنان را به دعوت مجیب
بر احوالِ نابوده، علمش بصیر
به اسرارِ ناگفته، لطفش خبیر
به قدرت، نگهدارِ بالا و شیب
خداوندِ دیوانِ روزِ حسیب
نه مستغنی از طاعتش پشت کس
نه بر حرف او جای انگشت کس
قدیمی نکوکارِ نیکی پسند
به کلک قضا در رحم نقش‌بند
ز مشرق به مغرب مه و آفتاب
روان کرد و بنهاد گیتی بر آب
زمین از تبِ لرزه آمد ستوه
فروکوفت بر دامنش میخِ کوه
دهد نطفه را صورتی چون پری
که کرده‌ست بر آب صورتگری؟
نهد لعل و پیروزه در صلبِ سنگ
گل لعل در شاخ پیروزه رنگ
ز ابر افکند قطره‌ای سویِ یَم
ز صلب افکند نطفه‌ای در شکم
از آن قطره لولوی لالا کند
وز این، صورتی سروبالا کند
بر او علم یک ذره پوشیده نیست
که پیدا و پنهان به نزدش یکی‌ست
مهیاکنِ روزیِ مار و مور
اگر چند بی‌دست‌وپای‌اند و زور
به امرش وجود از عدم نقش بست
که داند جز او کردن از نیست، هست؟
دگر ره به کتمِ عدم در برد
وز آنجا به صحرای محشر برد
جهان مُتَّفِق بر الهیتش
فرومانده از کُنهِ ماهیتش
بشر ماورای جلالش نیافت
بصر منتهای جمالش نیافت
نه بر اوجِ ذاتش پرد مرغِ وهم
نه در ذیلِ وصفش رسد دستِ فهم
در این ورطه کشتی فرو شد هزار
که پیدا نشد تخته‌ای بر کنار
چه شب‌ها نشستم در این سِیر، گم
که دِهشَت گرفت آستینم که قُم
محیط است علم مَلِک بر بسیط
قیاس تو بر وی نگردد محیط
نه ادراک در کُنهِ ذاتش رسید
نه فکرت به غورِ صفاتش رسید
توان در بلاغت به سَحبان رسید
نه در کُنهِ بی‌چون سُبحان رسید
که خاصان در این ره فَرَس رانده‌اند
به لااحصیٖ از تک فرومانده‌اند
نه هر جای مرکب توان تاختن
که جاها سپر باید انداختن
وگر سالکی مَحرمِ راز گشت
ببندند بر وی در بازگشت
کسی را در این بزم ساغر دهند
که داروی بیهوشی‌اش دَردهند
یکی باز را دیده بردوخته‌ست
یکی دیده‌ها باز و پر سوخته‌ست
کسی ره سوی گنج قارون نَبُرد
وگر بُرد، ره باز بیرون نبرد
بمردم در این موج دریای خون
کز او کس نبرده‌ست کشتی برون
اگر طالبی کاین زمین طی کنی
نخست اسبِ بازآمدن پی کنی
تأمل در آیینهٔ دل کنی
صفایی به‌تدریج حاصل کنی
مگر بویی از عشق مستت کند
طلبکارِ عهدِ الستت کند
به پای طلب ره بدان جا بری
وز آنجا به بالِ محبت پری
بِدَرَّد یقین پرده‌های خیال
نماند سراپرده إلّا جلال
دگر مرکبِ عقل را پویه نیست
عنانش بگیرد تَحَیَّر که بیست
در این بحر جز مردِ راعی نرفت
گم آن شد که دنبال داعی نرفت
کسانی کز این راه برگشته‌اند
برفتند بسیار و سرگشته‌اند
خلاف پیمبر کسی ره گزید
که هرگز به منزل نخواهد رسید
مپندار سعدی که راه صفا
توان رفت جز بر پی مصطفی
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در نیایش و ستایش خداوند آغاز میشود و به عظمت و بزرگی او اشاره دارد. شاعر به توصیف رحمت و بخشش خداوند می‌پردازد و میگوید که هیچ کس نمی‌تواند از درگاه او عزت بگیرد اگر شایسته نباشد. او از قدرت و علم بی‌پایان خداوند سخن میگوید و به انسان‌ها یادآوری میکند که در برابر او حقیر و ناتوانند. در نهایت، شاعر تأکید میکند که تنها راه رسیدن به صفا و حقیقت، پیروی از پیامبران و رهبران الهی است.
به نام خداوندی که آفریننده جان است؛ خدای دانا و حکیمی که آفریننده سخن در زبان است.
خداونده بخشنده مهربان؛ بخشاینده و آمرزش‌گر و عفو‌کننده
عزیزی (خداوند) که هر کس از وی (خداوند) روی گردان شد ، هیچ احترام و عزتی نمی‌بیند.
هوش مصنوعی: پادشاهان مغرور و گردنفراز هم وقتی به درگاه خداوند می‌آیند، به نشانهٔ نیاز و بندگی سر به زمین می‌سایند.
نه گردن‌کشان و طاغیان را با شتاب تنبیه میکند و نه توبه‌کنندگان را با جفا و جور از درگاه خود می‌راند.
اگر از رفتار زشت تو خشمگین شود، وقتی از کار خود پشیمان شوی و به راه درست برگردی،او نیز فراموش میکند!
هوش مصنوعی: اگر کسی با پدرش به ستیزه بپردازد، قطعاً پدر به شدت خشمگین خواهد شد.
حتی اگر بین دو خویشاوند عدم رضایت و دلخوری وجود داشته باشد یکدیگر را طوری از خود می‌رانند که انگار دو غریبه هستند
و اگر برده برای کار و تلاش در خدمت به مالک خودش سریع و چابک نباشد، مالک و صاحبش او را دوست نمیدارد
اگر با دوستانت مهربان نباشی، حتی دوستانت هم از تو دور خواهند شد.
اگر یک جنگاور و لشکری ترک خدمت کند فرمانده و شاه لشکر به‌او مزد نمی‌دهد و از او پشتیبانی نمی‌کند.
اما خداوند آسمان‌ها و زمین و صاحب بالا و پست، در برابر نافرمانی، درهای روزی را به روی کسی نمی‌بندد.
تمام دو جهان (دنیا و آخرت) یک قطره از دریای علم او هستند و همه‌چیز را می‌داند و گناهان را میبیند و با بزرگواری چشم‌پوشی میکند.
هوش مصنوعی: زمین، میزبان همگان است و همه در این دنیا بر سر این سفره نشسته‌اند، چه دشمنان و چه دوستان.
اگر در مجازات ستمگر شتاب می‌کرد، آیا کسی زنده می‌ماند؟
از داشتن مثل و ضد مبراست و فرمانروایی‌اش بی‌نیاز از عبادت و بندگی جن و انسان است.
هوش مصنوعی: همه چیز و همه موجودات، از انسان‌ها و پرندگان تا حشرات و مگس‌ها، در خدمت و تحت فرمان خداوند هستند و او بر همه اینها نظارت دارد.
هوش مصنوعی: چنان سفرهٔ نعمت و رحمت خداوند گسترده است که حتی سیمرغ، پرندهٔ افسانه‌ای، نیز از آن بهره‌مند میشود.
هوش مصنوعی: خداوند لطیف و بخشنده‌ای است که همه‌چیز را با لطفش می‌گستراند و به کارها رسیدگی میکند. او دارای صفات نیکو و دانش پنهان است.
هوش مصنوعی: خداوند که بزرگ است و برتر از هر چیز، مختصاتی چون قدرت و غنای ذاتی دارد، در حالی که من (انسان) که همواره در معرض زوال و تغییّر هستم، تنها بخشی از مخلوقات او به شمار می‌روم.
هوش مصنوعی: خداوند سرنوشت هر کسی را به گونه‌ای رقم می‌زند؛ به این معنا که او برخی را به مقام و اقبال وای می‌نشاند و برخی دیگر را به ذلت و زوال می‌کشاند.
هوش مصنوعی: برخی افراد برگزیده به نعمت و خوشبختی دست می‌یابند و برخی دیگر به مشقت و بدبختی دچار میشوند.
آتش را بر خلیل(اشاره به حضرت ابراهیم(علیه السلام)) مانند گلستان میکند و گروهی را از آتش به سوی نیل میبرد(اشاره به داستان حضرت موسی(علیه السلام))
معنی این بیت به بیت قبل برمیگردد؛ اگر خداوند آتش را به گلستان تبدیل میکند از روی لطف و عنایت و نیکویی اوست ، و اگر لشکریان فرعون را در آب نیل غرق میکند و آنها را به آتش دوزخ می اندازد این هم از روی قهر و خشم و تحت فرمان خودش است.
خداوند اعمال ناپسند را میبیند و با نیکویی خود آن را مخفی نگه می دارد.
هوش مصنوعی: اگر در مورد کسی حکم قاطعانه‌ای صادر شود، گویی که او مانند فرشتگان (کروبیان) و بی‌صدا و گنگ (صُمّ و بکم) مانده است و نمی‌تواند اعتراضی کند.
هنگامی که خداوند سفره‌ی نعمت خودش رو از روی کرم و بزرگواری پهن میکند، شیطان نیز خواهد گفت که من هم سهمی از این نعمت میخواهم بردارم.
هوش مصنوعی: در درگاه الهی، بزرگواران و عالمان به خاطر مقام والایشان، از روی عظمت و بزرگی سر تعظیم فرود می‌آورند.
هوش مصنوعی: فروماندگان (کسانی که در زندگی دچار مشکل و ناامیدی شده‌اند) را به رحمت خداوند نزدیک می‌داند و کسانی که به او تضرع و دعا می‌کنند (از روی نیاز و خواهش) را دعوت میکند تا به او پاسخ داده شود.
کارهای انجام نشده را پیشاپیش میبیند و از رازهای گفته نشده آگاهی دارد.
این بیت به قدرت و توانایی خداوند اشاره دارد که خداوندی که صاحب دفتر حساب روز قیامت است با قدرت و توانایی خود آسمان و زمین را نگهداری و محافظت می کند.
هوش مصنوعی: هیچ‌کس بدون عبادت و طاعت خداوند بی‌نیاز نیست و هیچ‌کسی نمی‌تواند در سخن خداوند، جایی برای خود تصور کند.
خداوند نیکوکاری که از روز ازل و از قدیم پروردگار جهان و جهانیان است و نیکی و خوبی و نیکوکاران را دوست دارد با قلم تقدیر چهره‌های زیبا را در رحم مادر نقاشی و تصویر‌گری میکند.
خورشید و ماه از سمت شرق تا غرب در حال حرکتند و جهان خاکی را بر روی آب بنا نهاد.(نظریه‌ی فیلسوفان زمان سعدی بوده است)
زمین از زلزلزه‌های بوجود آمده بشدت به لرزش در می‌آیند و خداوند برای حفاظت از زمین کوه‌ها را بمانند میخی در زمین کوفته است.(نظر فیلسوفان قدیم)
نطفه را به مانند پری صورت نگاری میکند، تا به حال چه کسی را دیده‌اید که بتواند بر روی آب تصویر بکشد یا به عبارتی روی آب بتواند نقاشی بکشد؟
هوش مصنوعی: خداوند، سنگ سخت را به رنگ‌های زیبا و قیمتی، مانند لعل و پیروزه، تجهیز کرده و در آنها نهفته است. به عبارت دیگر، او زیبایی‌های پنهان را حتی در چیزی به ظاهر سخت و بی‌جان قرار داده است.
هوش مصنوعی: از ابر، قطره‌ای به سمت دریا می‌ریزد و از صلب، نطفه‌ای در رحم قرار می‌گیرد.
معنی این بیت برمیگردد به بیت قبل؛ از آن قطره مروارید زیبا در کف دریا و در دل صدف بوجود می‌آید و از این نطفه، چهره‌ای خوش‌فرم و زیبا شکل می‌گیرد.
هوش مصنوعی: خداوند به خوبی می‌داند که هیچ چیزی از او پنهان نیست و برای او تفاوتی بین آشکار و نهان وجود ندارد.
هوش مصنوعی: خداوند روزی و نعمت را برای همه مخلوقات، حتی برای مار و مور که فاقد دست و پا و توانایی هستند، مهیا میکند.
هوش مصنوعی: به ارادهٔ خداوند، وجود از هیچ به وجود آمد. چه کسی جز او می‌داند که از عدم، چگونه می‌توان به هستی رسید؟
هوش مصنوعی: دوباره راهی به تاریکی عدم پیدا نمیشود و از آنجا به روز قیامت میبرد.
هوش مصنوعی: جهان بر وجود خداوند متفق است، اما از ذات واقعی او درک و فهمی ندارد.
هوش مصنوعی: انسان نمی‌تواند عظمت و جلال خداوند را به طور کامل درک کند و نمی‌تواند نهایت زیبایی و جمال او را بیابد.
هوش مصنوعی: نه تصور ما از ذات خداوند به اوج عظمت او می‌رسد و نه قدرت درک ما به پایین‌ترین بخش وصف او دست می‌یابد.
معنی این بیت برمیگردد به بیت قبل؛در این مسیر سخت و دشوار که شناخت ذات خداوند منظور است، بسیاری در برابر این امر مشکل غرق شدند و هیچ کمک یا راه نجاتی برای آنها پیدا نشد.
شب‌های زیادی را در این مسیر شناخت ذات حق نشستم و در افکارم گم شده بودم، تا اینکه اسرگشتگی و اضطراب دستم را گرفت و به من گفت از این افکار برون شو و برخیز.
علم خداوند، چون سلطانی بر گسترهٔ سرزمین حکمفرما است و شما نمی‌توانید با قیاس و مقایسه بر او احاطه یابید یا او را به چالش بکشید.
هوش مصنوعی: نه فهم انسان به عمق ذات خداوند دست می‌یابد و نه تفکر او به ژرفای صفات الهی می‌رسد.
سخن در فصاحت و شیوایی به حد سحبان وائل (خطیب معروف عرب) رسیده است و به بهترین شکل بیان میشود، اما کسی تا بحال به عمق ذات و وجود مطلق و بی‌نقص خداوند منزه و پاک نتوانسته است دست یابد و آن را بشناسد.
خاصان درگاه حق در مسیر شناخت خداوند، با اسب اندیشه تاخته و کوشیده‌اند در حالی که از عهده ثنا و ستایش خداوند نتواسته‌اند برآیند از این مسیر عقب مانده‌اند.
هر مکانی برای پیشرفت و موفقیت مناسب نیست و گاهی اوقات نیاز است که در صورت نیاز تسلیم تقدیر شویم.
هوش مصنوعی: اگر سالکی به مقام و رُتبه‌ای از معرفت رسید و رازها را شناخت، برای او در بازگشت به دنیا بسته میشود تا به آسانی نتواند برگردد.
در این میهمانی، تنها کسی حق نوشیدن باده عشق حقیقی را دارد که از درد و رنج خود رها شود و به حالت بی‌خبری فرو برود.
باز شکاریی که بال و پر دارد چشم او بسته است و نمی بیند . و بازی که چشمش باز است و بیناست پر و بالش سوخته و توانایی پریدن ندارد
هیچ‌کس گنج قارون(شناخت ذات خداوند) را نتوانسته است بدست آورد و اگر کسی هم به آن برسد، هیچ‌گاه نمی‌تواند از آن خارج شود.
من در این امواج خون(دریای شناخت خدا) غرق می‌شوم و هیچ‌کس نتوانسته از آن خارج شود.
اگر عزم جدی داری که در وادی معرفت خدا وارد شوی اولین کار این است که به فکر بازگشت از این مسیر نباشی و تردید و تعلق را رها کنی
هوش مصنوعی: اگر در دل خود تأمل و فکر کنی، به‌تدریج صفا و روشنی حاصل خواهی کرد.
آیا بویی از عشق تو را مجذوب و دلبسته نمی‌کند و نسبت به پیمانی که در آغاز وجودت بسته شده(عهد الست)، طلبکار نمیشود؟
برای رسیدن به مقصد دلخواه، باید تلاش کنی و در نهایت از آنجا به آغوش عشق و محبت خداوند وارد شوی.
هنگامی که به یقین مرسی، دیگر هیچ پرده‌ای از خیال باقی نماند و جلوه‌ای از جلال و عظمت خداوند در برابر شما آشکار می شود.
هوش مصنوعی: عقل دیگر توان حرکت و پیشروی ندارد و شگفت‌زده است، مانند اسبی که مهار آن به دست کسی نیست و به خاطر بی‌هدفی در سرگردانی قرار دارد.
هوش مصنوعی: در این دریا فقط مردی که چوپانی میکند گم شده است، چرا که او از پی دعوت‌کننده نرفته است.
هوش مصنوعی: کسانی که از این راه (طریق هدایت) منحرف شده‌اند، بسیارند و در نتیجه گمراه و سردرگم شده‌اند.
هوش مصنوعی: کسی که به غیر از راه پیامبر (محمد) برود، به منزل مقصود نخواهد رسید و در حقیقت به مقصد نخواهد رسید.
هوش مصنوعی: سعدی نمی‌گوید مسیر پاکی و سعادتی وجود ندارد، مگر اینکه از طریق پیامبر اسلام (مصطفی) سپری شود.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
# «علمِ یک ذره» نه «علم، یک ذره»
# «علمِ یک ذره» نه «علم، یک ذره»
توان در بلاغت به سحبان رسید
واژه سبحان تلفظ شد ..سبحان بن زفر معروف به سحبان وائل خطیب مشهور عرب که در فصاحت ضرب المثل بوده است.
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۵۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.