گنجور

موش و گربه

 
عبید زاکانی
عبید زاکانی
 

اگر داری تو عقل و دانش و هوش

بیا بشنو حدیث گربه و موش

بخوانم از برایت داستانی

که در معنای آن حیران بمانی

ای خردمند عاقل ودانا

قصهٔ موش و گربه برخوانا

قصهٔ موش و گربهٔ منظوم

گوش کن همچو در غلطانا

از قضای فلک یکی گربه

بود چون اژدها به کرمانا

شکمش طبل و سینه‌اش چو سپر

شیر دم و پلنگ چنگانا

از غریوش به وقت غریدن

شیر درنده شد هراسانا

سر هر سفره چون نهادی پای

شیر از وی شدی گریزانا

روزی اندر شرابخانه شدی

از برای شکار موشانا

در پس خم می‌نمود کمین

همچو دزدی که در بیابانا

ناگهان موشکی ز دیواری

جست بر خم می خروشانا

سر به خم برنهاد و می نوشید

مست شد همچو شیر غرانا

گفت کو گربه تا سرش بکنم

پوستش پر کنم ز کاهانا

گربه در پیش من چو سگ باشد

که شود روبرو بمیدانا

گربه این را شنید و دم نزدی

چنگ و دندان زدی بسوهانا

ناگهان جست و موش را بگرفت

چون پلنگی شکار کوهانا

موش گفتا که من غلام توام

عفو کن بر من این گناهانا

مست بودم اگر گهی خوردم

گه فراوان خورند مستانا

گربه گفتا دروغ کمتر گوی

نخورم من فریب و مکرانا

میشنیدم هرآنچه میگفتی

آروادین قحبهٔ مسلمانا

گربه آنموش را بکشت و بخورد

سوی مسجد شدی خرامانا

دست و رو را بشست و مسح کشید

ورد میخواند همچو ملانا

بار الها که توبه کردم من

ندرم موش را بدندانا

بهر این خون ناحق ای خلاق

من تصدق دهم دو من نانا

آنقدر لابه کرد و زاری کردی

تا بحدی که گشت گریانا

موشکی بود در پس منبر

زود برد این خبر بموشانا

مژدگانی که گربه تائب شد

زاهد و عابد و مسلمانا

بود در مسجد آن ستوده خصال

در نماز و نیاز و افغانا

این خبر چون رسید بر موشان

همه گشتند شاد و خندانا

هفت موش گزیده برجستند

هر یکی کدخدا و دهقانا

برگرفتند بهر گربه ز مهر

هر یکی تحفه‌های الوانا

آن یکی شیشهٔ شراب به کف

وان دگر بره‌های بریانا

آن یکی طشتکی پر از کشمش

وان دگر یک طبق ز خرمانا

آن یکی ظرفی از پنیر به دست

وان دگر ماست با کره نانا

آن یکی خوانچه پلو بر سر

افشره آب لیمو عمانا

نزد گربه شدند آن موشان

با سلام و درود و احسانا

عرض کردند با هزار ادب

کای فدای رهت همه جانا

لایق خدمت تو پیشکشی

کرده‌ایم ما قبول فرمانا

گربه چون موشکان بدید بخواند

رزقکم فی السماء حقانا

من گرسنه بسی بسر بردم

رزقم امروز شد فراوانا

روزه بودم به روزهای دگر

از برای رضای رحمانا

هرکه کار خدا کند بیقین

روزیش میشود فراوانا

بعد از آن گفت پیش فرمائید

قدمی چند ای رفیقانا

موشکان جمله پیش میرفتند

تنشان همچو بید لرزانا

ناگهان گربه جست بر موشان

چون مبارز به روز میدانا

پنج موش گزیده را بگرفت

هر یکی کدخدا و ایلخانا

دو بدین چنگ و دو بدانچنگال

یک به دندان چو شیر غرانا

آندو موش دگر که جان بردند

زود بردند خبر به موشانا

که چه بنشسته‌اید ای موشان

خاکتان بر سر ای جوانانا

پنج موش رئیس را بدرید

گربه با چنگها و دندانا

موشکانرا از این مصیبت و غم

شد لباس همه سیاهانا

خاک بر سر کنان همی گفتند

ای دریغا رئیس موشانا

بعد از آن متفق شدند که ما

می‌رویم پای تخت سلطانا

تا بشه عرض حال خویش کنیم

از ستم‌های خیل گربانا

شاه موشان نشسته بود به تخت

دید از دور خیل موشانا

همه یکباره کردنش تعظیم

کای تو شاهنشهی بدورانا

گربه کرده است ظلم بر ماها

ای شهنشه اولم به قربانا

سالی یکدانه میگرفت از ما

حال حرصش شده فراوانا

این زمان پنج پنج میگیرد

چون شده تائب و مسلمانا

درد دل چون به شاه خود گفتند

شاه فرمود کای عزیزانا

من تلافی به گربه خواهم کرد

که شود داستان به دورانا

بعد یکهفته لشگری آراست

سیصد و سی هزار موشانا

همه با نیزه‌ها و تیر و کمان

همه با سیف‌های برانا

فوج‌های پیاده از یکسو

تیغ‌ها در میانه جولانا

چونکه جمع آوری لشگر شد

از خراسان و رشت و گیلانا

یکه موشی وزیر لشگر بود

هوشمند و دلیر و فطانا

گفت باید یکی ز ما برود

نزد گربه به شهر کرمانا

یا بیا پای تخت در خدمت

یا که آماده باش جنگانا

موشکی بود ایلچی ز قدیم

شد روانه به شهر کرمانا

نرم نرمک به گربه حالی کرد

که منم ایلچی ز شاهانا

خبر آورده‌ام برای شما

عزم جنگ کرده شاه موشانا

یا برو پای تخت در خدمت

یا که آماده باش جنگانا

گربه گفتا که موش گه خورده

من نیایم برون ز کرمانا

لیکن اندر خفا تدارک کرد

لشگر معظمی ز گربانا

گربه‌های براق شیر شکار

از صفاهان و یزد و کرمانا

لشگر گربه چون مهیا شد

داد فرمان به سوی میدانا

لشگر موشها ز راه کویر

لشگر گربه از کهستانا

در بیابان فارس هر دو سپاه

رزم دادند چون دلیرانا

جنگ مغلوبه شد در آن وادی

هر طرف رستمانه جنگانا

آنقدر موش و گربه کشته شدند

که نیاید حساب آسانا

حملهٔ سخت کرد گربه چو شیر

بعد از آن زد به قلب موشانا

موشکی اسب گربه را پی کرد

گربه شد سرنگون ز زینانا

الله الله فتاد در موشان

که بگیرید پهلوانانا

موشکان طبل شادیانه زدند

بهر فتح و ظفر فراوانا

شاه موشان بشد به فیل سوار

لشگر از پیش و پس خروشانا

گربه را هر دو دست بسته بهم

با کلاف و طناب و ریسمانا

شاه گفتا بدار آویزند

این سگ روسیاه نادانا

گربه چون دید شاه موشانرا

غیرتش شد چو دیگ جوشانا

همچو شیری نشست بر زانو

کند آن ریسمان به دندانا

موشکان را گرفت و زد بزمین

که شدندی به خاک یکسانا

لشگر از یکطرف فراری شد

شاه از یک جهت گریزانا

از میان رفت فیل و فیل سوار

مخزن تاج و تخت و ایوانا

هست این قصهٔ عجیب و غریب

یادگار عبید زاکانا

جان من پند گیر از این قصه

که شوی در زمانه شادانا

غرض از موش و گربه برخواندن

مدعا فهم کن پسر جانا

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) | شعرهای مشابه | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

حاشیه‌ها

تا به حال ۹۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ali نوشته:

Walt Disney sholud be proud of persia poet who nicely present cat and mice story long time before walt Disney.
I am as Iranian Very proude of this.

خباز نوشته:

خدارا صدبار شکر که پس از سال ها کسی یا کسانی به فکر میراث گرانبهای این مرز و بوم افتادند. موش و گربه با طنز گزنده و نیشدار و در عین حال سادگی شاهکاری است از این گونه ادبیات .کاش کاوشگران ودانشگاهیان وقت بیشتری را به شناساندن این گونه اثار پارسی به جوانان صرف میکردند و افتخارشان فقط معرفی اثر فلان طنز نویس انگلیسی نبود.

ناشناس نوشته:

What is the moral of this story?

Mina نوشته:

بهتر است این متون به انگلیسی برگردانده شود تا دنیا متوجه شود موش گربه اثری ایرانی است .

sara نوشته:

بهتر است قبل از نوشتن شعر موش و گربه برای مقدمه حداقل یک بند درباره ی عبید زاکانی نوشته شود که انسان با دید نسبتا” کاملی از او شعر را بخواند

ناشناس نوشته:

۱-جادارد در مقدمه آثار همه شعرا اقلا در چند سطر شاعر معرفی شودکه مثلا در چه تاریخی میزیسته است
۲- ذکرنام مآخذی که اشعار ازآنها اشتنساخ شده ضروریست آثار غالب شعرا تصحیح شده ونام مصحح باید معلوم باشد مثلا ابیاتی به مولوی یا خیام نسبت میدهند که در بعضی نسخه ها نیست
ولذا ذکر نام مآخذ ومصححان معتبر لازم میشود تااز انتساب شعر به شاعر اطمینان حاصل شود واین سایت بتواند به عنوان یک مرجع مورد استفاده محققان قرار گیرد
۳-اگر بعضی استادن مشهور ادبیات براین سایت دیباچه وتقریظ بنویسند و پشتیبانی نمایندومردم را تشویق به استفاده کنند بر اعتبار آن افزوده میشود

Mohsen نوشته:

It would be good to know that this is actually a political satire descibing the fight between local Sultans at his time which was very close to that of Hafez. The Cat, I believe is Amir Mobarez-eldin who Hafez calls mohtaseb and Moosh is (if I am not wrong) Shah shoja’ who ruled in Shiraz. The piece desribes their relationship and how the latter finally conquered Shiarz and killed Shah Shoja. (or Shah Sheilh aboo eshagh ?)

شهریار نوشته:

این قصه همان قصه حق مسلم ماست است
منظورم چنگ ودندان نشان دادن دولت احمدی نژاد به دنیا است

حسین سهند نوشته:

الحق که دست مریزاد.
امیدوارم در ادامه راهی که در پیش گرفته اید موفق باشید دوستان.

ک. خراسانی نوشته:

در نسخه چاپی که پیش روی من است، با این مشخصات: “از نشریات کتابفروشی ادبیه، تهران خیابان ناصر خسرو، آبانماه ۱۳۳۲″، بین بیت شماره ۱۵: “موش گفتا که من غلام توام / عفو کن بر من این کناهانا” و بیت شماره ۱۶: “گربه گفتا دروع کمتر گوی / نخورم من فریب و مکرانا” این بیت هم از زبان موش آمده که: “مست بودم اگر گهی خوردم / گه فراوان خورند مستانا”

پاسخ: ضمن تشکر از شما، بیت جا افتاده در محل اشاره شده اضافه شد.

محسن فولادپور نوشته:

با سلام.
الف. نقل از المنجد:
نظام الدین عبید الله (۱۳۰۰-۱۳۷۱ میلادی) متولد قزوین، شاعر ایرانی که در شیراز میزیست.
از او کتاب « اخلاق الاشراف» در هجو و نقد اجتماعی به جای مانده است.
ب. در مجموعه ی امثال و حکم علی اکبر خان دهخدا، حتی نام این همشهری به نامش را نیافتم.
پ. در کتاب «ایران-کمبریج ( جی.آ.بویل)، او را شاعری معروف از اشراف زاکانی نامیده اند.
ت.در این کتابخانه حقیر و فقیر خود، دیگر مکتوبی نیافتم.
یقین دارم که او نویسنده و منتقدی سرسخت بوده و آثار دیگری نیز داشته است… . اما نیسان، مانع از یادآوری است. آنچه بدون تردید قابل تحریر است، آنکه:
او نویسنده ای توانا بوده که با زبان طنز و به شعر عامیانه، جنبه ابزاری دین را به عرصه سیاست و حکومت، آنچنان بیان کرده تا به تلیش قبای حکام زمان خودش بر نخورد. در عین حال، جان کلام را بیان کرده تا آنکس که در بند فهم مدّعا باشد مطلب را به سادگی در یابد.
محسن فولادپور

پیام بهرامیان نوشته:

داستان موش و گـربه اشاره به مسئله ی حاکم کرمان و یزد ( امیرمبارزالدین مظفر) که به سفاکی شهرت دارد و بارها تائب شده بود دارد که در هیبت گربه آمده و از سوی دیگر موش هم حاکم شیراز و تبریز و عراق یعنی شیخ ابو اسحاق اینجو بود که به ادیب نوازی شهرت داشت.
در نهایت در جنگی در حوالی کرمان ابو اسحاق حاکم مورد علاقه ی حافظ شکست خورد و پس از چندی اورا بدستور امیر مبارز الدین مظفر سر بریدند.

به این ابیات دقت کنید :

ناگهان گربه جست بر موشان
چون مبارز به روز میدانا

حافظ هم تاثیرپذیری از عبید هم عصر خود داشته :

ای کبک خوشخرام کجا می روی بایست!
غـره مشو که گربه ی زاهد نماز کرد

آرش نوشته:

A Persian poet named Obaid Zakani wrote a poem about the life of a cat and a mouse long before Disney existed. It is very similar to Disney’s Tom and Jerry. My question is that how can a company this big not know about a very famous poet in Iran. and if they knew how come they stole Zakani’s work without giving him any credit. Zakani should get credit for the work he has done. Plagiarism does not have any boundaries. It is not right to still people’s wok and ideas any where in the world. I hope Disney realizes this soon

be nam نوشته:

lotfan mataleb ra vazeh tar benevisid chon dar rayane ye man khily maalom nist. az tavajoheton nesbat be farhange in marz va bom tashakor mekonam

محسن فولاد پور نوشته:

درود بر شما.
در سفری که سال گذشته به ایران دا شتم ، پس از جستجوی فراوان کتا ب کلیات مولا نانظام الّدین عبیدالله را به تصحیح و تحقیق آقای پر ویز اتا بکی مزّین به مقدمه استاد فقید : عباس اقبال یا فتم . کاری بسیار ارزنده و بی بدیل به نظرم آمد.
نصیحتی از عبید!
مرو به عشوه زاهد زره که او دائم
فریب مردم نا دان بدین فسانه دهد

مریم نوشته:

kheyli ghashang va porman bood omidvarm hamisheh be yade azamate chonon shora va bozorgi afakare anha bashim va eftekhar konim ke irani hastim

احمد نوشته:

در بیت زیر:
گربه گفتا که موش گه خورده
من نیایم برون ز کرمانا

اشتباه شده است. مصرع اول چنین است:
گربه گفتا که شاه گه خورده.

نوکر تمام شاعران ایران سربلند و سر فراز نوشته:

خواهشمند است مرا مطلع سازید در این فصه موش کیست و گربه چه کسی؟
من کنکور دارم و در کنکور آزمایشی که دادم سیوال شده بود و من بلد نبودم

حسن نوشته:

مست بودم اگر گهی خوردم
گه فراوان خورند مستانا

گربه گفتا که موش گه خورده

می گم چه «ادبیات» غنی ای داشتیم ها. ایول عبید زاکانی!

ناشناس نوشته:

معنی خلاصه این شعر را درج کنید

فاطمه الزهرا نوشته:

علاوه بر شعر اصلی معنی شعر را هم بنویسید.

مصطفی از قزوین نوشته:

باسلام خسته نباشید
قصه موش و گربه مظلوم که نوشته شده اشتباه است…مظلوم یعنی ستم دیده.جفاشده
قصه موش و گربه منظوم..یعنی به رشته کشیده شده و منظم شده درست میباشد
طبق کتابی که در دست من است

پاسخ: با تشکر، تصحیح شد.

ناشناس نوشته:

این داستان واقعی زندگی ماست که هر روز تکرار می شود چه در سطوح فردی و خانوادگی و چه در سطوح اجتماعی این شاعر بزرگ با بیان بسیار شیوا و زیرکانه مثل یک آینه رفتار ما و نتایج آنرا به ما نشان می دهد

ناشناس نوشته:

سعی کنیم این آموزه های غنی را در زندگی و مراودات اجتماعی خود به کار بگیریم. از همین لحظه شروع کنیم.
فکر کن!
لازم نیست همه جا ثابت کنی حق با تو است.

مسعود نوشته:

سلام این شعر از معدود اشعار سیاسی ادبیات کلاسیک ایران است .منظور عبید از گربه همان امیر مبارزالدین است.امیر مبارز الدینی که حافظ از ریا کاری ها وستمگریهایش فغان بر آورده وآرزوی گشوده شدن در میخانه ها را مینماید.

rohola نوشته:

شعر بسیار زیبا ست و کار شما بسیار ارزنده امیدوارم موفق باشید

احسان‌الله شکراللهی نوشته:

باسلام و سپاس از همه تلاش‌هایتان در معرفی ادبیات غنی فارسی
در مورد موش و گربه که در نوع خود شاهکاری درخشان است باید عرض کنم که بسیاری از ادبای پس از عبید ار این اثر اقتبای کرده و الهام گرفته‌اند و با تأثیر پذیری از آن آثاری را پدید آورده اند از جمله داستان زاهد و گربه از سید محمدرضا عالی پیام است که به علاقمندان توصیه می‌کنم بخوانندش
البته تقلیدهای ضعیفی نیز از این شعر دیده می‌شود مثل خرها و گرگهااز حمزه اسداللهی (.shereno.com/)

‍‍یحقی نوشته:

موش شیخ ابو اسحاق نبږده چرا ه اولاشم ګربه زور میګفته

ناشناس نوشته:

dorood bar shoma.great site.

majid نوشته:

درودفراوان به شماکه درلشگرادبیات ایران فرماندهان لایقی هستید.از هدیه شما بیش ازحد خیال لذت بردم.درپناه یزدان پرمهر نامتان به نیکی جاودان باد.

صبا نوشته:

به نظر من بزرگترین پیام این شعر این است که زهد و تقوا چنانچه تذهیب نفس را به همراه نداشته باشد نه تنها باعث کمال انسانی نمیشود که حتی سرعت حرکت انسان را در شرارت بیشتر میکند.

این زمان پنج پنج میگیرد
چون شده تائب و مسلمانا

عبید میفرمایند نفسی که یک یک موش میگیرد چنانچه تنها در شریعت حرکت کند پنج پنج موش خواهد گرفت پس باید خیلی مراقب تذهیب نفس باشیم چرا که شریعت به تنهایی لغزشها را برای انسان بیشتر میکند.

گربه چون موشکان بدید بخواند … رزقکم فی السماء حقانا
من گرسنه بسی بسر بردم … رزقم امروز شد فراوانا
روزه بودم به روزهای دگر … از برای رضای رحمانا
هرکه کار خدا کند بیقین … روزیش میشود فراوانا

متد نوشته:

درودبرشما،ازاینگونه بازگشت به خویشتن مسروریم خدا قوت ادامه دهید ملت ایران هم سپاسگزار است!

علی نوشته:

ای کپک خوش خرام که خوش می روی به بام
قَره مشو! که گربه عابد نماز کرد

صفیه نوشته:

خیلی با مزه بود با دخترام کلی لذت بردیم!

کاف کاف نوشته:

ما از ظلم یک مدیری به مدیر دیگری شکایت بردیم مدیر دوم از اولی کلی تعریف کرد و به تدین او پافشاری میکرد.بعدا فهمیدیم این دو همکارند و به هم نون قرض میدهند. یاد این بیت عبید افتادم:
این زمان پنج پنج میگیرد
چون شده تائب و مسلمانا
روحش شاد

صدرا نوشته:

با سلام
یادش بخیر
این اولین شعری بود که در زمان کودکی پدرم کتاب مصورش را واسم خرید
اون موقع ۵ ساله بودم و تنها عکسهای اون کتاب را ورق میزدم ولی همون موقع داستانش تو ذهنم حک شد

م- حقیقی نوشته:

با سپاس فراوان از جمع آوری اشعار وتشکر فراوان به شماها عزیزان ایرانی وطن پرست که به فکر روشنایی این چراغ پرفروز ادبیات هستید و این ادبیات فردوسی و دیگر شاعران این مرز و بوم است که تا به حال اصالت ایران و ایرانی را نگه داشته است موفق باشید

علی نوشته:

دیگه حال و حوصله شعر خوندنم را ازمون گرفتن.خدا رحمتش کنه واقعا عالی بود

عارف و عرفان و مسعود و لیلا اشرف زاده نوشته:

با سلام چندین بار با همه خانواده این شعر را خواندیم و لذت بردیم . باعث تاسف است چنین داستان های زیبا داریم اما کارتون موش و گربه دیگران می سازند. چرا انیمیشن از این داستانها ساخته نمی شود .؟؟؟

حسام نوشته:

مژدگانی که گربه تائب شد

زاهد و عابد و مسلمانا

تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل

حسین از مشهد نوشته:

سلام
من متاسفم که اشتباه چاپی ای را که یکبار هم توسط دوست دیگری یادآوری شده است هنوز به چه علتی درست نشده است.

در بیت زیر:
گربه گفتا که موش گه خورده
من نیایم برون ز کرمانا

اشتباه شده است. مصرع اول چنین است:
گربه گفتا که شاه گه خورده.

دلیلش هم مشخص است:

خبر آورده‌ام برای شما
عزم جنگ کرده شاه موشانا

یا برو پای تخت در خدمت
یا که آماده باش جنگانا

bahaneh نوشته:

دریغا هنگامی که باید پند آنرا در نیافتیم و ای بس موشکانی که سالهاست به دست گربه ی فریبکار دریده میشوند

3/5 حلی نوشته:

این شعر را در کلاس ادبیات برایمان خواندند و تازه متوجه طنز ایرانی شدیم…

علی اکبر نوشته:

عبید زاکانی ازعلماء وروحانی انقلابی بوده وزمان خودش رارست می شناخته .
عبید نشان داد که ندای دین باید ازحلقوم متخصصان دین براید نه هرکه تسبیح آب کشید مردم فریبش رابخورند
دروجه امروز اسلام ناب محمدی در مصاف بااسلام آمریکایی صف آرایی کرده اند .
تامادرکدام صف باشیم

moh3n نوشته:

unfortunately we have not introdused our poetries to the world well so I think disney was not aware of moosh va gorbe

کمال نوشته:

باسلام و درود
متاسفانه بنده نتوانستم نتیجه گیری کنم و درنیافتم البته شاید بهتر است بگویم نتوانستم مصداقی که سایر دوستان توانسته بودند پیدا کنند پیدا کنم , اولین باری بود که این اثر رو میخوندم
تشکر خواهم کرد اگر از عزیزان بنده را افاضه دهند
تشکر

H.KH نوشته:

چامعه شناسی در ادبیات فارسی راهی برای تصویر آنچه گذشته است می باشد.از مفاهیم بسیار بکار رفته در این شعر که پیوستگی میان مشکلات اجتماعی امروز و گذشته را نشان میدهد میتوان به گرفتار شدن موش سرکش در چنگ گربه در میخانه/توبه/ زهد/ریا/ زود باوری/سلحشوری /ضعف و در نهایت شکست رابرشمرد برای نمونه در مورد سلحشوری در دوره های بعد هم اتفاق میافتد مثلا جنگهای ایران و روس…که با وجود عزم عمومی برای جنگ با روسیه این جنگها به علت ضعف عمومی هزینه های سنگین تاریخی و سیاسی و اقتصادی برای کشور به بار می آورد.و به عبارتی تکرار وقایع تاریخی…و باز نیاموختن از آن!!!!!

حمید نوشته:

واقعا دستتون درد نکنه
هیچ گنجی نمیتونه یک ایرانی رو به اندازه ی داشتن این گنج گرانبها خوشحال کنه

از دست و زبان که برآید
کز عهده شکرش به در آید

بیوک نوشته:

چیزیکه میتوانم به کامنت جالب صبای عزیز(۳۱) اضافه کنم اینستکه منظوراز:این زمان پنج پنج میگیرد-چون شده تائب ومسلمانا ،میتواند داستان خمس گرفتن حضرات باشد که بقول استاد مرحومم:به تسبیح ونمازوختم قران - ندیدم مسلمان شد اهل ایمان. سورۀ حجرات۴۹/۱۴/ باتشکر

مصطفی نوشته:

با سلام به همه دوستداران فرهنگ اصیل ایرانی.

علاقه دوستان قابل تحسین است ولی در برداشت دوستان ضعف عجیبی می بینم.
عزیران در فرهنگ ما گربه و موش هر دو دزدند و فاسد اتفاقاً موش ظاهر الصلاح تر است . موش دزد ریا کار بی خیری است که گربه دشمن آن است ولی ” گربه محض رضای خدا موش نمی گیرد” خودش را از نوادگان شیر شجاع معرفی می کند و به شیردل معروف است در حالیکه خودش هم می داند چقدر ترسو ، بی وفا و فرصت طلب است و نهایتا برای غلبه بر ارتش موشها به سلاح خود موشها متوسل می شود: ریا .ولی از آنجا که تقدس موشها از پیش زبانزد همه عوام است گربه در این جدال اقبالی نمی یابد و سرانجام عرق ملی و نژادی اش موجب غلبه بر موشها می شود و دوران طولانی سلطنت موشها به پایان رسیده و عصر این شیر ها !! شروع می شود.
در تفسیر باید گفت داستان انحصار به یک محدوده خاص زمانی و مکانی ندارد و به نحوی اشاره به تاریخ بشر است مثلا می بینیم در تاریخ غرب چگونه موشهای مقدس صومعه که شاه مطلق قرون وسطی بودند نهایتا مغلوب گربه های بی حیا و شیرنمای تمدن جدید می شوند . و این داستان ادامه دارد …

البرز نوشته:

تام و جری محصول هالیوود است نه والت دیزنی .

Dr. Abrahamian نوشته:

بسیار زیبا بود. فکرش هم نمیکردم که روی ایترنت باشد. دست شما درد نکند.

این داستان را وقتی ۷-۸ ساله بودم خواندم و پدرم مرا یاری داد تا انرا بخوانم. هنوز هم برخی مصرع هایش به خاطر دارم.

یکی دوتا اشتباه نوشتاری هم در متن هست که فکر میکنم به شما یادآور شوم بهتر است البته به قول عبید زاکانی بهر است ایراد گیری نکنیم تا دشمن تراشی نشود!

در شعر هشتم
در پس خم مینود کمین از نظر وزن یک هجا کم دار و بایستی به شکل زیر باشد:
“در پس خمره مینمود کمین”

mahsa نوشته:

عالی بود

مهدی نوشته:

به نظر من بهترین پیامی که میتوان از این شعر گرفت انست که : با بزرگتر از خودت نه دوستی کن نه دشمنی

ناشناس نوشته:

کارتن بسیار زیبایی می شود از این قصه ساخت.

سعید سعدآبادی نوشته:

سایت بسیار مفیدی دارید متشکرم

زهرا شایسته نوشته:

خیلی کار جالبیه حالا هرکس انجام داده و ممنونم از عممم که این ایمیل رو برام ارسال کرد.

زهرا شایسته نوشته:

سلام کار بسییار جالبیه به خصوص برای آشنایی با شعرای ناشناخته و موش و گربه که جای خود دارد.
بای.

ناشناس نوشته:

کلا این شعر به حدی تحریف شده که پیغام اصلی شاعر از دست رفته است بعنوان مثال:
آنقدر لابه کرد و زاری کردی
تا بحدی که گشت گریانا

صحیح این بیت چنین است :

در مکر وفریب باز نمود
تا بحدی که گشت گریانا

این تحریف باعث از دست رفتن کلید درک پیغام شاعر شده است لطفا تصحیح فرمایید .

ناشناس نوشته:

چرا مثنوی موش و گربه را کامل ننوشته اید؟ لااقل بنویسید که این صرفا بخشی از شعر است نه همه آن !

محمد رضا حبیبی نوشته:

سلام.خاطرم هست سالها پیش در دوران جوانی این شعر طنز گونه و پر معنا را بارها خواندم و خیلی دوست داشتم یک بار دیگر بتوانم آن را بخوانم و داشته باشم.
وستان گرانقدر دیگر نیز با حاشیه های جالب خود معنای ان را برای همگان تا حد امکان روشن کرده اند.از عزیزان دست اندر کار این سایت صمیمانه سپاسگزاری نموده و امیدوارم در راه گسترشفرهنگ این مزر و بوم گهر خیز بیشاز پیشموفق باشند.با درود فراوان.

محمد رضا حبیبی نوشته:

با نظر دوستانی که فرموده اند در مورد شعر و شاعر و معنای آن شرحی در ابتدا یا انتهای مطلب نوشته شود موافقم.هرچند دشواری کار از آغاز روشن است.صرف خواندن سروده های اندیشمندان ایران زمین یک چیز و درک و فهم آن چیز دیگری است که لذت آن را صد چندان میکند.با سپاس دوباره

محمد علی نوشته:

لطفا” متن کامل موش و گربه را در این جا قرار دهید.

اکبر نوشته:

حیفم اومد بدون تشکر و قدردانی از زحماتتون خارج بشم دمتان گرم نفستان شفا وقدمتان پویا و استوار

سعید نوشته:

بسیار عالی بود ممنون بابت تلاشی که در جهت شناساندن فرهنگ این مرزوبوم به جهانیان می کشید

فرزانه نوشته:

از دست اندر کاران سایت سپاسگزارم ولی کاش منبع و مرجع اشعار برای کارهای پژوهشی نوشته می شد (از کدام نسخه کدام چاپ چه سالی چه صفحه ای و…)

محمد نوشته:

حرف نداره این سایت
دیگه واقعا حیف بود که نظری ندم

محمدرضا اسد پور نوشته:

دستتان درد نکند واقعا عالی است

علیرضا نوشته:

عالی بود مرسی

شهلا نوشته:

باورم نمیشه کاری به این زیبایی انجام بشه من از این شعر خاطره دارم کلاس دوم دبستان در نمایشنامه موش وگربه نقش یکی از گربه هارو داشتم در یک شهر کوچک ایران مثل شوشتر واین باعث شد من با این اثر واین شاعر در سنین خیلی پایین اشنا بشم توجه کنید به سیاست گذاری یک مدرسه ابتدایی در یک شهر کوچک در انزمان

علی احمدپور نوشته:

واقعا سایت عالی هستش .ممنون از نرم افزار ساغرتون هم.

حسین نوشته:

درمتنی که من دارم این طور آمده است : گربه گفتا که « شــاه » گُه خورده ** گه فراوان خورند « شاهانا»

می نوشته:

میشنیدم هرآنچه میگفتی…آروادین قحبهٔ مسلمانا
مصراع دوم این بیت یعنی چی اگه ترکی باشه یعنی ” زن تو بد کاره ای مسلمان است” ؟ راهنمایی کنید لطفا

عزیزاله شاکر نوشته:

کلمه فطانا به نظرمن غلط است واز ریشه فتنه می باشد که باید به اینگونه نوشته شود فتانا.

امین کیخا نوشته:

شعر را بخواندیمی نیکانا!

عبدالرسول عرب زاده نوشته:

من کتاب موش وگربه راداشتم زمان جنگ تحمیلی براثرجابحایی خیلی ازکتابهایم راازدست دادم ولی متن آن بیادم مونده.درقصه قبل ازآنکه موشها صف آرایی کنندوبه گربه حمله کنند آمده بودکه قرارموشهابرآن شدکه زنگوله ای بگردن گربه بیندازندتاازحرکات ورفت وآمدگربه باخبرشوند که این قضایابرداستان میافزودوآنجاکه ایلچی پیام شاه موشهارابه گربه میرسانددرمتن گربه درجواب میگوید. گربه گفتاکه موش گه خورده . من نیایم برون زکرمانا .صحیح اینست. گربه گفتاکه شاه گه خورده.وبهمین علت کتاب موش وگربه درزمان شاه ممنوع بود.

مهدی نوشته:

درود خدا بر عبید زاکانا

کیانا خزاعی نوشته:

نکته هائی درباره موش و گربه (عبید زاکانی)
الهام عبید از نظر مفهوم این شعر حافظ است (که چند بیت آن در پائین است).
ریتم و فرم و صحنه پردازی داستان [spoofs (مسخره بازی) عبید از شاهنامه فردوسی است. “بیژن و منیژه” داستان عشقبازی های دختر تین ایجر پادشاه توران است با یک پهلوان ایرانی هم سالش. فردوسی در بعضی جاها ریتم و قافیه این شعر را مطابق با صحنه عشق بازی آنها که زیاد جدی نیست کرده است.
عبید برای اینکه مسخره بازی را کامل کند این ریتم و قافیه را از شاهنامه برداشته و با تمام شعر که spoof غزل حافظ است قاطی کرده است. یعنی پایان هر بیت را هم قافیه کرده.
در اینجا، مصرع هر بیت یک جمله کامل نثر است که با اضافه کردن “ا” در پایان مصرع شعر حالت موزون (ریتمیک) پیدا میکند. بنابراین بیت موزون شده و با بقیه ابیات شاهنامه هم وزن میشود.
اینک چند نمونه از شاهنامه و سپس از موش و گربه
(نثر) بپیچید بر خویشتن بیژن (مصرع) بپیچید بر خویشتن بیژنا
(نثر) منیژه بماندش بی چادر برهنه دو پای و گشاده سر (شعر) منیژه بماندش ابی چادرا برهنه دو پای و گشاده سرا
ز بیژن مگر آگهی یابم زبیژن مگر آگهی یابما
و حالا چند مثال از موش و گربه
قصهٔ موش و گربه برخوانا قصهٔ موش و گربه برخوان
از قضای فلک یکی گربه بود چون اژدها به کرمانا بود چون اژدها به کرمان
از غریوش به وقت غریدن شیر درنده شد هراسانا شیر درنده شد هراسان
سر هر سفره چون نهادی پای شیر از وی شدی گریزانا شیر از وی شدی گریزان
از نظر علم شعر، این الف (به طور کلی، هر واژه ای که تکرار شود) در آخر هر بیت (در غزل و قصیده و قطعه) “ردیف” نام دارد که پس از قافیه میاید. قافیه ها در بالا خوان، کرمان، هراسان، گریزان است.
تصویر سازی موش و گربه از همین شروع داستان با مسخره سازی قهرمانان شاهنامه آغاز میشود. یه ویژه در لشکرکشی ها و جنگ های موشها و گربه ها این spoofs از شاهنامه به اوج خود میرسد که .

answer the following questions:
What kind of poem is it (satire, social satire)
موش و گربه بهترین نمونه از “هزلیات” اجتماعی محسوب میشود. اگر این یک داستان جِدّی بود بهترین مقایسه برای من در شاهکارهای انگلیسی فیلم “اسپارتاکوس” ساخته استانلی کوبریک است.

Why is this significant?
(یک درس من در ادبیات فارسی در دانشگاه مریلند “شعر ماندگار” نام داشت که بهترین ها از رودکی تا امروز را بررسی میکردیم.) در نهایت شعر ماندگار دارای یک تعداد خصیصه است که برخی شناخته شده اند مانند موضوع و ریتم و قافیه و واژه ها. ولی آنچه که یک شعر (و به طور کلی یک اثر ادبی در هر زبان و فرهنگی) را جاودان میکند خصیصه هائی هستند مرموز که به گونه ای ناشناخته بر دل مردمی که فرهنگ مشترکی دارند نسل از پشت نسل مینشنند و به نظر میرسد که پایانی هم برای این محیوبیت وجود ندارد. موش و گربه عبید زاکانی آشکارا در بین اشعار ماندگار رتبه بالائی دارد.
موش و گربه، مانند شعر حافظ و سعدی است که هر کس نسبت به فهم و سواد و سنش به یک نوع از آن لذت میبرد.

What message is the poem trying to get across?
برو قوی شو اگر راحت جهان طلبی که در نظام طبیعت ضعیف پامال است.
پیام: در دنیا دو گروه مردم وجود دارد: یکی قوی دستان و دیگری ضعیفان. قوی هم به طور واقعی و هم مجازی از راه مکیدن خون ضعیف است که میتواند به زندگی راحت خود ادامه دهد. برای این کار قوی شیوه های مختلفی دارد. با کلک و حقه بازی و فریب کاری شروع میکند.وانمود میکند که این نظم و قانون دنیاست. خدا هم این کار را درست میداند. چون برای اینکه قوی ازین کارش (استثمار ضعیف) هیچ گاه احساس بدی نکند و عذاب نکشد برای خودشان راه مسجد و نماز و روزه و توبه (ابزار دین) باز گذاشته اند. با این کار، خداوند قوی دستان کاری کرده که علاوه براینکه آنها احساس بدی نکنند، ضعیف را، که او هم گذارش به مسجد میافتد، برای استثمار کردن در آینده با دیدن لابه و نماز و روزه و توبه قوی (که از ریشه همه کلک و فریب است) آماده سازد. تا (قوی=گربه) بتواند “این زمان پنج پنج (از ضعیف=موش) میگیرد چون شده تائب و مسلمانا”.
یک شیوه فریب (که برای منحرف کردن بحث استثمار موثر است) اینست که ضعیف احساس کند که خود او هم در این جریان چندان بی گناه نیست. قوی شخص آبرومند و خانواده دار در جامعه است و برای او حفظ شرف و نامش بسیار مهم است. حالا این ضعیف بی پدر و مادر و بی ریشه میاید و با این فحش های زشت تمام شرافت و شخصیت او را لکه دار میکند. این بی سروپا نمیداند که انسان فقط به خاطر نام و شرف زندگی میکند و برای انسان دفاع از نام و شرف تمام زندگی است. من حتا یک قوی دیگر را بخاطر نام و شرف در دوئل میکشم، توی بی سر و پا که جای خود دارد!
(اینکه گربه (=قوی) فقط و فقط بخاطر گرفتن موش (=ضعیف) وارد شرابخانه شده بود با این گونه صحبت گربه و گریه و زاری و پوزش خواهی موش به تمامی کنار میرود. ضعیف ها (موشان) باید باید این بحث را فراموش کنند.)

Who is the cat?
گربه نمونه یک فرد بسیار قدرتمند جامعه است. از نظر قدرت بدنی ( خود یا نگهبانان یا مریدان) و موقعیت اجتماعی کسی مثل “رستم” فقط اینکه رستم خوب بود و این گربه شرور.
Who are the mice?
ضعیفان جامعه که با دسترنج (خون و گوشت) خود باعث میشوند که قدرت داران زندگی مرفه خود را داشته باشند.

Was the killing of the first mouse justifiable since it occurred in the tavern?
این موضوع در بالا بحث شد. گربه فقط با هدف گرفتن و خوردن موش به شرابخانه رفته بود. اتفاقات بعدی تمام بهانه بود. حمله به و خوردن ۵ نماینده موشها هم بهترین دلیل دیگر است.
In your opinion, was the cat’s repentance in the mosque genuine or was it deliberate?”
در بالا آمد. هیچ کار گربه در مسجد از دل نبود و تمام صحنه سازی بود. عبید این را آشکارا با لحن مصنوعی که گربه “روزه” داشتن خود را بیان میکند نشان میدهد. کشتن نمایندگان هم بهترین دلیل دیگر است.
• * * *
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند
مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپرس توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می‌کنند
گوییا باور نمی‌دارند روز داوری کاین همه قلب و دغل در کار داور می‌کنند
یا رب این نودولتان را بآ خُر خودشان نشان کاین همه ناز از غلام ترک و استر می‌کنند
حسن بی‌پایان او چندان که عاشق می‌کشد زمره دیگر به عشق از غیب سر بر می‌کنند
بر در میخانه عشق ای ملک تسبیح گوی کاندر آن جا طینت آدم مخمر می‌کنند
• * * *
عبید در نهایت استادی هر بلائی را بر سر این شعر خواجه آورده. مثلا واژۀ ظریف “میخانه” که حافظ در این شعر بکار برده، عبید تبدیل کرده به لغت همه جائی “شرابخانه”.
برای مثال اگر قرار شود که از این دید، یعنی الهام عبید از این شعر حافظ، به پرسش های بالا نگاه کنیم یک چنین چیزی به دستمان میاید.

معنی سردستی شعر حافظ
{آخوند ها در مسجد که هستند و روی منبر که میروند یک چهره روحانی از خودشان درست میکنند. ولی در خلوت (که کسی متوجه کارشان نیست) هر نوع کار پَست و کثیفی را که مردم را از آنها منع میکنند انجام میدهند
سوال من (حافظ) ازمردمی که دارای فهم و شعور هستند اینست که: اینهائی که مدام به مردم میگویند که باید ازین کار و از آن کار خود که همه پیش خدا گناه است باید توبه کنی (که “صدقه دادن” یعنی پول دادن به منِ یا از طریق من آخوند جزء اصلی آنست)، چرا خودشان هیچوقت ازین کارهای کثیف (آن کار دیگر!!) خودشان توبه نمیکنند؟
آیا اینها واقعا فکر میکنند که بهشت و جهنم و روز محشری وجود ندارد، و خدائی نیست که در قیامت از آنها بازخواست بکند؟
خدایا، این تازه بدوران رسیده ها و تازه قدرتمند و پولدار شده ها را همه پس بفرست به آخُر (اصطبل) هایشان تا در اینجا این همه به خدمتکار ترک و به قاطر (کنایه از موجودات زیر دستشان) مدام فخر نفروشند.
در هنگام ورود به میخانه عشق، ای فرشته، سُجده کن زیرا در آنجا در حال ساختن سرشت و طبیعت آدمی (آدم شدن = آدمیت) از ابتدا هستند.}
× ÷ ×÷
در این “میخانه عشق” گربه (قوی- مرد) بایستی عاشق و موش (ضعیف - زن) معشوق باشد. در شعر های جدی این عاشق است که با معشوق راز و نیاز کرده و سرانجام خود را فدای معشوق میکند (مثال ۱: شیرین و فرهاد. فرهاد = عاشق خود را از کوه پائین میاندازد و فدای معشوق = شیرین میکند. ۲/ پروانه = عاشق آنقدر دور شمع = معشوق میگردد تا بال هایش میسوزد و میمیرد ). در اینجا گربه =عاشق دلش هوای موش = معشوق را کرده و برای دیدن او به “خانه عشق” میرود.
ولی در این شاهکار هزل، که هیچ چیز جای خودش قرار ندارد و همه چیز قاطی پاطی است و در راز و نیاز عاشقانه این دو!! این معشوق است که با تمام وجود از عاشق عذر خواهی میکند و مرتب ببخشید و غلط کردم میگوید! بعد هم معشوق است که خودش را فدای عاشق میکند یا این عاشق است که معشوق را فدای خودش میکند!
مسخره بازی های (spoofs) عبید ازینجا شروع میشود و بدون توقف تا آخر داستان ادامه پیدا میکند.

کیانا خزاعی نوشته:

در نوشته بالا به عنوان “نکته هائی درباره موش و گربه (عبید زاکانی)”
لطفا به چند مورد زیر توجه فرمائید.
۱ . این نوشته موضوع بخشی از امتحان میان فصلی من در درس ادبیات فارسی در دانشگاه کلمبیا (شهر نیو یورک) بود.
۲/ بخاطر نا همخوانی کیبورد من با ورودی متن گنجور ۲ عبارت ناپدید شدند. اگر امکان تصحیح برای گنجور نیست، لطفا خوانندگان آن دو را دستی /ذهنی در جایشان قرار دهند.
شماره ۱ در پایان این جمله ” یه ویژه در لشکرکشی ها و جنگ های موشها و گربه ها این spoofs از شاهنامه به اوج خود میرسد که” این عبارت را اضافه کنید، «هر طرف “رستمانه” جنگیدند».
شماره ۲ بعد از پاراگراف ” برای مثال اگر قرار شود که از این دید، یعنی الهام عبید از این شعر حافظ، به پرسش های بالا نگاه کنیم یک چنین چیزی به دستمان میاید.” عبارت زیر را بصورت یک پاراگراف جدا در پشت آن اضافه کنید.
«گربه در شعر عبید شخص واعظ (آخوند) در این شعر حافظ است. (مخصوصا با یک جمله عربی- حدیث مسخره – که گربه در مسجد میخواند معلوم میشود که گربه باید آخوند باشد چون غیر از آخوند ها کسی این طور راحت این حدیث را به عربی خواندن بلد نیست.)»

کیانا خزاعی نوشته:

برای آنهائی که خواسته اند خلاصه موش و گربه به نثر ساده نوشته شود:

خلاصه داستان:
گربه این قصه از دیگر گربه ها قوی تر و خشن تر و بی ترس تر، بی رحم تر و خودخواه تر است. روزی دلش هوای گوشت موش کرده بود. یک جائی که میدانست معمولا موش به آنجا میرود شراب خانه (Wine cellar ) بود.
موش در آنجا با شراب خانگی مست شده و در حال مستی (و راستی) شروع میکند به گربه (که بزرگترین استثمار کننده اش در دنیاست) بد و بیراه میگوید. البته گربه از ابتدا به قصد شکار موش در شرابخانه پنهان شده و موش هر کاری بکند کمترین تاثیری در این قصد گربه ندارد. ولی (مثل تمام استثمارکنندگان تاریخ) اگر بهانه ای بدستش بیاید که با آن وجدان خود را آرام کند و پیش دیگران و بخصوص موشها بتواند گناه را تا میشود به گردن استثمار شونده بدبخت بیاندازد چه بهتر. خلاصه موش بیچاره را – به بهانه اینکه به او دشنام داده - تا میتواند فحش میدهد، و علیرغم معذرت خواهی موش، به جرم توهین او را میکشد (و البته میخورد).
بعد، سیر (و احتمالا پاتیل) میرود مسجد تا از کار موش خوردن – در خانه خدا توبه کند. وضو میگیرد و با نماز و گریه و زاری از خدا میخواهد که او را این دفعه بخاطر خوردن موش ببخشد. به خدا قول میدهد که از موش خوردن برای همیشه توبه کرده و برای این دفعه هم قول میدهد که صدقه بدهد.
موشی در پشت منبر مسجد گریه و توبه گربه را میشنود. با خوشحالی این خبر را به بقیه موشها میرساند که گربه در پیش خدا از موش خوردن با گریه توبه کرده است. موش ها از این خبر بی اندازه خوشحال میشوند. برای قدردانی هفت نفر از بزرگان موش ها با هدیه های زیاد از خوردنی و شراب میروند پیش گربه.
گربه اینها را میبیند که دور ایستاده اند و از ترس جرئت اینکه جلو بیایند را ندارند و ممکن است که هر لحظه هدیه ها را بیاندازند زمین و فرار کنند. شروع میکند مثل یک مسلمان با ایمان با موشها حرف زدن. “من الان از نماز میایم و روزه دارم. خدا همیشه روزی یک مسلمان مثل من را میرساند.” حتا مانند آخوند به زبان عربی هم یک حدیثی در این باره میگوید. “از آمدن شما خیلی خوشحالم. تشریف بیاورید.” اینطوری میگوید و تشویق میکند که جلوتر بروند. خوب که موش ها جلو میروند و نزدیک میشوند ناگهان میپرد و پنج تا از هفت موش را با چنگ و دندان میگیرد. دو تا از موش ها که میتوانند فرار کنند خبر میبرند که بد بخت شده ایم. “اگر پیشتر در سال یکی از ما را میگرفت، «این زمان پنج پنج میگیرد چون شده تائب و مسلمان».
موش ها میروند و داستان را به شاه خود میگویند و از گربه شکایت میکنند. شاه میگوید نگران نباشید، من کار را درست میکنم. یک لشکر بزرگی از موش ها را برای جنگ آماده میکند. موشی را پیش گربه میفرستد که “یا بیا پایتخت خدمت ما یا آماده جنگ شو”. گربه فرستاده را با فحش پس میفرستد و میگوید، “به شاه تان بگو غلط کرده، من هرگز از اینجا تکان نمیخورم”. ولی یواشکی لشکر بزرگی از گربه ها را برای جنگ آماده میکند.
جنگ بزرگی بین این دو سپاه در میگیرد و تعداد زیادی از هر دو طرف کشته و زخمی میشوند. در هنگام جنگ، موشی اسب گربه را میکشد و گربه به زمین میافتد. موش ها میریزند و دست گربه را با نخ و ریسمان میبندند و با زدن طبل پیروزی او را کشان کشان پیش شاه میبرند. شاه دستور میدهد تا گربه را (به خاطر جنایت به موش ها) دار بزنند. گربه که این را میبیند چنان عصبانی میشود و به شرفش! بر میخورد که نخ های دست و پا یش را با دندان میجود، خود را آزاد کرده و به جان موش ها میاقتد. تعداد زیادی موش را کشته و زخمی میکند. شاه و بقیه موش ها فرار میکنند.

کیانا خزاعی نوشته:

آقای عزیزاله شاکر عزیز

نوشته اید: کلمه فطانا به نظرمن غلط است واز ریشه فتنه می باشد که باید به اینگونه نوشته شود فتانا.

پاسخ:شاید بد نبود اگر به یکی دو فرهنگ معتیر چون دهخدا یا معین مراجعه میکردید.

فطانا از فطانت است. عین معنی آنرا از فرهنگ معین/دهخدا برای آگاهی شما کپی-چسبانی میکنم.

فطانت . [ ف َ ن َ ] (ع اِمص ) زیرکی و دانایی . (غیاث ). زیرکی و هوشیاری . || ( فطانت - مص ) درک کردن . دریافتن . (فرهنگ فارسی معین ). فهمیدن و ادراک کردن . || ماهر شدن در کاری . (از اقرب الموارد)

شمس الحق نوشته:

درود بر دخترم کیانانا
ودانشگاه خوب کلمبیانانا

امین کیخا نوشته:

با درود به کیانای باریک بینمان

این نوشتار به زیبایی کار کسی تواند بود که بر کارنامه عبید و نیز شاهنامه فردوسی مهتری و چیرگی دارد .درود به شما . از نگاه دانشیک و ارزیاب شما خرمی ها کردیم باز بنویس سپاس چشم به راهیم .

کیانا خزاعی نوشته:

بسیاری اشاره کرده اند که مصرع “گربه گفتا که شاه گُه خورده” درست است و واژه “موش” که بجای “شاه” در نسخه های گذشته آمده اشتباه است. .
پاسخ: دقیقا این گفته درست است. اول اینکه واضح است که واژه “موش” بیت را از استحکام و استواری میاندازد و از شاعری مانند عبید چنین اشتباهی امکان ندارد. ولی این کمترین اشکال است. اشکال در این جاست که سانسورچی های آن زمان (که یخاطر سنم فقط از طریق این جور نوشته ها از آن ها با خبر میشوم) در حماقت دست کمی از همکارانشان در این زمان نداشته اند.
گربه در این داستان یک موجودی است که دشمن افراد جامعه است. بزرگترین “ضعیف کُش” و خبیث ترین استثمار گر جامعه است. او فقط از خون و گوشت افراد ضعیف جامعه – که از خود قدرت دفاع چندانی ندارند - میتواند به زندگی زالو صفت خود ادامه دهد. او از هر نظر سربار جامعه بوده و افراد اجتماع بدون او بسیار خوشبخت تر میتوانند زندگی کنند.
این بزرگترین افتخار شاه مملکت است که چنین موجود کثیف و رذلی به او فحش میدهد. اگر حضرت مسیح یا حضرت زردشت یا گاندی یا مادر ترزا به شاه دشنام میدادند آنوقت جای نگرانی بود.
من در تحقیقانم یافتم که موش و گربه الهام از شعر حافظ ” واعظان…” است که گربه معادل واعظ (آخوند) میباشد. حتا اگر این برداشت درست هم نباشد در اینکه گربه این داستان پست فطرت و رذل است حرفی نیست. چه افتخاری بالاتر برای شاه که یه خاطر دفاع از ضعیفان جامعه با استثمار کنند ه های آنان وارد جنگ بشود. سانسور چی های بیشعور (البته من مطمئن نیستم که افرادی که این اتهام را میگویند واقعا با تحقیق کافی است – چون اگر غیر از این باشد در پیش وجدانشان مسئولند. فعلا فرض میکنیم که درست میگویند) میبایستی این شاه بیت را در هر جا از دبستان تا دانشگاه بحث میکردند
. در اینجا هم اگر احیانا کسی از ما حاشیه نویسان از اینکه گربه دشمن بشریت به شاه گفته گه خورده احساس خوشحالی کرده، بهتر است دوباره قکر کند. شاید سواد او هم مانند سانسور چی آن موقع نیاز به یک سرویس کامل و تون آپ مفصل دارد. (شاید هم باید در تنهائی و در پیش وجدانش بخود بگوید که چرا من از این که گربه اسثمار کننده فرموده که “شاه گه خورده” خوشحال شدم. کجای سیستم وجدانی-شرافتی من بازنگری میخواهد که مهم نیست کدام اهریمنی به شاه فحش بدهد، همینکه دشنام بدهد من چاکرش هستم.)

مینا نوشته:

کیانا جان سپاس .خیلی جامع و کامل توضیح فرمودید که واقعا نشان از چیرگی شما بر موضوع دارد .ان شا الله باز شاهد متن های زیبایتان باشیم

شمس الحق نوشته:

کامنت ۸۴ - کیانا خزایی متن مستحکم ودلاویزی نوشته است وتواناییش را در موش وگربه عبید اثبات کرده است و لذت بسیاری از خواندنش بردم ومنتظرم که بازهم نوشتارهای دلپذیر ایشان را ببینم ، اما موش وگربه دیگربس است . آنکس که چنین مهارتی دارد قطعا در دیگر وادی ادب پارسی نیز صاحب اندیشه ونظر است . بسیار مایلم توانایی ایشان در مثنوی ودیوان شمس را هم که دوستان درگنجور کمتز به آن می پردازند [ نه بلحاظ کمی که ازجهات کیفی ] شاهد باشم و درآخر به یکی دو نکته درنبشتۀ ایشان اشاره کنم که اگرچه اغلاط فاحش نیستند ، اما برای صاحب چنین قلمی بهتر است که مورد توجه قرار گیرد :
“این جور نوشته ها ” درسطح قلم شما نیست وبهتراست بجای آن از این گونه واین نوع واین قبیل استفاده فرمایید .
” او فقط از خون و گوشت افراد ………. می تواند به زندگی ……… ادامه دهد ”
این جمله چیزی کم دارد و ناقص است بهتراست ازخوردن خون وگوشت یا از استفادۀ خون وگوشت …. جمله معنی بیابد
” زردشت ” را معمولاً زرتشت میگویند .
” اتهام را میگویند ” چندان صحیح نیست ، اتهام را می زنند .
” این شاه بیت را بحث میکردند ” رایج نیست . یا این…. را مورد بحث قرار میدادند ویا در خصوص این … بحث میکردند .
” من چاکرش هستم ” با سایر قسمت های متن همسان وهمساز نیست ، بهتر است جملۀ دیگری انتخاب شود .
درخاتمه امیدوارم این نقد را بپذیرید واطمینان داشته باشید که اولاً آنچه عرض شد ازسر تحبیب است ونه برای تخریب و ازسر بغض و کینه وثانیاً استحضار داشته باشید که نویسندۀ این یاداشت بلحاظ اکادمیک صلاحیت انجام این کار را دارد .
درانتظار سخن وری های خوب بیشتر از شما هستم . ارادتمند

کیانا خزاعی نوشته:

شمس الحق گرام،
با درود و با سپاس از مهر ورزی های شما،
بیشتر خرده گیری های شما بجا و شایسته است. برای من چندان پیچیده نبود که بجای ” این جور نوشته ها” مینوشتم ” این گونه نوشته ها”. بگذارید که در این برهه برهان خود را نگویم.
تنها در باره “اشو زردشت” سخنی کوتاه دارم. نخست اینکه این واژه در شاهنامه زردشت است. افزون بر این امیدوارم که آموزگارم در آینده ای نه چندان دور پژوهش های خود را – که ده ها سال است ادامه دارد به گونه نوشتاری یا دیداری/گفتاری پخش کند. بخشی از پژوهش های وی در باره “پیدایش و آغاز نژاد آریا” ست. (آنچه که هیتلر و دانشگاهیان آلمان در آن روزگار در یافتن آن ناکام ماندند.)
ریشه واژه “زردشت” پیشینه ای شاید ۱۰۰۰۰ ساله (یا بسی کهن تر) داشته باشد. گو اینکه همه میدانیم که دال و تا مانند ف و پ (و ب) در گویش همسان هستند. گفتار در این باره از رده من به در است.
ایشان در کار کناره نویسی شاهنامه هستند. نخستین بخش آن “واژه ها و فراز هاییست در شاهنامه که در فرهنگ ها از نهسد سال پیش تا امروز نادرست آمده است.
پیروز باشید.

شمس الحق نوشته:

کیانای عزیز
ازبزرگواری شما سپاسگزارم وبرای اطلاعات ویژه ای که دراختیارم نهادید هم . نثر پاری شما روان ودلاویز است . درانتظار مشاهدۀ بیشتر این پارسی نغز ودلنشین ، بهترین ها را برای شما آرزو میکنم .

شمس الحق نوشته:

بعد التحریر : ببخشید که سین پارسی ازتایپ فرو ماند کیانای عزیز

دکتر فریبرز ملک نصری نوشته:

خبر آورده‌ام برای شما

بعد از سلام
نظر به انچه در قبل گفته شده

>>عزم جنگ کرده شاه موشانا

یا برو پای تخت در خدمت

یا که آماده باش جنگانا

گربه گفتا که موش گه خورده<>شاه گه خورده<> بزرگ<>تصحیحات و تبدیلات<>؟<>گربه گفتا که شاه گه خورده<< ایجاد درد سر نمیکرد. چون نیم پهلوی با این گونه ازادی گفتار کمک به تحکیم موقعیت خویش میکرد.
موفق باشید
دکتر فریبرز ملک نصری
کارلسروهه
fariborsm@googlemail.com
المان

عباس نوشته:

خدمت دوستان عرض سلام دارم
پیش از هر نوشتنی از گردانندگان سایت گنجور صمیمانه سپاسگزارم
بنده نظرات بسیاری از دوستان را خواندم اما واقعاً به نظرم داستان مبهم است در داستان طرف خوب نداریم موش در شرابخانه مستی میکند و گربه زیرکی میکند و به وقتش شکارش میکند یعنی آنکه بیهوده میگوید زود به گه خوری می افتد مثل موش.
گربه تائب می شود اما موش سخن چینی میکند و خبر را به موشها میرساند موشها تعجیل می کنند و به ظاهر باور میکنند و می روند پنج موش قربانی سخن چینی و خوش باوری می شوند.
گربه توبه می کند هیچ از راست و دروغش مشخص نیست چون گربه از کجا می دانست که موش در پس منبر نهان است؟! اما چون امتحان پیش می آید توبه می شکند.
عبید ظاهراً طرفدار گربه است چون گربه تسلیم نمی شود و چون به اسیری در آمد در اثر توهین موش چنان غیرتی شد که همه موشها را نابود کرد که در فرهنگ ما غیرتی شدن در مقابل اهانت بسی تحسین بر انگیزست.

تفکر نوشته:

البته این شعر یا سروده ای که در پائین آورده شده، بر وزن و قافیه های شعر قدیمی نیست، ولی چون در مورد موش و گربه است و بنظرم جالب آمد که در این جا به نظر برسد:
موش با هوش

..

آورده اند که موشی ز گربه ای ترسید

ز ترس ِ گربه ، به گوشه ای نهان به دوید

گربه گفتا به موش ، چرا ز ِ من هراسانی

مگر محبت من را به ضعیفان ، نمی دانی؟

گفت گربه را موش ، ای وجودت تا ابد تهدید

کدام موش ز چنگ تو ، به مهر تو به رهید؟

.

عمّ و خال و پسر عمو ، خاله

همه دارند ز دست ِ جور تو ناله

ز ِ هرکدام پسری ، پدری ، برادر را

به چنگال تیز ، شکمت داده ای ماوا

ما به خانه ، به انبار ، یا به گندم زار

ز ِ دست ِ تو و باز و شاهین ، مانده ایم نزار

.

ز ِ صاحب خانه ، گندم و گردو وُ پنیر

به نهان خورده ایم ، کرده ایم شکم را سیر

چون پرده ای از گوشت به ما نمایان شد

نگاه ِ طمع تو و باز ، بما دوباره تابان شد

.

ما به چنگ و دندان ، دیواره ها خراشیدیم

راه های ورود و خروج ، به انبار تراشیدیم

ز ِ هر کدام از اتاقهای این خانه

نقبی زده ایم ، که می رود به کاشانه

چو بانوی خانه ، به گوشه ای ، یکی مان دید

ز ِ ترس ِ زنانه ، جیغ صغیری به کشید

هراسان شدند مرد ِ خانه ، پسر ، دختر

سوی مادر به جیغ صغیر ، حاضرند در بَر

یکی جاروو ، دگر لنگه کفش ، به دنبالند

که خانم خانه ، به مرگ ما بیاسایند

اگر ز ِ دست آنان ، به کوششی رها گشتیم

تازه به فکر ِ چنگ و دندانِ تو ، مبتلا گشتیم

.

تو به آسایش و رفاه ، بجای ِ گرم و نرم مقام داری

نگه به چپ و راست ، که چه سان ما را به چنگ آری

وجود ِ ما ز ِ سعی و تلاش است و مورد ِ تهدید

مفت خوری و بیکاری یه ترا ، چه می توان نامید؟

ز ِ صبح تا به شب به گوشه ای در لَم

پاس نداری ز ِ صاحب ِ خانه ، به بیش یا کم

سگ بیچاره ، شب تا به صبح بیدار

به عوعو و گوش و نگاه ، خانه را پاسدار

به احترام ِ صاحب خانه به پا خیزد

به نزدیک شد ِ آنها ، توّجه اش بیامیزد

به وفاداری اش ، چپ و راست دُم تکان داده

اگر چه استخوانی بدون گوشت ، پیش بنهاده

.

تو چه کردی به صاحب ِ خانه به جز پرخاش

چنگ زدی به دست ِ همگان و ، دادی تو خراش

بَر مخدّه و مبل ِ نرم و راحتی یه او

لَم داده ای و چو جای ِ خود به خواهد ، می کشی ابرو

چو ز ِ بد عهدی و گربه صفتی یه تو خبر دارند

ز ِ بی مهری یه تو ، کنار رفته و خود نیازارند

.

محبت و مهر ِ تو ، به من از آن باشد

که خون ز ِ سینه و گردنم برون پاشد

نقش تو ، به سان ِ آخوند محل به مردم بود

کزایشان هدیه گرفت و دروغشان به نمود

تمام ِ عمر به نمایش ، کرده قیام و سجود

اندکی سخن و کار ِ او به کسان ، ندارد سود

ز حق ِامام دادن و پاک کردن ِ مال ، گفته زیاد

ز سهم زکوة و دفع بلا به آن ، می کند ارشاد

.

صبح تا به شب ز کار مردم به گفت و شنود

که مال مردم ، بنام خدا ، چگونه توان به ربود

به گوشه ای به نشسته و مدام میوو گوید

به کنایه به این ، سخن از خدمت ِ دیگری گوید

چنان نگاه به مردم و هدیه شان کرده مدام

که می گذرم ز ِ کم بودن هدیه و ، می کنم اکرام

به لبخندی که این ، بزرگی ز ِ من است که می خندم

فقط ، این پوزخند ِ کریمانه را ، بر این گناه بندم

.

که شرم داری ز ِ من ِ والامقام و ، پیشکشی چنین کوچک

بار دیگر بیاد داری و نیاوری ، خمس مال ِ خود اندک

خانه و باغ و بچه و همسر و ماشین

ز ِ جیب دیگران و وقف و هدیه دارد او وُ ، همین

بر فریب ِ مردمان ، به باغ ِ بهشت و حوری اش کوشد

سخنگوی ِ خدا و ، رابط ِ بهشت شده ، مردمان دوشد

مثل ِ گربه ، که به گردش به دیگر خانه ها به رَوَد

به هر خانه برای ِ روضه و ، بدنبال صیغه و زن ِ بی آقا ، به رَوَد

.

راحت و امن ِ من ، به دووری ز ِ تو ، چو دووری یه مردم ز ِ ملّا بوود

آن که دوور ز ِ ملّا و آخوند به سَر آورده است ، نمودست سود

..

سوز

۲۹ تیر ۱۳۸۹ - ۲۱/۰۷/۲۰۱۰

رضا نوشته:

عالیه. من که تقریبا از حفظ شدم و به دوستام هم توصیه کردم بخونن.
ما باید قدرت بعضیا رو به رسمیت بشناسیم و باهاشون مدارا کنیم.

امید بابایی نژاد نوشته:

نوشته پیام بهرامیان((یک کسی که برایتان نظر گذاشته)) را جایی پیدا نکردم لطفا آن را در قسمت اصلی بنویسید :
داستان موش و گـربه اشاره به مسئله ی حاکم کرمان و یزد ( امیرمبارزالدین مظفر) که به سفاکی شهرت دارد و بارها تائب شده بود دارد که در هیبت گربه آمده و از سوی دیگر موش هم حاکم شیراز و تبریز و عراق یعنی شیخ ابو اسحاق اینجو بود که به ادیب نوازی شهرت داشت.
در نهایت در جنگی در حوالی کرمان ابو اسحاق حاکم مورد علاقه ی حافظ شکست خورد و پس از چندی اورا بدستور امیر مبارز الدین مظفر سر بریدند.

به این ابیات دقت کنید :

ناگهان گربه جست بر موشان
چون مبارز به روز میدانا

حافظ هم تاثیرپذیری از عبید هم عصر خود داشته :

ای کبک خوشخرام کجا می روی بایست!
غـره مشو که گربه ی زاهد نماز کرد

علی مهدوی فر نوشته:

سلام
به نظر من بزرگترین عیب این سایت، تراز نکردن شعر هاست. واقعا شعر های تراز نکرده ظاهر زشتی دارد. لطفا شعر ها را تراز کنید.

مسعود هوشمندی نوشته:

سلام ضمن احترام به همه نظرات
داستان موش وگربه در ادبیات ما برگرفته از پنجه تنتره یا کلیله ودمنه است همه اشعر ما وادبیات ما مدیون این کتاب نفیس است همه حکمای ما هم در شعر ونظم به همان داستانها اشارتی دارند ومفهوما چیزی نیست که از آن کتاب برنگرفته باشند

ناشناس نوشته:

خیلی عالی بود مرسی یاد دوران بچگی افتادم کتابشو داشتم خیلی دنبالش گشتم ولی پیدا نکردم مهدی

چکامه | سامانه هوشمند شعر و موسیقی فارسی