گنجور

 
کمال‌الدین اسماعیل

کسی که او نظر عقل در زمانه کند

چنان سزد که همه کار عاقلانه کند

بر آنچه خاطر موری ازو بیازارد

اگر خود آب حیاتست از آن کرانه کند

قناعتست و مروّت نشان آزادی

نخست خانة دل وقف این دو گانه کند

بنیک و بد بسر آید جهان، همان بهتر

که زندگانی با طبع شادمانه کند

زبان ز گفتن و ناگفتنی نگه دارد

که شمع، هتی خود در ر زبانه کند

درین رای که آغاز و آخرش عدمست

بخلق خوش طلب عمر جاودانه کند

زمانه را نشناسی که چیست عادت او

روا بود که کسی تکیه بر زمانه کند؟

بنقذ، حوش خور و خوش باش و نام نیک اندوز

که عاقل از پی یک عیش صد بهانه کند

اگر چه عالم فانی نیریزد آن که ازو

برای تیر نظر عاقلی نشانه کند

ز گوشه یی بهمه حال ناگزیر بود

که تا وظایف طاعات از آن روانه کند

کسی که صحبت امن و کفایتی دارد

سعادت ابدب را طلب چرا نکند؟

سرای خویشتن ار آدمی وطن سازد

ز شاخ سدره و طوبیش آستانه کند

اگر چه کار عمارت طریق دانش نیست

علی الخصوص کسی کاندرین زمانه مند

بود هر آینه نزدیک عاقلان معذور

کسی که از پی مسکن اساس خانه کند

که مرغ اگر چه توکّل کند به دانه و آب

بدست خود ز برای خود آشیانه کند

 
 
گنجدان — صندوقچهٔ شعر کهن روی آیفون و اندروید و وب
رودکی

جز آن که مستی عشقست هیچ مستی نیست

همین بلات بس است، ای به هر بلا خرسند

خیال رزم تو گر در دل عدو گردد

ز بیم تیغ تو بندش جدا شود از بند

ز عدل تست به هم باز و صعوه را پرواز

[...]

قطران تبریزی

به ابروان چو کمانی به زلفگان چو کمند

لبانْت سوده عقیق و رخانْت ساده پرند

پرند لاله‌فروش و عقیق لؤلؤپوش

کمان غالیه‌توز و کمند مشکین‌بند

شکفته نرگس داری به زیر خَمّ کمان

[...]

جمال‌الدین عبدالرزاق

شب ارتوانی بیدار باش روزی چند

مدار خرد که ماهی بزرگ سایه فکند

چو آفتاب بسی سر بر آسمان سودی

چو سایه باش فتاده بسجده دریکچند

کنون کشند عفاریت دیو را در قید

[...]

اثیر اخسیکتی

در این دو پهنه که میدان ادهم است و سمند

خیال همچو توئی در نیاورد بکمند

لطیفه ایست نهادت ز شهر بیرنگی

چه جای عرصه جولان ادهم است و سمند

در آن جهان که جلال تو آشیان بنهاد

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه