گنجور

ساقی نامه

 
حافظ
حافظ
 

بیا ساقی آن می که حال آورد

کرامت فزاید کمال آورد

به من ده که بس بی‌دل افتاده‌ام

وز این هر دو بی‌حاصل افتاده‌ام

بیا ساقی آن می که عکسش ز جام

به کیخسرو و جم فرستد پیام

بده تا بگویم به آواز نی

که جمشید کی بود و کاووس کی

بیا ساقی آن کیمیای فتوح

که با گنج قارون دهد عمر نوح

بده تا به رویت گشایند باز

در کامرانی و عمر دراز

بده ساقی آن می کز او جام جم

زند لاف بینایی اندر عدم

به من ده که گردم به تایید جام

چو جم آگه از سر عالم تمام

دم از سیر این دیر دیرینه زن

صلایی به شاهان پیشینه زن

همان منزل است این جهان خراب

که دیده‌ست ایوان افراسیاب

کجا رای پیران لشکرکشش

کجا شیده آن ترک خنجرکشش

نه تنها شد ایوان و قصرش به باد

که کس دخمه نیزش ندارد به یاد

همان مرحله‌ست این بیابان دور

که گم شد در او لشکر سلم و تور

بده ساقی آن می که عکسش ز جام

به کیخسرو و جم فرستد پیام

چه خوش گفت جمشید با تاج و گنج

که یک جو نیرزد سرای سپنج

بیا ساقی آن آتش تابناک

که زردشت می‌جویدش زیر خاک

به من ده که در کیش رندان مست

چه آتش‌پرست و چه دنیاپرست

بیا ساقی آن بکر مستور مست

که اندر خرابات دارد نشست

به من ده که بدنام خواهم شدن

خراب می و جام خواهم شدن

بیا ساقی آن آب اندیشه‌سوز

که گر شیر نوشد شود بیشه‌سوز

بده تا روم بر فلک شیر گیر

به هم بر زنم دام این گرگ پیر

بیا ساقی آن می که حور بهشت

عبیر ملایک در آن می سرشت

بده تا بخوری در آتش کنم

مشام خرد تا ابد خوش کنم

بده ساقی آن می که شاهی دهد

به پاکی او دل گواهی دهد

می‌ام ده مگر گردم از عیب پاک

بر آرم به عشرت سری زین مغاک

چو شد باغ روحانیان مسکنم

در اینجا چرا تخته‌بند تنم

شرابم ده و روی دولت ببین

خرابم کن و گنج حکمت ببین

من آنم که چون جام گیرم به دست

ببینم در آن آینه هر چه هست

به مستی دم پادشاهی زنم

دم خسروی در گدایی زنم

به مستی توان در اسرار سفت

که در بیخودی راز نتوان نهفت

که حافظ چو مستانه سازد سرود

ز چرخش دهد زهره آواز رود

مغنی کجایی به گلبانگ رود

به یاد آور آن خسروانی سرود

که تا وجد را کارسازی کنم

به رقص آیم و خرقه‌بازی کنم

به اقبال دارای دیهیم و تخت

بهین میوهٔ خسروانی درخت

خدیو زمین پادشاه زمان

مه برج دولت شه کامران

که تمکین اورنگ شاهی از اوست

تن آسایش مرغ و ماهی از اوست

فروغ دل و دیدهٔ مقبلان

ولی نعمت جان صاحبدلان

الا ای همای همایون نظر

خجسته سروش مبارک خبر

فلک را گهر در صدف چون تو نیست

فریدون و جم را خلف چون تو نیست

به جای سکندر بمان سالها

به دانادلی کشف کن حالها

سر فتنه دارد دگر روزگار

من و مستی و فتنهٔ چشم یار

یکی تیغ داند زدن روز کار

یکی را قلمزن کند روزگار

مغنی بزن آن نوآیین سرود

بگو با حریفان به آواز رود

مرا با عدو عاقبت فرصت است

که از آسمان مژدهٔ نصرت است

مغنی نوای طرب ساز کن

به قول وغزل قصه آغاز کن

که بار غمم بر زمین دوخت پای

به ضرب اصولم برآور ز جای

مغنی نوایی به گلبانگ رود

بگوی و بزن خسروانی سرود

روان بزرگان ز خود شاد کن

ز پرویز و از باربد یاد کن

مغنی از آن پرده نقشی بیار

ببین تا چه گفت از درون پرده‌دار

چنان برکش آواز خنیاگری

که ناهید چنگی به رقص آوری

رهی زن که صوفی به حالت رود

به مستی وصلش حوالت رود

مغنی دف و چنگ را ساز ده

به آیین خوش نغمه آواز ده

فریب جهان قصهٔ روشن است

ببین تا چه زاید شب آبستن است

مغنی ملولم دوتایی بزن

به یکتایی او که تایی بزن

همی‌بینم از دور گردون شگفت

ندانم که را خاک خواهد گرفت

دگر رند مغ آتشی میزند

ندانم چراغ که بر می‌کند

در این خونفشان عرصهٔ رستخیز

تو خون صراحی و ساغر بریز

به مستان نوید سرودی فرست

به یاران رفته درودی فرست

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

حاشیه‌ها

تا به حال ۲۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ناشناس نوشته:

بنظر میرسداگر بجای بیا در ابیات مربوط بیار درج شود بهتر است.

پاسخ: «بیار» از لحاظ وزنی مشکل ایجاد می‌کند، ضمن این که در هیچ نسخه‌ای نقل نشده.

عیسی سجادی از شوشتر نوشته:

با سلام ساقی نامه حافظ ۲۰۵ بیت است در صورتی که انچه بنام ساقی نامه حافظ نوشته اید ۵۸ بیت بیشتر نیست حتی نمیشود گفت گلچینی از ساقی نامه حافظ به دیوان حافظ چاپ بمبئی مراجعه کنید اکثر دیوانهای حافظ هم چاپ قدیم ساقی نامه حافظ را کامل چاپ کرده اند شاد باشید

پاسخ: دوست عزیز، متن مطابق تصحیح علامه قزوینی است اگر حذفی هم شده ایشان مسئولند!

عیسی سجادی از شوشتر نوشته:

باسلام بیت ۵۴ اینگونه صحیح است - مغنی کجایی نوایی بزن - به یکتایی او دوتایی بزن نسخه خطی نوشته نوایی بزن که صحیح می باشد لطفا اصلاح فرمایید

پاسخ: با تشکر از ذکر بدل، متن مطابق تصحیح قزوینی است (در نسخهٔ چاپی همین آمده).

خوئی نوشته:

با سلام. به نظر بنده ی کمترین بهتر است به جای لغت « بیا » در مصاریع مربوطه ، از کلمه ی « بده » استفاده شود. در اینصورت نه مشکل معنایی بوجود میآید و نه مشکل وزنی. گر چه مجبوریم در کلمه ی « بده » بنابر اختیارات عروضی ، هجای دوم را مصوّتِ بلند فرض کنیم.
البته این فرض نیز لازم نیست لحاظ شود اگر که حرف « ه » از کلمه ی مذکور ، عینا” و به وضوح تلفظ شود .
متشکرم.

سامیار نوشته:

نوشتن نظر هیچ ایرادی نداره

فکرش این بوده که اشاره به ان اهو دارد وگفته

تویی که نظرت غیر ازینه نظرخودته و برا خودت ارزش داره

واونایی که مثه تو عقیده دارند که بیشتر فکر کنند و کمتر حرف بزنن

فقط فکر میکنن باهوشند

بهاران نوشته:

من احساس میکنم که بجای بیا می بایست “بده”قرار بگیره.
بده ساقی آن می که حال آورد…

نسیم سحری نوشته:

با سلام
دوستان عزیزی که گفته اند از “بده” بجای “بیا” استفاده شود به این نکته توجه داشته باشند که این ابیات(که با بیا آغاز شده) با بیت بعدی خود موقوف المعانی هستند.
در زبان امروز ما میگوییم : بیا فلان کار را انجام دهیم یا بیا بریم فلان جا .این جا نیز به همین حالت نگاشته شده است
با سپاس

طاهره نوشته:

با سلام.
اگر بده بجای بیا باشد هم معنی و هم وزن بهم میخورد.اینطور میشود:بده ساقی آن می….بمن ده که بس…!در ضمن بیا چون با الف تمام میشود خیلی خوش آهنگ است که بعد از آن ساقی که الف دارد میآید.بویژه در این بیت:بیا ساقی آن آتش تابناک… که خیلی الف دارد.حسن این مثنوی به این است که در چند بیت اول ما را منتظر میگذارد که ببینیم چه میخواهد بگوید،چون جمله اش تمام نشده.
اکثر دیوانهای حافظ موجود در بازار(که همه بر اساس نسخه غنی هستند)این ساقی نامه را نوشته اند.

علی نوشته:

حتما این شعر را با صدای استاد شهرام ناظری در نوار ساقی نامه گوشض کنید

ناشناس نوشته:

بده ساقی قشنگتره چون ساقی جام می را می دهد.نه اینکه بیارد .بده ساقی آن می که حال آورد……….

حمید نوشته:

اتفاقا درست همینه که بیا نوشته شده چون با در نظر گرفتن دو بیت متوالی معنی کامل میشه

یعنی
بیت اول : بیا ساقی …
بیت دوم :به من ده …

محمد نوشته:

خیلی واضح است که حاففظ در اینجا به شدت تحت تاثیر فردوسی و نظامی گنجوی بوده. این شعر باید از اشعار اولیه حافظ باشد.

مصطفی نوشته:

با سلام
با احترام به دوستانی که به ترکیب “بیا ساقی” ایراد گرفته اند باید بگم به نظرم این ترکیب درسته و از نکات جذاب این شعره.
ولی به نظرم میرسه بیت هفتم:
بده ساقی آن می کز او جام جم
زند لاف بینایی اندر عدم

رو اشتباه نوشتید! و این بیت هم مانند بیت های بالا (به صورت یک در میان) باید به این صورت باشد:
بیا ساقی آن می کز او جام جم
زند لاف بینایی اندر عدم
به من ده که گردم به تایید جام
چو جم آگه از سر عالم تمام

اشرفی نوشته:

به نظزحقیر وبرای درستی معنی

بیا ساقی آن ده که حال آورد

کرامت فزاید کمال آورد

درست است

حمید رضا گوهری نوشته:

بیا ساقی هم بلحاظ معنی وهم وزن وقافیه صحیح است وحقیرهرگزدرهیچ نسخه ای بده ساقی ندیده است .
تنها ایراد موجود که تصورمیکنم آنهم اشتباه تایپ باشد درسطر ۵۴ است که استدعا دارم تصحیح شود :
مغنی ملولم دوتایی بزن به یکتایی اوکه نایی بزن
نایی بزن یعنی نی بزن که به یکتایی او که یکیست وبگمانم اشتباهاً تایی بزن تایپ شده است که اگرهم معنی ای درتایی زدن باشد حقیرنداند .

ناشناس نوشته:

به جای بیا و بیار می توان بده به کار برد

مانی نوشته:

با درود فراوان.
در جواب اون دوستمون راجع به تعداد ابیات باید بگم که ابیات ساقی نامه در نسخه غنی قزوینی ۵۸ و در نسخه قدسی ۲۰۵ بیت هست و در نسخه های دیگه مثل: حافظ به سعی سایه ، حافظ آفرینش و … متفاوت هست. پدرام باشید. بدرود

محم آرام پور نوشته:

درود..
خواهشمندم یکی معنی ومفهوم بیت زیر را که از ساقی نامه حافظ است، برای من ایمیل کند
مغنی ملولم دوتایی بزن به یکتایی او که تایی بزن
دوتایی بزن یعنی چه؟
تایی بزن یعنی چه؟

ESI_ARAM@Yahoo.com

شمس الحق نوشته:

جناب آرام پور
تایی بزن اشتباه تایپ است ونایی بزن صحیح است . دوتایی بزن یعنی تار بزن [ ساز تار ۲ سیم دارد وسه تار سه سیم که بعدها سیم چهارم بدان افزوده شده است ] نایی بزن هم یعنی نی بزن . صورت صحیح بیت اینست :
مغنی ملولم دوتایی بزن
به یکتایی او که نایی بزن
دوتا = ساز تار
نای = ساز نِی

محسن نوشته:

با عرض سلام زیبایی کلام حضرت حافظ وصف نشدنیست.
من بارها این مثنوی رو خواندم و لذت بردم هیچگونه عیبی ندارد تمام
ابیات صحیح ؛ شیوا و بجا میباشد. از دوستان خواهش میکنم بجای نگارش ایده هیشان کمی از دانش حضرت بهره بگیرند و از مسولین محترم سایت گنجور بابت زحماتشان تشکر میکنم.
خسته نباشید عزیزان

شمس الحق نوشته:

آقا محسن ! ماکه جسارتی نکردیم که اینگونه دعوامان میکنی . ما عرض کردیم نمیدانیم تایی بزن یعنی چه و اگر شما میدانی که سازی هست که یک سیم دارد و مقصود از تایی بزن آنست خوب بگو ما هم بدانیم قربان قدت اینکه دعوا ندارد و ندانستن که عیب نیست برادر دانستن و نگفتن عیب است .

طنین نوشته:

آقای شمس الحق اگر در بیت دقت داشته باشید می بینید که حضرت حافظ می فرمایند که ناراحتم(ملولم)به یکتایی او تایی بزن یعنی تاری که یک تار دارد.این یک اشاره لطیفی است حالا چه ممکن چه ناممکن.

شمس الحق نوشته:

سلام بر شما جناب طنین !
حقیر را ببخشید که از چگونگی ساز های ایرانی چندان اطلاعی ندارد . پس اینگونه که حضرتعالی می فرمایید ، اگر تایی بزن یعنی تاری بزن که یک تار دارد ، پس باید یک سازی باشد که یک سیم دارد و نامش [ تا ] است . آیا درست فهمیدم ؟!

علیرضا نوشته:

با سلام خدمت دوستان یک توضیح راجع به سازها میدهم
ساز تار دارای ٦ سیم است
ساز سه تار داری ٤ سیم است
ساز دو تار دارای ٣ سیم است ساز تنبور هم نوعی دوتار است
در شعر جناب حافظ منظور از دوتایی بزن به احتمال بسیار زیاد همان ساز تنبور است و همچنین تایی بزن نیز احتمالا ساز تار است

فرهاد نوشته:

مثنوی ساقی نامه یکی از زیباترین و پرشورترین شعرهای حافظ است. در ٢٧ بیت اول ١٢ بار درخواست می و شراب میکند و بارها با ترکیبهای بدیعی از منزلت آن میگوید. شراب میخواهد تا چون شیری بر فلک شود و دم دستگاه این دنیای نابکار را بر هم زند: بیا ساقی آن آب اندیشه سوز، که گر شیر نوشد شود بیشه سوز، بده تا روم بر فلک شیرگیر، به هم برزنم دام این گرگ پیر!
همینطور از نکات مهم دیگر این مثنوی، ابراز علاقه حافظ به تاریخ ایران باستان است … پرویز (خسرو پرویز) و باربد به عنوان بزرگانی معرفی میکند که باید باخواندن شعر و موسیقی روانشان را شاد کرد (نمیگوید صلوات بفرستید تا روان ارباب دین شاد کنید) روان بزرگان ز خود شاد کن، ز پرویز و از باربد یاد کن.

حافظ - سایت جامع فرهنگی مذهبی شهید احمد قریشی نوشته:

[…] ساقی نامه (مثنوی) […]

محسن شمس نوشته:

به یکتایی او دو تایی‌ بزن

لطفا اصلاح کنید

ناشناس نوشته:

تشکر

چکامه | سامانه هوشمند شعر و موسیقی فارسی