دوشم مگر چه بودکه هیچم نبرد خواب
پروین به رخ فشاندم تا سر زد آفتاب
بیدار بود خادمکی در سرای من
گفتاز چهخواب مینروی دادمش جواب
کامروز بخت خواجه ز من پرسشی نمود
زین پس چو بختخواجه نخواهم شدن بهخواب
گفت ار چنین بود قلمیگیر وکاغذی
بنگار بیتکی دو سه در مدح بوتراب
تفسیر عقل ترجمهٔ اولین ظهور
تأویل عشق ماحصل چارمینکتاب
روح رسول زوج بتول آیت وصول
منظور حق مشیت مطلق وجود ناب
تمثال روح صورت جان معنی خرد
همسال عشق شیر خدا میرکامیاب
گنج بقا ذخیرهٔ هستیکلید فیض
امن جهان امان خلایق امین باب
مشکلگشای هرچه بهگیتی ز خوب و زشت
روزیرسان هرچه بهگیهان ز شیخ و شاب
منظور حق ز هرچه به قرآن خورد قسم
مقصود ربز هرچه به فرقانکند خطاب
داغی نه بر جبین و پرستار او قلوب
طوقی نه برگلوی وگرفتار او رقاب
وجهالله اوست دل مبر از وی به هیچوجه
بابالله اوست پامکش از وی بههیچ باب
او هست جان پاک و جهان مشتی آب و خاک
زین پاکتر بگویم هم اوست خاک و آب
یک لحظه پیش ازینکه نگارم مناقبش
در دل نشستهبود چو خورشید بینقاب
چون مدح او نوشتم اندر حجاب رفت
زیراکه لفظ و خامهشد اندر میان حجاب
نی نی صفات من بود اینها نه وصف او
بشنو دلیل تاکه نیفتی در اضطراب
آخر نه هرچه زاد ز هرچیز وصف اوست
زانسانکهگرمیاز شرر و مستی از شراب
این وصف آب نیستکهگویی شرر برد
کاین وصفهمتراعطشافزاست چونسراب
در مدح سیل اینکه خرابیکند چرا
بس مدح سیلکردی و جایی نشد خراب
لیکن هم ار به دیدهٔ معنی نظرکنی
در پردهٔ قشور توان یافتن لباب
زیراکه از خیال رهی هست تا خرد
کاسباب خوب و زشت بدو داد انتساب
هرچند ذکر آب عطش را مفید نیست
خوشتر ز وصف آتش در دفع التهاب
لطف و عذاب هردو ز یزدان رسد ولی
لاشک حدیث لطف به از قصهٔ عذاب
چون نیک بنگری سخن از عرش ایزدی
زانجاکه آمدست بدانجاکند ایاب
ازگوش باز در دل و از جان رود به عرش
در دل ز راهگوش نیوشاکند شتاب
پس شد عیانکه سامع و قایل بود یکی
کاو خودکند سؤالو هم او خود دهد جواب
باری علی چو شافع دیوان محشرست
ارجو شفیع من شود اندر صف حساب
زانسانکه هست صاحب دیوان شفیع من
در حضرت جناب جوانبخت مستطاب
شیخ اجل مراد ملل منشاء دول
فهرست مجد نظم بقا فرد انتخاب
آن میر حقیرستکه درگنج معرفت
یک تن نیامدست چو اوکاملالنصاب
با او هر آنکهکینه سگالد به حکم حق
حالی بهگردنش رگ شریان شود طناب
داند ضمیر اوکه سعیدست یا شقی
هر نطفه را نرفته به زهدان ز پشت باب
قاآنیا ببندگیش جان نثارکن
گم شو ز خویش و زندگی جاودان بیاب
خواهی دعاکنیکه خدایش دهد دوکون
حاجت بگفت نیست خداکرد مستجاب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر از بیخوابی شبانهاش میگوید که از شادی پرسشِ ممدوح بوده و خدمتکارش او را به سرودن ستایش علی بن ابیطالب وامیدارد. سپس با صفاتی چون وجهالله و بابالله و شیر خدا علی را میستاید و بحثی فلسفی پیش میکشد که واژه و قلم حجاب حقیقتاند و وصف با موصوف یکی نیست، ولی یاد لطف بهتر از یاد عذاب است و گوینده و شنونده در حقیقت یکیاند. در پایان از شفاعت علی در قیامت به شفاعت صاحب دیوان نزد شاه گریز میزند و آن وزیر را میستاید.
هوش مصنوعی: دیشب نمیدانم چه شده بود که خواب به چشمم نیامد و تا طلوع آفتاب اشکهایی چون ستارگان پروین بر چهره ریختم.
هوش مصنوعی: خدمتکار کوچکی در خانهام بیدار بود و پرسید چرا نمیخوابی؛ به او پاسخ دادم.
هوش مصنوعی: گفتم امروز بخت خواجه (ممدوح) از من احوال پرسید؛ از این پس مانند بخت بیدار خواجه هرگز به خواب نخواهم رفت.
هوش مصنوعی: خدمتکار گفت اگر چنین است، قلم و کاغذی بردار و چند بیتی در ستایش علی (ابوتراب) بنویس.
هوش مصنوعی: علی شرح و تفسیر عقل و ترجمان نخستین جلوهٔ آفرینش است؛ تأویل عشق و حاصل و خلاصهٔ چهارمین کتاب آسمانی یعنی قرآن است.
هوش مصنوعی: او جان پیامبر، همسر فاطمهٔ بتول، نشانهٔ رسیدن به حق، مقصود خداوند، مظهر خواست مطلق و هستی خالص است.
هوش مصنوعی: او نقش روح، صورت جان و معنای خرد است؛ همزاد عشق، شیر خدا و فرمانروای کامروا است.
هوش مصنوعی: گنج جاودانگی، اندوختهٔ هستی و کلید فیض الهی است؛ مایهٔ امنیت جهان و پناه مردم و امین درگاه است.
هوش مصنوعی: گرهگشای هر کار نیک و بد در جهان و روزیرسان همهٔ مردم، از پیر و جوان است.
هوش مصنوعی: خداوند از هر چه در قرآن به آن سوگند خورده و هر خطابی که در آن کرده، مقصودش اوست.
هوش مصنوعی: بیآنکه داغ بندگی بر پیشانی کسی بنهد، دلها خدمتگزار اویند؛ و بیآنکه طوقی بر گردن کسی بیندازد، گردنها اسیر اویند.
هوش مصنوعی: او وجهالله (روی خدا) است، پس به هیچ روی دل از او مبر؛ او بابالله (درِ خدا) است، پس به هیچ بهانه از درگاهش پا پس مکش.
هوش مصنوعی: او جان پاک است و جهان مشتی آب و خاک؛ و پاکتر و دقیقتر بگویم، خود آب و خاک هم اوست، یعنی قوام جهان به اوست.
هوش مصنوعی: لحظهای پیش از آنکه فضایلش را بنویسم، در دلم مانند خورشیدی بیپرده آشکار بود.
هوش مصنوعی: اما چون ستایشش را نوشتم، در پرده پنهان شد؛ زیرا واژه و قلم میان من و او حجاب شدند.
هوش مصنوعی: نه، اینها صفات خود من بود نه وصف او؛ دلیلش را بشنو تا پریشان و دچار تردید نشوی.
هوش مصنوعی: مگر نه این است که هر چه از چیزی پدید آید وصف آن چیز است، چنانکه گرما از اخگر و مستی از شراب برمیآید؟
هوش مصنوعی: یعنی سخن گفتن از آب، مانند آنکه بگویی اخگر را خاموش میکند، خودِ آب نیست؛ این وصف مانند سراب تشنگیات را بیشتر میکند.
هوش مصنوعی: اگر در ستایش سیل بگویی ویرانگر است، چرا با این همه وصف سیل جایی ویران نشد؟ پس وصف با حقیقت موصوف یکی نیست.
هوش مصنوعی: با این حال اگر با چشم معنا بنگری، میتوان در پس پوستهها مغز و حقیقت را یافت.
هوش مصنوعی: زیرا از خیال راهی به خرد هست، و خرد است که اسباب نیک و بد را به او (به حقیقت) نسبت میدهد.
هوش مصنوعی: هرچند یاد کردن آب تشنگی را برطرف نمیکند، باز برای فرونشاندن سوز و التهاب از وصف آتش بهتر است.
هوش مصنوعی: لطف و عذاب هر دو از خدا میرسد، اما بیگمان سخن از لطف بهتر از حکایت عذاب است؛ پس ستایش علی، هرچند ناقص، نیکوست.
هوش مصنوعی: اگر خوب بنگری، سخن از عرش الهی آمده و به همان جا که از آن آمده بازمیگردد.
هوش مصنوعی: سخن از راه گوش به دل و از جان به عرش میرود؛ و از راه گوش با شتاب به دل شنونده میرسد.
هوش مصنوعی: پس آشکار شد که شنونده و گوینده در حقیقت یکی است؛ اوست که هم پرسش میکند و هم خود پاسخ میدهد.
هوش مصنوعی: باری، چون علی شفاعتکنندهٔ دیوان قیامت است، امیدوارم در صف حساب شفیع من شود.
هوش مصنوعی: همانگونه که صاحب دیوان (وزیر) نزد حضرت ارجمند جوانبخت شفیع و واسطهٔ من است.
هوش مصنوعی: آن شیخ بزرگوار، مقصود ملتها و منشأ دولتها، فهرست بزرگی، نظام بقا و یگانهٔ برگزیده است.
هوش مصنوعی: آن امیر حقپرست که در گنج معرفت هیچکس چون او کامل و به نصاب تمام نرسیده است.
هوش مصنوعی: هر کس به حکم خدا با او دشمنی بیندیشد، همان دم رگ گردنش برایش طناب دار میشود.
هوش مصنوعی: ضمیر روشن او میداند هر نطفه، پیش از آنکه از پشت پدر به رحم برود، نیکبخت است یا بدبخت.
هوش مصنوعی: ای قاآنی، در بندگی او جانت را نثار کن؛ از خود بگذر تا زندگی جاوید بیابی.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی دعا کنی که خدا دو جهان را به او بدهد، نیازی به گفتن نیست؛ خدا این دعا را پیشاپیش پذیرفته است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا کی کنی عذاب و کنی ریش را خضاب؟
تا کی فضول گویی و آری حدیث غاب؟
جانی است تیغ شاه، که دید این همه شگفت؟
جانی کزو بود تن و جان همه خراب
لرزان بهجای گوهر در جرم او پدید
جانهای دشمنانش چو ذره در آفتاب
گفتم متاب زلف و مرا ای پسر متاب
گفتا که بهر تاب تو دارم چنین بتاب
گفتم نهی برین دلم آن تابدار زلف
گفتا که مشک ناب ندارد قرار و تاب
گفتم که تاب دارد بس با رخ تو زلف
[...]
ای باز کرده چشم و دل خفته را ز خواب،
بشنو سؤال خوب و جوابی بده صواب:
بنگر به چشم دل که دو چشم سرت هگرز
دیدهاست چشمهای که درو نیست هیچ آب
چشمهست و آب نیست، پس این چشمه چون بُوَد؟
[...]
چون از فراق دوست خبر دادم آن غراب
رنگ غراب داشت زمانه سیاه ناب
چونانکه از نشیمن بر بانگ تیر و زه
بجهد غراب ناگه جستم ز جای خواب
از گریه چون غرابم آواز در گلو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.