قصیدهٔ شمارهٔ ۱۸ - در تهنیت عید مولود امیرالمؤمنین علیهلسلام و مدح پادشاه جمجاه ناصرالدین شاه خلدالله ملکه
خیمهٔ زربفت زد بر چرخ نیلی آفتاب
از پرند نیلگون آویخت بس زرین طناب
بال بگشود از پس شام سیه صبح سفید
همچو سیمین شاهبازی از پی مشکین غراب
عنبرینموی شبارکافورگون شدعیب نیست
صبح روز پیری آید از پس شام شباب
تاکه سیمین حلقهای اختران درد ز هم
خور برونآمد چو زرین تیغی ازمشکین قراب
یا نهگفتی از پی صید حواصل بچگان
زاشیان چرخ بیرون شد یکی زرین عقاب
یا به جادویی فلک در حقهٔ یاقوت زرد
کرد پنهان صد هزاران مهره از در خوشاب
یا نه زرین عنکبوتیگرد صد سیمین مگس
بافته درگنبد مینا دو صد زرین لعاب
یا نهنگیکهربا پیکرکه از آهنگ او
صدهزاران ماهی سیم افتد اندر اضطراب
یا چو زرین زورقیکز صدمتش پنهان شود
درتک سیمابگون دریا دو صد سیمین حباب
در چنین صبحی به یادکشتی زرین مهر
ای مه سیمینلقا ما را بهکشتی ده شراب
محشر ارخواهی زگیسو چهرهیی بنما ازآنک
محشر آنروز استکز مغرب درآید آفتاب
عیش جان در مرگ تن بینم خرابمکن ز می
کاین حدیثم بس لدوا للموت وابنوا للخراب
هردو لعلت شکر نابست خواهم هردو را
میببوسم تا نماند در میانشان شکرآب
خاصهاین ماهرجبکز خرمی جشنی عجیب
کرد شاه از بهر مولود شه دین بوتراب
ناصر دین و دول آرایش ملک و ملل
ناصرالدین شاه غازی خسرو مالک رقاب
رسم این جشن نوآیینکرد شاه دینپرست
آنکه چون ذاتخرد ملکش مصون از انقلاب
از برای عمر جاویدان و نام سرمدی
کردکاریکش خدا بخشد ثواب اندر ثواب
راستی از شهریاران این محاسن درخورست
نه محاسن را بحنا روز و شبکردن خضاب
قصرجاویدی ببایدساختن بیخاکوخشت
ورنهکو آنگنگ دژ کابادکرد ا فراسیاب
همچو نوروز جلالی شاید ار این عید را
خلق عید ناصری خوانند بهر انتساب
خاکراه بوترابست اینملککز رشک او
آسمانگوید همی یا لیتنیکنت تراب
کیست دانی بوتراب آن مظهرکاملکه هست
درمیان حقو باطل حکم او فصل الخطاب
اولین نور تجلی آخرین تکمیل فرض
صورتاسماء حسنی معنی حسنالمآب
جوهر عشق الهی ریشهٔ علم ازل
شیرهٔ شور محبت شافع یومالحساب
ناظم هر چارگوهر داور هر پنج حس
مالکهر هفت دوزخ فاتح هر هشت باب
خاصیت بخش نباتات از سپندان تا به عود
رنگپرداز جمادات از شبه تا در ناب
نام او در نامهٔ ایجاد حرف اولین
ذات او در دفتر توحید فرد انتخاب
نطفهیی بیمهر او صورت نبندد در رحم
قطرهیی بیامر او نازل نگردد از سحاب
هیچ طاعت بیولای او نیفتد سودمند
هیچ دعوت بیرضای او نگردد مستجاب
بر سلیمان قهرش از یک ترک استثنا نمود
سر القینا علیکرسیه ثم اناب
قدر او بر جاهلان پوشیده ماند ار نه خدای
هفتدوزخ را نکردی خلق از بهر عذاب
گرچه دیدندش به بیداری ندیدندش درست
چشمعاشقکور بود و چهر جانان در حجاب
نهتوانم ممکنش خوانم نه واجب لاجرم
اندرین ره نهدرنگم ممکنست و نهشتاب
عقلگوید عشق دیوانه است زامکان پا مکش
عشقگوید عقل بیگانه است آنسوتر شتاب
عقلگویدلنگ شد اسبم بکش لختی عنان
عشقگویدگرم شدخشم بزنبرخی رکاب
داوری را از زبان عشق فالی برزدم
ربنا افتح بیننا فال من آمد درکتاب
راستی را عقل نتواندکزو یابد نشان
کی توان جستن نشان آب شیرین از سراب
ایکهگویی حق بهقرآن وصفاو ظاهر نگفت
وصف او هست آنچه هست اندرکتاب مستطاب
گرتو از هرعضو عضوی وصفگویی بیشمر
یاکه از هر جزو جزوی مدح رانی بیحساب
وصف آن اعضا ز وصف تن بود قایم مقام
مدح این اجزا ز مدحکل بود نایب مناب
با همه اشیاست جفت و وز همه اشیاست فرد
چونخرد درجان وجان درجسم وجسم اندرثیاب
وین به عنوان مثل بد ورنهکیگنجد به لفظ
ذوق صهبا طعم شکر رنگگل بویگلاب
ذوقآنخواهیبنوشو طعمآنخواهی بچش
رنگاین خواهی ببین و بویآن خواهی بیاب
گرنبد باوی خطاب حق بهظاهر باک نیست
کاوست منظور خدا با هرکه فرماید خطاب
فاشترگویم رجوعلفظ ومعنی چونبهدوست
در حقیقت هم سؤال از وی تراود هم جواب
ور همی بیپردهتر خواهی بگویم باک نیست
اوستلفظواوستمعنیاوستفصل واوستباب
او مدادست او دواتست او بیانست او قلم
اوکلامست اوکتابست او خطابست او عتاب
این همهگفتم ولی بالله تمام افسانه بود
فرقکن افسانه را از وصف ایکامل نصاب
وصفآن باشدکزاو موصوفرابتوان شناخت
نه همی افسانهگفتن همچوکور از ماهتاب
وصفنور آنستکز چشمت درآید در ضمیر
مدح آب آنست کز جانت نشاند التهاب
ایکه سیرابی خدارا وصفآب ازمن مپرس
هل بجویم تشنهیی آنگه بگویم وصف آب
چشم بندی هست تعریف از پی نامحرمان
تا نبیند چشمشان رخسار جانان بینقاب
وینکه منگویم تمام افسانهای عاشتیست
تا بدان افسانه نامحرم رود لختی به خواب
دیدهباشی شاهدی چون بارقیب آید بهبزم
عشقغیرت پیشه هرساعت فتد درپیچوتاب
مصلحت را صد هزار افسانهگوید با رقیب
خوابشآید خودز وصلدوستگردد کامیاب
مغزگفتی نغزگفتی لیک قاآنی بترس
زابلهانکند فهم و جاهلان دیریاب
راهتنگست و فرس لنگست و معبر پر ز سنگ
ای سوار تیز رو لختی عنان واپس بتاب
بیشازینت حدگفتن نیستورگویی خطاست
ختمکن اینجا سخن والله علم بالصواب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این قصیده، شاعر به مناسبت عید مولود امیرالمؤمنین علیهالسلام و به ستایش ناصرالدین شاه پرداخته است. او با تصاویری زیبا و نمادین، شکوه این روز را توصیف میکند و از صبحی نیکو و خوشیها سخن میگوید. شاعر به وصف ویژگیهای امیرالمؤمنین و فضایل ناصرالدین شاه میپردازد و عید را به نوروزی جلالی تشبیه میکند. او بر اهمیت ولایت و عشق الهی تأکید کرده و به ارتباط عمیق بین وجود و معنویت میپردازد. نهایتاً، شاعر با اشاراتی به عشق و معرفت، از پیچیدگیهای آن صحبت میکند و میگوید که تجلی حقیقت الهی فراتر از فهم عمومی است.
هوش مصنوعی: خورشید بر آسمان کبود خیمهای زربفت برپا کرد و از پارچهٔ ابریشمین نیلگون آسمان طنابهای زرین بسیار آویخت؛ یعنی پرتوهای طلایی خورشید بر آسمان آبی گسترده شد.
هوش مصنوعی: صبح سفید پس از شب سیاه بال گشود، مانند شاهبازی سیمین که در پی کلاغی سیاه پرواز کند.
هوش مصنوعی: اگر موی خوشبوی سیاه شب مانند کافور سپید شد عیبی نیست؛ چنانکه پس از شب جوانی، صبح پیری فرا میرسد.
هوش مصنوعی: خورشید حلقههای سیمین ستارگان را از هم درید و مانند شمشیری زرین از نیامی سیاه بیرون آمد.
هوش مصنوعی: یا گویی عقابی زرین برای شکار جوجههای حواصیل (ستارگان سپید) از آشیانهٔ آسمان بیرون آمد.
هوش مصنوعی: یا گویی آسمان با جادوگری، صدها هزار مهرهٔ مروارید درخشان (ستارگان) را در جعبهٔ یاقوت زرد (خورشید) پنهان کرد، مانند حقهبازان.
هوش مصنوعی: یا خورشید عنکبوتی زرین است که گرد صد مگس سیمین (ستارگان) در گنبد آبی آسمان، تارهای زرین بسیار تنیده است.
هوش مصنوعی: یا نهنگی کهرباییپیکر است که از حملهٔ او صدها هزار ماهی سیمین (ستارگان) به اضطراب میافتند و میگریزند.
هوش مصنوعی: یا مانند قایقی زرین است که از ضربهٔ آن صدها حباب سیمین (ستارگان) در ژرفای دریای سیمابگون آسمان پنهان میشوند.
هوش مصنوعی: در چنین صبحی، به یاد کشتی زرین خورشید، ای ساقی ماهروی سیمینچهره، ما را در پیالهٔ کشتیشکل شراب بده.
هوش مصنوعی: اگر قیامت برپا کردن میخواهی، چهرهات را از میان گیسو آشکار کن؛ زیرا قیامت روزی است که خورشید از مغرب طلوع کند، و چهرهٔ تو خورشیدی است که از تیرگی گیسو برمیآید.
هوش مصنوعی: خوشی جان را در مرگ تن میبینم، پس مرا با شراب مست و خراب کن؛ همین سخن برایم بس است که «برای مرگ بزایید و برای ویرانی بسازید».
هوش مصنوعی: هر دو لب لعلگونت شکر ناب است و هر دو را میخواهم؛ آنقدر میبوسم تا میان آن دو هیچ رنجش و دلگیری (شکرآب) باقی نماند.
هوش مصنوعی: بهویژه در این ماه رجب که شاه از سر شادمانی جشنی شگفت برای زادروز شاه دین، علی (ابوتراب)، برپا کرد.
هوش مصنوعی: آن شاه یاور دین و دولتها و زینت کشور و ملتها، ناصرالدینشاه جنگاور، پادشاهی که فرمانروای مردمان است.
هوش مصنوعی: این جشن تازهرسم را شاه دیندار بنیاد نهاد؛ پادشاهی که کشورش مانند ذات عقل از دگرگونی و آشوب در امان است.
هوش مصنوعی: او برای عمر جاودان و نام همیشگی کاری کرد که خداوند بر آن پاداشهای پیاپی میبخشد.
هوش مصنوعی: بهراستی این نیکیها شایستهٔ پادشاهان است، نه اینکه روز و شب ریش خود را با حنا رنگ کنند؛ با بازی میان «محاسن» به معنای نیکیها و ریش.
هوش مصنوعی: باید کاخی جاودانه بیخاک و خشت (نام نیک) ساخت؛ وگرنه کجاست آن گنگدژ که افراسیاب آباد کرد؟
هوش مصنوعی: سزاوار است که مردم این عید را، چنانکه نوروز جلالی به نام جلالالدین ملکشاه خوانده شد، به نسبت با شاه «عید ناصری» بنامند.
هوش مصنوعی: این پادشاه خاک راه ابوتراب است و آسمان از رشک او پیوسته میگوید «ای کاش من خاک بودم».
هوش مصنوعی: میدانی ابوتراب کیست؟ آن جلوهگاه کامل حق که داوری او میان حق و باطل سخن قاطع و جداکننده است.
هوش مصنوعی: او نخستین نور تجلی الهی و کاملکنندهٔ آخرین فریضهٔ دین است؛ صورت نامهای نیکوی خدا و معنای بازگشتگاه نیک.
هوش مصنوعی: او گوهر عشق الهی، ریشهٔ دانش ازلی، عصارهٔ شور محبت و شفاعتکنندهٔ روز حساب است.
هوش مصنوعی: او نظمدهندهٔ چهار عنصر، داور پنج حس، صاحباختیار هفت طبقهٔ دوزخ و گشایندهٔ هشت در بهشت است.
هوش مصنوعی: او به گیاهان، از اسپند تا عود، خاصیت میبخشد و به جمادات، از سنگ سیاه شبه تا مروارید ناب، رنگ میدهد.
هوش مصنوعی: نام او در کتاب آفرینش نخستین حرف است و ذات او در دفتر یگانهپرستی، یگانهٔ برگزیده است.
هوش مصنوعی: بیمحبت او هیچ نطفهای در رحم شکل نمیگیرد و بیفرمان او هیچ قطرهای از ابر فرو نمیبارد.
هوش مصنوعی: هیچ عبادتی بیدوستی و ولایت او سودمند نیست و هیچ دعایی بیخشنودی او پذیرفته نمیشود.
هوش مصنوعی: خشم و قهر او بر سلیمان، به سبب یک بار گفتننکردن «ان شاء الله»، آشکار شد؛ این راز آیهٔ «بر تخت او پیکری افکندیم، سپس به درگاه ما بازگشت» است. شاعر آزمایش سلیمان را به قهر علی نسبت میدهد.
هوش مصنوعی: قدر و منزلت او بر نادانان پنهان ماند؛ اگر چنین نبود و همه او را میشناختند، خدا هفت دوزخ را برای عذاب نمیآفرید.
هوش مصنوعی: هرچند مردم او را در بیداری دیدند، او را درست و به حقیقت نشناختند؛ زیرا چشم عاشق کور بود و چهرهٔ محبوب در پرده بود.
هوش مصنوعی: نه میتوانم او را ممکنالوجود بخوانم و نه واجبالوجود؛ ازاینرو در این راه نه درنگ کردن ممکن است و نه شتافتن.
هوش مصنوعی: عقل میگوید عشق دیوانه است، از حدّ عالم امکان فراتر مرو؛ عشق میگوید عقل بیگانه و ناآشناست، فراتر بشتاب.
هوش مصنوعی: عقل میگوید اسبم لنگ شده، کمی افسار را بکش و آهسته برو؛ عشق میگوید اسبم گرم شده، کمی رکاب بزن و تندتر برو.
هوش مصنوعی: برای داوری میان عقل و عشق، از زبان عشق از قرآن فال گرفتم و آیهٔ «پروردگارا میان ما داوری کن» آمد.
هوش مصنوعی: بهراستی عقل نمیتواند از او نشانی بیابد؛ چگونه میتوان از سراب نشان آب شیرین جست؟
هوش مصنوعی: ای کسی که میگویی خدا در قرآن آشکارا او را وصف نکرده است، بدان که هرچه در آن کتاب پاک هست، وصف اوست.
هوش مصنوعی: اگر تو یکایک اعضا را بیشمار وصف کنی یا یکایک اجزا را بیحساب بستایی،
هوش مصنوعی: وصف آن اعضا جانشین وصف همهٔ تن است و ستایش آن اجزا به جای ستایش کل مینشیند؛ پس وصف همهٔ قرآن وصف اوست.
هوش مصنوعی: او با همهٔ چیزها همراه است و در همان حال از همه جدا و یگانه است، همچون خرد در جان، جان در تن و تن در جامه.
هوش مصنوعی: این تنها برای مثال گفته شد، وگرنه مزهٔ شراب و شیرینی شکر و رنگ گل و بوی گلاب چگونه در لفظ میگنجد؟
هوش مصنوعی: اگر لذت شراب را میخواهی بنوش، اگر طعم شکر را میخواهی بچش، اگر رنگ گل را میخواهی ببین و اگر بوی گلاب را میخواهی ببوی؛ یعنی این حقیقت را باید چشید، نه شنید.
هوش مصنوعی: اگر خطاب خدا در ظاهر با او نبوده، باکی نیست؛ زیرا هر که را خدا خطاب کند، مقصود حقیقی او اوست.
هوش مصنوعی: آشکارتر بگویم: چون بازگشت لفظ و معنا به دوست است، در حقیقت هم پرسش از او برمیآید و هم پاسخ.
هوش مصنوعی: اگر بیپردهتر بخواهی، باکی نیست که بگویم: لفظ و معنا و فصل و باب همه اوست.
هوش مصنوعی: او مرکب و دوات و بیان و قلم است؛ او کلام و کتاب و خطاب و عتاب است.
هوش مصنوعی: این همه را گفتم، اما به خدا سوگند همه افسانه بود؛ ای صاحب کمال، افسانه را از وصف حقیقی جدا کن.
هوش مصنوعی: وصف آن است که بتوان با آن موصوف را شناخت، نه اینکه مانند نابینایی که از مهتاب سخن میگوید افسانه ببافی.
هوش مصنوعی: وصف نور آن است که از راه چشم به درون تو برسد، و ستایش آب آن است که سوز تشنگی جانت را فرو بنشاند.
هوش مصنوعی: ای کسی که سیرابی، تو را به خدا وصف آب را از من مپرس؛ بگذار تشنهای بیابم و آنگاه برای او وصف آب بگویم.
هوش مصنوعی: تعریف و وصف، چشمبندی و پردهای است برای نامحرمان، تا چشمشان چهرهٔ محبوب را بینقاب نبیند.
هوش مصنوعی: و آنچه من میگویم همه قصههای عاشقانه است تا نامحرم با شنیدن آن قصه کمی به خواب رود.
هوش مصنوعی: شاید دیده باشی که وقتی معشوقی همراه رقیب به مجلس میآید، عشقِ غیرتمند هر لحظه بیقرار و پریشان میشود.
هوش مصنوعی: عاشق از روی مصلحت صد هزار قصه برای رقیب میگوید تا او خوابش ببرد و خود از وصال دوست بهرهمند شود.
هوش مصنوعی: ای قاآنی، سخنی ژرف و زیبا گفتی، اما از نادانانِ کندفهم و جاهلانِ دیریاب بترس.
هوش مصنوعی: راه باریک است، اسب لنگ است و گذرگاه پر از سنگ؛ ای سوار تندرو، کمی افسار را بازکش و آهستهتر برو.
هوش مصنوعی: بیش از این حدّ سخن گفتن نداری و اگر بگویی خطاست؛ سخن را همینجا به پایان ببر که خدا به درستی داناتر است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شهریار دادگستر خسرو مالکرقاب
آنکه دریا هست پیش دست احسانش سراب
آسمان جود گشت و جود ماه آسمان
آفتاب ملک گشت و ملک چرخ آفتاب
بنگر اکنون با خداوند جهان شاه زمین
[...]
تا ببردی از دل و از چشم من آرام و خواب
گه ز دل در آتش تیزم گه از چشم اندر آب
عشق تو باچار چیزم یار دارد هشت چیز
مرمرا هر ساعتی زین غم جگر گردد کباب
با رخم زر و زریر و با دلم گرم و زحیر
[...]
مهترا ، هر چند شعرم زان هر شاعر بهست
تا توانستم نکردم من ز شعری اکتساب
قصد آن دارم که دامن در چنم زین روز بد
روز خوب خویش جویم بر ستوری چون عقاب
تا همی خوانم کتاب و تا همی جویم شراب
[...]
سر و بالایی که دارد بر سر گل مشک ناب
آفت دلهاست و اندر دیدهام چون آفتاب
روی رنگینش چو ماه تافته بالای سرو
زلف مشکینش چو مشک تافته بر ماهتاب
صبر از آن خواهم همی تا عشق او پوشم به صبر
[...]
ای بیان جود تو بر کاغذ روز سپید
نقش کرده خامه قدرت به زر آفتاب
هر کجا کلک تو شد بر صفحه کاغذ روان
تیغ هندی را نماند با نفاذش هیچ تاب
در هوایت هر که چون کاغذ دوروئی پیشه کرد
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.