ملکزاده گفت: آوردهاند که ملکی بود که از ملوک سلف، شش فرزند خلف داشت، همه بسماحتِ طبع و سجاحت خلق و نباهت قدر و نزاهت عرض مذکور و موصوف لیکن فرزند مهمترین که باقعهٔ القوم و واسطهٔ العقدِ ایشان بود، اسرارِ فرِّ ایزدی از اساریرِ جبهتِ او اشراق کردی و نور نظر الهی از منظر و مخبرِ او سایه بر آفاق انداختی و سر انگشت ایماءِ عقل از سیماءِ او این نشان دادی.
هَذَا ابنُ خَیرِ مُلُوکِ الأَرضِ قاطِبَهً
فَاِن حَسِبتَ مَقالِی مُوهِماً فَسَلِ
چون ملک را نوبت پادشاهی بسر آمد و این دو فرّاش زنگی و رومی که سرا پردهٔ کبریاء او بر عرش زدندی، فرشِ عمرش در نوشتند، هنگام آن فراز آمد که ازین جهان بگذرد و بر دیگران بگذارد، فرزندان را بخواند و بنشاند و گفت: بدانید که من از جهان نصیبِ خویش یافتم و آنچ اندر ازل مقسوم بود، خوردم، سرد و گرمِ روزگار دیدم و تلخ و شیرین او چشیدم و تنبیهِ لَا تَنسَ نَصیِبَکَ مِنَ الدُّنیَا همیشه نصب عین خاطر داشتم و در زرعِ حسنات لِیَومِ الحَصَادِ بقدر وسع کوشیدم، امروز که ستارهٔ بقای من سیاه شد و روز عمر بآفتاب زرد فنا رسید، مرا راهیدر پیش آمد که از رفتن آن چاره نیست و اگرچ گفتهاند:
مرین راه را چون بپایان برند؟
که در منزل اوّلش جان برند
امّا این رفتن بر من سخت آسان مینماید که چون شما فرزندان شایسته و بایسته و هنرنمای و فرهنگی و دانشپژوه و مقبل نهاد یادگار میگذارم. اکنون از شما میخواهم که وصایای من در قضایای امور دنیا نگاه دارید و معلوم کنید که بهترین گلی که در بوستانِ اخلاق بشکفد و بنسیم آن مشامِ عقل معطّر گردد، سپاس داری و شکر گزاریست و شکر مجلبهٔ مزیدِ نعمت و افزونی مواهب ایزدست، تَعَالی شَانُهُ و این صفت را از خود حکایت میکند آنجا که در جزایِ عمل بندگان میفرماید: إِن تُقرِضُوا اللهَ قَرضاً حَسنا یُضاعِفهُ لَکُم وَ یَغفِر لَکُم وَ اللهُ شَکُورٌ حَلِیمٌ.
شکر گوی از پی زیادت را
عالم الغیب و الشّهادت را
کوست بیرنگ و خامه و پرگار
نعمت و شکرگوی و شکرگزار
و گفتهاند: سپاسدار باش تا سزاوار نیکی باشی، مَن شَکَرَ القَلیلَ استَحَقَّ الجَزیلَ و بردبار شو تا ایمن شوی و داد از خویشتن بده، تا داورت بکار نیاید و از خود بهر آنچ کنی، راضی مشو تا مردمت دشمن نگیرند، مَن رَضِیَ عَن نَفسِهِ کَثُرَ السّاخِطُونَ عَلَیهِ و باددستی و تبذیر از جود و سخا مشمر، إِنَّ المُبَذِّرینَ کانُوا اِخوَانَ الشَّیاطِینِ و بخل و امساک از کدخدائی مدان و عدالت میان هر دو صفت نگه دار، اگرچ گفتهاند:
فَلَا الجُودُ یُفنِی المَالَ وَ الجَدُّ مُقبِلٌ
وَ لَا البُخلُ یُبقِی المَالَ وَ الجَدُّ مُدبِرُ
که استاد سرای ازل این کدخدائی از بهر تو نیکو کردست و میزان تسویت هر دو بدست تو باز داده، وَ لَا تَجعَل یَدَکَ مَغلُولَهً اِلَی عُنقِکَ وَ لا تَبسَطها کُلَّ البَسطِ، و بد دلی را بردباری نام منه، ع، وَ حِلمُ الفَتَی فِی غَیرِ مَوضِعِهِ جَهلٌ، و کاهلی و خامی را خرسندی مخوان که نقشِ عالمِ حدوث در کارگاه جبر و قدر چنین بستهاند که تا تو دربست و گشادِ کارها میانِ جهد نبندی، ترا هیچ کار نگشاید.
گردِ دریا ورود جیحون گرد
ماهی از تابه صید نتوان کرد
آدمی گرچ بر زمانه مهست
ز آدمی خام دیوِ پخته بهست
و گفتار با کردار برابردار و رویِ حال خویش بوصمتِ خلاف و سمتِ دروغ سیاه مگردان و بدان که دروغ مظنّهٔ کفرست و ضمیمهٔ ضلال، حَیثُ قالَ: عَزَّ مِن قائِلٍ ، اِنَّما یَفتَرِی الکِذبَ الَّذینَ لا یؤمنونَ بِآیاتِ اللهِ ، و حقیقت بدان که عیب که از یک دروغ گفتن بنشیند بهزار راست برنخیزد و آنک بدروغ گوئی منسوب گشت، اگر راست گوید، ازو باور ندارند، مَن عُرِفَ بِالکِذبِ لَم یَجُز صِدقُهُ و تا توانی با دوست و دشمن راهِ احسان و اجمال میسپر که هم در دوستی بیفزاید و هم از دشمنی بکاهد.
جَامِل عَدُوَّکَ مَا استَطَعتَ فَاِنَّهُ
جَامِل عَدُوَّکَ مَا استَطَعتَ فَاِنَّهُ
وای فرزندان، بهیچ تأویل با بدان آشنایی مکنید تا شما راهمان نرسد که آن برزیگر را از مار رسید. ملکزادهٔ مهمترین که درّهالتّاج ملک و قرّهالعین ملک بود ، گفت، چون بود آن داستان؟
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: ملک زاده داستانی را نقل میکند دربارهی پادشاهی که شش فرزند شایسته داشت. او در آستانهی مرگ به فرزندانش وصایایی میدهد و اهمیت شکرگزاری و سپاس را به عنوان بهترین ویژگی انسانی مورد تأکید قرار میدهد. وی از تجارب زندگیاش سخن میگوید و به فرزندانش میآموزد که در زندگی از روی خودخواهی عمل نکنند و دلسوزانه رفتار نمایند، همچنین بر ضرورت راستگویی و دوری از دروغ تأکید میکند. در نهایت، او بر اهمیت حسن رفتار با دوستان و حتی دشمنان تأکید دارد و از فرزندانش میخواهد که از آشنایی با بدیها دوری کنند.
هوش مصنوعی: ملکزاده گفت: آمدهاند که ملکتی بود که از پادشاهان پیشین، شش فرزند داشت. همه آنان با خوی نیک و ویژگیهای برجسته شناخته میشدند. اما مهمترین فرزند آن ملک که نماینده و واسطه قومش بود، دارای رازهای الهی بود که از چهره او نور و روشنایی میتابید و نگاه پروردگار از دیدگان او به همه جا گسترده میشد. همچنین، نشانههای عقل و حکمت از سیمای او هویدا بود.
هوش مصنوعی: این فرزند بهترین پادشاهان زمین است. اگر حرفهایم را از روی ظن و گمان میگیری، بیخیال باش.
هوش مصنوعی: زمانی که دوران سلطنت او به پایان رسید، دو پادشاه، یکی زنگی و دیگری رومی که بر عرش کبریاییاش سایه افکنده بودند، به نقطهای رسیدند که باید از این دنیا بروند و میراثی برای دیگران بگذارند. او فرزندانش را فراخواند و نشاند و گفت: بدانید که من آنچه را که در این دنیا برایم مقدر شده بود، تجربه کردم. تلخیها و شیرینیهای زندگی را چشیدم و همیشه به این نکته که باید نصیب خود را در دنیا فراموش نکنم، توجه داشتم. در کاشت نیکیها برای روز حساب به اندازه توانم تلاش کردم. اکنون که ستاره بقای من تاریک شده و عمرم به پایان نزدیک شده، میدانم که نمیتوانم از این راه فرار کنم.
هوش مصنوعی: این راه را چگونه میتوان به پایان برد؟ در حالی که در اولین مرحلهاش جان را از دست میدهند.
هوش مصنوعی: اما رفتن من به راحتی برایم آسان به نظر میرسد، چون شما فرزندان شایسته و مستعد و هنرمند و دانشپژوهی هستید که یادگاری از خود به جا میگذارم. اکنون از شما میخواهم که هر چه من در ژرفای زندگی آموختهام را در نظر داشته باشید و توجه کنید که بهترین ویژگیای که در بوستان اخلاق شکوفا میشود و میتواند عقل را معطر کند، سپاسگزاری و شکرگزاری است. شکرگزاری موجب جلب نعمت و افزایش بخششهای الهی است. این ویژگی را در خود پرورش دهید، زیرا خداوند در پاسخ به اعمال بندگان میفرماید: «اگر به خدا قرض نیکو دهید، آن را برای شما دو چندان میکند و شما را میبخشد و خداوند شکرگزار و بردبار است.»
هوش مصنوعی: شکر و سپاسگذار کسی باش که از رازها و حقایق عالم، آگاه و آشناست.
هوش مصنوعی: او بیان میکند که در زندگی چیزهایی وجود دارند که بدون رنگ و شکل هستند، اما نعمتهای خود را باید همواره شکرگزاری کنیم و در برابر آنها سپاسگزار باشیم.
هوش مصنوعی: برای آنکه شایستهی نیکی باشی، باید شکرگزار باشی. اگر به کمترین امکانات هم شکرگزاری کنی، سزاوار پاداشهای بزرگتری خواهی بود. صبور باش تا از آسیبها ایمن بمانی و از خودت دفاع کن تا به قضاوت دیگران نیاز نباشد. اگر از خود راضی باشی، ممکن است دیگران نسبت به تو حسادت کنند و بدخواه شوند. همچنین، به سخاوت و بخشش به اندازه نیاز بسنده کن و اسراف نکن، زیرا اسرافگران همخانوادهی شیطانها هستند. از بخل و خودداری در کارهای مربوط به جامعه پرهیز کن و عدالت را در تمامی این صفات حفظ کن.
هوش مصنوعی: نه سخاوت باعث نابودی مال میشود در حالی که تلاش و کوشش در حال افزایش است، و نه پارسایی مال را حفظ میکند در حالی که تلاش و کوشش در حال عقبنشینی است.
هوش مصنوعی: استاد سرای ازل این زمینی را به خاطر تو به خوبی تنظیم کرده و تعادل را به تو سپرده است. بنابراین، دست خود را به گردن خود معلق نکن و آن را به طور کامل نیز باز نکن. بیدلی را شکیبایی نام نگذار، و حلم جوان در جایی که مناسب نباشد، نادانی است. همچنین، تنبلی و بیتجربگی را خوشحالی ندان و بدان که سرنوشت و قضا و قدر به گونهای است که اگر در کارهایت تلاش کنی و مسیری مشخص را در نظر نگیری، هیچ نتیجهای برایت نخواهد داشت.
هوش مصنوعی: بیدار شو! تو نمیتوانی دریا را اسیر کنی. مانند این است که بخواهی ماهی را از تابه صید کنی.
هوش مصنوعی: اگرچه انسان در زمانه خود مقام و جایگاهی دارد، اما انسان نادان از دیو پخته و با تجربه نیز بدتر است.
هوش مصنوعی: سخن باید با عمل هماهنگ باشد و نباید به حال خود به دروغ و افشاگری بپردازی. به یاد داشته باش که دروغ ممکن است به کفر منجر شود و به پریشانی بکشاند؛ چنانچه گفته شده است که تنها کسانی که به آیات خدا ایمان ندارند، به دروغ متوسل میشوند. همچنین باید دانست که اگر از دروغ گفتن بدی به وجود آید، هزار حقیقت نمیتواند آن را جبران کند. اگر کسی به دروغ شناخته شود، حتی وقتی هم حقیقت بگوید، دیگران به او اعتماد نخواهند کرد. بنابراین، سعی کن با دوستان و دشمنان به نوعی احسان و دوستی رفتار کنی تا هم در دوستی افزایش یابی و هم از دشمنی بکاهی.
هوش مصنوعی: هرچقدر که میتوانی با دشمن خود مدارا کن، زیرا او هم به همان اندازه با تو مدارا خواهد کرد.
هوش مصنوعی: افزودن به یادها، ای فرزندان، هیچگاه با افراد بد یا ناپسند آشنا نشوید، زیرا ممکن است به سرنوشتی مشابه آن برزگری دچار شوید که از مار گزیده شد. یکی از شاهزادگان که در بلندای قدرت و مقام بود، از دیگران پرسید که آن داستان چگونه بود؟
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.