گنجور

منظومهٔ حیدر بابا

 
شهریار
شهریار
 

ترجمهٔ فارسی بهروز ثروتیان

متن اصلی ترکی آذربایجانی

سلام بر حیدر بابا

حیدر بابایه سلام

۱

‫حیدربابا چو ابر شَخَد ، غُرّد آسمان‬

‫حیدربابا ایلدیریملار شاخاندا‬

‫سیلابهاى تُند و خروشان شود روان‬

سئللر سولار شاققیلدییوب آخاندا‬

‫صف بسته دختران به تماشایش آن زمان‬

‫قیزلار اوْنا صف باغلییوب باخاندا‬

‫بر شوکت و تبار تو بادا سلام من‬

‫سلام اولسون شوْکتوْزه ائلوْزه !‬

‫گاهى رَوَد مگر به زبان تو نام من‬

‫منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوْزه‬

۲

حیدربابا چو کبکِ تو پَرّد ز روى خاک‬

‫حیدربابا ، کهلیک لروْن اوچاندا‬

خرگوشِ زیر بوته گُریزد هراسناک‬

‫کوْل دیبینن دوْشان قالخوب قاچاندا‬

‫باغت به گُل نشسته و گُل کرده جامه چاک‬

‫باخچالارون چیچکلنوْب آچاندا‬

‫ممکن اگر شود ز منِ خسته یاد کن‬

‫بیزدن ده بیر موْمکوْن اوْلسا یاد ائله‬

‫دلهاى غم گرفته ، بدان یاد شاد کن‬

‫آچیلمیان اوْرکلرى شاد ائله

۳

چون چارتاق را فِکنَد باد نوبهار‬

‫بایرام یئلى چارداخلارى ییخاندا‬

‫نوروزگُلى و قارچیچگى گردد آشکار‬

‫نوْروز گوْلى ، قارچیچکى چیخاندا‬

بفشارد ابر پیرهن خود به مَرغزار‬

آغ بولوتلار کؤینکلرین سیخاندا‬

از ما هر آنکه یاد کند بى گزند باد

‫بیزدن ده بیر یاد ائلییه ن ساغ اوْلسون‬

‫گو : درد ما چو کوه بزرگ و بلند باد

‫دردلریمیز قوْى دیّکلسین ، داغ اوْلسون

۴

‫حیدربابا چو داغ کند پشتت آفتاب‬

‫حیدربابا ، گوْن دالووى داغلاسین !‬

رخسار تو بخندد و جوشد ز چشمه آب‬

‫اوْزوْن گوْلسوْن ، بولاخلارون آغلاسین !‬

یک دسته گُل ببند براى منِ خراب‬

اوشاخلارون بیر دسته گوْل باغلاسین !‬

‫بسپار باد را که بیارد به کوى من‬

یئل گلنده ، وئر گتیرسین بویانا‬

‫باشد که بخت روى نماید به سوى من‬

بلکه منیم یاتمیش بختیم اوْیانا‬

۵

حیدربابا ، همیشه سر تو بلند باد‬

حیدربابا ، سنوْن اوْزوْن آغ اوْلسون !‬

‫از باغ و چشمه دامن تو فرّه مند باد‬

‫دؤرت بیر یانون بولاغ او ْلسون باغ اوْلسون !‬

‫از بعدِ ما وجود تو دور از گزند باد

‫بیزدن سوْرا سنوْن باشون ساغ اوْلسون !‬

‫دنیا همه قضا و قدر ، مرگ ومیر شد

دوْنیا قضوْ-قدر ، اؤلوْم-ایتیمدى‬

‫این زال کى ز کُشتنِ فرزند سیر شد ؟

دوْنیا بوْیى اوْغولسوزدى ، یئتیمدى‬

۶

‫حیدربابا ، ز راه تو کج گشت راه من‬

‫حیدربابا ، یوْلوم سنن کج اوْلدى‬

عمرم گذشت و ماند به سویت نگاه من‬

‫عؤمروْم کئچدى ، گلممه دیم ، گئج اوْلدى‬

دیگر خبر نشد که چه شد زادگاه من‬

هئچ بیلمه دیم گؤزللروْن نئج اوْلدى‬

هیچم نظر بر این رهِ پر پرپیچ و خم نبود‬

‫بیلمزیدیم دؤنگه لر وار ، دؤنوْم وار‬

‫هیچم خبر زمرگ و ز هجران و غم نبود‬

‫ایتگین لیک وار ، آیریلیق وار ، اوْلوْم وار‬

۷

‫بر حق مردم است جوانمرد را نظر‬

‫حیدربابا ، ایگیت اَمَک ایتیرمز‬

‫جاى فسوس نیست که عمر است در گذر‬

‫عؤموْر کئچر ، افسوس بَرَه بیتیرمز‬

‫نامردْ مرد ، عمر به سر مى برد مگر !‬

‫نامرد اوْلان عؤمرى باشا یئتیرمز‬

در مهر و در وفا ، به خدا ، جاودانه ایم‬

‫بیزد ، واللاه ، اونوتماریق سیزلرى‬

‫ما را حلال کن ، که غریب آشیانه ایم‬

‫گؤرنمسک حلال ائدوْن بیزلرى‬

۸

‫میراَژدَر آن زمان که زند بانگِ دلنشین‬

‫حیدربابا ، میراژدر سَسلننده‬

شور افکند به دهکده ، هنگامه در زمین‬

کَند ایچینه سسدن - کوْیدن دوْشنده‬

‫از بهر سازِ رستمِ عاشق بیا ببین‬

‫عاشیق رستم سازین دیللندیرنده‬

‫بى اختیار سوى نواها دویدنم‬

‫یادوندادى نه هؤلَسَک قاچاردیم‬

چون مرغ پرگشاده بدانجا رسیدنم‬

‫قوشلار تکین قاناد آچیب اوچاردیم‬

۹

‫در سرزمینِ شنگل آوا ، سیبِ عاشقان‬

‫شنگیل آوا یوردى ، عاشیق آلماسى‬

رفتن بدان بهشت و شدن میهمانِ آن‬

‫گاهدان گئدوب ، اوْردا قوْناق قالماسى‬

‫با سنگ ، سیب و بِهْ زدن و ، خوردن آنچنان !‬

‫داش آتماسى ، آلما ، هیوا سالماسى‬

در خاطرم چو خواب خوشى ماندگار شد‬

‫قالیب شیرین یوخى کیمین یادیمدا‬

روحم همیشه بارور از آن دیار شد‬

‫اثر قویوب روحومدا ، هر زادیمدا‬

۱۰

‫حیدربابا ، قُورى گؤل و پروازِ غازها‬

‫حیدربابا ، قورى گؤلوْن قازلارى‬

‫در سینه ات به گردنه ها سوزِ سازها‬

‫گدیکلرین سازاخ چالان سازلارى‬

‫پاییزِ تو ، بهارِ تو ، در دشتِ نازها‬

‫کَت کؤشنین پاییزلارى ، یازلارى‬

‫چون پرده اى به چشمِ دلم نقش بسته است‬

‫بیر سینما پرده سى دیر گؤزوْمده‬

‫وین شهریارِ تُست که تنها نشسته است‬

‫تک اوْتوروب ، سئیر ائده رم اؤزوْمده‬

۱۱

‫حیدربابا ، زجادّة شهر قراچمن‬

‫حیدربابا ، قره چمن جاداسى‬

‫چاووش بانگ مى زند آیند مرد و زن‬

‫چْووشلارین گَلَر سسى ، صداسى‬

‫ریزد ز زائرانِ حَرَم درد جان وتن‬

‫کربلیا گئدنلرین قاداسى‬

‫بر چشمِ این گداصفتانِ دروغگو‬

‫دوْشسون بو آج یوْلسوزلارین گؤزوْنه‬

‫نفرین بر این تمدّنِ بى چشم و آبرو‬

‫تمدّونون اویدوخ یالان سؤزوْنه‬

۱۲

شیطان زده است است گول و زِ دِه دور گشته ایم

‫حیدربابا ، شیطان بیزى آزدیریب‬

‫کنده است مهر را ز دل و کور گشته ایم‬

‫محبتى اوْرکلردن قازدیریب‬

زین سرنوشتِ تیره چه بى نور گشته ایم‬

‫قره گوْنوْن سرنوشتین یازدیریب‬

این خلق را به جان هم انداخته است دیو‬

‫سالیب خلقى بیر-بیرینن جانینا‬

‫خود صلح را نشسته به خون ساخته است دیو‬

‫باریشیغى بلشدیریب قانینا‬

۱۳

‫هرکس نظر به اشک کند شَر نمى کند‬

گؤز یاشینا باخان اوْلسا ، قان آخماز‬

انسان هوس به بستن خنجر نمى کند‬

‫انسان اوْلان خنجر بئلینه تاخماز‬

‫بس کوردل که حرف تو باور نمى کند‬

‫آمما حئییف کوْر توتدوغون بوراخماز‬

‫فردا یقین بهشت ، جهنّم شود به ما‬

‫بهشتیمیز جهنّم اوْلماقدادیر !‬

‫ذیحجّه ناگزیر ، محرّم شود به ما‬

‫ذى حجّه میز محرّم اوْلماقدادیر !‬

۱۴

هنگامِ برگ ریزِ خزان باد مى وزید‬

‫خزان یئلى یارپاخلارى تؤکنده‬

از سوى کوه بر سرِ دِه ابر مى خزید‬

‫بولوت داغدان یئنیب ، کنده چؤکنده‬

‫با صوت خوش چو شیخ مناجات مى کشید‬

‫شیخ الاسلام گؤزل سسین چکنده‬

‫دلها به لرزه از اثر آن صلاى حق‬

‫نیسگیللى سؤز اوْرکلره دَیَردى‬

خم مى شدند جمله درختان براى حق‬

‫آغاشلار دا آللاها باش اَیَردى‬

۱۵

‫داشلى بُولاخ مباد پُر از سنگ و خاک و خَس‬

‫داشلى بولاخ داش-قومونان دوْلماسین !‬

‫پژمرده هم مباد گل وغنچه یک نَفس‬

‫باخچالارى سارالماسین ، سوْلماسین !‬

‫از چشمه سارِ او نرود تشنه هیچ کس‬

‫اوْردان کئچن آتلى سوسوز اولماسین !‬

‫اى چشمه ، خوش به حال تو کانجا روان شدى‬

‫دینه : بولاخ ، خیرون اوْلسون آخارسان‬

‫چشمى خُمار بر افقِ آسمان شدى‬

‫افقلره خُمار-خُمار باخارسان‬

۱۶

‫حیدربابا ، ز صخره و سنگت به کوهسار‬

‫حیدر بابا ، داغین ، داشین ، سره سى‬

کبکت به نغمه ، وز پیِ او جوجه رهسپار‬

‫کهلیک اوْخور ، دالیسیندا فره سى‬

از برّة سفید و سیه ، گله بى شمار‬

‫قوزولارین آغى ، بوْزى ، قره سى‬

‫اى کاش گام مى زدم آن کوه و درّه را‬

‫بیر گئدیدیم داغ-دره لر اوزونى‬

‫مى خواندم آن ترانة » چوپان و برّه « را‬

‫اوْخویئدیم : » چوْبان ، قیتر قوزونى «‬

۱۷

‫در پهندشتِ سُولى یِئر ، آن رشک آفتاب‬

‫حیدر بابا ، سولى یئرین دوْزوْنده‬

‫جوشنده چشمه ها ز چمنها ، به پیچ و تاب‬

‫بولاخ قئنیر چاى چمنین گؤزونده‬

‫بولاغ اوْتى شناورِ سرسبز روى آب‬

‫بولاغ اوْتى اوْزَر سویون اوْزوْنده‬

‫زیبا پرندگان چون از آن دشت بگذرند‬

‫گؤزل قوشلار اوْردان گلیب ، گئچللر‬

‫خلوت کنند و آب بنوشند و بر پرند‬

‫خلوتلیوْب ، بولاخدان سو ایچللر‬

۱۸

‫وقتِ درو ، به سنبله چین داسها نگر‬

‫بیچین اوْستى ، سونبول بیچن اوْراخلار‬

‫گویى به زلف شانه زند شانه ها مگر‬

‫ایله بیل کى ، زوْلفى دارار داراخلار‬

در کشتزار از پىِ مرغان ، شکارگر‬

‫شکارچیلار بیلدیرچینى سوْراخلار‬

‫دوغ است و نان خشک ، غذاى دروگران‬

‫بیچین چیلر آیرانلارین ایچللر‬

‫خوابى سبک ، دوباره همان کارِ بى کران‬

‫بیرهوشلانیب ، سوْننان دوروب ، بیچللر‬

۱۹

‫حیدربابا ، چو غرصة خورشید شد نهان‬

‫حیدربابا ، کندین گوْنى باتاندا‬

‫خوردند شام خود که بخوابند کودکان‬

‫اوشاقلارون شامین ئییوب ، یاتاندا‬

‫وز پشتِ ابر غمزه کند ماه آسمان‬

‫آى بولوتدان چیخوب ، قاش-گؤز آتاندا‬

‫از غصّه هاى بى حدِ ما قصّه ساز کن‬

‫بیزدن ده بیر سن اوْنلارا قصّه ده‬

‫چشمان خفته را تو بدان غصّه باز کن‬

‫قصّه میزده چوخلى غم و غصّه ده‬

۲۰

‫قارى ننه چو قصّة شب ساز میکند‬

‫قارى ننه گئجه ناغیل دییَنده‬

‫کولاک ضربه اى زده ، در باز مى کند‬

‫کوْلک قالخیب ، قاپ-باجانى دؤیَنده‬

‫با گرگ ، شَنگُلى سخن آغاز مى کند‬

‫قورد گئچینین شنگوْلوْسون یینده‬

‫اى کاش بازگشته به دامان کودکى‬

‫من قاییدیب ، بیرده اوشاق اوْلئیدیم‬

‫یک گل شکفتمى به گلستان کودکى‬

‫بیر گوْل آچیب ، اوْندان سوْرا سوْلئیدیم‬

۲۱

‫آن لقمه هاى نوشِ عسل پیشِ عمّه جان‬

‫عمّه جانین بال بلله سین ییه ردیم‬

‫خوردن همان و جامه به تن کردنم همان‬

‫سوْننان دوروب ، اوْس دوْنومى گییه ردیم‬

‫در باغ رفته شعرِ مَتل خواندن آنچنان !‬

‫باخچالاردا تیرینگَنى دییه ردیم‬

‫آن روزهاى نازِ خودم را کشیدنم !‬

‫آى اؤزومى اوْ ازدیرن گوْنلریم !‬

چو بى سوار گشته به هر سو دویدنم !‬

‫آغاج مینیپ ، آت گزدیرن گوْنلریم !‬

۲۲

‫هَچى خاله به رود کنار است جامه شوى‬

‫هَچى خالا چایدا پالتار یوواردى‬

‫مَمّد صادق به کاهگلِ بام ، کرده روى‬

‫مَمَد صادق داملارینى سوواردى‬

‫ما هم دوان ز بام و زِ دیوار ، کو به کوى‬

‫هئچ بیلمزدیک داغدى ، داشدى ، دوواردى‬

بازى کنان ز کوچه سرازیر مى شدیم‬

‫هریان گلدى شیلاغ آتیب ، آشاردیق‬

‫ما بى غمان ز کوچه مگر سیر مى شدیم !‬

‫آللاه ، نه خوْش غمسیز-غمسیز یاشاردیق‬

۲۳

‫آن شیخ و آن اذان و مناجات گفتنش‬

‫شیخ الاسلام مُناجاتى دییه ردى‬

‫مشدى رحیم و دست یه لبّاده بردنش‬

‫مَشَدرحیم لبّاده نى گییه ردى‬

حاجى على و دیزى و آن سیر خوردنش‬

‫مشْدآجلى بوْز باشلارى ییه ردى‬

‫بودیم بر عروسى وخیرات جمله شاد‬

‫بیز خوْشودوق خیرات اوْلسون ، توْى‬ ‫اوْلسون‬

‫ما را چه غم ز شادى و غم ! هر چه باد باد !‬

‫فرق ائلَمَز ، هر نوْلاجاق ، قوْى اولسون‬

۲۴

‫اسبِ مَلِک نیاز و وَرَندیل در شکار‬

‫ملک نیاز ورندیلین سالاردى‬

‫کج تازیانه مى زد و مى تاخت آن سوار‬

‫آتین چاپوپ قئیقاجیدان چالاردى‬

‫دیدى گرفته گردنه ها را عُقاب وار‬

‫قیرقى تکین گدیک باشین آلاردى‬

‫وه ، دختران چه منظره ها ساز کرده اند !‬

‫دوْلائیا قیزلار آچیپ پنجره‬

‫بر کوره راه پنجره ها باز کرده اند !‬

‫پنجره لرده نه گؤزل منظره !‬

۲۵

‫حیدربابا ، به جشن عروسى در آن دیار‬

‫حیدربابا ، کندین توْیون توتاندا‬

‫زنها حنا - فتیله فروشند بار بار‬

‫قیز-گلینلر ، حنا-پیلته ساتاندا‬

‫داماد سیب سرخ زند پیش پاىِ یار‬

‫بیگ گلینه دامنان آلما آتاندا‬

مانده به راهِ دخترکانِ تو چشمِ من‬

‫منیم ده اوْ قیزلاروندا گؤزوم وار‬

‫در سازِ عاشقانِ تو دارم بسى سخن‬

‫عاشیقلارین سازلاریندا سؤزوم وار‬

۲۶

‫از عطر پونه ها به لبِ چشمه سارها‬

‫حیدربابا ، بولاخلارین یارپیزى‬

‫از هندوانه ، خربزه ، در کشتزارها‬

‫بوْستانلارین گوْل بَسَرى ، قارپیزى‬

‫از سقّز و نبات و از این گونه بارها‬

‫چرچیلرین آغ ناباتى ، ساققیزى‬

‫مانده است طعم در دهنم با چنان اثر‬

‫ایندى ده وار داماغیمدا ، داد وئرر‬

‫کز روزهاى گمشده ام مى دهد خبر‬

‫ایتگین گئدن گوْنلریمدن یاد وئرر‬

۲۷

‫نوروز بود و مُرغ شباویز در سُرود‬

‫بایرامیدى ، گئجه قوشى اوخوردى‬

‫جورابِ یار بافته در دستِ یار بود‬

‫آداخلى قیز ، بیگ جوْرابى توْخوردى‬

‫آویخته ز روزنه ها شالها فرود‬

‫هرکس شالین بیر باجادان سوْخوردى‬

‫این رسم شال و روزنه خود رسم محشرى ‫است !‬

‫آى نه گؤزل قایدادى شال ساللاماق !‬

‫عیدى به شالِ نامزدان چیز دیگرى است !‬

‫بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق !‬

۲۸

‫با گریه خواستم که همان شب روم به بام‬

‫شال ایسته دیم منده ائوده آغلادیم‬

شالى گرفته بستم و رفتم به وقتِ شام‬

‫بیر شال آلیب ، تئز بئلیمه باغلادیم‬

‫آویخته ز روزنة خانة غُلام‬

‫غلام گیله قاشدیم ، شالى ساللادیم‬

جوراب بست و دیدمش آن شب ز روزنه‬

‫فاطمه خالا منه جوراب باغلادى‬

‫بگریست خاله فاطمه با یاد خانْ ننه‬

‫خان ننه مى یادا سالیب ، آغلادى‬

۲۹

‫در باغهاى میرزامحمد ز شاخسار‬

‫حیدربابا ، میرزَممدین باخچاسى‬

‫آلوچه هاى سبز وتُرش ، همچو گوشوار‬

‫باخچالارین تورشا-شیرین آلچاسى‬

‫وان چیدنى به تاقچه ها اندر آن دیار‬

‫گلینلرین دوْزمه لرى ، طاخچاسى‬

‫صف بسته اند و بر رفِ چشمم نشسته اند‬

‫هى دوْزوْلر گؤزلریمین رفینده‬

صفها به خط خاطره ام خیمه بسته اند‬

‫خیمه وورار خاطره لر صفینده‬

۳۰

‫نوروز را سرشتنِ گِلهایِ چون طلا‬

‫بایرام اوْلوب ، قیزیل پالچیق اَزَللر‬

‫با نقش آن طلا در و دیوار در جلا‬

‫ناققیش ووروب ، اوتاقلارى بَزَللر‬

‫هر چیدنى به تاقچه ها دور از او بلا‬

‫طاخچالارا دوْزمه لرى دوْزللر‬

رنگ حنا و فَنْدُقة دست دختران‬

‫قیز-گلینین فندقچاسى ، حناسى‬

‫دلها ربوده از همه کس ، خاصّه مادران‬

‫هَوَسله نر آناسى ، قایناناسى‬

۳۱

‫با پیک بادکوبه رسد نامه و خبر‬

‫باکى چى نین سؤزى ، سوْوى ، کاغیذى‬

‫زایند گاوها و پر از شیر ، بام و در‬

‫اینکلرین بولاماسى ، آغوزى‬

‫آجیلِ چارشنبه ز هر گونه خشک و تر‬

‫چرشنبه نین گیردکانى ، مویزى‬

آتش کنند روشن و من شرح داستان‬

‫قیزلار دییه ر : » آتیل ماتیل چرشنبه‬

خود با زبان ترکىِ شیرین کنم بیان :‬

‫آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه «‬

‫قیزلار دییه ر : « آتیل ماتیل چرشنبه‬

۳۲

‫با تخم مرغ هاى گُلى رنگِ پُرنگار‬

‫یومورتانى گؤیچک ، گوللى بوْیاردیق‬

‫با کودکان دهکده مى باختم قِمار‬

‫چاققیشدیریب ، سینانلارین سوْیاردیق‬

‫ما در قِمار و مادرِ ما هم در انتظار‬

‫اوْیناماقدان بیرجه مگر دوْیاردیق ؟‬

‫من داشتم بسى گل وقاپِ قمارها‬

‫على منه یاشیل آشیق وئرردى‬

‫از دوستان على و رضا یادگارها‬

‫ارضا منه نوروزگوْلى درردى‬

۳۳

‫نوروزعلى و کوفتنِ خرمنِ جُوَش‬

‫نوْروز على خرمنده وَل سوْرردى‬

‫پوشال جمع کردنش و رُفتن از نُوَش‬

‫گاهدان یئنوب ، کوْلشلرى کوْرردى‬

‫از دوردستها سگ چوپان و عوعوَش‬

‫داغدان دا بیر چوْبان ایتى هوْرردى‬

دیدى که ایستاده الاغ از صداى سگ‬

‫اوندا ، گؤردن ، اولاخ ایاخ ساخلادى‬

‫با گوشِ تیز کرده براى بلایِ سگ‬

‫داغا باخیب ، قولاخلارین شاخلادى‬

۳۴

‫وقتِ غروب و آمدنِ گلّة دَواب‬

‫آخشام باشى ناخیرینان گلنده‬

در بندِ ماست کُرّة خرها به پیچ و تاب‬

‫قوْدوخلارى چکیب ، وورادیق بنده‬

گلّه رسیده در ده و رفته است آفتاب‬

‫ناخیر گئچیب ، گئدیب ، یئتنده کنده‬

‫بر پشتِ کرّه ، کرّه سوارانِ دِه نگر‬

‫حیوانلارى چیلپاق مینیب ، قوْواردیق‬

‫جز گریه چیست حاصل این کار ؟ بِهْ نگر‬

‫سؤز چیخسایدى ، سینه گریب ، سوْواردیق‬

۳۵

‫شبها خروشد آب بهاران به رودبار‬

‫یاز گئجه سى چایدا سولار شاریلدار‬

‫در سیل سنگ غُرّد و غلتد ز کوهسار‬

‫داش-قَیه لر سئلده آشیب خاریلدار‬

‫چشمانِ گرگ برق زند در شبانِ تار‬

‫قارانلیقدا قوردون گؤزى پاریلدار‬

سگها شنیده بویِ وى و زوزه مى کشند‬

‫ایتر ، گؤردوْن ، قوردى سئچیب ، اولاشدى‬

‫گرگان گریخته ، به زمین پوزه مى کشند‬

‫قورددا ، گؤردو ْن ، قالخیب ، گدیکدن آشدى‬

۳۶

‫بر اهل ده شبانِ زمستان بهانه اى است‬

‫قیش گئجه سى طؤله لرین اوْتاغى‬

‫وان کلبة طویله خودش گرمخانه اى است‬

‫کتلیلرین اوْتوراغى ، یاتاغى‬

‫در رقصِ شعله ، گرم شدن خود فسانه اى است‬

‫بوخاریدا یانار اوْتون یاناغى‬

‫سِنجد میان شبچره با مغز گردکان‬

‫شبچره سى ، گیردکانى ، ایده سى‬

‫صحبت چو گرم شد برود تا به آسمان‬

‫کنده باسار گوْلوْب - دانیشماق سسى‬

۳۷

‫آمد ز بادکوبه پسرخاله ام شُجا‬

‫شجاع خال اوْغلونون باکى سوْقتى‬

‫با قامتى کشیده و با صحبتى رسا‬

‫دامدا قوران سماوارى ، صحبتى‬

‫در بام شد سماور سوقاتیش به پا‬

‫یادیمدادى شسلى قدى ، قامتى‬

‫از بختِ بد عروسى او شد عزاى او‬

‫جؤنممه گین توْیى دؤندى ، یاس اوْلدى‬

‫آیینه ماند و نامزد و هاى هایِ او‬

‫ننه قیزین بخت آیناسى کاس اوْلدى‬

۳۸

‫چشمانِ ننه قیز به مَثَل آهوى خُتَن‬

‫حیدربابا ، ننه قیزین گؤزلرى‬

‫رخشنده را سخن چو شکر بود در دهن‬

‫رخشنده نین شیرین-شیرین سؤزلرى‬

‫ترکى سروده ام که بدانند ایلِ من‬

‫ترکى دئدیم اوْخوسونلار اؤزلرى‬

‫این عمر رفتنى است ولى نام ماندگار‬

‫بیلسینلر کى ، آدام گئدر ، آد قالار‬

تنها ز نیک و بد مزه در کام ماندگار‬

‫یاخشى-پیسدن آغیزدا بیر داد قالار‬

۳۹

‫پیش از بهار تا به زمین تابد آفتاب‬

‫یاز قاباغى گوْن گوْنئیى دؤیَنده‬

با کودکان گلولة برفى است در حساب‬

‫کند اوشاغى قار گوْلله سین سؤیَنده‬

‫پاروگران به سُرسُرة کوه در شتاب‬

‫کوْرکچى لر داغدا کوْرک زوْیَنده‬

‫گویى که روحم آمده آنجا ز راه دور‬

‫منیم روحوم ، ایله بیلوْن اوْردادور‬

‫چون کبک ، برفگیر شده مانده در حضور‬

‫کهلیک کیمین باتیب ، قالیب ، قاردادور‬

۴۰

‫رنگین کمان ، کلافِ رَسَنهاى پیرزن‬

‫قارى ننه اوزاداندا ایشینى‬

خورشید ، روى ابر دهد تاب آن رسَن‬

‫گوْن بولوتدا اَییرردى تشینى‬

دندان گرگ پیر چو افتاده از دهن‬

‫قورد قوْجالیب ، چکدیرنده دیشینى‬

‫از کوره راه گله سرازیر مى شود‬

‫سوْرى قالخیب ، دوْلائیدان آشاردى‬

‫لبریز دیگ و بادیه از شیر مى شود‬

‫بایدالارین سوْتى آشیب ، داشاردى‬

۴۱

‫دندانِ خشم عمّه خدیجه به هم فشرد‬

‫خجّه سلطان عمّه دیشین قیساردى‬

کِز کرد مُلاباقر و در جاى خود فُسرد‬

‫ملا باقر عم اوغلى تئز میساردى‬

‫روشن تنور و ، دود جهان را به کام بُرد‬

‫تندیر یانیب ، توْسسى ائوى باساردى‬

‫قورى به روى سیخ تنور آمده به جوش‬

‫چایدانیمیز ارسین اوْسته قایناردى‬

‫در توى ساج ، گندم بوداده در خروش‬

‫قوْورقامیز ساج ایچینده اوْیناردى‬

۴۲

‫جالیز را به هم زده در خانه برده ایم‬

‫بوْستان پوْزوب ، گتیرردیک آشاغى‬

‫در خانه ها به تخته - طبقها سپرده ایم‬

‫دوْلدوریردیق ائوده تاختا-طاباغى‬

‫از میوه هاى پخته و ناپخته خورده ایم‬

‫تندیرلرده پیشیرردیک قاباغى‬

‫تخم کدوى تنبل و حلوایى و لبو‬

‫اؤزوْن ئییوْب ، توخوملارین چیتداردیق‬

خوردن چنانکه پاره شود خُمره و سبو‬

‫چوْخ یئمکدن ، لاپ آز قالا چاتداردیق‬

۴۳

از ورزغان رسیده گلابى فروشِ ده‬

‫ورزغان نان آرموت ساتان گلنده‬

‫از بهر اوست این همه جوش و خروشِ ده‬

‫اوشاقلارین سسى دوْشردى کنده‬

دنیاى دیگرى است خرید و فروش ده‬

‫بیزده بویاننان ائشیدیب ، بیلنده‬

‫ما هم شنیده سوى سبدها دویده ایم‬

‫شیللاق آتیب ، بیر قیشقریق سالاردیق‬

‫گندم بداده ایم و گلابى خریده ایم‬

‫بوغدا وئریب ، آرموتلاردان آلاردیق‬

۴۴

‫مهتاب بود و با تقى آن شب کنار رود‬

‫میرزاتاغى نان گئجه گئتدیک چایا‬

من محو ماه و ماه در آن آب غرق بود‬

‫من باخیرام سئلده بوْغولموش آیا‬

‫زان سوى رود ، نور درخشید و هر دو زود‬

‫بیردن ایشیق دوْشدى اوْتاى باخچایا‬

گفتیم آى گرگ ! و دویدیم سوى ده‬

‫اى واى دئدیک قورددى ، قئیتدیک قاشدیق

‫چون مرغ ترس خورده پریدیم توى ده‬

‫هئچ بیلمه دیک نه وقت کوْللوکدن آشدیق‬

۴۵

حیدربابا ، درخت تو شد سبز و سربلند‬

‫حیدربابا ، آغاجلارون اوجالدى‬

لیک آن همه جوانِ تو شد پیر و دردمند‬

‫آمما حئییف ، جوانلارون قوْجالدى‬

گشتند برّه هاى فربه تو لاغر و نژند‬

‫توْخلیلارون آریخلییب ، آجالدى‬

‫خورشید رفت و سایه بگسترد در جهان‬

‫کؤلگه دؤندى ، گوْن باتدى ، قاش قَرَلدى‬

چشمانِ گرگها بدرخشید آن زمان‬

‫قوردون گؤزى قارانلیقدا بَرَلدى‬

۴۶

‫گویند روشن است چراغ خداى ده‬

ائشیتمیشم یانیر آللاه چیراغى‬

‫دایر شده است چشمة مسجد براى ده‬

دایر اوْلوب مسجدیزوْن بولاغى‬

‫راحت شده است کودک و اهلِ سراى ده‬

‫راحت اوْلوب کندین ائوى ، اوشاغى‬

‫منصور خان همیشه توانمند و شاد باد !‬

‫منصورخانین الی-قوْلى وار اوْلسون‬

‫در سایه عنایت حق زنده یاد باد !‬

‫هاردا قالسا ، آللاه اوْنا یار اوْلسون‬

۴۷

‫حیدربابا ، بگوى که ملاى ده کجاست ؟‬

‫حیدربابا ، ملا ابراهیم وار ، یا یوْخ ؟‬

‫آن مکتب مقدّسِ بر پایِ ده کجاست ؟‬

‫مکتب آچار ، اوْخور اوشاقلار ، یا یوْخ ؟‬

‫آن رفتنش به خرمن و غوغاى ده کجاست ؟‬

‫خرمن اوْستى مکتبى باغلار ، یا یوْخ ؟‬

‫از من به آن آخوند گرامى سلام باد !‬

‫مندن آخوندا یتیررسن سلام‬

‫عرض ارادت و ادبم در کلام باد !‬

‫ادبلى بیر سلامِ مالاکلام‬

۴۸

‫تبریز بوده عمّه و سرگرم کار خویش‬

‫خجّه سلطان عمّه گئدیب تبریزه‬

‫ما بى خبر ز عمّه و ایل و تبار خویش‬

‫آمما ، نه تبریز ، کى گلممیر بیزه‬

برخیز شهریار و برو در دیار خویش‬

‫بالام ، دورون قوْیاخ گئداخ ائممیزه‬

‫بابا بمرد و خانة ما هم خراب شد‬

‫آقا اؤلدى ، تو فاقیمیز داغیلدى‬

هر گوسفندِ گم شده ، شیرش برآب شد‬

‫قوْیون اوْلان ، یاد گئدوْبَن ساغیلدى‬

۴۹

‫دنیا همه دروغ و فسون و فسانه شد‬

‫حیدربابا ، دوْنیا یالان دوْنیادى‬

‫کشتیّ عمر نوح و سلیمان روانه شد‬

‫سلیماننان ، نوحدان قالان دوْنیادى‬

‫ناکام ماند هر که در این آشیانه شد‬

‫اوغول دوْغان ، درده سالان دوْنیادى‬

‫بر هر که هر چه داده از او ستانده است‬

‫هر کیمسَیه هر نه وئریب ، آلیبدى‬

‫نامى تهى براى فلاطون بمانده است‬

‫افلاطوننان بیر قورى آد قالیبدى‬

۵۰

‫حیدربابا ، گروه رفیقان و دوستان‬

‫حیدربابا ، یار و یولداش دؤندوْلر‬

‫برگشته یک یک از من و رفتند بى نشان‬

‫بیر-بیر منى چؤلده قوْیوب ، چؤندوْلر‬

‫مُرد آن چراغ و چشمه بخشکید همچنان‬

‫چشمه لریم ، چیراخلاریم ، سؤندوْلر‬

خورشید رفت روى جهان را گرفت غم‬

‫یامان یئرده گؤن دؤندى ، آخشام اوْلدى‬

‫دنیا مرا خرابة شام است دم به دم‬

‫دوْنیا منه خرابهٔ شام اوْلدى‬

۵۱

‫قِپچاق رفتم آن شب من با پسر عمو‬

‫عم اوْغلینان گئدن گئجه قیپچاغا‬

‫اسبان به رقص و ماه درآمد ز روبرو‬

‫آى کى چیخدى ، آتلار گلدى اوْیناغا‬

‫خوش بود ماهتاب در آن گشتِ کو به کو‬

‫دیرماشیردیق ، داغلان آشیردیق داغا‬

‫اسب کبودِ مش ممى خان رقص جنگ کرد‬

‫مش ممى خان گؤى آتینى اوْیناتدى‬

‫غوغا به کوه و درّه صداى تفنگ کرد‬

‫تفنگینى آشیردى ، شاققیلداتدى‬

۵۲

‫در درّة قَره کوْل و در راه خشگناب‬

‫حیدربابا ، قره کوْلون دره سى‬

‫در صخره ها و کبک گداران و بندِ آب‬

‫خشگنابین یوْلى ، بندى ، بره سى‬

‫کبکانِ خالدار زرى کرده جاى خواب‬

‫اوْردا دوْشَر چیل کهلیگین فره سى‬

‫زانجا چو بگذرید زمینهاى خاک ماست‬

‫اوْردان گئچر یوردوموزون اؤزوْنه‬

‫این قصّه ها براى همان خاکِ پاک ماست‬

‫بیزده گئچک یوردوموزون سؤزوْنه‬

۵۳

امروز خشگناب چرا شد چنین خراب ؟‬

‫خشگنابى یامان گوْنه کیم سالیب ؟‬

‫با من بگو : که مانده ز سادات خشگناب ؟‬

‫سیدلردن کیم قیریلیب ، کیم قالیب ؟‬

‫اَمیر غفار کو ؟ کجا هست آن جناب ؟‬

‫آمیرغفار دام-داشینى کیم آلیب ؟‬

‫آن برکه باز پر شده از آبِ چشمه سار ؟‬

‫بولاخ گنه گلیب ، گؤلى دوْلدورور ؟‬

‫یا خشک گشته چشمه و پژمرده کشتزار ؟‬

‫یا قورویوب ، باخچالارى سوْلدورور ؟‬

۵۴

‫آمیرغفار سرورِ سادات دهر بود‬

‫آمیر غفار سیدلرین تاجییدى‬

‫در عرصه شکار شهان نیک بهر بود‬

‫شاهلار شکار ائتمه سى قیقاجییدى‬

با مَرد شَهد بود و به نامرد زهر بود‬

‫مَرده شیرین ، نامرده چوْخ آجییدى‬

لرزان براى حق ستمدیدگان چو بید‬

‫مظلوملارین حقّى اوْسته اَسَردى‬

‫چون تیغ بود و دست ستمکار مى برید‬

‫ظالم لرى قیلیش تکین کَسَردى‬

۵۵

‫میر مصطفى و قامت و قدّ کشیده اش‬

‫میر مصطفا دایى ، اوجا بوْى بابا‬

‫آن ریش و هیکل چو تولستوى رسیده اش‬

‫هیکللى ،ساققاللى ، توْلستوْى بابا‬

شکّر زلب بریزد و شادى ز دیده اش‬

‫ائیلردى یاس مجلسینى توْى بابا‬

‫او آبرو عزّت آن خشگناب بود‬

‫خشگنابین آبروسى ، اَردَمى‬

‫در مسجد و مجالس ما آفتاب بود‬

‫مسجدلرین ، مجلسلرین گؤرکَمى‬

۵۶

‫مجدالسّادات خندة خوش مى زند چو باغ‬

‫مجدالسّادات گوْلردى باغلارکیمى‬

‫چون ابر کوهسار بغُرّد به باغ و راغ‬

‫گوْروْلدردى بولوتلى داغلارکیمى‬

‫حرفش زلال و روشن چون روغن چراغ‬

‫سؤز آغزیندا اریردى یاغلارکیمى‬

‫با جَبهتِ گشاده ، خردمند دیه بود‬

‫آلنى آچیق ، یاخشى درین قاناردى‬

‫چشمان سبز او به زمرّد شبیه بود‬

‫یاشیل گؤزلر چیراغ تکین یاناردى‬

۵۷

آن سفره هاى باز پدر یاد کردنى است‬

‫منیم آتام سفره لى بیر کیشییدى‬

‫آن یاریش به ایل من انشا کردنى است‬

‫ائل الیندن توتماق اوْنون ایشییدى‬

‫روحش به یاد نیکى او شاد کردنى است‬

‫گؤزللرین آخره قالمیشییدى‬

‫وارونه گشت بعدِ پدر کار روزگار‬

‫اوْننان سوْرا دؤنرگه لر دؤنوْبلر‬

‫خاموش شد چراغ محبت در این دیار‬

‫محبّتین چیراخلارى سؤنوْبلر‬

۵۸

‫بشنو ز میرصالح و دیوانه بازیش‬

‫میرصالحین دلى سوْلوق ائتمه سى‬

‫سید عزیز و شاخسى و سرفرازیش‬

‫میر عزیزین شیرین شاخسِى گئتمه سى‬

‫میرممّد و نشستن و آن صحنه سازیش‬

‫میرممّدین قورولماسى ، بیتمه سى‬

امروز گفتنم همه افسانه است و لاف‬

‫ایندى دئسک ، احوالاتدى ، ناغیلدى‬

‫بگذشت و رفت و گم شد و نابود ، بى گزاف‬

‫گئچدى ، گئتدى ، ایتدى ، باتدى ، داغیلدى‬

۵۹

‫بشنو ز میر عبدل و آن وسمه بستنش‬

‫میر عبدوْلوْن آیناداقاش یاخماسى‬

‫تا کُنج لب سیاهى وسمه گسستنش‬

‫جؤجیلریندن قاشینین آخماسى‬

‫از بام و در نگاهش و رعنا نشستنش‬

‫بوْیلانماسى ، دام-دوواردان باخماسى‬

‫شاه عبّاسین دوْربوْنى ، یادش بخیر !‬

‫شاه عبّاسین دوْربوْنى ، یادش بخیر !‬

‫خشگنابین خوْش گوْنى ، یادش بخیر !‬

‫خشگنابین خوْش گوْنى ، یادش بخیر !‬

۶۰

‫عمّه ستاره نازک را بسته در تنور‬

‫ستاره عمّه نزیک لرى یاپاردى‬

هر دم رُبوده قادر از آنها یکى به روز‬

‫میرقادر ده ، هر دم بیرین قاپاردى‬

‫چون کُرّه اسب تاخته و خورده دور دور‬

‫قاپیپ ، یئیوْب ، دایچاتکین چاپاردى‬

‫آن صحنة ربودنِ نان خنده دار بود‬

‫گوْلمه لیدى اوْنون نزیک قاپپاسى‬

‫سیخ تنور عمّه عجب ناگوار بود !‬

‫عمّه مینده ارسینینین شاپپاسى‬

۶۱

گویند میر حیدرت اکنون شده است پیر‬

‫حیدربابا ، آمیر حیدر نئینیوْر ؟‬

‫برپاست آن سماور جوشانِ دلپذیر‬

‫یقین گنه سماوارى قئینیوْر‬

شد اسبْ پیر و ، مى جَوَد از آروارِ زیر‬

داى قوْجالیب ، آلت انگینن چئینیوْر‬

‫ابرو فتاده کُنج لب و گشته گوش کر‬

‫قولاخ باتیب ، گؤزى گیریب قاشینا‬

‫بیچاره عمّه هوش ندارد به سر دگر‬

‫یازیق عمّه ، هاوا گلیب باشینا‬

۶۲

‫میر عبدل آن زمان که دهن باز مى کند‬

‫خانم عمّه میرعبدوْلوْن سؤزوْنى‬

عمّه خانم دهن کجى آغاز مى کند‬

‫ائشیدنده ، ایه ر آغز-گؤزوْنى‬

‫با جان ستان گرفتنِ جان ساز مى کند‬

‫مَلْکامِدا وئرر اوْنون اؤزوْنى‬

‫تا وقت شام و خوابِ شبانگاه مى رسد‬

‫دعوالارین شوخلوغیلان قاتاللار‬

‫شوخى و صلح و دوستى از راه مى رسد‬

‫اتى یئیوْب ، باشى آتیب ، یاتاللار‬

۶۳

‫فضّه خانم گُزیدة گلهاى خشگناب‬

‫فضّه خانم خشگنابین گوْلییدى‬

‫یحیى ، غلامِ دختر عمو بود در حساب‬

‫آمیریحیا عمقزینون قولییدى‬

رُخساره نیز بود هنرمند و کامیاب‬

‫رُخساره آرتیستیدى ، سؤگوْلییدى‬

‫سید حسین ز صالح تقلید مى کند‬

‫سیّد حسین ، میر صالحى یانسیلار‬

‫با غیرت است جعفر و تهدید مى کند‬

‫آمیرجعفر غیرتلى دیر ، قان سالار‬

۶۴

‫از بانگ گوسفند و بز و برّه و سگان‬

سحر تئزدن ناخیرچیلار گَلَردى‬

‫غوغا به پاست صبحدمان ، آمده شبان‬

‫قوْیون-قوزى دام باجادا مَلَردى‬

‫در بندِ شیر خوارة خود هست عمّه جان‬

‫عمّه جانیم کؤرپه لرین بَلَردى‬

‫بیرون زند ز روزنه دود تَنورها‬

‫تندیرلرین قوْزاناردى توْسیسى‬

‫از نانِ گرم و تازه دَمَد خوش بَخورها‬

‫چؤرکلرین گؤزل اییى ، ایسیسى‬

۶۵

پرواز دسته دستة زیبا کبوتران‬

‫گؤیرچینلر دسته قالخیب ، اوچاللار‬

‫گویى گشاده پردة زرّین در آسمان‬

‫گوْن ساچاندا ، قیزیل پرده آچاللار‬

‫در نور ، باز و بسته شود پرده هر زمان‬

‫قیزیل پرده آچیب ، ییغیب ، قاچاللار‬

در اوج آفتاب نگر بر جلال کوه‬

‫گوْن اوجالیب ، آرتارداغین جلالى‬

‫زیبا شود جمال طبیعت در آن شکوه‬

‫طبیعتین جوانلانار جمالى‬

۶۶

گر کاروان گذر کند از برفِ پشت کوه‬

‫حیدربابا ، قارلى داغلار آشاندا‬

‫شب راه گم کند به سرازیرى ، آن گروه‬

‫گئجه کروان یوْلون آزیب ، چاشاندا‬

‫باشم به هر کجاى ، ز ایرانِ پُرشُکوه‬

‫من هارداسام ، تهراندا یا کاشاندا‬

‫چشمم بیابد اینکه کجا هست کاروان‬

‫اوزاقلاردان گؤزوم سئچر اوْنلارى‬

‫آید خیال و سبقت گیرد در آن میان‬

‫خیال گلیب ، آشیب ، گئچر اوْنلارى‬

۶۷

‫اى کاش پشتِ دامْ قَیَه ، از صخره هاى تو‬

‫بیر چیخئیدیم دام قیه نین داشینا‬

‫مى آمدم که پرسم از او ماجراى تو‬

‫بیر باخئیدیم گئچمیشینه ، یاشینا‬

‫بینم چه رفته است و چه مانده براى تو‬

‫بیر گورئیدیم نه لر گلمیش باشینا‬

‫روزى چو برفهاى تو با گریه سر کنم‬

‫منده اْونون قارلاریلان آغلاردیم‬

‫دلهاى سردِ یخ زده را داغتر کنم‬

‫قیش دوْندوران اوْرکلرى داغلاردیم‬

۶۸

‫خندان شده است غنچة گل از براى دل‬

‫حیدربابا ، گوْل غنچه سى خنداندى‬

‫لیکن چه سود زان همه ، خون شد غذاى دل‬

‫آمما حئیف ، اوْرک غذاسى قاندى‬

‫زندانِ زندگى شده ماتم سراى دل‬

‫زندگانلیق بیر قارانلیق زینداندى‬

‫کس نیست تا دریچة این قلعه وا کند‬

‫بو زیندانین دربچه سین آچان یوْخ‬

‫زین تنگنا گریزد و خود را رها کند‬

‫بو دارلیقدان بیرقورتولوب ، قاچان یوْخ‬

۶۹

‫حیدربابا ، تمام جهان غم گرفته است‬

‫حیدربابا گؤیلر بوْتوْن دوماندى‬

‫وین روزگارِ ما همه ماتم گرفته است‬

‫گونلریمیز بیر-بیریندن یاماندى‬

‫اى بد کسى که که دست کسان کم گرفته است‬

‫بیر-بیروْزدن آیریلمایون ، آماندى‬

‫نیکى برفت و در وطنِ غیر لانه کرد‬

‫یاخشیلیغى الیمیزدن آلیبلار‬

‫بد در رسید و در دل ما آشیانه کرد‬

‫یاخشى بیزى یامان گوْنه سالیبلار‬

۷۰

‫آخر چه شد بهانة نفرین شده فلک ؟‬

‫بیر سوْروشون بو قارقینمیش فلکدن‬

‫زین گردش زمانه و این دوز و این کلک ؟‬

‫نه ایستیوْر بو قوردوغى کلکدن ؟‬

‫گو این ستاره ها گذرد جمله زین اَلَک‬

‫دینه گئچیرت اولدوزلارى الکدن‬

‫بگذار تا بریزد و داغان شود زمین‬

‫قوْى تؤکوْلسوْن ، بو یئر اوْزى داغیلسین‬

‫در پشت او نگیرد شیطان دگر کمین‬

‫بو شیطانلیق قورقوسى بیر ییغیلسین‬

۷۱

اى کاش مى پریدم با باد در شتاب‬

‫بیر اوچئیدیم بو چیرپینان یئلینن‬

‫اى کاش مى دویدم همراه سیل و آب‬

‫باغلاشئیدیم داغدان آشان سئلینن‬

‫با ایل خود گریسته در آن ده خراب‬

‫آغلاشئیدیم اوزاق دوْشَن ائلینن‬

‫مى دیدم از تبار من آنجا که مانده است ؟‬

‫بیر گؤرئیدیم آیریلیغى کیم سالدى‬

‫وین آیه فراق در آنجا که خوانده است ؟‬

‫اؤلکه میزده کیم قیریلدى ، کیم قالدى‬

۷۲

‫من هم به چون تو کوه بر افکنده ام نَفَس‬

‫من سنون تک داغا سالدیم نَفَسى‬

‫فریاد من ببر به فلک ، دادِ من برس‬

‫سنده قئیتر ، گوْیلره سال بو سَسى‬

‫بر جُغد هم مباد چنین تنگ این قفس‬

‫بایقوشوندا دار اوْلماسین قفسى‬

‫در دام مانده شیرى و فریاد مى کند‬

‫بوردا بیر شئر داردا قالیب ، باغیریر‬

‫دادى طَلب ز مردمِ بیداد مى کند‬

‫مروّت سیز انسانلارى چاغیریر‬

۷۳

تا خون غیرت تو بجوشد ز کوهسار‬

‫حیدربابا ، غیرت قانون قاینارکن‬

‫تا پَر گرفته باز و عقابت در آن کنار‬

‫قره قوشلار سنن قوْپوپ ، قالخارکن‬

‫با تخته سنگهایت به رقصند و در شکار‬

‫اوْ سیلدیریم داشلارینان اوْینارکن‬

برخیز و نقش همّت من در سما نگر‬

‫قوْزان ، منیم همّتیمى اوْردا گؤر‬

‫برگَرد و قامتم به سرِ دارها نگر‬

‫اوردان اَییل ، قامتیمى داردا گؤر‬

۷۴

‫دُرنا ز آسمان گذرد وقت شامگاه‬

‫حیدربابا . گئجه دورنا گئچنده‬

‫کوْراوْغلى در سیاهى شب مى کند نگاه‬

‫کوْراوْغلونون گؤزى قارا سئچنده‬

‫قیرآتِ او به زین شده و چشم او به راه‬

‫قیر آتینى مینیب ، کسیب ، بیچنده‬

‫من غرق آرزویم و آبم نمى برد‬

‫منده بوردان تئز مطلبه چاتمارام‬

‫ایوَز تا نیاید خوابم نمى برد‬

‫ایوز گلیب ، چاتمیونجان یاتمارام‬

۷۵

‫مردانِ مرد زاید از چون تو کوهِ نور‬

‫حیدربابا ، مرد اوْغوللار دوْغگینان‬

‫نامرد را بگیر و بکن زیر خاکِ گور‬

‫نامردلرین بورونلارین اوْغگینان‬

چشمانِ گرگِ گردنه را کور کن به زور‬

‫گدیکلرده قوردلارى توت ، بوْغگینان‬

‫بگذار برّه هاى تو آسوده تر چرند‬

‫قوْى قوزولار آیین-شایین اوْتلاسین‬

‫وان گلّه هاى فربه تو دُنبه پرورند‬

‫قوْیونلارون قویروقلارین قاتلاسین‬

۷۶

‫حیدربابا ، دلِ تو چو باغِ تو شاد باد !‬

‫حیدربابا ، سنوْن گؤیلوْن شاد اوْلسون‬

‫شَهد و شکر به کام تو ، عمرت زیاد باد !‬

‫دوْنیا وارکن ، آغزون دوْلى داد اوْلسون‬

‫وین قصّه از حدیث من و تو به یاد باد !‬

‫سنن گئچن تانیش اوْلسون ، یاد اوْلسون‬

‫گو شاعرِ سخنورِ من ، شهریارِ من‬

‫دینه منیم شاعر اوْغلوم شهریار‬

‫عمرى است مانده در غم و دور از دیارِ من‬ ‬

‫بیر عمر دوْر غم اوْستوْنه غم قالار‬

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | ارسال به فیس‌بوک

حاشیه‌ها

تا به حال ۷۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

lمیراسماعیل سیدعلیزاده نوشته:

برگردان فارسی این مصرع (عؤمروْم کئچدى ، گلممه دیم ، گئج اوْلدى‬)یعنی عمرم گذشت نتوانستم بیایم و دیرشد می باشد که به اشتباه نوشته شده (عمرم گذشت و ماند به سویت نگاه من)باتشکراسماعیل سیدعلیزاده

lمیراسماعیل سیدعلیزاده نوشته:

درمصرع (هئچ بیلمه دیم گؤزللروْن نئج اوْلدى‬)
کلمه {گؤزللروْن}به معنی زیبارویان می باشدکه مترجم محترم آن را{زادگاه}ترجمه کرده است به این صورت (دیگر خبر نشد که چه شد زادگاه من)

میراسماعیل سیدعلیزاده نوشته:

این مصرع(سلیماننان ، نوحدان قالان دوْنیادى‬ )یعنی: این دنیا ازسلیمان و نوح به مارسیده است .که این ترجمه{کشتیّ عمر نوح و سلیمان روانه شد}کاملا”اشتباه می باشد.

رامین نوشته:

در مصرع (شجاع خال اوْغلونون باکى سوْقتى‬)یعنی: سوغاتی پسر خاله شجاع از باکو. که مترجم محترم به این صورت معنی کرده اند‫.آمد ز بادکوبه پسرخاله ام شُجا‬

میراسماعیل سیدعلیزاده نوشته:

مصرع( اوشاخلارون بیر دسته گوْل باغلاسین !‬ ) به این صورت( یک دسته گُل ببند براى منِ خراب‬ ) ترجمه شده دو اشکال دارد که البته دراکثر مصراعها این اشکال وجود دارد: ۱-بعضی کلمه ها اصلا در ترجمه حذف شده است. مانند : اوشاخلارون که به معنی بچه ها می باشد۲-کلماتی درترجمه آمده است که اصلا درمصراع وجود ندارد.مانند{برای من خراب}به نظر بنده نبایستی مفهوم شعر را فدای بازی با کلمات کرد و باید درترجمه حق شعر و شاعر را به جا آورد وقتی کسی شعر ترکی را نمی تواند بفهمد بهتر است نخواند چراکه لذت و حلاوت شعردر آهنگین و موزون بودن آن است . در صورت عدم توانایی در ترجمه موزون و آهنگین آن بهتر است برای فهم دیگران شعر به نثر روان و قابل فهم ترجمه شود.

کوروش نوشته:

منظومه ی حیدر بابا نه تنها به پارسی بلکه به هیچ زبانی قابل ترجمه نیست به قول خود استاد شهریار: راز و نیازها همه با آن زبان دل. آن راز و آن نیاز نگنجد به پارسی!
با تشکر از مترجم اما خود شعر کجا و ترجمه اش کجا؟

محمد باقر نوشته:

این ترجمه مصداق این شعر مولوی است که هرکسی از ظن خود شد یار من از درون من نجست اسرار من با احترام به مترجم ولی بیشتر ترجمه ها ربطی به منظور شاعر و مایه شعر ندارد

بنی اسدی نوشته:

نام حید را بابا را ازهمان ایام جوانی و دانشجویی شنیده بودم، اما به علت ندانستن زبان ترکی هیچ وقت نتوانستم آن را بخوانم تا امروز بر حسب تصادف ترجمه فارسی ان را پیدا کردم و تا آخر خواندم . می دانم میان ترجمه و فارسی و اصل شعر به ترک فاصله زیادی است . با این حال از خواندن ترجمه فارسی ان لذت بردم
همراه شهریار به سرزمین دور ها رفتم ، به سرزمین ایران . به هر گوشه اش که سر شار از زیبایی های زندگی است
نام شهریار جاوادان باد

یعقوب عباسی اقدم نوشته:

ضمن سلام وآرزوی توفیقات بیشتر درانتشار فرهنگهابالاخص
امثال این ترجمه خوب إچرا برای اینکه مصداق آن مطلبی که در مقطع دبیرستان دبیر ادبیّاتمان آقای بیغم در دبیرستان شهید رجایی
شهرستان مهربان از توابع سراب می گفت:اگه یک لیوان آب به کسی که اهل نظر است نشان بدهی وبپرسی که چه دیدی؟اَگه گفت تا نصفه پر است او خوش بینه وهستی را میبیندامّا اگه بگوید که تا نصفه لیوان خالیه او بدبین است وهستی را نمیبیند.
بنابراین مترجم عزیز خیلی زحمتها کشیده واینجا گلهای آذری را
به عزیزان فارسی زبان هدیه داده.به نوبه خودم بینهایت سپاسگذارم.
یعقوب عباسی اقدم (مهدیار).

کوروش نوشته:

این منظومه به زبان ترکی است نه آذری.
واژه زبان آذری را بعضی ها(مثل صدا و سیما) به دلیل دشمنی با زبان ترکی رایج کردند.

مسعود نوشته:

با سلام
همانطور که دوستان اشاره کرده اند در تبدیل شعر از ترکی به فارسی اشتباهات زیادی رخ داده البته من کل شعر حیدربابا به زبان فارسی رو نخوندم در بیت ۷۵ کلمه ( بوغگینان ) که به معنی خفه کن می باشد به اشتباه کور کن معنی شده است
درضمن زبان آذری وجود ندارد بلکه زبان ترکی صحیح می باشد
روح شهریار شاد
یادش زنده باد

حامد نوشته:

با سلام درکل کاری انجام دادید ولی طلا را نمی توان بامس جلوه داد .
“قولاخ باتیب ” معادلی در فارسی ندارد مجبورا می شود “گوشش کر شده” که دنیا دنیا با کلمه اصلی تفاوت دارد.

اشک پنهان نوشته:

سلام با تشکر از ترجمه شما. من به زبان ترکی آشنا نیستم ولی این ترجمه بسیار دلنشین بود. با ادوه شهریار و رنج تنهایی اش دلم گرفت. روحش شاد

رسته نوشته:

حیدربابا را با صدای خود شهریار بشنوید:

http://irafta.com/showfile.aspx?id=19

حامد نوشته:

ترجمه واقعا ضعیف و غلط است

حامد نوشته:

لطفا ترجمه را یا حذف و یا اصلاح نمایید

مهدی نوشته:

با احترام به مترجم دانشمند و بزرگوار که زحمت زیادی را متقبل شده اند به اطلاع میرساند ترجمه دیگری از حیدربابا توسط آقای کریم مشروطه چی منتشر شده که واقعا بسیار رساتر و به متن اصلی نزدیکتر است در صورت امکان آن نسخه را ارایه کنید.

حامو ص.د نوشته:

سلام..من آذری هستم و مطالعات زیادی در رابطه با زبان ترکی دارم..
و عنوان میکنم که این ترجمه بسیار ضعیف هستش

سیداحمد خشگنابی نوشته:

باتشکر اززحمات فراوانتان. اگر ممکن است درترجمه از نسخه ی استاد مشروطچی استفاده کنیدچون هم شیواتروهم رساتر و به متن اصلی نزدیکتراست.ودر کلیات اشعار فارسی استاد هم ازاین ترجمه استفاده شده است.

علی نوشته:

با عرض سلام در ترجمه اشکالات زیادی مشاهده می‌شود و در بسیاری از جاها انسان احساس میکند مترجم آشنایی با زبان ترکی نداشته است ولی در هر صورت خدا مترجم محترم را بیامرزد. جناب مرحوم دکتر بهروز ثروتیان.

اما جناب شهریار که افتخار ایرانی و مخصوصا افتخار ترکهای قهرمان و خون گرم کشور عزیزمان می‌باشد خدا او را بیامرزد.

یعقوب عباسی اقدم (دوزدوزانی) نوشته:

باسلام مجددبه همه دوستانِ ادب دوست ومهرورز،بنده دوزدوزانی
هستم(مهدیارهم دیارشهریار) ازتوابع شهرستان سراب استان آذربایجان شرقی درواقع بین منطه ما واستاد شهریار کوهی بنام (بُزکوه) قرارگرفته،بنابراین هم اُستانیم که بماند هم ولایتیم پس ایشان دراُستان( آذر)بایجان شرقی بدنیا آمده ولی (بگیم که )ترکیه ای!!! معنی نداره اصالت را انکار کنیم سرپاره ای لجبازی.مترجم عزیز ضمن متحمل زحمات عشق انگیز،خودش هم آستان بوس شهریاره که اومده اشعارشو ترجمه کرده وادعا هم نداره جزارادت!!

دکترحامد نوشته:

در دوران شاملو .ابتهاج .سهراب.اخوان.خجالت آوراست این مردک تریاکی را شاعر بدانیم مضامین ضعیف وچاپلوسانه.زرنگ است خواب میبینددرچرت یا علی میگویدونان به نرخ روزمیخوردآبروی ایران رابردبه هرحال ۳۰ سال دیگرنامی از این مردک نخواهد ماندمردم خوبم همواره چشمهایتان بینا باد

محمد نوشته:

سلام.این برگردان حیدر بابای شهریار نیست . سخنانی است که برای کم ارزش و بی مایه نمایاندن اشعار ناب حیدر بابا به تعمد ، به جای برگردان واقعی آن به فارسی نگاشته شده است . از روح شهریار خجالت نمی کشید لا اقل حرمت ادب و شعر را پاس بدارید .

سید جعفر نوشته:

به این اقای محترم بفرمائید برادر درسته در مملکت نتاسفانه وضعی پیش امده که همه خود را سزاوار ومتخصص هر کاری میدانند ولی شمارا به خدا دیگه شما ادبیات اشعار شهریار رو خراب نکنید برادر شما اصلا ترکی وآذری بلد نیستی مگه مجبوری یعنی هیچ کار دیگری برای شما پیدا نمیشه جناب ثروتیان راستی شما فکر میکنی ترکی بلدی یا خودتون خیلی کودنی یا مردم ترک زبون رو کودن حساب کردی که به نظر من اولی درسته برو اقا خجالت بکش شعر شهریار رو خراب نکن

حیاتی نوشته:

قصد اهانت به مترجم این اشاهکار عظیم را ندارم ولی معتقدم کسی که به این کار بزرگ دست می زند اصولا باید اشنایی مختصری هم که شده با فرهنگ وادب اذربایجان وهمچنین روستاهای این منطقه داشته باشد این ترجمه بسیار ابتدایی است و واقا در شان اثری به این زیبایی وپر محتوایی نیست .مترجم محترم باید خودشان در خواست حذف این ترجمه را از این صفحه بنمایند.

aralim نوشته:

chokh goolmalidi………
خیلی خنده داره
کسایی که واقعا میخوان ترجمه حیدربابا رو بدونن از ترجمه آقای کریم مشروطه چی استفاده کنند…خیلی ادبی تره و خیلی نزدیکتر به اشعار ترکی استاد شهریار
تو اینترنت هم سرچ کنید میاد …..ساغ اولون

زیبا نوشته:

به نظر من که هم شعر عالی بود و هم ترجمه ش فوق العاده. هرکس که ادعا داشته باشه میتونه این شعر رو ترجمه کنه و هر ترجمه ای زیبایی خاص خودش رو داره. ترجمه ی آقای مشروطه چی هم به نحوی زیباست… به نظر میاد که عده ای بی ادب و دور از فرهنگ از فضای مجازی برای تخلیه ی عقده های روانی خودشون سو استفاده می کن(چون ناشناس وارد میشن). خدا همشون رو شفا بده که این همه زیبایی رو در شعر و ترجمه نمی بینند.

شاهین نوشته:

آقای به اصطلاح دکتر تو هیچ از شعور انسانیت بویی نبرده تو حتی دامپزشک نیستی معلوم نیست از کجا داری میخوری و جیره خوار کی هستی . مطمئن هستم که از شهریار قرنها نامش خواهد ماند و تبار تو به زودی مثل دایناسورها منقرض خواهد شد .خدا تو را هدایت کند بیمار روانی

ساناز نوشته:

من ترک نیستم ولی این شعر شهریار را خیلی دوست دارم و از اینکه به فارسی ترجمه کردین .ممنون. اگرچه بعضی از جاهای شعر نادرست ترجمه شده باشد باز هم جای تشکر دارد.

علدادا نوشته:

خیلی ردیف گفته.خیلی مردانست.
ولی آقای به اصطلاح دکتر تو برو فعلا مریضا و خودتو معالجه کن هنوز بچه ای در مورد شعر نظر بدی.

سمانه نوشته:

باسلام.ضمن تشکر از نظرات دوستان، در این ترجمه اشتباهای زیادی به چشم میخوره به عقیده ی منم وقتی کسی شعر ترکی بلد نیست نخونه ارزش روح این شعر زیبای شهریار فراتر از اینه که به هر زبانی به غلط ترجمه بشه.شهریار برامون باارزشه ، سخنان واشعارش ارزشمندتر

شهریار نوشته:

متن ترجمه فوق العاده زیباست و کاملا هم درسته هر کس ادعا داره خودش ترجمه کنه ببینیم میتونه یا نه. با تشکر از مترجم گرامى

مسعود .م نوشته:

درود به همه دوستان
اول اینکه مثلی است معروف (ادب از که آموختی از بی ادبان )
ودر بالا مصداق این ضرب المثل جناب دکتر حامد را میبینیم که
چگونه ادب آموز شده اند و رحمت به آن شیری که ترا خورد
دو دیگر آنکه املای درست سرزمین « آزر » است نه آذر که معنای دیگری دارد
سوم آنکه کوشش مترجم گرامی موجب امتنان است ولی اشتباهات زیاد دارد ای کاش قبل از ترجمه با زبان آزری بیشتر آشنا میشدند

رباب نوشته:

استاد شهریار از مفاخر شعرو ادب پارسی و ادبیات ترک است که فرهنگ ملی ایران و آذربایجان را با لطیف ترین و زیباترین ایماژها به تصویر کشیده است. این شاعر اندیشمند و متفکر دربخش های از اشعارش به نفوذبیگانه در فرهنگ ملی و مذهبی ایران اشاره می کند. آنگاه که بیگانه آهسته به درون خانه ها رخنه می کند و موذیانه با تمسخر رسم و آیین های ملی و مذهبی آنها را مورد هدف قرار می دهد. حیدربابا با بیان آداب و رسوم و افکار و عقاید روستاییان ، خصال نیک مردان ، دیانت و انسانیت و… نام شهریار را درجرگۀ نام آورانی ثبت کرد که رسم جوانمردی و آیین های ایرانی را از گزند آسیب دشمنان مصون می دارند.
روحش غریق رحمت پروردگار باد
نامش به نامیان جهان ماندگار باد
ترجمه آقای ثروتیان بسیارزیبا بود اگرچه ترجمه اصل نیست.بیاد داشته باشیم هرکس از کارنیک مخلوق تشکر نکند درمقابل خالق خود نیز سپاسگزار نخواهد بود

بهداد نوشته:

من درباره ی مترجم این شعر تحقیق کردم؛ دکتر ثروتیان هم آذری زبان هست و هم دکترای ادبیات فارسی داره بنابراین هیچکس مثل ایشون نمیتونه ترجمه ی درست و کاملی از حیدربابا ارائه بده.
در ضمن جالبه بدونید این ترجمه در کنگره ی بین المللی ادبیات اقتباسی به عنوان بهترین ترجمه ی فارسی حیدربابا انتخاب شده. بهتره به جای ایراد گرفتن از مترجم کمی فارسی و ترکی خودتون رو تقویت کنید.

شیدا نوشته:

واقعا با این ترجمه ها ما باید به خودمان افتخار کنیم؟!؟!
تورو خدا بلد نیستید یا نمی تونید وارد نشوید حیف حیدر بابا که این جوری تباهش کردید.

عیسی مجیدی نوشته:

از سایت گنجور تشکر میکنم که فرقی بین زبان فارسی و ترکی نگذاشته است و همه ی شعرها را (چه فارسی و چه ترکی) مال ما ایرانیان میداند. درباره ترجمه های منظوم حیدربابا و ارزیابی علمی آنها استاد دکتر صدیق اظهار نظر کرده اند و سیزده ترجمه فارسی و یک ترجمه گیلکی و یک ترجمه کردی و یک ترجمه تالشی را که همه منظوم است، معرفی و بررسی و ارزیابی کرده اند که میتوانید در سایت http://www.duzgun.ir (بخش شهریارشناسی) و وبلاگ یوردوموز یووامیز (isamajidi.blogfa.com)مطالعه فرمایید

آراز نوشته:

با سلام
در آغاز با یک سوال سروع می کنم آیا ترجمه ‌ناپذیری فرهنگی واقعیت است یا نظریه و حدس گمان؟
جناب آقای ثروتیان تورک هستن و دکتری زبان فارسی دارن، پس تسلط لازم و کافی ایشون در زبان مبدا نیست در زبان مقصد است صرف تورک بودن دلیل منطقی تسلط بر زبان مادری نیست. در شعر نقش قالب و محتوی چیست؟ آیا قالب شعر مهمتر است یا محتوی شعر؟ عزیز من تورکم و با تمام احترام میگم محتوی نقشی تو متون ادبی نداره و این قالب و رفتار شناسی شعره که نقش اصلی رو ایفا میکنه
حال جناب آقای ثروتیان دقیقا دچار همین اشتباه شدند ایشون محتوی فرضی خودشونو با کلمات ادبی ترجمه فرض کردن در صورتی که قالب این اشعار ، روایت واقعیت است نه سرودن بر پایه فرضیات
عاشیق رستم سازین دیللندیرنده
« از بهر ساز رستم عاشق بیان ببین »
این مشتی از انبوه اشتباه معناییه وقتی یک فارس زبان میخونه درکش مستقیم بطرف شاهنامه میره در صورتی که عاشیق اینجا صفت نیست بلکه اسمه عاشیق حرفه رستمه نه صفت رستم عاشیق تو زبان و ادبیات فارسی وجود نداره قالب اشعار عاشیق ها مقامی و
yanikh kerem Solo saz
جزئی از ساز های اونا بوده بنظر من بی تعارف میگم این هنر نیست افتضاح ادبیه

سامیه نوشته:

جای تاسف است که فضای مجازی باعث ابراز وجود اشخاص متعصبی میشود که تفکر ناصحیح خودشان را مبنای قضاوت قرار میدهندو با قرار دادن القاب دکتر و… درکنار اسم خودعقده های خود را نمایان میکنند اسائه ادب آنها به شاعرعزیز وگرانقدر ما موجب کم ارزش شدن شهریار عاشق پیشه نخواهد شد
ای مگس عرصه سیمرغ نه جولانگه توست

دکتر امین کیخا نوشته:

اذربایجان سر پر افتخار و تاج سر ایران است و شاعر هایش همیشه بهترین پارسی را سروده اند از نظامی گنجه ای تا خاقانی شروانی و دیگرانی که نام بردن از همه امکان پذیر نیست البته شهریار هم ازبهترین شاعران پارسی گو و اذری است و همین بس که نخستین فرهنگ نامه فارسی را که بدست ما رسیده است از اسدی توسی به نام مردم اذربایجان نگاشته شده است ، کسی که لقب دکتر به خودش میدهد باید شرافت و بزرگی دوست داشتن همه مردم بدون توزش و تعصب را داشته باشد درود بر پاکی و سادگی اذری ها با همه هوش و زیبایی که برای ما به ارمغان دارند . کوچک همه اذری های هم میهنم هستم

دکتر امین کیخا نوشته:

من از ترجمه شدن شعر شهریار هر چند به نانکویی و ناخوبی پشتیبانی می کنم مترجم تکاپوی خود را کرده باید دیگران به بهبودی اش بپردازند وگر نه من در اهواز و خوزستان چگونه شعر اذری یاد بگیرم مگرنه باید همه برای درک ودریافت بهتر هم بکوشیم، اینکه شعر اذری مضامین نا بازگفتنی دارد درست ، اما باید تلاش کرد و برای مردمی که اذری برایشان دوریاب است ترجمه کرد

دکتر امین کیخا نوشته:

عمیقا مراتب نارضایتی خود را از توهین کسی که خودش رابه دروغ دکتر نامیده إبراز میکنم

آراز نوشته:

بسم ا..
دوستان گرامی نظرات خوبی را مطرح ساخته بودند این حرف درست است که ترجمه خیلی خوب نیست و دارای اشتباهاتی است ولی نباید این را هم از یاد برد که زبان ترکی گستردگی و فراوانی اجزای جمله ی خیلی بیشتری نسبت به زبان فارسی را داراست و این کار خیلی سخت است که بتوانی یک زبانی به این گستردگی را به زبان فارسی که چیزی در مقابل آن نیستو دایره ی لغت چندانی درمقابل آن ندارد ترجمه کنی

مهندس امیر افشار نوشته:

آقای دکتر حامد (که واقعا دیپلم هم نداری) چرا به شاعر گرانقدر شهریار عزیز اهانت می کنی .حرمت خودت را نگه دار .که توهین شما باعث می شود تا ترک زبان نیز تلافی کنندو یک معذرت خواهی لطف کن بذار تو این صفحه .متن رو لطف کنید به نثر روان ترجمه کنید.چون شعر ترکی لطافتهایی دارد که در برگردان به فارسی آن لطافت از دست میرود.

امین کیخا نوشته:

اقای مهندس افشار قربان پاکی و مهربانی اذریها قربان دل اوری نادر قلی پسر دلیر ایران قربان ستار خان و باقر خان و درود به نظامی به خاقانی به سرباز ان أذربایجان که وقتی وطن در خطر بود به نجات ما در خوزستان امدند وطن مادر همه ماست جان نا قابلم فدای اذربایجان باد نارحت بی أدبی کسانی که اهمیت شما را نمی دانند نباشید همه باید دوستار هم باشیم و بی أدبی را مانند برادر باید با شکیبایی پاسخ داد

زهرا نوشته:

درسته که میگین این ترجمه غلطه ولی این برخوردم واقعا درست نیست اما اقای مترجم حق بدید به ما که نگران میراث ادبی سرزمینمون باشیم….خیلی ها مثله منی که ترکی بلد نیستم ممکنه به اشتباه بیفتم.

رضا رستم پور نوشته:

من فارس زبان هستم ولی چهار سال در زنجان کار کرده ام و ترکی را تا اندازه ای یاد گرفته ام و ازخواندن این شعر زیبا لذت می بردم و ترجمه فارسی به من کمک کرد تا این شعر زیبا را بهتر درک کنم

حسین نوشته:

در بیت ۷ امده دیلوْزه که غلت است و شکل صحیح نوشتاری این وازه دیلیزَ هست.

قشقایی نوشته:

دکتر حامد
به شما پیشنهاد می کنم یک بار همین شعر را کلمه به کلمه برای خودتون ترجمه کنید و بدون بغض و کینه و قصد و غرض کنار هم بچینید و وجدانتون رو به قضاوت بگیرید…اشعار شاملو .ابتهاج .سهراب.اخوان و… در مقابلش ناچیز هستند.ضمنا بی احترامی به شخصیت های اینچنینی که در دوران پوچ گرایی شاعران فارسی بار سنگین اصالت شعر ایرانی و اخلاقی را به دوش کشیدن کم لطفی بزرگی است.
شهریار نامت تا ابد جاویدان خواهد ماند چون هر آنچه از دل براید لاجرم بر دل نشیند…یاشاسین ترکلار یاشاسین آدربایجان یاشاسین قا
شقایلار

امین کیخا نوشته:

جناب قشقایی بزرگوار کاش یک درود دیگر می فرستادی انهم این بود که درود به همه میهن با همه مردمش بدون تبعیض البته اذری ها و ترکان تاج سر ما هستند ان گاه خرم می شدم . اذربایجان مادر مردان بزرگی است که بهترین پارسی را سروده اند اگر یک نفر را بخواهم با فردوسی بسنجم ان نظامی است که گنجه ای است در همین گنجور شعرهای مهستی دختر روان نهاد گنجه را بخوانیم به این نازش و برازش ما می فزاید روزی که پسرانم بزرگ شوند به انها می اموزم که خاک توس و اذربایجان و سیستان و خوزستان یکیست و ان توتیای چشم ماست کاش یک اذری بزرگوار هم این درود مرا باز گوید تا دلم شادان و خرم گردد

علی نوشته:

درسته که ترجمه با شعر اصلی خیلی فرق داره ولی برای حفظ وزن ترجمه فارسی مترجم مجبور بوده این رو هم در نظر بگیرین که زبان ترکی یک زبان بسیار غنی است و خیلی از لغات که در شعر به کار رفته معادل فارسی ندارند
به طور کلی باید ترکی بلد بود و با فرهنگ ترکی آشنا بود که لذت و بزرگی این اثر رو درک کرد
من خودم هر بار میخونم بغض میکنم
بعضی از رسوماتی که تو این شعر اومده برای نسل جدید حتی خود ما ترکا قابل درک نیست مخصوصا شهر نشین ها بعنوان مثال شال ساللاماخ (شال آویزان کردن که متاسفانه این لغت هم معادل نداره) دیگه تو شهرها معنی نداره
در ترجمه شعر همیشه یک اصل هست که یا باید وزن حفظ بشه با مفهوم در آثار ادبی سعی بر حفظ وزن و در آثار مذهبی مثل قران سعی در خفظ محتواست در کل مشکل ترین نوع ترجمه ترجمه شعره که هم باید طبع شعر هم تسلط به هر دو زبان و هر دو فرهنگ باشه

قشقایی نوشته:

جناب امین کیخا…انتقاد شما به جاست…درود بر شما و درود بر همه ایرانیان

زندگی صحنه یکتای هنرمندی ماست
هر کسی نغمه خود خواند و از صحنه رود
صحنه پیوسته به جاست
خرم آن نغمه که مردم بسپارند به یاد…

آتیلا نوشته:

بسم النور
آقای دکتر حامد عزیز شما که از شاملو و …صحبت می کنیدبفرمایید ببینیم کدام شعر شاملو ویا شاعران دیگر به۸۳ زبان زنده ی دنیا ترجمه کردند من قصد توهین به شاملو و… را ندارم ولی به قول دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی اگر این همه که مجله ها و روزنامه ها و …از شاملو به عنوان شاعر ملی و…و لقب هایی که شاملو سهل است نیما هم در حد آن ها نیست شاطر شاه عباس را تبلیغ می کردن از شاملو بیشتر طرفدار پیدا می کرد و در ضمن در مدرسه های بزرگ سالان همیشه باز است و رایگان هم درس می دهند شما هم سری بزنیدالبته فکر نکنم شما را قبول کنند !!!!!!!

امین کیخا نوشته:

با سپاس از برادر هممیهنم قشقایی بزرگوار

شمس الحق نوشته:

سلام برهمه
حقیرهرگزدرخصوص آنچه که سواد واطلاعاتش را ندارم اظهارنظرنمیکنم ، نه ترکم ونه ترکی میدانم اما بسی خواهان این هستم که کسی به حقیربگوید این آقای حیدربابا کیست یا که بوده واگرآنطورکه بنظرمیرسد یک قهرمان ملی بوده اند آیا منبع ومأخذ دیگری هم هست که ارزش تاریخی داشته باشد وازحیدربابا وسرنوشت وفعالیت های ایشان سخن گفته باشد ویا اگرشخصیتی افسانه ای مثلا همانند رستم است ، خالق آن کیست وچرا حد اقل حقیردرتواریخ ایران وآذربایجان چیزی که نام ایشان درآن آمده باشد ندیده ام . بسیار مفتخروممنون خواهم بود که دراین امرمرا یاری فرمایید . حمیدرضای ثانی

مینا جمعه زاده نوشته:

حمیدرضا جان حیدربابا نام کوه کوچکی ست که شهریار گویا کودکی خود را در نزدیکی آنجا گذرانیده است و در این اثر کوه مزبور مخاطب شهریار است .البته من ترجمه شعر را خوانده ام و ترکی نمیدانم

شمس الحق نوشته:

عجبا وحیرتا !! فکرهمه چیزرا میکردم الی اینکه حیدربابا یک کوه باشد وچقدر آنها که عرایض مرا می خوانند به بلاهت من خواهند خندید هنگامی که میرسند به آنجا که من دراوج حماقت گفته ام این آقای حیدربابا کیستند که من نام مبارکشان را هرگزنشنیده ام درصورتیکه نزد خود فکرمیکنم از تاریخ وطنم بطورنسبی آگاهم . خدایا آخرچه کسی نام کوهی را حیدربابا می گزارد ، با اینهمه من فکرمیکنم ای بسا اگرازکهنسالان سؤال کنم احتمال دارد بگویند که روزگاری پیرمردی مقدس رفته ودردل این کوه ساکن شده که نام آن مرد حیدربابا بوده وحالا نام کوه برگرفته ازنام آن مرد قدیس است چرا که درشیراز چیزی تقریباً مشابه این وضعیت وجود دارد ویک کوهی درآنجاست بنام بابا کوهی واین بابا کوهی را درخرد سالی من درآن کوه دیده بودم .بهرحال مرسی که زحمت کشیدید و این را گفتید . بهترین ها را برایتان آرزو میکنم .

شمس الحق نوشته:

درود برمردمان قهرمان آذربایجان که یکپارچگی وطن را ازدلاوری های ایشان داریم زمانیکه بیگانه به سرزمین مقدس ایران تجاوزکرد چه درشمال چه درجنوب این رادمردان دلیر اگرنبودند امروزایران وایرانی نبود . پس تا ابد رهین منت ایشانیم وسرداران وسالاران وپاسداران این سرزمین پاک ایشانند .
دوستان عزیزم امین کیخا جان ومینا جان و سایر عزیزانم بدانید که بی ادبی و توهین و گستاخی و خشونت را نمی توان با روشی مشابه پاسخ داد که آنچه دربالا دیدم دلم را بدرد آورد . این نتیجه دشنام دادن که دشنام دهنده خود ازعملش زیان فکری وروحی بیشترمی برد سالیان درازاست که بلحاظ علمی هم اثبات شده است . من خود ازمنتقدین شعر استاد شهریارم اما هرگز بخود اجازه نمی دهم که به شخصیت شاعر توهین وجسارت ورزم ودرشگفتم که جناب دکتر چگونه این زشت کاری پیشه کردند وبه شخصیت مردی ناسزا گفتند وفحاشی و هتاکی کردند که خود نیست تا به دفاع ازخویش بپردازد ومحال است کسی تا مقطع دکتری دردانشگاه پیش برود وچنین رفتارزشتی ازاو صادرشود . این مثال یک استاد کاراته است که می تواند تنها با دستان خود مردی را بقتل برساند اما به موازات تعلیمات رزمی ازجهات روحی نیزبگونه ای تربیت میشود که ازاین کارخود داری ورزد . کسی که تا مدرک دکتری درس میخواند نیزچنین است و به موازات افزایش دانش ، میزان افتادگی و تواضع او نیز افزون میگردد واما آنچه مرا بازهم آزرد قیاس مع الفارق میان شعر شهریار و شعر شاملو ونیما ومهدی اخوان بود وازآن بدتر نام نبردن ازبانوی شعرنوی ایران فروغ که این دو را نمیتوان دریک ترازو گذاشت ودیدیم که همان هتاکی به شهریارتوسط جناب دکتربلا فاصله پاسخش را گرفت که توهین به شاملو بود واو را با شاطرعباس یکی کردن . دوستان من میدانند که مدتی دراز ازمیهن دوربوده ام و قدری ازاوضاع زمانه دروطن بدورافتادم اما دراین دوهفته تعطیلی گنجور جناب حمید رضا که ازطریق ایمیل با ایشان مرتبط بودم چشمانم را بروی بعضی حقایق که فراموش کرده ام بازکرد وچه مرد فرزانه ایست این هم نام عزیزو محترم من دوستان . مقایسه شعرشاملو و شهریار مثال قیاس همان طوطی مرد بقال درمثنوی است که گفت :
از چه ای کل با کلان آمیختی
تو مگرازشیشه روغن ریختی
ویا این بیت مشهورکه :
کار پاکان را قیاس از خود مگیر
گرچه آید درنبشتن شیر و شیر
حال که سخن ازشاملو سازشد واگرچه شعرای نو پرداز را درگنجور جایی نیست اما لابد شما هم دیده اید که گنجور رومیزی این کمبود بکلی جبران کرده و ازهمه ایشان کل آثارشان را درخود دارد حتی شاعر - نقاشی را که حقیربا اشعار و هم با نقاشی او مشکلات دارم مرحوم سهراب سپهری . اما قصد من ازطرح این موضوع دراینجا خود دیگر است و علت هم آن باشد که بخش حواشی نویسی گنجور رومیزی هنوز بکار نیفتاده است .
ادامه دارد …

یعقوب عباسی اقدم (دوزدوزانی) نوشته:

باسلام از همه و تشکر ودرود می فرستم.ازآنجا که نژادپرستیی در دیین اسلام نفی شده بنده هم شیعه هستم و فرزند دیاری بامردمی که در سر نوشتش جای تولدی براو مقدّراست ونمیتواند انکار کند اما دلیل نیست که دیگر سرزمینهارا کمرنگ جلوه بدیم جززادگاه خودمون بنابراین همه جای این کره خاکی محترم است…مثل شهراقبال لاهوری ..ویا دعبل خزائی که شعر اهل بیت می سرود هم خودشونرو وهم وطن اونهارو دوست داریم واین موجب وحدت است وتداوم همدلی ودال بر ادعایمان خواهد ماندشهریار هم شاعربزرگ این کره خاکی درعصر مابوده وحتی پلی بود بین زمان حافظ وامروزبا زبانهای روشن وآشکار ومتنوع..با احترام

یعقوب عباسی اقدم (دوزدوزانی) نوشته:

باسلام مجدد عرض کنم که استان شهریار استان( آذر)بایجان شرقی است نه کشور ترکیه و!!! پس بنابراین میتوانیم بگوئیم این استان افتخار آذری بودن را دارد وترکها ترکیه ای هستند نه ما بلکه ما آذرباجانیها آذری میگوئیم وآذری می نویسیم ومضمون حیدر بابا هم از استاد شهریار آذری (آنادیلی) میباشد. با تبریک وسپاس از شما

عرفان نوشته:

ما ایرانیها مردمان با حیایی هستیم و از روی رودربایستی به هر کسی که هر کاری بکند اعتراض صریح نمی کنیم و رعایت حالش را می کنیم اما از این سایت محترم عاجزانه خواهش می کنم ترجمه ی فارسی این شعر را حذف کند زیرا این ترجمه توهین بزرگی هم به شهریار و هم به شعر او و هم به خوانندگان ترک و فارس اس ت ترجمه ای که هیچ همخوانی با شعر ندارد و تنها مشتی لغات درهم است خواهش می کنم برای حفظ آبروی سایت خودتان ضمن مشاوره با یک آذری زبان این ترجمه ی سخیف را حذف کنید
یا علی

بابک نوشته:

فقط یکنفر میتوانست منظومه حیدر بابارا به فارسی برگرداند انهم خود استاد شریار بود

مهدی ابراهیم پور نوشته:

فقط کسایی که معنی شعر ترکی رو نمیفهمند لطفا اظهار نظر نکنن حالا میخان دکتر باشن یا پرفسور……این شعرو کسی نمیتونه به طور کامل به زبان های متفرقه برگردونه جز خود استاد شهریار

رضا کاشی زنوزی نوشته:

بخدا سوگند این شعر مرا به تمام گذشنه های زیبای از دست رفنه میبرد. هارمونی این شعر تکانه ای به هویت تمام ابنا بشر میزند که سالهاست ان را فراموش کرده ایم . این صدای سخن دوست است که در حنجره استاد شهریار تبلور کرد.این شعر متعلق به همه سوخته دلان تاریخ است. حتی کسی که شعر را بخصوص با صدای خود استاد بشنود روجش به تکانه ای شدید می افتد .این شعر یکی از ذخایر ابدی و زاد و توشه اخرت شهریار است.عمیق نر بخوانید تا راز پنهانی اشعار را دقیق تر و کامل درک کنیم. بر سر قومیت و زبان جدل نکنیم این خیا نت به فرهنگ زیبای ایران و جهان است.ما همه یک امتیم. والسلام

آذرشب نوشته:

سلام بر شهریار ،
غرور آذربایجان، عاشق و عارف کامل است و سرشار از محبت به عالم.

عزیزان
خود ترجمه فی نفسه اشکال است اما ما مجبور به انتقال فرهنگ هستیم. اگر خود ما باید دست بکار میشدیم الان از غریبه ها ایراد نمی گرفتیم .
اول ترجمه شده و بعد به شعر قابل قبول در آمده است.
ترجمه و به تبع آن شعراشکالاتی دارد.
اما ترجمه (جمله به جمله) هم جواب
نمی دهدچرا که برای رساندن مفهوم شعر،تفسیر و توضیح لازم دارد.

ناصرحسن پور نوشته:

ترجمه این منظومه بسیار ضعیف در مواردی غلط ترجمه شده است .

حافظ نوشته:

با سلام وعرض خسته نباشید
باتوجه به این که شما در این سال ها زحمات زیادی برای فرهنگ ایران وایرانی کرده اید متشکریم ولی یک اانتقاد داشتم
ان هم در ترجمه ،این شعر زیبای توجه کمتری کرده اید وبه نظرات دیگر عزیزان احترام نگذاشته وان ترجمات را عوض نکرده اید لطفا کمی توجه کنید تا هوادارانتان را ازدست ندهید

حامد نوشته:

در بیت ۱۴ مصرع ۲ کلمه “چوکنده” معنا نداره
“کوچنده” درسته یعنی وقتی که سفر می کنند.

ناشناس نوشته:

من گیلک هستم و ذره ای ترکی نمیفهمم ولی استاد شهریار با این مجموعه شعرشون با من کاری کردن که من بیشتر منظومه حیدر بابا شون و حفظ کنم نه تنها این شعر استاد شهریار بلکه تمام غزل ها و شعر ها ی ایشون به من شور زندگی میده به همین دلیل حفظش میکنم
من یه دختر ۱۳ ساله از استان گیلان هستم

علی آذین نوشته:

بااین ترجمه فارس غلط نظام شعر را بهم زدی آقا بلد نیستی نکن خوب

قشقایی نوشته:

۱- لطفا اجازه ندهید به کسانی که از شعر شهریار چیزی نمی فهمند به شاعر توهین کنند و القاب خودشان را به شاعر نسبت دهند
۲- چکنده به معنی این است که کسی یا چیزی در جایی (معمولا در گل) گیر نماید و تکان نخورد که احتمالا منظور شاعر همان است که ابرها در آنجا می بارد و تکان نمی خورد.

قشقایی نوشته:

- لطفا اجازه ندهید به کسانی که از شعر شهریار چیزی نمی فهمند به شاعر توهین کنند و القاب خودشان را به شاعر نسبت دهند
۲- چکنده به معنی این است که کسی یا چیزی در جایی (معمولا در گل) گیر نماید و تکان نخورد که احتمالا منظور شاعر همان است که ابرها در آنجا می بارد و تکان نمی خورد.

قشقایی نوشته:

منظور از چکنده به ضم چ همان چوکنده می باشد.

گنجور در فیس‌بوک