ای سنایی ز آستان نتوان شدن بر آسمان
زان که روحانی رود بر آسمان از آستان
هر که چون نمرود با صندوق و با کرکس رود
خیره باز آید نگون نمرودوار از آسمان
با کمان و تیر چون نمرود بر گردون مشو
کان مشعبد گردش از تیرت همی سازد کمان
چون ملک بر آسمان نتوان پرید ای اهرمن
کاهر من سفلی بود چون تن ملک علوی چو جان
همچو جان بر آسمان از آستان رفتی سبک
گر نبودی تن ز ترکیب چهار ارکان گران
بندگی کن چون خدایی کرد نتوانی همی
زان که باشد بنده را در بند چون تن را توان
در نهان خویش پس چون ریسمان گم کردهای
تا سر تو پای شد پای تو سر چون ریسمان
گر نهان داری سر خود را به تن در چون کشف
خویشتن را چون کشف باری سپر کن ز استخوان
چشم روشن بین ما گر چون فلک بیند ترا
چشم را چون خارپشت از تن برون آور سنان
ور چو ماهی جوشن عصمت فروپوشیدهای
ز آتش فتنه چو ماهی شو به آب اندر نهان
در نهاد خویش چون خرچنگ داری چنگها
تا به چنگ آری به هر چنگی دگرگون نام و نان
بر نهاد خویشتن چون عنکبوتی بر متن
گر همی چون کرم پیله بر تنی بر خانمان
هر زمان چون آب گردی خیره گرد آبخور
هر نفس چون باد گردی خیره گرد بادبان
تا دهان دارد گشاده اژدهای حرص تو
چون نهنگ اندر کشد آزت همه ملک جهان
گر چو گرگ و سگ بدری عیبههای عیب را
چون بهایم عاجزی در پنجهٔ شیر ژیان
ور به گوش هوش و چشم دل همی کور و کری
از ملک چون نکته گویم چون تویی از انس و جان
تا تو با طوطی به رازی خیره چون گویم سخن
تا تو با جغدی و با شاهینی اندر آشیان
گر ضعیفی همچو راسو دزد همچو عکهای
ور حذوری همچو گربه همچو موشی پر زیان
طیلسان بفگن که دارد طیلسان چون تو مگس
یا نه بر آتش چو پروانه بسوزان طیلسان
از کلاغ آموز پیش از صبحدم برخاستن
کز حریصی همچو خوکی تندرست و ناتوان
چون خبزد و گردی اندر مستراح از بهر خورد
نحل وار از بهر خوردن رو یکی در بوستان
خون مخور چون پشه و چون کیک شادان بر مجه
تا نمانی خیره مالیده به دست این و آن
گر ز پیری زانو از سر برگذاری چون ملخ
زیر خاک و خشت باشد همچو مورانت مکان
طمطراق اشهب و ادهم کجا ماند ترا
کاشهب و ادهم ز روز و شب تو داری زیر ران
همچو غوک اندر دهان مار مخروش از اجل
کز خروشت دست بیدادی فرو بندد زبان
اندرین ماتم دو کف بر فرق کژدم وارنه
کی کند چون حرز سودت زاری و بانگ و فغان
حرز ابراهیم پیغمبر همی خوان زیر لب
کآتش نمرود گردد بر نهادت گلستان
چون درخت ارغوان خونابه بار از دیدگان
تا شود گوهر سرشگت چون سرشگ ارغوان
گر بود چون سرو سر سبزی و پیروزی ترا
در کمر بندند گلها همچو نی پیشت میان
هم بهار عمر تو دوران چرخ آرد به سر
بیبقا گردی چو گل بر شاخ و خار اندر خزان
اعتماد و تکیه کم کن بر بقا و بود خویش
آنچه باقی ماند از عمرت بپرد در زمان
هر بقا کان عاریت دادند یک چندی ترا
چون نباشد باقی ای غافل به جز فانی مدان
گر تو باشی مهربان ور پند و حکمت بشنوی
کس نباشد بر تو مانند سنایی مهربان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده پندنامهای است که سنایی با خطاب به خود آغاز میکند: با تن خاکی و مانند نمرود نمیتوان به آسمان رسید و تنها جانِ روحانی بالا میرود. سپس با تشبیههای پیاپی به جانورانی چون خرچنگ، عنکبوت، گرگ، مگس، سرگینغلتان، پشه و کک، حرص و دورویی و پستی انسان را نکوهش میکند و او را به بندگی، سحرخیزی و توکل ابراهیموار فرامیخواند. در پایان ناپایداری عمر را یادآوری میکند و پند خود را نشانهٔ مهربانی خویش با شنونده میداند.
هوش مصنوعی: ای سنایی، با تن خاکی نمیتوان از درگاه زمین به آسمان رسید؛ فقط کسی که روحانی شده باشد از این آستانه به آسمان بالا میرود.
هوش مصنوعی: هر کس مانند نمرود با صندوق و کرکسها به آسمان برود، بیهوده و سرنگون، چون نمرود، از آسمان بازمیگردد.
هوش مصنوعی: مانند نمرود با تیر و کمان به جنگ آسمان مرو؛ زیرا این فلکِ شعبدهباز، قامت راست تو را که چون تیر است، با گردش خود خمیده و کمانوار میکند.
هوش مصنوعی: ای اهریمنصفت، نمیتوان مانند فرشته به آسمان پرواز کرد؛ زیرا اهریمن مانند تن پست و زمینی است و فرشته مانند جان بلند و آسمانی.
هوش مصنوعی: اگر تن تو از ترکیب چهار عنصر سنگین نبود، مانند جان سبکبار از زمین به آسمان میرفتی.
هوش مصنوعی: چون نمیتوانی خدایی کنی، بندگی کن؛ زیرا توان و ارزش بنده در بند بندگی بودن است، همانگونه که تن در بند جان توان دارد.
هوش مصنوعی: در درون خود، مانند ریسمانی که سرش گم شده، خودت را گم کردهای؛ چنانکه سر و پایت جابهجا شده و مانند ریسمانِ درهم سر و ته کارت پیدا نیست.
هوش مصنوعی: اگر مانند لاکپشت سرت را در تن پنهان میکنی، دستکم مانند او برای خود سپری از استخوان بساز و از خود محافظت کن.
هوش مصنوعی: اگر چشم روشنبین ما مانند فلکِ پرستاره در تو بنگرد، تو مانند خارپشت از تن خود خار و نیزه بیرون میآوری و از دیده شدن میگریزی.
هوش مصنوعی: اگر مانند ماهی زره پاکدامنی بر تن کردهای، از آتش فتنه مانند ماهی در آب پنهان شو.
هوش مصنوعی: در سرشت خود مانند خرچنگ چنگالهای بسیار داری تا با هر کدام به نوعی نام و نان به دست آوری.
هوش مصنوعی: مانند عنکبوت بر خود تار مَتَن؛ اگر مانند کرم ابریشم بر گرد خانه و زندگی خود پیله میتنی، خود را در آن زندانی میکنی.
هوش مصنوعی: هر لحظه مانند آب بیهوده گرد آبشخور میچرخی و هر دم مانند باد بیهدف گرد بادبان میگردی؛ یعنی از سر حرص بیقراری.
هوش مصنوعی: تا وقتی اژدهای حرص تو دهانش باز است، آزِ تو مانند نهنگ همهٔ مُلک جهان را فرو میبلعد و سیر نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر مانند گرگ و سگ پردهٔ عیب دیگران را بدری، باز هم مانند چارپایان در چنگال شیر خشمگینِ مرگ و تقدیر ناتوانی.
هوش مصنوعی: اگر گوش هوش و چشم دلت کور و کر است، چگونه از نکتههای فرشتگان برایت بگویم، در حالی که تو از جنس آدمی و پری هستی.
هوش مصنوعی: تا وقتی تو با جغد و شاهین همآشیانهای، چگونه مانند طوطی با تو سخن راز بگویم؟
هوش مصنوعی: اگر ناتوانی، مانند راسو و زاغچه دزدی؛ و اگر پرهیزکار و محتاط مینمایی، مانند گربهای هستی که در واقع چون موش زیانرسان است.
هوش مصنوعی: طیلسان عالمانه را دور بینداز، زیرا مگسی مانند تو هم بالهایی چون طیلسان دارد؛ یا مانند پروانه طیلسانت را در آتش عشق بسوزان.
هوش مصنوعی: از کلاغ سحرخیزی بیاموز، زیرا تو از شدت حرص مانند خوکی هستی که تنش سالم است ولی جانش ناتوان.
هوش مصنوعی: مانند سرگینغلتان برای خوراک در مستراح میگردی؛ مانند زنبور عسل برای خوراک به بوستان برو.
هوش مصنوعی: مانند پشه خون مردم را مخور و مانند کک شادمانه مپر، تا در دست این و آن له نشوی.
هوش مصنوعی: اگر از پیری زانوهایت مانند ملخ از سرت بالاتر رود، جایت مانند مورچگان زیر خاک و خشت خواهد بود.
هوش مصنوعی: شکوه اسب سپید و سیاه برایت چه میماند، در حالی که خودت بر اسب سپید و سیاهِ روز و شب سواری و به سوی مرگ میتازی.
هوش مصنوعی: مانند قورباغهای که در دهان مار است، از مرگ فریاد مکن؛ زیرا فریادت دست ستم را بازنمیدارد و تنها زبانت بسته میشود.
هوش مصنوعی: در این سوگ مانند کژدم دو دست بر سر مگذار؛ زاری و فریاد هرگز مانند دعا و تعویذ سودی به تو نمیرساند.
هوش مصنوعی: تعویذ ابراهیم پیامبر را آهسته زیر لب بخوان تا آتش نمرود بر وجودت گلستان شود؛ یعنی به خدا توکل کن.
هوش مصنوعی: مانند درخت ارغوان از چشمانت اشک خونین ببار تا اشکت مانند شکوفهٔ ارغوان گوهری ارزشمند شود.
هوش مصنوعی: اگر مانند سرو سرسبز و پیروز باشی، گلها مانند نی کمر خدمت در برابرت میبندند.
هوش مصنوعی: با این همه، گردش آسمان بهار عمرت را به پایان میرساند و مانند گل بر شاخه و خار در پاییز ناپایدار میشوی.
هوش مصنوعی: به ماندگاری و هستی خود کمتر تکیه کن، زیرا آنچه از عمرت مانده در یک لحظه از دست میرود.
هوش مصنوعی: ای غافل، هر ماندگاری که چند صباحی به عاریت به تو دادهاند، چون پایدار نیست، آن را جز فانی مدان.
هوش مصنوعی: اگر مهربان باشی و پند و حکمت را بشنوی، هیچکس مانند سنایی با تو مهربان و دلسوز نخواهد بود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
خواسته تاراج گشته، سر نهاده بر زیان
لشکرت همواره یافه، چون رمهٔ رفته شبان
چیست آن آبی چو آتش و آهنی چون پرنیان
بیروان تن پیکری پاکیزه چون بیتنْ روان
گر بجنبانیش آب است، ار بلرزانی درخش
ور بیندازیش تیر است، ار بدو یازی کمان
از خرد آگاه نه در مغز باشد چون خرد
[...]
بس که جستم تا بیابم من از آن دلبر نشان
تا گمان اندر یقین گم شد یقین اندر گمان
تا که میجستم ندیدم تا بدیدم گم شدم
گم شده گم کرده را هرگز کجا یابد نشان
در خیال من نیامد در یقینم هم نبود
[...]
سرو دیدستم که باشد رسته اندر بوستان
بوستان هرگز ندیدیم رسته بر سرو روان
بوستانی ساختی تو برسر سرو سهی
پر گل و پر لاله و پر نرگس و پر ارغوان
ای بهار خوبرویان چند حیلت کرده ای
[...]
خسروا جائی بهمت ساختی، جائی بلند
پر ز خوان خواهی کنونش کرد و خواهی پر سخوان
تیر تو مفتاح شد در کار فتح قلعه ها
تیر تو مومول شد در دیده های دیده بان
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.