الا گر بختمند و هوشیاری
به قول هوشمندان گوش داری
شنیدم کاَسب سلطانی خطا کرد
بپیوست از زمین بر آسمان گرد
شه مسکین از اسب افتاد مدهوش
چو پیلش سر نمیگردید در دوش
خردمندان نظر بسیار کردند
ز درمانش به عجز اقرار کردند
حکیمی باز پیچانید رویش
مفاصل نرم کرد از هر دو سویش
دگر روز آمدش پویان به درگاه
به بوی آنکه تمکینش کند شاه
شنیدم کان مخالفطبع بدخوی
به بیشکری بگردانید از او روی
حکیم از بختِ بیسامان برآشفت
برون از بارگه میرفت و میگفت
«سرش برتافتم تا عافیت یافت
سر از من عاقبت بدبخت برتافت
چو از چاهش برآوردی و نشناخت
دگر واجب کند در چاهش انداخت»
غلامش را گیاهی داد و فرمود
که«امشب در شبستانش کنی دود»
وز آنجا کرد عزم رخت بستن
که حکمت نیست بیحرمت نشستن
شهنشه بامداد از خواب برخاست
نه روی از چپ همی گشتش نه از راست
طلب کردند مرد کاردان را
کجا بینی دگر برق جهان را؟
پریشان از جفا میگفت هر دم
که «بد کردم که نیکویی نکردم»
چو به بودی طبیب از خود میازار
که بیماری توان بودن دگر بار
چو باران رفت بارانی میفکن
چو میوه سیر خوردی شاخ مشکن
چو خرمن برگرفتی گاو مفروش
که دونهمت کند منّت فراموش
منه بر روشنایی دل به یک بار
چراغ از بهر تاریکی نگه دار
نشاید کآدمی چون کرهٔ خر
چو سیر آمد نگردد گِردِ مادر
وفاداری کن و نعمتشناسی
که بد فرجامی آرد ناسپاسی
جزای مردمی جز مردمی نیست
هر آن کاو حق نداند آدمی نیست
وگر دانی که بدخویی کند یار
تو خوی خوب خویش از دست مگذار
الا تا بر مزاج و طبع عامی
نگویی ترک خیر و نیکنامی
من این رمز و مثال از خود نگفتم
دُری پیش من آوردند، سفتم
ز خُردی تا بدین غایت که هستم
حدیث دیگری بر خود نبستم
حکیمی این حکایت بر زبان راند
دریغ آمد مرا مهمل فرو ماند
به نظم آوردمش تا دیر مانَد
خردمند آفرین بر وی بخواند
الا ای نیکرای نیکتدبیر
جوانمرد و جوانطبع و جهانگیر
شنیدم قصههای دلفروزت
مبارک باد سال و ماه روزت
ندانستند قدر فضل و رایت
وگرنه سر نهادندی به پایت
تو نیکویی کن و در دجله انداز
که ایزد در بیابانت دهد باز
که پیش از ما چو تو بسیار بودند
که نیکاندیش و بدکردار بودند
بدی کردند و نیکی با تن خویش
تو نیکوکار باش و بد میندیش
شنیدم هر چه در شیراز گویند
به هفت اقلیم عالم باز گویند
که سعدی هر چه گوید پند باشد
حریصِ پند، دولتمند باشد
خدایت ناصر و دولت معین باد
دعای نیکخواهانت قرین باد
مراد و کام و بختت همنشین باد
تو را و هر که گوید همچنین باد
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این متن از سعدی به موضوع حکمت و اخلاق اشاره دارد. در داستان، با حادثهای که برای اسب سلطان پیش میآید، دانایان به درمان او ناتوان میمانند و حکیم به غلط خود اعتراف میکند. او از عدم قدردانی میگوید و به اهمیت وفاداری و نیکی اشاره میکند. سعدی به افراد توصیه میکند که در زندگی نیکوکار باشند و بدیها را فراموش کنند و بر این باور است که سرانجام نیکویی پاداش نیکوکاری است. در پایان، او به اهمیت حکمت و پند دادن در جامعه تأکید میکند و دعا میکند تا نیکی و موفقیت همواره نصیب انسانها شود.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی به شناخت و آگاهی خود افزوده کنی، باید به سخنان خردمندان توجه کنی.
شنیدهام که اسب یک سلطان، رم کرد (و چنان تاخت) که گرد و غبار به هوا برخاست.
شه بیچاره از اسب، بیهوش افتاد و همچون فیل که نمیتواند سر بچرخاند، گردنش خشک شده بود.
دانایان (و طبیبان)، بسیار جستوجو کردند اما در درمانش ناتوان ماندند.
حکیمی گردنش را چرخاند و پیچانید و مفاصلش را نرم کرد و از هر دو سو میتوانست به پشت سر نگاه کند.
آن حکیم روز بعد به امید قدردانی به سرای سلطان آمد.
شنیدهام که آن آدم بدخو و ناساز از او قدردانی نکرد و روی از او بگرداند.
حکیم از بخت بیسامان شکایت کرد و در حالیکه از سرای سلطان بیرون میرفت میگفت:
«سرش را پیچاندم تا سلامتی خود را بازیافت آنگاه بدبختانه روی از من بگردانید.
اگر کسی را از چاه برآوردی و (قدر) نشناخت آنوقت لازم است رهایش کنی که در چاه بیفتد.»
به غلام آن سلطان گیاهی داد و به او گفت که این را در شبستان سلطان دود و بخوُر کن.
و از آن دیار رفت زیرا بیحرمتی دیدن، عاقلانه نیست.
شاهنشاه بامداد از خواب برخاست؛ گردنش خشک شده بود و نمیتوانست نه چپ و نه راست رویش را بگرداند.
آن طبیب کاردان را جُستند و طلب کردند اما مثل برق و بهسرعت رفته بود.
سلطان هر دم با درد میگفت «کار بدی کردم که نکویی و قدردانی نکردم.»
وقتی نیازت برطرف شد و سلامتی را یافتی (کار خوب و عاقلانهای نیست) که طبیب را از خود بیازاری چون ممکن است بازهم بیمار شوی.
وقتی که باران ایستاد آنچه که از باران در پناهش ایستاده بودی را خراب مکن و میفکن و درختی را که از آن میوه خوردهای مشکن.
گاو (شخمزن و خرمنکوب) را پس از برگرفتن و جمع کردنِ خرمن مفروش (و از آن گاو نگهداری کن) که قدرنشناسی کار آدمِ فرومایه است.
هوش مصنوعی: دل روشن خود را به راحتی و یکباره نبر، بلکه چراغی برای تاریکیهای آینده خود روشن نگهدار.
هوش مصنوعی: انسان نباید مانند فرزند یک قاطر باشد که پس از رشد و بزرگ شدن، دیگر به دور مادرش نچرخد و از او دوری کند.
وفادار و اهل وفا باش و قدرشناس و نعمتشناس که ناسپاسی، عاقب و فرجام بدی دارد.
پاسخ و جزای مردمی و نیکی جز نیکی و خوبی نیست و هرآنکس که حق و نعمت را نشناسد آدمی نیست.
اگر یارانت بدخویی (و بیوفایی) کردند تو خوی نیکوی خود را رها مکن و نیکوخصال باش.
هرگز مانند عام و عامی مباش؛ و خیرخواهی و نیکنامی را ترک مکن.
این رمز و حکایت را که شنیدید از خود نگفتم بلکه حکایتی باارزش و دُری بود که من آن را سُفتم و بهرشته درآوردم.
از خردسالی تا امروز و این عمر که هستم حدیث دیگران را به خود نبستهام.
حکیم و دانایی این حکایت را گفت و من دریغ و حیف دانستم که این حکایت، بیفایده بمانَد.
پس آنرا به نظم درآوردم تا ماندگار شود و شخص خردمند بر آن آفرین بگوید.
ای آدم نیکورای و خوشفکر و ای جوانمرد و بخشنده و بلندهمّت.
حکایتها و قصههای روشنیبخش تورا شنیدم و امیداوارم که سال و ماه و روزت مبارک و خوشپَی باشد.
هوش مصنوعی: آنها ارزش علم و بزرگی تو را ندانستند و اگر میدانستند، سر خود را به پای تو میگذاشتند.
تو نیکویی و کار خیر کن و در دجله (که آبی گذران است) بینداز (یعنی چشم و توقع جبران از سوی مردم را نداشتهباش) که ایزد و پروردگار، آن خیر و نیکویی را در بیابان (و روزی که بدان نیاز داری) به تو باز خواهد گرداند.
که پیش از این روزگار، همچون تو، آدمیانی نیکاندیش و خیرخواه و یا بدکردار، بسیار و فراوان زیستهاند.
بدیها و نیکیها کردند و هرچه کردند با خود کردند پس تو نیکوکار باش و بدخواه مباش و نیکپندار باش.
شنیدهام که هرچه در شیراز گفته شود در هفتاقلیم عالم پژواک مییابد و بازگفته میشود.
که سعدی هرچه میگوید، سخنِ نیک و پند است، و او به اندرز دادن و راهنمایی آدمیان خوشاقبال، حریص است.
هوش مصنوعی: خداوند تو را یاری کند و پرچم موفقیتات را برافراشته نگه دارد. دعاهای خیرخواهان همیشه با تو باشد.
هوش مصنوعی: برای تو خوشبختی و آرزوهایت همواره همراه باشد و هر کسی که چنین آرزویی دارد، همینطور باشد.
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
حکایت: شنیدم که متوکل را بندهای بود فتح نام، بغایت خوبروی و روزبه و همه منبرها و ادبها آموخته و متوکل او را به فرزندی پذیرفته و از فرزندان خود عزیزتر داشتی؛ این فتح خواست که شنا کردن آموزد، ملاحان بیاوردند و او را در دجله شنا کردن همیآموختند و این فتح هنوز کودک بود و بر شنا کردن دلیر نگشته بود، فاما چنانک عادت کودکان بود از خود مینمود که شنا آموختهام، یک روز پنهانی استاد به دجله رفت و اندر آب جست و آب سخت قوی میرفت، فتح را بگردانید، چون فتح دانست که با آب بسنده نیاید با آب بساخت و بر روی آب همیشد تا از دیدار مردم ناپیدا شد، چون وی را آب بارهٔ ببرد و بر کنار دجله سوراخها بود، چون به کنار آب به سوراخی برسید جهد کرد و دست بزد و خویشتن اندر آن سوراخ انداخت و آنجا بنشست و با خود گفت که تا خدای چه خواهد، بدین وقت باری خود را ازین آب خونخوار جهانیدم و هفت روز آنجا بماند و اول روز که خبر دادند متوکل را که فتح در آب جست و غرقه شد از تخت فرود آمد و بر خاک بنشست و ملاحان را بخواند و گفت هر که فتح را مرده یا زنده بیارد هزار دینارش بدهم و سوگند خورد که تا آنگاه که وی را بر آن حال که هست نیارند من طعام نخورم. ملاحان در دجله رفتند و غوطه میخوردند و هر جای طلب میکردند تا سر هفت روز را، اتفاق را ملاحی بدان سوراخ افتاد، فتح را بدید، شاد گشت و گفت هم اینجا باش تا زورقی بیارم؛ از آنجا بازگشت و پیش متوکل رفت و گفت: یا امیرالمؤمنین اگر فتح را زنده بیارم مرا چه دهی؟ گفت: پنج هزار دینار نقد بدهم. ملاح گفت: یافتم فتح را زنده، زورقی بیاوردند و فتح را ببردند. متوکل آنچ ملاح را گفته بود بفرمود تا در وقت بدادند. وزیر را بفرمود و گفت که در خزینهٔ من رو، هر چه هست یک نیمه به درویشان ده. بدادند. آنگاه گفت طعام بیاریت که وی گرسنهٔ هفت روزه است. فتح گفت: یا امیرالمؤمنین من سیرم، متوکل گفت: مگر از آب دجله سیر شدی؟ فتح گفت: نه کی من این هفت روز گرسنه نه بودم، کی هر روز بیست تا نان بر طبقی نهاده بر روی آب فرود آمدی و من جهد کردمی تا دو سه تا از آن نان برگرفتمی و زندگانی من از آن نان بودی و بر هر نان نوشته بود کی محمد بن الحسین الاسکاف. متوکل فرمود که در شهر منادی کنید که آن مرد که نان در دجله افکند کیست و بگوییت تا بیاید که امیرالمؤمنین با او نیکویی خواهد کرد، تا نترسد. چنین منادی کردند، روز دیگر مردی بیامد و گفت منم آن کس، متوکل گفت: به چه نشان؟ مرد گفت: به آن نشان که نام من بر روی هر نانی نوشته بود که محمد بن الحسین الاسکاف. متوکل گفت: نشان درست است، اما چندگاهست که تو درین دجله نان میاندازی؟ محمد بن الحسین گفت: یک سال است. متوکل گفت: غرض تو ازین چه بود؟ مرد گفت: شنوده بودم که نیکی کن و به آب انداز، که روزی بر دهد و بدست من نیکی دیگر نبود، آنچ توانستم همیکردم و با خود گفتم تا چه بر دهد. متوکل گفت: آنچ شنیدی کردی، بدانچ کردی ثمره یافتی. متوکل وی را در بغداد پنج دیه مِلک داد. مرد بر سر ملک رفت و محتشم گشت و هنوز فرزندان او در بغداد ماندهاند و بر روزگار القائم بامرالله من به حج رفتم، ایزد تعالی مرا توفیق داد تا زیارت خانهٔ خدای بکردم و فرزندان وی را بدیدم و این حکایت از پیران و معمران بغداد شنودم.
همین شعر » بیت ۳۲
تو نیکویی کن و در دجله انداز
که ایزد در بیابانت دهد باز
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۱۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.