ای فلک آهسته‌تر این دور چند؟
وی زمی آسوده‌تر این جور چند؟
از پس هر شامگهی چاشتی‌ست
آخرِ برداشت فرو داشتی‌ست
در طبقات زمی افکنده بیم
زلزلةِ الساعةُ شَيئٌ عظیم
شیفتن خاک سیاست نمود
حلقه زنجیر فلک را بسود
باد تن شیفته درهم شکست
شیفته زنجیر فراهم گسست
با که گرو بست زمین کز میان
باز گشاید کمر آسمان؟
شام ز رنگ و سحر از بوی رَست
چرخ ز چوگان، زمی از گوی جَست
خاک درِ چرخِ برین می‌زند
چرخ میان‌بسته کمین می‌زند
حادثهٔ چرخ کمین برگشاد
یک به یک اندام زمین برگشاد
پیرِ فلک خرقه بخواهد درید
مُهره گِل رشته بخواهد برید
چرخ به زیر آید و یکتا شود
چرخ‌زنان خاک به بالا شود
رسته شود هر دو سر از درد ما
پاک شود هر دو ره از گرد ما
هم فلک از شغل تو ساکن شود
هم زمی از مکر تو ایمن شود
شرم گرفت انجم و افلاک را
چند پرستند کفی خاک را؟
مار صفت شد فلک حلقه‌وار
خاک خورَد مار سرانجام کار
ای جگر ِخاک به‌خون از شما
کیست در این خاک برون از شما؟
خاک در این خنبرهٔ غم چراست؟
رنگ خُمش ازرق ماتم چراست؟
گر نتوانید کمین ساختن
این گِل ازین خم به در انداختن
دامن ازین خنبرهٔ دودناک
پاک بشویید به هفت آب و خاک
خرقهٔ انجُم ز فلک برکشید
خطِ خرابی به جهان درکشید
بر سرِ خاک از فلکِ تیزگشت
واقعهٔ تیز بخواهد گذشت
تعبیه‌ای را که درو کارهاست
جنبش افلاک نمودار‌هاست
سر بجهد چونکه بخواهد شکست
وین جهش امروز درین خاک هست
دشمن تست این صدفِ مشک‌رنگ
دیده پر از گوهر و دل پر نهنگ
این نه صدف، گوهر دریایی است
وین نه گهر، معدن بینایی است
هر که در او دید دماغش فسرد
دیده چو افعی به زمرد سپرد
لاجرمش نور نظر هیچ نیست
دیده هزار است و بصر هیچ نیست
راه عدم را نپسندیده‌ای
زانکه به چشم دگران دیده‌ای
پایت را درد سری می‌رسان
ره نتوان رفت به پای کسان
گر به فلک برشود از زر و زور
گور بود بهرهٔ بهرام گور
در نتوان بستن ازین کوی در
بر نتوان کردن ازین بام سر
باش درین خانهٔ زندانیان
روزن و دربسته چو بحرانیان
چند حدیث فلک و یاد او؟
خاک تهی بر سرِ پُر باد او
از فلک و راه مجره‌اش مرنج
کاهکشی را به یکی جو مسنج
بر پَر از این گنبد دولاب رنگ
تا رهی از گردشِ پرگار تنگ
وهم که باریکترین رشته‌ایست
زین رهِ باریک خجل گشته‌ایست
عاجزیِ وهم ِ خجل‌روی بین
موی‌به‌موی این ره ِ چون موی بین
بر سر مویی سر مویی مگیر
ورنه برون آی چو موی از خمیر
چون به ازین مایه به دست آوری
بد بود اینجا که نشست آوری
پشتهٔ این گِل چو وفادار نیست
روی بدو مصلحت کار نیست
هر کُلَهی جایِ سر افکندگی‌ست
هر کمر آلودهٔ صد بندگی‌ست
هر هنری طعنهٔ شهری درو
هر شکری زحمت زهری درو
آتش صبحی که در این مطبخ است
نیم شراری ز تف دوزخ است
مه که چراغ فلکی شد تنش
هست ز دریوزه خور روغنش
ابر که جانداروی پژمردگی‌ست
هم قدری بلغم افسردگی‌ست
آب که آسایش جانها در اوست
کشتی داند چه زیان‌ها در اوست
خانهٔ پُرعیب شد این کارگاه
خود نکنی هیچ به عیبش نگاه!
چشم فرو بسته‌ای از عیب خویش
عیب کسان را شده آیینه پیش
عیب‌نمایی مکن آیینه‌وار
تا نشوی از نفَسی عیب‌دار
یا به‌در افکن هنر از جیب خویش
یا بشکن آینهٔ عیب خویش
دیده ز عیب دگران کن فراز
صورتِ خود بین و درو عیب ساز
در همه چیزی هنر و عیب هست
عیب مبین تا هنر آری به دست
می‌نتوان یافت به شب در چراغ
در قفس روز توان دید زاغ
در پر طاووس که زر پیکر است
سرزنشِ پای کجا درخوَر است؟
زاغ که او را همه تن شد سیاه
دیده سپید است در او کن نگاه
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به تصویر کشیدن وضعیت زمین و آسمان در آستانهٔ قیامت می‌پردازد. شاعر از ناپایداری دنیای مادی و بحران‌های آن سخن می‌گوید و به تحولات بزرگ در فلک و زمین اشاره می‌کند. در این منظر، فساد و زوال حاکم است و در نهایت، انسان‌ها باید در برابر عیوب خود و دنیاهای خیالی که می‌سازند، بازنگری کنند. شاعر تأکید دارد که انسان باید به خویشتن نگریسته و عیوب خود را ببیند، تا از آنچه در دیگری می‌بیند، فاصله بگیرد و به سمت شناخت و اصلاح خود حرکت کند. در این میان، زیبایی و زشتی، هنر و عیب، در هم تنیده شده و درک صحیح از این مفاهیم ضروری است.
هوش مصنوعی: ای آسمان، آیا نمی‌توانی آهسته‌تر بچرخی و این دوران را کندتر بگذرانی؟ و ای زمین، آیا می‌توانی در این حالت پر از سختی و گرفتاری، آسوده‌تر باشی؟
هوش مصنوعی: پس از هر شب، سرانجامِ کار فرارسیده و تو هم بار سنگینِ مسئولیت را به دوش نهاده‌ای.
هوش مصنوعی: در طبقات زمین، ترس و هراس از قیامت عارض شده و چیز بزرگی را به وجود آورده است.
هوش مصنوعی: زمین در دقت سیاست به حالتی دگرگون شده و مانند زنجیری که به دور فلک آمده، در سود و زیان انسان‌ها تأثیرگذار است.
هوش مصنوعی: باد، که احساس تحمیلی و وابستگی به دنیا دارد، در هم شکسته و زنجیر وابستگی را که به آن گرفتار شده بود، گسسته است.
هوش مصنوعی: زمین به چه کسی و به کدام دلیل وابسته است که بتواند کمر آسمان را از وسط باز کند؟
هوش مصنوعی: شب به خاطر رنگش و صبح به خاطر عطرش زیباست، چرخ (آسمان) مانند چوگان است که زمین از گوی آن رهایی می‌یابد.
هوش مصنوعی: خاک در پیشگاه چرخ (آسمان) می‌نالد و از این بابت که چرخ (سرنوشت) در فقدان و پنهان‌کاری قرار دارد، کمین می‌کند.
هوش مصنوعی: حادثهٔ چرخ (حوادث زمان) که آرامش را نقض کرده، کمین خود را کنار زده و به تدریج هر یک از اجزای زمین را نمایان کرده است.
هوش مصنوعی: پیر فلک (زمان) خواسته لباس خود را رهایی بخشد و مهره‌های گِل (انسان‌ها) را که به هم پیوسته‌اند، از هم جدا کند.
هوش مصنوعی: زمانه از چرخش باز خواهد ایستاد و به یک حالت ثابت خواهد رسید. در این حالت، افراد بی‌خاصیت و ناتوان از خاک سر بلند خواهند کرد و به دنیا خواهند آمد.
هوش مصنوعی: در اینجا صحبت از آن است که در روز آخرالزمان، هر دو سر (آسمان و زمین) از درد و رنج ما جدا خواهند شد و هر دو مسیر (زندگی و زمان) از آلودگی و غبار ناشی از مشکل‌های ما پاک می‌شود.
هوش مصنوعی: آسمان به خاطر کار تو آرام می‌شود و زمین هم به خاطر فریب تو در امان خواهد بود.
هوش مصنوعی: اجرام آسمانی و ستاره‌ها از آنچه در زمین اتفاق می‌افتد شرمنده و متأثر شده‌اند؛ حالا چه کسی می‌تواند در برابر خاک و اتهامات انسان‌ها به تقدس خود بایستد و آن را پرستش کند؟
هوش مصنوعی: فلک (آسمان) همچون ماری گرداگرد زمین می‌چرخد و به تدریج خاک را می‌بلعد؛ این بدان معنی است که سرنوشت نهایی همه چیز به زمین و خاک بازمی‌گردد.
هوش مصنوعی: ای دل‌سوز زمین، در این خاک که بیرون از شماست، چه کسی است که به خون شما آغشته است؟
هوش مصنوعی: خاک در این مکانی که پر از غم است، چرا چنین سیاه و تیره است؟ چرا رنگ خمره (ظرف) آن هم از غم و اندوه آبی و کدر به نظر می‌رسد؟
هوش مصنوعی: اگر نمی‌توانید کمین کردن و تله گذاشتن را برای این گِل طراحی کنید، از این خُم (ظرف) آن را به بیرون ریختن.
در قدیم درکنار جوی‌ها و چشمه‌ها برای شستن ظروف و البسه از خاک و گِل به عنوان ماده شوینده استفاده می‌کرده‌اند. خنبره یعنی ظرف سفالین. بیت یعنی دامن خود را از آلودگی‌های این خنبره دنیا هفت بار با آب و خاک بشویید.
هوش مصنوعی: از آسمان، پوشش ستاره‌ها را برکشید و خطای هجران و نابودی را بر جهان نمایان کرد.
هوش مصنوعی: وقایع سریع و ناگهانی که از آسمان به زمین فرود می‌آید، بر سر خاک (زمین) با شدت و تیزی اتفاق می‌افتد.
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به یک نظام یا ترتیبی است که در آن کارها و وقایع مختلف به واسطهٔ حرکت و چرخش افلاک (ستاره‌ها و سیارات) به نمایش درمی‌آید. به عبارت دیگر، رویدادها و اعمال در زندگی انسان‌ها تحت تأثیر تحرکات آسمانی شکل می‌گیرند.
هوش مصنوعی: اگر سر از خاک بیرون بیاید و بخواهد بجهد و بشکند، این حرکت و جهش امروز در این زمین است.
هوش مصنوعی: دشمن تو همان صدفی است که رنگش مثل مشک است و درونش پر از جواهر است، و دلش نیز شجاع و بزرگ مثل نهنگ است.
هوش مصنوعی: این چیزهایی که به نظر صدف و گوهر می‌آید، در واقع عمیق‌تر از آن‌هاست؛ صدف نیست بلکه نمایانگر بینش و شناخت شگرفی است که در دل انسان نهفته است.
هوش مصنوعی: هر کسی که در او نگاهی بیندازد، عقل و شعور خود را از دست می‌دهد و مانند افعی که در زمرد به سر می‌برد، به حالتی غرق در حیرت و شگفتی می‌افتد.
هوش مصنوعی: چشم و بینایی انسان به تنهایی کافی نیست و وابسته به نور و دیدگاه است. در واقع، بدون نظر و توجه الهی، آگاهی و بصیرت واقعی وجود ندارد و هزاران چشم نیز در این حالت فاقد کارایی هستند.
هوش مصنوعی: تو راه نابودی را برنگزیده‌ای، زیرا آن را از چشم دیگران دیده‌ای و متوجه شده‌ای که چقدر خطرناک و ناپسند است.
هوش مصنوعی: چون پایت درد می‌کند، نمی‌توانی راه بروی و به پای دیگران برسید.
هوش مصنوعی: اگر کسی با زر و زور به مقام‌های بالای آسمانی نیز برسد، باز هم بهره‌اش همانند بهرهٔ بهرام گور خواهد بود، یعنی در نهایت به مرگ و قبر خواهد انجامید.
هوش مصنوعی: علاوه بر اینکه نمی‌توان از این مکان دور شد، نمی‌توان از این وضعیت یا شرایط نیز خارج شد.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف حال و وضعیت کسانی می‌پردازد که در این زندان به سر می‌برند و از بسته بودن درها و روزن‌ها شکایت می‌کند، به گونه‌ای که حال آنها مانند حال افرادی است که در بحرانی سخت گرفتار شده‌اند.
هوش مصنوعی: چندتا از سخنان آسمان و یاد او را باید گفت؟ آیا می‌توان دیدگاه‌های بی‌اساس را بر سر کسی که پُر از باد است، گذاشت؟ منظور این است که سخنان پر زرق و برق دربارهٔ آسمان و یاد خدا، بی‌فایده و بی‌اساس هستند.
از فلک و نحوست آن نترس، این کاهکش را اصلا به حساب میاور (منظور از کاهکش، کهکشان است)
هوش مصنوعی: از این گنبد گردان و رنگارنگ بالاتر برو و دورتر شو تا راهی از مسیر باریک و تنگ گردونه‌ی آسمانی به دست آوری.
هوش مصنوعی: وهم، که باریکترین و نازک‌ترین رشته در این راه باریک است، از شرم و خجالت به حالت ضعف درآمده.
هوش مصنوعی: عاجزی و ناتوانی وهم، که خجالت‌زده است، در این مسیر باریک مانند مو، در هر قدم، به وضوح دیده می‌شود.
هوش مصنوعی: بر سر هر تار مو، نباید با دیگری به مجادله و نزاع بپردازید؛ در غیر این صورت، مانند موهایی که از خمیر خارج می‌شوند، از هم جدا خواهید شد.
چون بهتر از اینجا (دنیا) می‌توانی بدست بیاوری، بد و زیان است که در اینجا بنشینی
هوش مصنوعی: این گِل که به شکل پشته است به وفاداری نمی‌ماند و اگر چنین باشد، نباید بر روی آن به خاطر مصلحت کار کرد.
هوش مصنوعی: هر کلاهی (پوشش یا مقام) نشانه‌ای از سر افکندگی و ذلت است و هر کمری که به بندگی و خدمت به دیگران آغشته شده، نشان‌دهنده‌ی وابستگی و زیر بار بودن است.
هوش مصنوعی: هر هنری که در آن فعالیت یا خدمتی باشد، باعث طعنه و کنایهٔ مردم شهر می‌شود و هر شکر (سپاس) که از آن هنری به دست می‌آید، در حقیقت از زحمتی به وجود می‌آید که به مانند سم (زهر) است.
هوش مصنوعی: آتش صبح که در این آشپزخانه وجود دارد، نیمی از شعله‌ای است که از آتش دوزخ می‌آید.
مصرع دوم: روغن چراغش را از گدایی و دریوزگی بدست می‌آورد (ماه به برج‌های مختلف می‌رود.)
هوش مصنوعی: ابر که مانند موجود زنده، پژمردگی و کسالت را به همراه دارد، خود به نوعی نشانه‌ای از افسردگی و غم است.
هوش مصنوعی: آب، که در آن آرامش روح و زندگی وجود دارد، کشتی (نماد انسان یا زندگی) می‌داند که در عمق این آب چه خطراتی و زیان‌هایی نهفته است.
هوش مصنوعی: کسی که در خانه و کارگاه خود، یعنی زندگی‌اش، عیب و ایرادها را نادیده می‌گیرد و به آنها توجهی نمی‌کند، حق ندارد به عیوب دیگران توجه کند و آنها را سرزنش کند.
هوش مصنوعی: وقتی که خودت به عیب‌هایت توجه نمی‌کنی و چشمانت را بر آنها بسته‌ای، در عوض در حال نشان دادن عیب‌های دیگران هستی و مثل آیینه آنها را به نمایش می‌گذاری.
هوش مصنوعی: عیب دیگران را بازگو نکن و مانند آینه آنها را نشان نده، زیرا با این کار خودت هم در معرض عیب قرار می‌گیری.
هوش مصنوعی: یا اینکه هنر و خوبی‌های خود را به نمایش بگذار و بیرون بیاور، یا اگر این امکان نیست، آینه‌ی عیوب خود را بشکن و از آنها دور شو.
فراز کردن یعنی بستن
هوش مصنوعی: در هر چیزی هم خوبی وجود دارد و هم بدی؛ به جای این که به بدی‌ها توجه کنی، بر هنر و خوب‌های آن متمرکز شو تا بتوانی به ارزش‌ها پی ببری.
با یک چراغ کوچک در شب‌ِ تاریک نمی‌توانی زاغ را (در تاریکی) ببینی بلکه زاغ را در روز پُرنور توان دید.
هوش مصنوعی: پر طاووس که با زرق و برق و زیبایی خود نمایان است، چه ارتباطی با سرزنش پای زاغ دارد و پای زاغ به خاطر رنگ و حالش چه نقصی دارد؟ این سوال از نوعی تضاد میان زیبایی و زشتی ناشی می‌شود.
هوش مصنوعی: زاغی که بدنش کاملاً سیاه است، درونش، یعنی در دلش، رنگ سپیدی دارد.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.