بخش ۱۱۶ - بیان آنک نفس آدمی بجای آن خونیست کی مدعی گاو گشته بود و آن گاو کشنده عقلست و داود حقست یا شیخ کی نایب حق است کی بقوت و یاری او تواند ظالم را کشتن و توانگر شدن به روزی بیکسب و بیحساب
نفسِ خود را کُش جهان را زنده کُن
خواجه را کشتست او را بنده کُن
مدعیِ گاو، نفس تُست هین
خویشتن را خواجه کردست و مِهین
آن کشندهٔ گاو، عقل تُست رو
بر کشنده گاوِ تن منکر مشو
عقل اسیرست و همی خواهد ز حق
روزیی بی رنج و نعمت بر طَبَق
روزی بی رنج او موقوف چیست
آنکِ بُکشد گاو را کاصل بدیست
نفس گوید چون کُشی تو گاو من
زانک گاوِ نفس باشد نقش تن
خواجهزادهٔ عقل مانده بینوا
نفسِ خونی خواجه گشت و پیشوا
روزیِ بیرنج میدانی که چیست
قوتِ ارواحست و ارزاق نبیست
لیک موقوفست بر قربان گاو
گنج اندر گاو دان ای کُنجکاو
دوش چیزی خوردهام ور نه تمام
دادمی در دست فهم تو زمام
دوش چیزی خوردهام افسانه است
هرچه میآید ز پنهان خانه است
چشم بر اسباب از چه دوختیم
گر ز خوشچشمان کرشم آموختیم
هست بر اسباب اسبابی دگر
در سبب منگر در آن افکن نظر
انبیا در قطع اسباب آمدند
معجزات خویش بر کیوان زدند
بیسبب مر بحر را بشکافتند
بی زراعت چاشِ گندم یافتند
ریگها هم آرد شد از سعیشان
پشم بز ابریشم آمد کشکشان
جمله قرآن هست در قطع سبب
عز درویش و هلاک بولهب
مرغ بابیلی دو سه سنگ افکند
لشکرِ زفتِ حبش را بشکند
پیل را سوراخ سوراخ افکند
سنگِ مرغی کو به بالا پر زند
دُمِ گاوِ کشته بر مقتول زن
تا شود زنده همان دَم در کفن
حلقببریده جهد از جای خویش
خون خود جوید ز خونپالای خویش
همچنین ز آغاز قرآن تا تمام
رفضِ اسبابست و علت والسلام
کشفِ این نه از عقل کارافزا شود
بندگی کن تا تورا پیدا شود
بند معقولات آمد فلسفی
شهسوار عقلِ عقل آمد صفی
عقلِ عقلت مغز و عقلِ تست پوست
معدهٔ حیوان همیشه پوستجوست
مغزجوی از پوست دارد صد ملال
مغز نغزان را حلال آمد حلال
چونک قشر عقل صد برهان دهد
عقل کل کی گام بی ایقان نهد
عقل دفترها کند یکسر سیاه
عقلِ عقل آفاق دارد پر ز ماه
از سیاهی و سپیدی فارغست
نورِ ماهش بر دل و جان بازغست
این سیاه و این سپید ار قدر یافت
زان شب قدرست کاختروار تافت
قیمت همیان و کیسه از زرست
بی ز زر همیان و کیسه ابترست
همچنانک قدر تن از جان بود
قدر جان از پرتو جانان بود
گر بُدی جان زنده بی پرتو کنون
هیچ گفتی کافران را مَیتِّون
هین بگو که ناطقه جو میکَنَد
تا به قرنی بعد ما آبی رسد
گرچه هر قرنی سخنآری بود
لیک گفت سالفان یاری بود
نه که هم توریت و انجیل و زبور
شد گواه صدق قرآن ای شکور
روزی بیرنج جو و بیحسیب
کز بهشتت آورد جبریل سیب
بلک رزقی از خداوند بهشت
بیصُداع باغبان بی رنج کِشت
زانک نفع نان در آن نان دادِ اوست
بدهدت آن نفع بی تُوْسیطِ پوست
ذوق پنهان نقش نان چون سفرهایست
نان بی سفره ولی را بهرهایست
رزق جانی کی بری با سعی و جست
جز به عدل شیخ کو داود تست
نفس چون با شیخ بیند کام تو
از بن دندان شود او رام تو
صاحب آن گاو رام آنگاه شد
کز دَمِ داود او آگاه شد
عقل گاهی غالب آید در شکار
برسگ نفست که باشد شیخ یار
نفس اژدرهاست با صد زور و فن
روی شیخ او را زمرد دیده کَن
گر تو صاحب گاو را خواهی زبون
چون خران سیخش کن آن سو ای حرون
چون به نزدیک ولی الله شود
آن زبان صد گزش کوته شود
صد زبان و هر زبانش صد لغت
زرق و دستانش نیاید در صفت
مدعی گاوِ نفس آمد فصیح
صد هزاران حجت آرد ناصحیح
شهر را بفریبد الا شاه را
ره نتاند زد شه آگاه را
نفس را تسبیح و مُصحف در یمین
خنجر و شمشیر اندر آستین
مُصحف و سالوس او باور مکن
خویش با او همسِر و همسَر مکن
سوی حوضت آورد بهر وضو
واندر اندازد تورا در قعر او
عقل نورانی و نیکو طالبست
نفسِ ظلمانی برو چون غالبست؟
زانک او در خانهٔ عقلِ تو غریب
بر درِ خود سگ بود شیرِ مهیب
باش تا شیران سوی بیشه روند
وین سگان کور آنجا بگروند
مکر نفس و تن نداند عام شهر
او نگردد جز بهوحی القلب قهر
هر که جنس اوست یار او شود
جز مگر داود کان شیخت بود
کو مبدل گشت و جنس تن نماند
هر که را حق در مقام دل نشاند
خلق جمله علتیاند از کمین
یار علت میشود علت یقین
هر خسی دعوی داودی کند
هر که بی تمییز کف در وی زند
از صیادی بشنود آواز طیر
مرغ ابله میکند آن سوی سیر
نَقد را از نَقل نشناسد غویست
هین ازو بگریز اگر چه معنویست
رُسته و بر بسته پیش او یکیست
گر یقین دعوی کند او در شکیست
این چنین کس گر ذکی مطلقست
چونش این تمییز نبود احمقست
هین ازو بگریز چون آهو ز شیر
سوی او مشتاب ای دانا دلیر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، مولانا به بررسی نفس انسانی میپردازد که به عنوان گاو عقل شناخته میشود و عقل را کشنده آن میداند. او خاطرنشان میکند که نفس بایستی قربانی شود تا درک حقیقت ممکن گردد و روزی بدون زحمت نیز نمیتواند میسر شود. مولانا از طریق مثالهای مختلف، مانند انبیا و معجزات آنها، به ارزش قطع اسباب و وابستگی به خداوند اشاره میکند و بر این باور است که عقل باید تحت هدایت روح و حقیقت قرار گیرد تا به مراتب بالاتری برسد. در نهایت، او به مخاطب هشدار میدهد که حواسش به مکر نفس و فریبندگی آن باشد و تنها به دلت اعتماد کند.
هوش مصنوعی: نفس خودت را نابود کن تا به زندگی واقعی دست یابی و به آن چیزی که از آن بالاتر است، دست پیدا کنی. کسی که به این کار اقدام کند، مانند خواجهای است که خودش را خفه کرده و میتواند دیگران را نیز به بندگی وادار کند.
هوش مصنوعی: نفس انسان، به جای اینکه خویشتن را بزرگ و محترم بداند، خود را به گونهای بیارزش و کوچک میبیند، در حالی که این نفس باید به بزرگی خود پی ببرد. این تأکید بر ارزش ذاتی نفس، نشاندهندهٔ ضرورت شناخت و احترام به خود است.
هوش مصنوعی: عقل تو همان نیروی فکری و شناختی است که میتواند بر زندگی مادی و جسمانی (نماد گاو) حکومت کند، پس بر آنچه که به ظاهر مهم است (تن) و به نفسانیات وابسته است، منکر نباش.
هوش مصنوعی: عقل در اسارت است و تلاش دارد که از خداوند روزی بدون زحمت و نعمت را بهراحتی به دست آورد.
هوش مصنوعی: به دست آوردن روزی بدون زحمت و رنج، به این وابسته است که چیزی مانند گاو (که نماد نفس است) کشته شود؛ زیرا نفس انسان مظهر بدی و موانع در مسیر رسیدن به روزی حلال و پاک است.
هوش مصنوعی: نفس میگوید که چطور تو گاو من را میکشی، زیرا این گاو نشاندهندهٔ نیازهای جسمی و دنیوی من است.
هوش مصنوعی: عقل که مانند فرزند باهوش و محترمی است، در شرایطی ناتوان و بیصدا مانده است، در حالی که نفس که منبعی از خون و زندگی است، به مقام رهبری و ریاست رسیده و او را تحت کنترل خود درآورده است.
هوش مصنوعی: رزق و روزی بدون زحمت را میدانی چیست؟ آن را قدرت و نیرو دِهندهٔ روحها و روزی دهندگان پیامبران میدانند.
هوش مصنوعی: ولی به دست آوردن گنج و ثروت نیازمند قربانی کردن گاو است، پس باید گنج را در درون گاو دان (که به معنای حکمت و دانش است) جستجو کرد.
هوش مصنوعی: دیروز چیزی نوشیدهام و اگر نه، تمام داد و ستدهای من در دست و دانش تو، به تو وابسته است.
هوش مصنوعی: دیشب چیزی خوردهام که واقعیت ندارد و هر آنچه از من برمیآید، از دلایل و اسرار درونیام نشأت میگیرد.
هوش مصنوعی: چرا چشممان را به وسایل و اسباب دوختیم، در حالی که از خوشچشمان (افرادی که اهل بصیرت هستند) آموختهایم که به چیزهای واقعی توجه کنیم؟
هوش مصنوعی: بر روی اسباب و وسایل دنیوی، اسباب دیگری نیز وجود دارد که باید به آنها توجه کرد. به جای اینکه تنها به علل و اسباب ظاهری بپردازی، باید نگاهی عمیقتر و معنویتر داشته باشی.
هوش مصنوعی: پیامبران برای قطع کردن وابستگی به علل و اسباب طبیعی ظهور کردند و معجزات خود را به عنوان نشانهای از قدرت الهی به آسمان نشان دادند.
هوش مصنوعی: بدون هیچ دلیلی، دریا را شکافتند و بدون اینکه زراعتی داشته باشند، گندم خوشمزهای پیدا کردند.
هوش مصنوعی: تلاش و کوشش آدمیان باعث میشود که ریگها (سنگریزهها) نیز به دست بیاورند، مانند این که پشم بز به شکل ابریشم درآید و بهخوبی کشیده شود. اینجا به رابطه تلاش و دستاوردها اشاره شده است.
هوش مصنوعی: قرآن بهروشنی بیان میکند که سبب عزت درویش و هلاک ولید بن مغیره (که به بولهب مشهور است) چیست.
هوش مصنوعی: مرغی از بابل با پرتاب چند سنگ، لشکری بزرگ از حبشیها را زمینگیر و شکست میدهد. این اشاره به قدرت و تأثیر کوچک در برابر دشمنان بزرگ دارد.
هوش مصنوعی: مرغی که به سمت بالا پرواز میکند، با پرتاب سنگهایش، بدن فیل را به طور متناوب و ضربهزده میکند. این تصویر به نوعی نشاندهندهٔ قدرتی است که نه تنها از قوت جسمی، بلکه از روح و نیروی باطنی ناشی میشود.
هوش مصنوعی: برای زنده شدن یا زنده نمودن کسی، دُم گاوی که کشته شده را بر جسد او قرار میدهند تا از این طریق روح و حیات به او بازگردد. این اشاره به باورهای عامیانه و نمادین دارد که در آن ارتباطی میان مرگ و زنده شدن با چیزهای خاص برقرار میشود.
هوش مصنوعی: در این بیت به گوینده اشاره میشود که خواستهها و تلاشهای نفس انسان، حتی زمانی که در شرایط سخت و خطرناک است، باید به گونهای باشد که از منابع درونی خود، یعنی ظرفیتها و تجربیاتش، بهرهبرداری کند و به رشد و خودآگاهی برسد. اینجا بر اهمیت جستجوی منابع درونی در مواجهه با چالشها تاکید شده است.
هوش مصنوعی: از ابتدای قرآن کریم تا انتهای آن، همه چیز به دور از اسباب و علل دنیوی است و در حقیقت، در نهایت همه چیز به آرامش و تسلیم به اراده الهی ختم میشود.
هوش مصنوعی: کشف این حقیقت، از راه عقل و تفکر زیاد حاصل نمیشود، بلکه با بندگی و تسلیم در برابر حق است که تو میتوانی این را درک کنی و به آن پی ببری.
هوش مصنوعی: معنای این بیت این است که میان تفکر فلسفی و معقولات، یک پیوند عمیق وجود دارد، و عقل انسان به عنوان نیرویی قوی و برتر، میتواند بر این پیچیدگیها غلبه کند و به حقیقت راه یابد. در واقع، عقل به عنوان یک قهرمان عمل میکند که میتواند در مواجهه با چالشهای فلسفی پیش برود و به درک عمیقتری از مسائل دست یابد.
هوش مصنوعی: عقل تو مانند مغز است و عقلِ حیوانی مانند پوست است؛ به این معنا که عقل انسان به حقیقت و عمق میرسد، در حالی که عقل حیوانی تنها جنبههای سطحی را درک میکند. پوست در اینجا به عدم توانایی در فهم عمیق و واقعی اشاره دارد.
هوش مصنوعی: مغز جو (مغز دانهٔ گندم) به دلیل پوستی که دارد، نگرانیهای زیادی ایجاد میکند، اما در عوض، مغز نغزان (مغزهای خوشمزه و باکیفیت) را میتوان به راحتی خورد و در واقع خوردن آنها بیدردسر است.
هوش مصنوعی: عقل که تنها به ظواهر و دلایل مختلف اکتفا میکند، هرچند دلیل و برهان زیادی داشته باشد، اما نمیتواند قدمی محکم و مطمئن بردارد. این بدان معناست که اگر عقل به تنها ظاهرها تکیه کند، در درک حقیقت ناتوان خواهد بود.
هوش مصنوعی: عقل، تمام علوم و دانشها را بهطور کامل و صحیح میفهمد و میتواند به شکلی عمیق و وسیع به جهان نگاه کند. در اینجا، به شباهت عقل با ماه اشاره شده که روشنایی و درک عمیق را به همراه دارد.
هوش مصنوعی: نور ماه از سیاهی و روشنی بینیاز است و بر دل و جان انسان میتابد و انرژی میبخشد.
هوش مصنوعی: این سیاه و سپید (که به شب و روز یا خیر و شر اشاره دارد) اگر ارزشمند شدهاند، به خاطر شب قدر است که در آن، نور و روشنی قدر و منزلت پیدا میکنند.
هوش مصنوعی: ارزش همیان (کیسه) و کیسه پول به خاطر طلا و زر است و بدون زر، همیان و کیسه بیفایده و ناقص هستند.
هوش مصنوعی: قدر و ارزش بدن به خاطر جان است، همچنان که ارزش جان به روشنایی و نورانی بودن جانان (خدا) وابسته است.
هوش مصنوعی: اگر جان بدون نور و پرتوی جانان (خدا) وجود داشته باشد، هیچ چیز نمیتواند زنده باشد؛ بنابراین، کافران به مرگ خود راضی هستند.
هوش مصنوعی: توجه کن که گفتار و اندیشهها در طول زمان منتقل میشود و سخنان ما در آینده تأثیرگذار خواهد بود تا جایی که ممکن است در قرنهای بعد، پیام ما به دیگران برسد.
هوش مصنوعی: هر چند در هر دورهای سخنانی گفته میشود، اما این سخنان قدیمتر (سالفان) به خوبی از یکدیگر حمایت و پشتیبانی میکنند.
هوش مصنوعی: نهتنها کتابهای توریت، انجیل و زبور، بلکه خود قرآن نیز بر صدق و درستی پیامهای الهی گواهی میدهد، ای شکرگزار.
هوش مصنوعی: روزی بدون زحمت و بدون نیاز به کسی که رسیدگی کند، از بهشت برای تو میآورد جبریل، میوهای به نام سیب.
هوش مصنوعی: خداوند در بهشت روزی و نعمتهایی را به انسان میدهد که بدون زحمت و سختی فراهم میشود، مانند میوههایی که باغبان برای بهدست آوردن آنها زحمت نمیکشد.
هوش مصنوعی: چون نفع نان از آن نان، به سرپرستی و عطای خداوند است، پس آن نفع را به تو میدهد و تو در این میان واسطهای نیستی که با پوست و جسم خود دسترسی به آن داشته باشی.
هوش مصنوعی: لذت و شوق در باطن نان مانند سفرهای است که فقط وقتی نان در آن گذاشته شود، فایدهاش محسوس است؛ در غیر این صورت، نان موجود اما بدون سفره، فاقد نفع واقعی است.
هوش مصنوعی: برای رسیدن به روزی واقعی و جانافزا، تلاش و کوشش لازم نیست و این فقط به دست شخص عادل (شیخ) که مانند داود پیامبر است، امکانپذیر است.
هوش مصنوعی: نفس انسان وقتی به شیخ (معلم و راهنمای روحانی) نگاه کند و به خواستهات توجه کند، مانند اسب رام میشود و از عمق وجودت، خواستههایت را به تو میدهد.
هوش مصنوعی: صاحب آن گاو، هنگامی که از نفوذ و قدرت داود آگاه شد، آرام و مطیع شد.
هوش مصنوعی: گاهی عقل بر نفس چیره میشود و در مبارزه با آن پیروز میگردد؛ در این موقع، عقل به مانند شیخی است که با یاری و حمایت، بر دشواریها غلبه میکند.
هوش مصنوعی: نفس انسانی مانند اژدهایی است که با قدرت و حیلههای فراوان خود را نشان میدهد، اما شیخ با بصیرت و درایت خود میتواند آن را در زیر کنترلی ساده به مانند یک سنگ زینتی (زمرد) ببیند و مهار کند.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی صاحب گاو را وادار به حرف زدن کنی، باید او را به شکلی به چالش بکشی، مثل اینکه خر را با سیخی به طرف مخالف هدایت کنی.
هوش مصنوعی: وقتی به نزد ولیالله (خدا) میرسد، آن زبان (زبانِ ادعا و تهمت) که صد گزش و آزار دارد، کوتاه میشود و دیگر توانایی آزار ندارد.
هوش مصنوعی: این بیت به ناکامی و عدم توانایی افرادی اشاره دارد که با داشتن ظاهر فصیح و زبانهای گوناگون، در حقیقت فاقد عمق و حقیقت هستند. به عبارتی، آنها هیچگاه قادر نخواهند بود بهدرستی صفات و ویژگیهای واقعی خود را بیان کنند.
هوش مصنوعی: نفس آدمی مانند گاوی است که مدعی میشود و به زبان فصیح صحبت میکند، اما در حقیقت هزاران دلیل نادرست و اشتباه ارائه میدهد.
هوش مصنوعی: شهر (مردم) معمولاً فریب میخورند، اما شاه (دولت یا حاکم) نمیتواند فریب بخورد و او از واقعیتها آگاه است.
هوش مصنوعی: نفس (در اینجا به معنای نفس اماره یا نفس هوسران) را مانند تسبیح و کتاب آسمانی در دست راست انسان تصور کن، در حالی که در دست چپ او خنجر و شمشیر نیز موجود است. این بیت به تضاد میان جنبههای معنوی و مادی وجود انسان اشاره دارد، جایی که انسان هم به یاد خدا و معنویت میپردازد و هم قدرت و خشونت را در اختیار دارد.
هوش مصنوعی: کتاب مقدس و ظاهر عام فریب او را باور نکن، و خودت را با او همراز و همدست نکن؛ زیرا ممکن است به دامش بیفتی.
هوش مصنوعی: نفس انسان تو را به سمت حوض میآورد تا وضو بگیری، اما در عین حال میخواهد تو را به عمق خود ببرد و در گمراهی گرفتار کند.
هوش مصنوعی: عقل روشن و نیک، خواهان آن است که چرا نفس تاریک بر او غلبه دارد؟
هوش مصنوعی: چون نفس در درون آدمی با عقل او غریبه است، او مانند سگی در برابر شیر قدرت و عظمت عقل، که در اینجا به شیر تشبیه شده، قرار دارد.
هوش مصنوعی: بگذار شیرها به دشت و جنگل بروند و این سگان کور در آنجا به هم بپیوندند.
هوش مصنوعی: نفس و بدنی که در انسان است، تنها به فریبکاری و مکر توانا است و هر کسی که در شهر ادعای خود را میکند، بدون راهنمایی الهی و عشق واقعی به حقیقت، نمیتواند به موفقیت برسد.
هوش مصنوعی: هر کسی که از جنس روح و صفای دل باشد، با او ارتباط برقرار میکند و دوست او میشود، مگر داود که مقامش به عنوان یک مقامدار و شیخ، هویت و ارتباطش را متفاوت میکند.
هوش مصنوعی: هر کسی که به مقام و درک حقیقت برسد و از دنیا و جسم رها شود، دیگر هویت و ماهیت ظاهری او تغییر میکند و دیگر به شکل مادی نمیماند.
هوش مصنوعی: تمام موجودات، به عنوان علتی از عشق و محبت یار (خدا) به وجود آمدهاند و این عشق، باعث یقین و آگاهی در وجود آنها میشود.
هوش مصنوعی: هر احمق و بیخود ادعای داوود بودن میکند، در حالی که هر کسی که از عقل و تشخیص درست چیزی سرش نمیشود، فقط باید خودش را در دستان دیگران بیفتد و در وضعیت بیکفایتی باقی بماند.
هوش مصنوعی: پرندهای که از صیاد صدای خود را میشنود، نادانانه به سمت او میرود، در حالی که خطر در کمین اوست.
هوش مصنوعی: کسی که نتواند بین حقیقت و نقل تمایز قائل شود، در واقع گمراه است. بهتر است از او دوری کنی، حتی اگر سخنانش معنوی به نظر برسد.
هوش مصنوعی: کسی که در پیش خداوند رشد کرده و به کمال رسیده، در حقیقت در برابر او هیچ تفاوتی با دیگران ندارد و اگر کسی خود را مطمئن از حقیقت بداند در حالی که در شک است، در واقع در اشتباه است.
هوش مصنوعی: آن کسی که به شدت هوشمند و در امور مختلف به کمال رسیده باشد، اما نتواند تفاوتها را تشخیص دهد و درک کمی از حقایق داشته باشد، در واقع احمق است.
هوش مصنوعی: از این شخص دوری کن، مانند آهویی که از شیر فرار میکند. به او نزدیک نشو، ای دانای دلیر.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۱۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.