بس که شنیدی صفت روم و چین
خیز و بیا ملک سنایی ببین
تا همه دل بینی بی حرص و بخل
تا همه جان بینی بی کبر و کین
زر نه و کان ملکی زیر دست
جو نه و اسب فلکی زیر زین
پای نه و چرخ به زیر قدم
دست نه و ملک به زیر نگین
رخت کیانی نه و او روحوار
تخت برآورده به چرخ برین
رسته ز ترتیب زمین و زمان
جسته ز ترکیب شهور و سنین
سلوت او خلوتی اندر نهان
دعوت او دولتی اندر کمین
بوده چو یوسف به چَه و رفته باز
تا فلک از جذبهٔ حبلالمتین
زیر قدم کرده از اقلیم شک
تا به نهانخانهٔ عینالیقین
کرده قناعت همه گنج سپهر
در صدف گوهر روحش دفین
کرده براعت همه ترکیب عقل
در کنف نکتهٔ نظمش مبین
با نفسش سحر نمایان هند
در هوسش چهره گشایان چین
اول و آخر همه سر چون عنب
ظاهر و باطن همه دل همچو تین
روح امین داده به دستش چنانک
داده به مریم زره آستین
نظم همه رقیه دیو خسیس
نکتهٔ او زادهٔ روحالامین
کشوری اندر طلب و در طرب
از نکت رایش و او زان حزین
با دل او خاک مثال ینال
با کف او سنگ نگین تکین
حکمت و خرسندی و دینش بشست
تا چه کند ملک مکان مکین
دشت عرب را پسر ذوالیزن
خاک عجم را پسر آبتین
عافیتی دارد و خرسندیی
اینت حقیقت ملک راستین
گاه ولی گوید هست او چنان
گاه عدو گوید بود این چنین
او ز همه فارغ و آزاد و خوش
چون گل و چون سوسن و چون یاسمین
خشم نبودهست بر اعداش هیچ
چشم ندیدهست بر ابروش چین
خشم ز دشمن بود و حلم ازو
کو ز اثیر آمده او از زمین
خشمش در دین چو ز بهر جگر
سِرکه بود تعبیه در انگبین
کی کله از سر بنهد تا بود
ابلیس از آتش و آدم ز طین
مشتی از این یاوه درایان دهر
جان کدرشان ز انا در انین
یک رمه زین دیو نژادان شهر
با همهشان کبر و حسد هم قرین
گه چو سرین سست مر او را سُرون
گه چو سُرون سخت مر او را سرین
بر همه پوشیده که هم زین دو حال
مهترشان زین دو صفت شد لعین
پیش کمال همه را همچو دیو
کور شده دیدهٔ ما بین بین
سوی خیال همه یکسان شده
گربهٔ چوبین و هزبر عرین
وز شره لقمه شده جمله را
مزرعهٔ دیو تکاوش انین
لاف که هستیم سنایی همه
در غزل و مرثیه سحر آفرین
آری هستند سنایی ولیک
از سرشان جهل جدا کرده سین
گرچه سوی صورتیان گاه شکل
زیر تک خامه چو دینست دین
لیک در آنست که داند خرد
چشمهٔ حیوان ز نم پارگین
بس وحش آمد سوی دانا رحم
گرچه جنان آمد نزد جنین
کانچه گزیدهست به نزد عوام
نیست سوی خاص بر آنسان گزین
کانچه دو صد باشد سوی شمال
بیست شمارند به سوی یمین
گرچه به لاف و به تکلف چنو
نظم سرایند گه آن و گه این
این همه حقا که سوی زیرکان
گربه نگارند نه شیر آفرین



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش از مقام و شخصیت سنایی میپردازد و فضایل او را برمیشمارد. او سنایی را فردی با روحی مطهر و دلی خالی از حرص و کبر معرفی میکند که در جهان چنان فرمانروایی میکند که همه چیز در اختیار اوست. همچنین، جنبههای حکمت و معرفت سنایی را بیان میکند و به تقابل او با دیگران و بدخواهان اشاره دارد. شاعر او را آزاد و خوش میداند و تأکید میکند که صفات نیکو و پندارهای درست، او را از دیگران ممتاز کرده است. در انتها، به نقد نادرستگوییهایی که به سنایی نسبت داده میشود، پرداخته و بر دانش و آگاهی او تأکید میکند.
هوش مصنوعی: بسیار وصف سرزمینهای روم و چین را شنیدهای؛ برخیز و بیا و پادشاهی سنایی را ببین.
هوش مصنوعی: تا در آن سراسر دلی ببینی که از آز و بخل پاک است و جانی که از غرور و کینه به دور است.
هوش مصنوعی: زری ندارد، ولی کانی آسمانی و فرشتهوار در اختیار اوست؛ جویی برای اسب ندارد، ولی اسبی آسمانی زیر زین اوست. یعنی ثروت و مرکب او معنوی است.
هوش مصنوعی: پایی برای رفتن ندارد، ولی آسمان زیر قدم اوست؛ دستی برای گرفتن ندارد، ولی پادشاهی زیر انگشتری فرمان اوست.
هوش مصنوعی: جامهٔ شاهانهٔ کیانی ندارد، اما مانند روح، تخت خود را به بالاترین آسمان برافراشته است.
هوش مصنوعی: از قید زمین و زمان رها شده و از گردش ماهها و سالها گریخته است.
هوش مصنوعی: آرامش او در خلوتی پنهانی است و دعای او بختی است که در کمین نشسته و آمادهٔ برآمدن است.
هوش مصنوعی: مانند یوسف در چاه افتاده بود و با کشش ریسمان استوار الهی دوباره تا آسمان بالا رفت.
هوش مصنوعی: از سرزمین شک تا خلوتگاه یقینِ آشکار را زیر پا گذاشته و پیموده است.
هوش مصنوعی: قناعت، همهٔ گنج آسمان را در صدف گوهر جان او پنهان کرده است؛ یعنی قناعتش او را از همه چیز بینیاز کرده است.
هوش مصنوعی: سخندانی و فصاحت، همهٔ ساختار خرد را در پناه نکتههای شعر او آشکار کرده است.
هوش مصنوعی: جادوگران هند با دم و سخن او همراه و همانندند و زیبارویان چین در آرزوی اویند؛ یعنی سخنش جادویی است و دلربا.
هوش مصنوعی: از آغاز تا پایان همه سرّ و راز است مانند انگور، و ظاهر و باطنش همه دل و مغز است مانند انجیر.
هوش مصنوعی: جبرئیل امین به دست او موهبتی داده، چنانکه به آستین جامهٔ مریم دمید؛ یعنی سخنش از الهام آسمانی است.
هوش مصنوعی: شعر دیگران همه افسون دیوی پست است، اما نکتههای او زادهٔ روحالقدس است.
هوش مصنوعی: سرزمینی از نکتههای اندیشهٔ او در جستوجو و شادمانی است، ولی خود او از این حال اندوهگین است.
هوش مصنوعی: در برابر دل بزرگ او، اینال مانند خاک بیارزش است و در برابر دست بخشندهٔ او، نگین تکین سنگی بیش نیست؛ یعنی از امیران ترک برتر است.
هوش مصنوعی: حکمت و قناعت و دین، او را شسته و پاک کردهاند؛ پس پادشاهیِ صاحبان جاه و مکان برای او چه کاری از پیش میبرد؟ یعنی به آن نیازی ندارد.
هوش مصنوعی: او برای سرزمین عرب همچون سیف پسر ذوالیزن و برای سرزمین عجم همچون فریدون پسر آبتین است؛ یعنی شهریاری رهاییبخش است.
هوش مصنوعی: او تندرستی و آسودگی و قناعت دارد؛ این است پادشاهی حقیقی و راستین.
هوش مصنوعی: گاهی دوست میگوید او چنین است و گاهی دشمن میگوید چنان بود؛ یعنی دوست و دشمن همه از او سخن میگویند.
هوش مصنوعی: او از همهچیز و همهکس بینیاز و آزاد و شادمان است، مانند گل و سوسن و یاسمن که آرام و خوشاند.
هوش مصنوعی: هرگز بر دشمنانش خشم نگرفته و هیچ چشمی بر پیشانی و ابروی او گره و اخمی ندیده است.
هوش مصنوعی: خشم کار دشمن است و بردباری کار او، زیرا دشمن از آتش آمده و او از خاک. اشاره به ابلیسِ آتشین و آدمِ خاکی است.
هوش مصنوعی: اگر هم برای دین خشم بگیرد، خشمش مانند سرکهای است که برای درمان جگر در عسل آمیخته باشند؛ یعنی خشمش هم سودمند و درمانگر است.
هوش مصنوعی: تا وقتی ابلیس از آتش و آدم از خاک است، او کلاه بزرگی و برتری را از سر برنمیدارد؛ یعنی برتری او همیشگی است.
هوش مصنوعی: در برابر او مشتی یاوهگوی روزگارند که جان تیرهشان از منیّت و خودبینی پیوسته در ناله است.
هوش مصنوعی: گلهای از این دیوزادگانِ شهر که همهشان با تکبر و حسد همراهاند.
هوش مصنوعی: گاهی شاخشان مانند سرین نرم و سست است و گاهی سرینشان مانند شاخ سخت است؛ یعنی جایی که باید جنگید ناتواناند و جایی که باید جنبید سخت و کاهل و لجوجاند.
هوش مصنوعی: بر همه پوشیده مانده که سرکردهٔ آنان، یعنی ابلیس، به سبب همین دو صفت تکبر و حسد ملعون شد.
هوش مصنوعی: بنگر که چشم همهٔ آنان مانند چشم ابلیس در برابر کمال کور شده است؛ همانگونه که ابلیس کمال آدم را ندید.
هوش مصنوعی: در خیال آنان گربهٔ چوبی و شیر بیشه یکسان است؛ یعنی میان ارزش ناچیز و بزرگ فرق نمیگذارند.
هوش مصنوعی: از حرص لقمه و نان، نالهٔ همهشان کشتزاری شده که دیو در آن میکارد و میکاود؛ یعنی شکوهشان از آز است و بازیچهٔ شیطان.
هوش مصنوعی: لاف میزنند که همهمان سنایی هستیم و در غزل و مرثیه سخنی جادویی میآفرینیم.
هوش مصنوعی: آری، سنایی هستند، ولی نادانی «سین» را از سرشان برداشته است؛ یعنی «نایی» اند، مانند نیِ توخالی که فقط بانگ میکند.
هوش مصنوعی: هرچند در نگاه ظاهربینان، در نوشتن، «دین» و «دَین» یک شکل دارند،
هوش مصنوعی: اما هنر در این است که خرد آب حیات را از نم گنداب تشخیص دهد؛ یعنی همانندی ظاهری شعر آنان با شعر حقیقی فریبنده است.
هوش مصنوعی: زهدان مادر در چشم دانا جای بسیار وحشتناک و تنگی است، هرچند برای جنین مانند بهشت است.
هوش مصنوعی: زیرا آنچه نزد عامهٔ مردم برگزیده و پسندیده است، نزد خاصان و اهل معرفت چنین ارزشی ندارد.
هوش مصنوعی: چنانکه در شمارش با انگشتان، همان حالتی که در دست چپ دویست به شمار میآید، در دست راست بیست شمرده میشود؛ یعنی یک صورت در دو جا ارزش متفاوت دارد.
هوش مصنوعی: هرچند این و آن با لاف و تکلف مانند او شعر میسرایند،
هوش مصنوعی: بهراستی در نظر زیرکان همهٔ اینها نقش گربه میکشند و شیر نمیآفرینند؛ یعنی شعرشان تقلیدی بیجان است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چند کنی جای چنین به گزین؟
چون نروی سوی سرائی جز این؟
چند نشینی تو؟ که رفتند پاک
همره و یارانت، هلا برنشین
چند کنی صحبت دنیا طلب؟
[...]
منّت او راست هزار آستین
بر کمر کوه و کلاه زمین
حیف بود سفتن لعلی چنین
جز به ستایشگری رکن دین
آمدهای بیگه خامش مشین
یک قدح مردفکن برگزین
آب روان داد ز چشمه حیات
تا بدمد سبزه ز آب و ز طین
آن می گلگون سوی گلشن کشان
[...]
روی ترش کرده به یاران مبین
سرکه فروشی مکن، ای انگبین
چاه مزن زیر لب چون سمن
رخنه مکن در شکم یاسمین
روی زمین را تویی آب حیات
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.