ای گنبد زنگارگون ای پرجنون پرفنون
هم تو شریف و هم تو دون هم گمره و هم رهنمون
دریای سبز سرنگون پر گوهر بی منتها
انوار و ظلمت را مکان بر جای و دائم تازنان
ای مادر نامهربان هم سالخورده هم جوان
گویا ولیکن بی زبان جویا ولیکن بیوفا
گه خاک چون دیبا کنی گه شاخ پر جوزا کنی
گه خوی بد زیبا کنی از بادیه دریا کنی
گه سنگ چون مینا کنی وز نار بستانی ضیا
فرمانبر و فرماندهی قانون شادی واندهی
هم پادشاهی هم رهی، بحری بلی، لیکن تهی
تازَندهای بر گمرهی سازندهای با ناسزا
چشم تو خورشید و قمر گنج تو پر در و گهر
جود تو هنگام سحر هم بر خضر هم بر شجر
بارد به مینا بر درر و آرد پدید از نم نما
بهمن کنون زرگر شود برگ رزان چون زر شود
صحرا ز بیم اصفر شود چون چرخ در چادر شود
چون پردگی دختر شود خورشید رخشان بر سما
گلبن نوان اندر چمن عریان چو پیش بت شمن
نه یاسمین و نه سمن نه سوسن و نه نسترن
همچون غریب ممتحن پژمرده باغ بی نوا
اکنون صبای مشک شم آرد برون خیل و حشم
لؤلؤ برافرازد علم چون ابر در آرد ز نم
چون بر سمن ننهی قدم در باغ چون بجهد صبا؟
بر بوستان لشکر کشد مطرد به خون اندر کشد
چون برق خنجر بر کشد گلبنوشی در بر کشد
بلبل ز گلبن برکشد در کلهٔ دیبا نوا
گیتی بهشت آئین کند پر لؤلؤ نسرین کند
گلشن پر از پروین کند چون ابر مرکب زین کند
آهو سمن بالین کند وز نسترن جوید چرا
گلبن چو تخت خسروان لاله چو روی نیکوان
بلبل ز ناز گل نوان وز چوب خشک بی روان
گشته روان در وی روان پوشیده از وشی قبا
ای روزگار بیوفا ای گنده پیر پر دها
احسانت هم با ما بلا زار آنکه بر تو مبتلا
ظاهر رفیق و آشنا باطن روانخوار اژدها
ای مادر فرزندخوار ای بیقرار بیمدار
احسان تو ناپایدار ای سر بسر عیب و عوار
اقوال خوب و پرنگار افعال سرتاسر جفا
ای زهر خورده قند تو ببریده از پیوند تو
من نیستم فرزند تو سیرم ز مکر و پند تو
بگسست از من بند تو حب گزین اوصیا
خیرالوری بعد النبی نورالهدی فی المنصب
شمس الندی فیالمغرب بدرالدجی فی الموکب
ان لم تصدق ناصبی وانظر الی افق السما
آن شیر یزدان روز جنگ آتش به روز نام و ننگ
آفاق ازو بر کفر تنگ از حلمش آمخته درنگ
آسوده خاک تیرهرنگ المرتجی والمرتضی
همچون قمر سلطان شب عصیان درو عصیان رب
علمش رهایش را سبب بندهش عجم همچون عرب
اندر خلاف او ندب وندر رضای او بقا
عالی حسامش سر درو خورشید دین را نور و ضو
بدخواه او مملوک شو سر حقایق زو شنو
آن اوصیا را پیشرو قاضی دیوان انبیا
ای ناصر انصار دین از اولین وز آخرین
هرگز نبیند دوربین چون تو امیرالمؤمنین
چون روز روشن شد مبین آثار تو بر اولیا
ایشان زمین تو آسمان ایشان مکین و تو مکان
بر خلق چون تو مهربان کرده خلایق را ضمان
روز بزرگ تو امان ای ابتدا و انتها
ای در کمال اقصای حد همچون هزار اندر عدد
وز نسل تو مانده ولد فضل خدائی تا ابد
دین امام حق معد بر فضل تو مانی گوا
بنیاد عز و سروری آن سید انس و پری
قصرش ز روی برتری برتر ز چرخ چنبری
وانگشتریش از مشتری عالیتر از روی علا
گردون دلیل گاه او خورشید بندهٔ جاه او
تاج زمین درگاه او چرخ و نجوم و ماه او
هستند نیکوخواه او دارند ازو خوف و رجا
ای کدخدای آدمی فر خدائی بر زمی
معنی چشمهٔ زمزمی بل عیسیبن مریمی
لابل امام فاطمی نجل نبی و اهل عبا
مر عقل را دعوی تویی مر نفس را معنی تویی
امروز را تقوی تویی فردوس را معنی تویی
دنیا تویی عقبا تویی ای یادگار مصطفی
دین پرور و اعدا شکن روزی ده و دشمن فگن
چون شیر ایزد بوالحسن در روزِ گَرد انگیختن
چون جد خود شمشیر زن ابر بلا اندر وغا
افلاک زیر همتت مریخ دور از صولتت
برجیس بندهٔ طلعتت ناصر نگفتی مدحتت
گر نیستی در قوتت از بهر خواجه انتها
خواجه موید کز خرد نفسش همی معنی برد
چون بحر او موج آورد جان پرورد دین گسترد
باقی است آنکو پرورد باداش جاویدان بقا
ای چرخ امت را قمر بحر زبانت را گهر
تیغ جهالت را سپر ابری کزو بر جان مطر
گر عاقلی در وی نگر تا گرددت پیدا جفا
بر سر یزدان معتمد در باش مروارید مد
وانگه که بگشاید عقد اندامها اندر جسد
از گوش باید تا جسد تا او کند حکمت ادا
آثار او یابند امام اندر بیان او تمام
از نظم او فاخر کلام از فر او دین و نظام
آن مؤمنان را اعتصام آنجا که پرسند از جزا
تا ساکن و جنبان بود تا زهره و کیوان بود
تا تیره و رخشان بود تا عالم و نادان بود
تا غمگن و شادان بود زان ترسکار و پارسا
ملک امام آباد باد اعداش در بیداد باد
از دین و دنیا شاد باد آثار خواجه داد باد
اقوال دشمن باد باد او شاد و دشمن در وبا



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر مسمط ناصرخسرو به توصیف و ستایش از قدرت و عظمت خداوند و مقام اهل بیت میپردازد. شاعر از جنبههای متضاد روشنی و تاریکی، و همچنین ویژگیهای جهان هستی سخن میگوید و با استفاده از تصاویر طبیعی و شعری احساسی، عظمت و زیباییهای خداوند را نمایان میسازد. در ادامه، شاعر به بیان ویژگیهای امامان و اولیا میپردازد و بر کرامات و فضایل آنان تأکید میکند، بهویژه امام علی (ع) که او را منبع اهدا و هدایت میداند. همچنین، ناصرخسرو از بیوفایی دنیای مادی و ناپایداری آن صحبت میکند و انسانها را به تقویت ایمان و تقوا دعوت میکند تا در برابر مشکلات و مصائب به نیکی عمل کنند. شعر بهطور کلی نه تنها تلاشی برای توصیف زیباییهای کیهانی است بلکه نگاهی عمیق به معانی ودیعهها و آموزههای اخلاقی دارد.
هوش مصنوعی: ای گنبدی که رنگ و نقش کهنهای داری، ای پر از شور و شوق و هنر، تو هم بزرگ و باعظمت هستی و هم حقیر و پست، هم گمراه میسازی و هم راهنمایی.
هوش مصنوعی: دریای سبز به رنگ سبز و زیبا مانند درختان و گیاهان است که در عمق خود بینهایت گوهر و جواهر دارد و گواهی از ثروت و زیبایی آن دارد.
هوش مصنوعی: ای مادر نامهربان که هم سالخوردهای و هم جوان، نورها و تاریکیها در مکان تو دائم در حال حرکت و دگرگونیاند.
هوش مصنوعی: به نظر میرسد شخصی در زندگی خود به دنبال حقیقت یا پاسخهایی است، اما در عین حال بیزبان و ناتوان از ابراز احساسات و نظراتش میباشد. همچنین در همین حال ممکن است در روابطش، وفاداری لازم را نداشته باشد.
هوش مصنوعی: گاه خاک را مانند دیبا نرم و لطیف میکنی، گاه مانند شاخهای گیاه جوزا عمل میکنی و گاه صفات بد خود را زیبا جلوه میدهی، در نتیجه از سرزمین خشک و بیابان به دریا میرسی.
هوش مصنوعی: گاه سنگ را مانند مینا نرم و زیبا میکنی و از آتش، روشنی و درخشش میگیری.
هوش مصنوعی: فرمانروایی و رهبری مطابق قانون شادی و خوشی است. تو هم پادشاه هستی و هم راهنما، ولی در عین حال بیمحتوا و توخالی میباشی.
هوش مصنوعی: تو جوان و تازهواردی که در این راه، انسانها را با بدگویی و ناسزا تحت تأثیر قرار میدهی و میسازی.
هوش مصنوعی: چشمهای تو مانند خورشید و ماه درخشان و ارزشمند است و ثروت تو پر از جواهرات و سنگهای قیمتی است. بخشش و generosity تو در هنگام صبح هم بر خضر (مظهر زندگی و سبزی) و هم بر درختان (شجر) نازل میشود.
هوش مصنوعی: باران به مینا (پیاله) میآید و در آن، الماسها (درر) را نمایان میکند و باعث میشود که آنها درخشان و روشن شوند.
هوش مصنوعی: در این بیت بهمن، به معنای فصل زمستان، در حال تبدیل شدن به زرگر است و درختان رزان (درختان زرد)، چون زر (طلا) میشوند و صحرا بر اثر ترس از زردی (بیم اصفر) به زردی میگراید. همچنین، بیان شده که چرخ (اجل یا زمان) در چادر (چادر شب) قرار میگیرد، که به معنای ورود شب و تاریکی است.
هوش مصنوعی: زمانی که دختر پردهنشین شود، خورشید زیبا و درخشان بر آسمان خواهد درخشید.
هوش مصنوعی: در باغی که پر از گل است، هیچکدام از گلها مانند یاسمین، سمن، سوسن و نسترن زیبا و خوشبو نیستند و همه عاری از زیبایی هستند، همانطور که در برابر معشوقی همچون بت، دیگر زیباییها و گلها فراموش میشوند.
هوش مصنوعی: شاعر خود را مانند مسافر غریب و ناآشنا توصیف میکند که در باغی بیصدا و پژمرده به سر میبرد. این تصویر از حالتی افسرده و تنهایی او حکایت دارد.
هوش مصنوعی: اکنون نسیم خوشعطر صبح ورزش میکند و گروهی از مرواریدهای درخشان را را به نمایش میگذارد، چنانکه ابرها آب را به زمین میبارند.
هوش مصنوعی: اگر بر درخت سمن قدم بگذاری، باد صبا چگونه جهش خواهد کرد؟
هوش مصنوعی: در بوستان، باد به شدت میوزد و مانند خنجر برقآسا، گلهای زیبا را از ریشه درمیآورد و میکشد.
هوش مصنوعی: بلبل (پرندهای عاشقدل) از گلابی (گلبن) آواز سر میدهد و در میان لالههای رنگارنگ ابریشمی (دیبا) نغمه میخواند.
هوش مصنوعی: دنیا مانند بهشتی میشود که پر از لؤلؤ (مروارید) و نسرین (نوعی گل) است و گلشن (باغ) پر از پروین (صورت فلکی) میگردد، در حالی که ابر مانند مرکب (سوار) میشود.
هوش مصنوعی: آهو در کنار سمن خوابیده و از نسترن (گل نسترن) میخواهد که چرا به دنبال او میآید.
هوش مصنوعی: بستان مانند تخت پادشاهان است و لاله مانند چهره نیکوکاران زیباست. بلبل از عشق گلهای نازک میخواند و چوبهای خشک بیجان است.
هوش مصنوعی: روحی در او جاری است که با پوششی از پارچهٔ نازک و ظریف پنهان شده است.
هوش مصنوعی: ای روزگار نامرد و بیوفا، ای پیر که تنها یک ظاهر بزرگ و ملایم داری! احسان و نیکیات به ما، در واقع، برای آن کسی که به تو گرفتار است، بزرگترین بلا و سختی است.
هوش مصنوعی: دوستان و آشنایان در ظاهر به نظر خوب و مهربان میآیند، اما در باطن مانند موجودی خطرناک و زیانبار هستند که به جان آدمی آسیب میزنند.
هوش مصنوعی: ای مادر که فرزندانت را میخوری و در تنگنای وجود خود ناآرامی، احسان و خیری که به دیگران میکنی پایدار نیست، تو تمام وجودت پر از عیب و نقص است.
هوش مصنوعی: گفتههای زیبا و پر از نقش و نگار تو، تنها شامل کارهای ستمگرانه است.
هوش مصنوعی: خود را فرزند تو نمیدانم و از نقشهها و نصیحتهای تو بینیاز و خستهام، ای کسی که به سبب زهر خوردهات از هر ارتباطی که با تو داشتم، جدا شدهام.
هوش مصنوعی: من از محبت و پیوند تو جدا شدم، چون عشق به اوصیا (جانشینان) را انتخاب کردهام.
هوش مصنوعی: بهترین نور پس از پیامبر، نور هدایت است که در مقام و مقام و منزلت همچون خورشید نیکو در مغرب و چون ماه کامل در جمع است.
هوش مصنوعی: اگر به ناصبی (دشمن اهل بیت) ایمان نیاوری، به افق آسمان نگاه کن.
هوش مصنوعی: آن شیر الهی که در روز جنگ، آتش را به نام و ننگ در جهان میافروزد، بر کافران سختگیر است و از حلم و بردباریاش، تأمل و آرامش آموخته است.
هوش مصنوعی: آرزوی آرامش در خاک تیره رنگ برای "المرتجی" (امام حسن) و "المرتضی" (امام علی) وجود دارد. اینجا به معنای بیخبری و خاموشی آنها پس از مرگ اشاره میشود.
هوش مصنوعی: همچون ماه، سلطان شب، در عاصی بودنش کمنظیر است و علمش باعث شده که به راحتی از بندگی خود رهایی یابد، مانند عجم (ایرانیان) که در برابر عرب (اعراب) قرار دارند.
هوش مصنوعی: در مخالفت با او، ماندن و زنده بودن ممکن نیست و تنها در رضایت او است که بقا و ادامه زندگی وجود دارد.
هوش مصنوعی: حسام عالیمقام، که در حقیقت نماینده و پرچمدار دین است، مانند خورشید نورانی و درخشان است. دشمنان او باید مانند بردهای زیر سلطهاش درآیند و حقایق را از او بشنوند.
هوش مصنوعی: این بیت به مقام و موقعیت اوصیا (جانشینان) انبیاء تاکید میکند و میگوید که آنها در میان قاضیان و داوران دین، پیشرو و جلوتر از دیگران هستند.
هوش مصنوعی: ای ناصر، یاور دین از زمانهای نخستین تا آخرین، هیچگاه کسی چون تو، امیرالمؤمنین، را نخواهد دید که بینا و آگاه باشد.
هوش مصنوعی: وقتی روز روشن شود، میتوان آثار تو را بر دوستان خدا (اولیا) مشاهده کرد.
هوش مصنوعی: خداوند، زمین و آسمان را همواره در اختیار بندگانش قرار داده و آنها را در مکانی قرار داده که به خاطر مهربانیاش، در این دنیا زندگی میکنند و تحت حمایت و امان او هستند.
هوش مصنوعی: روز بزرگ تو، یعنی روزی که تو آفریدگار و آغاز و پایان همهچیز هستی، برای ما پناه است و از آن هیچ ترسی نداریم.
هوش مصنوعی: ای تو که در کمال، به دورترین نقطه رسیدهای و مانند عدد هزار هستی، از نسل تو فرزندان و فضیلت خدا تا ابد باقی مانده است.
هوش مصنوعی: دین امام حق تا ابد بر فضایل تو شهادت میدهد.
هوش مصنوعی: عزت و بزرگی آن آقا که هم انسان است و هم پری، اساسش برتری اوست و قصر او به خاطر زیباییاش، از همهی ساختمانها برتر و از گردونهی ستارهها نیز بالاتر است.
هوش مصنوعی: انگشتری او از سیاره مشتری باارزشتر و برجستهتر از صورت زیبا و عالیاش است.
هوش مصنوعی: جهان نشاندهندهٔ مقام و بزرگی اوست؛ خورشید که نماد روشنی و قدرت است، به بندگی او در آمده، و تاج زمین نیز در پیشگاهش قرار دارد. آسمان و ستارهها و ماه هم به حضور او اشاره دارند.
هوش مصنوعی: برخی اشخاص هستند که خیرخواه او (خدا) هستند و از او ترس و امید دارند.
هوش مصنوعی: ای رئیس و سرپرست انسانها، خداوندی تو بر زمین است. مانند چشمهٔ زمزم، و به حقیقت مانند عیسی بن مریم، که مقام والایی دارد.
هوش مصنوعی: لابل، یعنی در بین یا در کنار، که امام فاطمی به معنی امامی از نسل فاطمه (دختر پیامبر اسلام) و نجل نبی به معنای نوهٔ پیامبر است و اهل عبا اشاره به اهل کساء (خانوادهٔ پیامبر) دارد. در مجموع، این بیت به عظمت و مقام والای امامان از نسل پیامبر و فاطمه زهرا اشاره دارد.
هوش مصنوعی: تو سبب عقل و دلیل آن هستی و همچنین معنای نفس و روح را تو میدانی. امروز را ایمان و تقوا تو به حساب میآوری و مفهوم بهشت نیز از توست.
هوش مصنوعی: دنیا و آخرت هر دو تو هستی، تو یادگار پیامبر اسلام، مصطفی (پیامبر اسلام) هستی که تو را به یاد آوردیم.
هوش مصنوعی: خداوند افرادی را که دین و ایمان را پرورش میدهند، روزی میدهد و دشمنان را از میان بر میدارد. مانند شیری که به یاری ایزد و بوالحسن، در روزهایی که گرفتاری و مشکلات وجود دارد، به میدان میآید.
هوش مصنوعی: ناصرخسرو خود را همانند جدش، که در میدان جنگ شمشیر میزده، میبیند و در برابر مشکلات و ناملایمات قرار میگیرد. او به ابر بلا، که نماد مشکلات و مصائب است، اشاره میکند و نشان میدهد که به مبارزه با این مشکلات آماده است.
هوش مصنوعی: آسمانها زیر قدرت و اراده تو هستند، سیاره مریخ از نیروی تو دور است و برجیس (مردی در اساطیر) هم بنده زیبایی و جمال توست. ناصر (یعنی ناصرخسرو) درباره تو سخن نگفته است.
هوش مصنوعی: اگر در قدرت و تواناییات نیستی، برای خاطر خواجه به پایان و فرجام نرو.
هوش مصنوعی: خواجه (که احتمالاً اشاره به خدا یا یک شخصیت مهم دارد) به دلیل خرد و داناییاش، معنای زندگی را از نفس خود میگیرد و مانند دریایی است که امواجی را به وجود میآورد؛ او جان را پرورش داده و دینش را گسترش میدهد.
هوش مصنوعی: تنها کسی که پرورشدهندهاش باد، جاودان و پایدار میماند، باقی خواهد ماند.
هوش مصنوعی: ای چرخ (زمان) برای ملّت، قمر (ماهی که دریا را روشن کند) است و زبان تو مانند گوهر (جواهر) میماند. تیغ جهالت (ناکامی در فهم) را باید با سپر (محافظت) که از ابری (رحمت) ناشی میشود، بپوشانی که بر جان (خود) باران میبارد.
هوش مصنوعی: اگر عاقلی در او (این جهان یا زندگی) نگاه کند، متوجه میشود که جفا و سختیها به وضوح در آن وجود دارد.
هوش مصنوعی: بر سر یزدان (خدای بزرگ) تکیه کن و به او اعتماد کن، مانند مرواریدی که در مد (یکی از مکانهای با ارزش) است. سپس زمانی که بندها و زنجیرهای بدن گشوده شود، متوجه حقیقت و عمق معنای وجود خواهی شد.
هوش مصنوعی: انسان باید از شنیدن و فهمیدن داخلی (گوش) تا تعالی روح و معنای وجودی خود (جسد) کار کند تا بتواند حکمت و دانش را در عمل به نمایش بگذارد.
هوش مصنوعی: امام (ولی یا پیشوای دینی) تمام آثار او (یعنی ناصرخسرو) را در بیان خود مییابد و به طور کامل از نظم و سخن فاخر او بهره میبرد، که از او (ناصرخسرو) دین و نظام به دست میآید.
هوش مصنوعی: مؤمنان در آنجا به خدا پناه میبرند وقتی که درباره پاداش و جزای اعمالشان سؤال میشود.
هوش مصنوعی: هر چیز در این دنیا، از جمله ساکن و در حال حرکت، شجاع و ترسو، تیره و روشن، عالم و نادان وجود دارد و همه این تنوعها در زندگی تجلی مییابد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که غمگین و شاد بودند، از آن ترسوتران و پارسایان نیز وجود داشتند.
هوش مصنوعی: ای کاش امام آباد (شهر امام آباد) همیشه در امنیت و آبادانی بماند و کسانی که در ظلم و فساد هستند از دین و دنیا نجات یابند. امیدوارم که آثار خواجه (شاید به معنای میراث فرهنگی و علمی او) پایدار و درخشان بماند.
هوش مصنوعی: دشمنان همواره در بدبختی و مصیبت باشند، اما او (منظور گویا شخصی خوشبخت یا پیروز است) همیشه شاد و خوشحال باشد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
کوس تو اندر خوردنی، هر روزگار اندر منه
باد برگست و قفا سفت و سیل و عصا؟
ای روزگار بیوفا ای گنده پیر پر دها
احسانت هم با ما بلا زار آنکه بر تو مبتلا
طال اللّیالی بَعدَکُم و اَبیَضَّ عَینی مِن بُکا
یا حَبّذا اَیّا مَنا فی وَصلکم یا حَبّذا
آه از غم آن خوش پسر کز هجر او عمرم به سر
رفت و نیامد زو خبر جز حسرت و رنج و عَنا
اندر فراق دلبرم حیران شد این دل در برَم
[...]
زلف و رخت چون روز و شب زان زلفکان بلعجب
افگنده در شور و شغب جان و دل عشاق را
ای رستخیز ناگهان وی رحمت بیمنتها
ای آتشی افروخته، در بیشهٔ اندیشهها
امروز خندان آمدی، مفتاح زندان آمدی
بر مستمندان آمدی، چون بخشش و فضل خدا
خورشید را حاجب تویی، اومید را واجب تویی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.