گنجور » مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۹ - استعانت آب از حق جل جلاله بعد از تیره شدن

مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم »

بخش ۹ - استعانت آب از حق جل جلاله بعد از تیره شدن

ناله از باطن برآرد کای خدا

آنچ دادی دادم و ماندم گدا

ریختم سرمایه بر پاک و پلید

ای شه سرمایه‌ده هَل مِن مَزید؟

ابر را گوید بِبَر جای خوشش

هم تو خورشیدا به بالا بر کشش

راههای مختلف می‌راندَش

تا رساند سوی بحر بی‌حدش

خود غرض زین آب جان اولیاست

کو غَسول تیرگیهای شماست

چون شود تیره ز غدر اهل فرش

باز گردد سوی پاکی‌بخش عرش

باز آرد زان طرف دامن کشان

از طهارات محیط او درسشان

از تیمم وا رهاند جمله را

وز تحری طالبان قبله را

ز اختلاط خلق یابد اعتلال

آن سفر جوید که ارحنا یا بلال

ای بلال خوش‌نوای خوش‌صَهیل

مِئذَنه بر رو بزن طبل رحیل

جان سفر رفت و بدن اندر قیام

وقت رجعت زین سبب گوید سلام

این مثل چون واسطه‌ست اندر کلام

واسطه شرطست بهر فهم عام

اندر آتش کی رود بی‌واسطه

جز سمندر، کو رهید از رابطه

واسطهٔ حمام باید مر ترا

تا ز آتش خوش کنی تو طبع را

چون نتانی شد در آتش چون خلیل

گشت حمامت رسول، آبت دلیل

سیری از حقست لیک اهل طَبَع

کی رسد بی‌واسطهٔ نان در شِبَع

لطف از حقست لیکن اهل تن

درنیابد لطف بی‌پردهٔ چمن

چون نماند واسطهٔ تن بی‌حَجیب

هم‌چو موسی نور مَه یابد ز جیب

این هنرها آب را هم شاهدست

که اندرونش پر ز لطف ایزدست

حاشیه‌ها

با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
قالب شعری:	مثنوی
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۹

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: در این شعر، آب به خداوند پناه می‌برد و ناله می‌کند که او را از تیرگی‌ها رهایی بخشد. آب به یاد می‌آورد که چگونه سرمایه‌های خود را در دست دیگران ریخته است و از خدا می‌خواهد که به او کمک کند. سپس اشاره می‌شود که چگونه آب با جهات مختلفی به سوی دریا می‌رود و روحانیون را از کثافت‌ها پاک می‌کند. اینجا تأکید بر این است که انسان‌ها نیازمند واسطه‌ای هستند تا از تلخی‌ها و تاریکی‌ها به نور و طهارت برسند و هیچ کس نمی‌تواند بدون واسطه به رحمت خدا دست یابد. آب به عنوان نمادی از لطف خداوند شناخته می‌شود که درونش سرشار از رحمت است و می‌تواند دیگران را نوازش دهد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# ناله از باطن برآرد کای خدا

آنچ دادی دادم و ماندم گدا

هوش مصنوعی: از دل برمی‌آید ناله‌ای که می‌گوید: ای خدا، آنچه به من عطا کردی را صرف کرده‌ام و اکنون در حال نیازمندی هستم.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# ریختم سرمایه بر پاک و پلید

ای شه سرمایه‌ده هَل مِن مَزید؟

هوش مصنوعی: من منابع و دارایی‌ام را بر روی انسان‌های خوب و بد خرج کرده‌ام؛ ای شاه که روزی‌دهنده‌ای، آیا چیزی بیشتر می‌دهی؟

# ابر را گوید بِبَر جای خوشش

هم تو خورشیدا به بالا بر کشش

هوش مصنوعی: مولانا از زبان ابر می‌گوید که به او بگوید به جایی خوش برود و او را به سمت خورشید بالا بکشد. اصولاً این شعر دربارهٔ درخواست ابر از خورشید است تا او را به جایی خوش و مناسب ببرد.

# راههای مختلف می‌راندَش

تا رساند سوی بحر بی‌حدش

هوش مصنوعی: آب به طرق و مسیرهای گوناگون حرکت می‌کند تا به دریا یا اقیانوس بی‌پایان برسد.

# خود غرض زین آب جان اولیاست

کو غَسول تیرگیهای شماست

هوش مصنوعی: هدف از این آب جان، که پاک‌کنندهٔ آلودگی‌ها و تاریکی‌های شماست، خودِ آب است.

# چون شود تیره ز غدر اهل فرش

باز گردد سوی پاکی‌بخش عرش

هوش مصنوعی: وقتی که از بدی‌های انسان‌ها در زمین گرفتار تاریکی و آلودگی شویم، باید به سوی پاکی و صفای الهی در عرش الهی بازگردیم.

# باز آرد زان طرف دامن کشان

از طهارات محیط او درسشان

هوش مصنوعی: خدای تعالی از سوی خود، با رحمت و پاکی‌اش، بندگان را به سوی درستکاری و طهارت دعوت می‌کند و به آنها درس می‌آموزد که چگونه از آلودگی‌ها فاصله بگیرند.

# از تیمم وا رهاند جمله را

وز تحری طالبان قبله را

از تیمم نجات می‌دهد همه را و از به دنبال قبله گشتن طالبان قبله را رها می‌کند.

# ز اختلاط خلق یابد اعتلال

آن سفر جوید که ارحنا یا بلال

هوش مصنوعی: سفرکننده‌ای که در میان مردم با دلهره و ناآرامی زندگی می‌کند، به آرامش و رهایی نیاز دارد، مانند بلال که برای رسیدن به آرامش دعا می‌کند.

# ای بلال خوش‌نوای خوش‌صَهیل

مِئذَنه بر رو بزن طبل رحیل

هوش مصنوعی: ای بلال، خوش صدای خوش آواز، بر بام مسجد اذان بگو و بانگ سفر را به راه بینداز.

# جان سفر رفت و بدن اندر قیام

وقت رجعت زین سبب گوید سلام

هوش مصنوعی: جان به سفر رفته و بدن در حال ایستاده است، بنابراین در زمان بازگشت (به عالم دیگری) به همین دلیل سلام می‌گوید.

# این مثل چون واسطه‌ست اندر کلام

واسطه شرطست بهر فهم عام

هوش مصنوعی: این ضرب‌المثل مانند واسطه‌ای است در کلام، زیرا واسطه (میانجی) برای درک بهتر امور عمومی لازم است.

# اندر آتش کی رود بی‌واسطه

جز سمندر، کو رهید از رابطه

هوش مصنوعی: فقط سمندر، که موجودی است که از آتش می‌گذرد و آسیب نمی‌بیند، می‌تواند بدون واسطه در آتش وارد شود؛ در غیر این صورت، کسی نمی‌تواند به تنهایی و بدون واسطه از آتش عبور کند.

# واسطهٔ حمام باید مر ترا

تا ز آتش خوش کنی تو طبع را

هوش مصنوعی: برای اینکه بتوانی از آتش رنج‌ها و دشواری‌ها نجات پیدا کنی، لازم است به واسطه‌ای مثل حمام (که به معنای پاکیزگی و تطهیر است) مراجعه کنی تا طبیعت و روح تو را خوش و آرام کند.

# چون نتانی شد در آتش چون خلیل

گشت حمامت رسول، آبت دلیل

هوش مصنوعی: اگر نتوانی مانند خلیل (حضرت ابراهیم) از آتش نجات پیدا کنی و در سختی‌ها به صبر و استقامت بپردازی، در این صورت حمام و گرمای آن برای تو نشانه‌ای ندارد.

# سیری از حقست لیک اهل طَبَع

کی رسد بی‌واسطهٔ نان در شِبَع

هوش مصنوعی: سیر و صعود به سوی حق، نتیجه‌ای الهی است، اما انسان‌های محدود که در حواشی زندگی غرقند، چطور می‌توانند بدون واسطه و نیاز به اشتهای فانی خود به آن حقیقت دست یابند؟

# لطف از حقست لیکن اهل تن

درنیابد لطف بی‌پردهٔ چمن

هوش مصنوعی: لطف و رحمت خداوندی از آنِ اوست، اما انسان‌های مادی و دنیوی نمی‌توانند این لطف را بدون حجاب و پرده درک کنند، همان‌طور که زیبایی‌های یک گلزار (چمن) را از پشت پرده نمی‌توان به‌خوبی مشاهده کرد.

# چون نماند واسطهٔ تن بی‌حَجیب

هم‌چو موسی نور مَه یابد ز جیب

هوش مصنوعی: وقتی که هیچ مانعی بین روح و جسم وجود نداشته باشد، انسان هم مثل موسی (پیامبر) می‌تواند از نوری که در خداوند وجود دارد، بهره‌مند شود.

# این هنرها آب را هم شاهدست

که اندرونش پر ز لطف ایزدست

هوش مصنوعی: آب نیز نشانه‌ای از هنرهای خداوند است، زیرا در درون خود از لطف و نعمت‌های او پر است.

بخش ۹ - استعانت آب از حق جل جلاله بعد از تیره شدن به خوانش زهره نصری
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

تاوتک در ‫۱۲ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ دی ۱۳۹۲، ساعت ۰۱:۱۸ نوشته:

هر گاه پیامبر دچار گرفتگی روحی میشدند از بلال میخواستند که ایشان را برآسایاند .قبلا خوانده بودیم که هر گاه پیامبر خسته میشدند همین ارحنا یا بلال را به کار میبردند .آنجا که میفرمود ای بلال افراز بانگ سلسلت..اما اینجا فکر میکنم بدون(یا) بیت زیباتر و به وزن تر باشد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۲ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ دی ۱۳۹۲، ساعت ۰۱:۳۱ نوشته:

باطن درونسوی می شود و ظاهرا می شود برونسویانه و باطنا درونسویانه یا برونگرانه و درونگرانه

تاوتک در ‫۱۲ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ دی ۱۳۹۲، ساعت ۰۱:۳۲ نوشته:

مراد از حمام میتواند اشاره ای باشد به لزوم وجود واسطه.مثلا اینکه انسان بی واسطه نمیتواند به آتش وارد شود اما حمام واسطه ایست که با آتش تماس میگیرد .اما چیزی که باورش دشوار است نمردن سمندر در آتش است

امید عطایی فرد در ‫۱۱ سال قبل، دوشنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۱۸ نوشته:

{} هنگام تاخت اهریمن، ستاره ی تیشتر به برج چهارم: خرچنگ آب سرشت، به خرده ی ازرگ (منزل نهم قمر)، به کده ای رفت که «جانان» میخانند. تیشتر، هم در بامگاه و هم در شامگاه، همیشه درخشان مینمود. او خدای آب و فرشته ی سامان بخش، خدای چهارمین ماه: تیر است. شامگاهان همان روز، از برای رفتن تیشتر به برج خرچنگ، از سوی خوروران (مغرب)، ابر برآمد و نشانه ی باران سازی پدیدار شد. تیشتر، آب را با نیروی باد، به بالا، به ابر، روانه کرد. ایزدان بهمن و هوم: برای راهنمایی و راهبری، برز ایزد آبان ناف (آب سرشت): برای همکاری، و اردای فرورد (فروهر درستکار): برای پیمانه داری، دور هم آمدند.
{} آنگاه تیشتر به سه پیکر درآمد؛ ده شب: مرد تن، ده شب: گاو تن، ده شب: اسب تن. اخترشماران میگویند که هر اختری سه نماد دارد. تیشتر سی شبانه روز در روشنی پرواز کرد و برای نابودی خرفًس تران (گزندگان و خزندگان)، باران فرو ریخت. سرشک های آب و چکه های باران هر کدام به بزرگی یک تشت بودند. همه ی زمین را آب به بلندای یک مرد ایستاد. همه ی خزندگان و گزندگان کشته شدند مگر آنها که پر داشتند و پرواز کردند؛ و انهایی که در سوراخها نهان گشتند.
{} سپس مینوی باد، هویدا شد بسان مردی روشن و بلندبالا و چنین مینمود که کفشی چوبین بر پای دارد. همان گونه که جان با زور خود، تن را میجنباند و فرا میبرد، آن مینوی باد سرشتی (اندر-چهری) نیز باد کیهانی و هوای جَوّ زمین (اندر-وایی) را از فراز به پویش دراورد. سراسر زمین را باد وزید و آبها به پس، مالانده و رانده شدند. و دریاهای کوچک و بزرگ، نمایان گردیدند. در خشکیها، از لاشه و مرده ی خزندگان و حشرات، زهر و گند آنها به زمین آمیخت.
{} ایزد تیشتر برای از میان بردن آن زهرها و پلیدیها، در ده شب پایانی به چهره ی اسبی سپید و درازدنب به دریا فرو شد. دیو اپوش همانند اسبی سیاه و کوتاه دنب، به رویارویی اش برخاست و او را یک فرسنگ به پس راند. تیشتر به اورمزد نیاز آورد و توانایی خواست. اورمزد از برای آن نیایش و ستایش، چنان زوری به تیشتر بخشید که یکجا برابر بود با نیروی ده اسب و ده گاو و ده شتر نر، ده کوه و ده رود ناوپیما. تیشتر با آن زورمندی اش، اپوش دیو را یک فرسنگ برانید و شکست داد.
{} تیشتر برای پیمانه گری، به یاری خمره ای که از فروهران داشت، و با جام ابر، به اندازه ی چند وجب، آبها را برستانید و شگفت گونه بارانید؛ چکه هایی کوچک و بزرگ که برخی از آنها به اندازه ی سر یک مرد یا سر گاو بود. در آن باران سازی، آتش وازشت، آب را در ابرها گرم کرد. سپس گرز آتشینش را گردانید و بر دیو اسپَنجغَر (تند غرنده) کوبید. اسپنجغر از آن گرز خوردن، غرید و بانگ کرد؛ همان سان که امروزه در نبردی باران ساز، تندر و آزرخش، دیده و شنیده میشوند. تیشتر بر آن گونه، ده شبانه روز باران آورید و زهر خزندگان و گزندگان که در زمین بود، تند و تیز گداخته شد؛ همه در آن آب امیخت و دریاها را شور کرد. هرچه از خزندگان و گزندگان در زمین زنده ماند، از تخم و بازمانده ی همانهاست.

پویان در ‫۱۱ سال قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۴، ساعت ۰۴:۱۹ نوشته:

با سلام
دوست گرامی آقای عطایی فرد
بنده نوشتار شما را به طور کامل خواندم، شرح اساطیری بسیار زیبایی بود.
فقط در دو مورد ایجاد سوال شد.
اول اینکه ستاره "تیشتر" خود از جمله ثوابت آسمان است که در صورت فلکی «سگ بزرگ» قرار دارد و جایگاه آن در آسمان شب در نزدیکی صورت فلکی جبار است. (با عمل تسطیح در مدار دایرة البروج، در برج دوپیکر (توأمان) واقع می شود.) لذا این نکته که فرمودید در هنگام تاخت اهریمن، ستاره تیشتر به برج چهارم (با نام: سرطان، خرچنگ یا جانان که نامهای دیگر برج سرطان هستند) وارد می شود به نظرم غیر ممکن می آید. چرا که اساسا خود ستاره تیشتر، از ثوابت است و نمی تواند در زمینه دایرة البروج حرکت کند و به برجی دیگر رود. البته این امکان برای سیارات وجود دارد.
دوم آنکه بنده تا بحال با متنی از متون کلاسیک نجوم برخورد نکرده ام که برای اختران (ستارگان) سه نماد قائل شده باشند. اما می توان تصور کرد که منظور از "اختران" در متن فوق «برج» بوده است که از روی اشتباه "اختر" (یا ستاره) آورده شده است. اگر چنین باشد داشتن سه نماد برای یک «برج» امکان پذیر است.
البته بنده وقوف دارم که شما در نوشتار خود داستانی اساطیری را نقل کردید، اما متن نقل شده با اصول علم نجوم سازگار نیست، شاید متن اصلی به درستی تصحیح یا بازبینی نشده باشد.
نوشتار فوق بنده را به یاد کتاب «بندهش» می اندازد، با این حال اگر لطف فرموده و منبع متن را نیز ذکر کنید، سپاسگزار خواهم بود.
پاینده باشید.

دکتر صحافیان در ‫۷ سال و ۱ ماه قبل، چهارشنبه ۳ مهر ۱۳۹۸، ساعت ۰۹:۱۱ نوشته:

ادامه دریافتهای دفتر پنجم مثنوی3 حکایت ایمان آوردن مهمان پیامبر1

چند نفر از کافران یه مسجد آمدند و به پیامبر گفتند ما را مهمان خود کن.
پیامبر از اصحاب خواست هر کدام یکی را مهمان خانه خود کند
یکی از کافران که تنومند بود باقی ماند پیامبر او را با خود به خانه برد.
وقت شام اهل خانه پی در پی غذا می‌آوردند و او همه را می خورد.تا به انداره 18 نفر غذا خورد و در اتاق مخصوص خود خوابید.
یکی از افراد خانه که لز پر خوری او خیلی ناراحت بود در را به روی او قفل کرد.
نیمه های شب مهمان پر خوراک دچار دل درد شد و چون در اتاق بسته بود در حالت خواب بستر خود را به شدت آلوده کرد. وقتی بیدار شد خود را غرق آلودگی دید .
پیامبر سپیده دم در را بر او باز کرد و خود را به لو نشان نداد .
مهمان به سرعت پا به فرار گذاشت ، اما در راه متوجه شد که حرز مخصوص خود را جا گذاشته است.زمانی که بازگشت با صحنه عجیبی روبرو شد.
پیامبر رحمت در کمال نا باوری اش مشغول شستن بستر او بود.
او به پای پیامبر افتاد اما آن دریای رحمت او را مورد لطف قرار داد .
او با شوق مسلمان شد.
پیامبر شب دیگر نیز او را مهمان کرد.
و اهل خانه با کمال تعجب دیدند که او اندکی خورد و دست از غذا کشید .
پیامبر فرمود:از وقتی مسلمان شده از حرص و آز پاک شده است.و فرمودند:
کافر با هفت شکم غذا می خورد و مومن با یک شکم.
فداکاری های پیامبر باعث تربیت مردم فرو رفته در جاهلیت جزیره العرب شد.
تا جایی که محصول کار 23 ساله پیامبر از آن مردم تمدنی ساخت که بزرگترین تمدنهای جهان یعنی ایران و روم را شکست دادند (و این معجزه تاریخی و ملموس است.)

ادامه دریافتهای دفتر پنجم مثنوی4 حکایت ایمان آوردن مهمان پیامبر2
ناله از باطن بر آرد کای خدا
آنچه دادی دادم و ماندم گدا 217
آب پس از این که پاکی به پلیدی ها می دهد و آنها را پاک می کند،خود آب نیز آلوده می شود.
ابر را گوید ببر جای خوشش
هم تو خورشیدا به بالا بر کشش
خداوند تقاضای آب را برای پاکی دوباره می پذیرد و به خورشید می گوید او را تبخیر کند و سپس به ابر فرمان می دهد که جای خوبی ببردش.
راه های مختلف می راندش
تا رساند سوی بحر بی حدش
ابر به فرمان خداوند این آب فداکار و پاک کننده را به سوی دریای بیکران می برد.
خود غرض زین آب،جان اولیاست
کو غسول تیرگی های شماست 221
در این تمثیل زیبا جان اولیای خداوند مانند آب زلال دانسته شده که در مواجهه با ما گرفته و کدر می شود.
زاختلاط خلق یابد اعتلال
آن سفر جوید که ارحنا یا بلال 224
از معاشرت با مردمان دچار قبض و گرفتگی روح می شود و خواهان سفر روحانی می شود مثل سفر ابر برای پاکی و رسیدن به دریا ومانندپیامبر(ص)هنگام نماز (پرواز معنوی) می گوید: بلال اذان بگو و ما را راحت کن.
جان سفر رفت و بدن اندر قیام
وقت رجعت زین سبب گوید:سلام
در نماز سازنده (نه نماز از روی عادت و ترس از ترک عادت) روح و باطن انسان به جهت تمرکز و حضور قلب در حال سفر و معراج است .
از این روی هنگام پایان نماز سلام می گوید یعنی به آرامش رسیده ام.
کانال و وبلاگ آرامش و پرواز روح
arameshsahafian@

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

بخش ۹ - استعانت آب از حق جل جلاله بعد از تیره شدن

تازه‌های نرم‌افزار گنجور